Aile HukukuBağlı olduğu rehber: Aile Hukuku Nedir? Aile Hukuku Davaları Nelerdir?
Boşanma Sebepleri Nelerdir? Özel ve Genel Sebepler, Süreler ve İspat 2026
Türk Medeni Kanunu boşanmada beş özel sebep ile bir genel sebep tanır: zina, hayata kast, pek kötü davranış veya ağır onur kırıcı davranış, küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı özel sebeplerdir; evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise genel sebeptir. Anlaşmalı boşanma ile fiili ayrılık ayrı sebep değil, aynı maddede düzenlenen iki yoldur. Seçilen sebep süreyi, affın etkisini ve ispatı değiştirir: zina ile hayata kast ve onur kırıcı davranışta dava hakkı öğrenmeden altı ay, her halde beş yıl geçmekle düşer ve affeden dava açamaz. Dava, diğer eşe karşı aile mahkemesinde açılır.
Boşanma Sebepleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini 161 ila 166. maddelerde düzenler. Bu maddelerde sayılan olgular iki gruba ayrılır. Özel sebepler, kanunun belirli bir olguyu tek tek tanımladığı zina (161. madde), hayata kast ile pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış (162. madde), küçük düşürücü suç işleme ile haysiyetsiz hayat sürme (163. madde), terk (164. madde) ve akıl hastalığıdır (165. madde). Genel sebep ise evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır (166. maddenin birinci fıkrası).
Anlaşmalı boşanma ile fiili ayrılık bu sayımda ayrı bir sebep olarak yer almaz; ikisi de 166. maddede, genel sebebin yanında düzenlenmiş iki yoldur: anlaşmalı boşanmada evlilik birliği kanun gereği temelinden sarsılmış sayılır (üçüncü fıkra), fiili ayrılıkta ise bu sonuç ret kararının kesinleşmesinden bir yıl sonra kendiliğinden doğar (dördüncü fıkra). Öğretide bu ikisi genel boşanma sebepleri arasında ayrı başlıklar olarak da sınıflandırılır; kanun metni ise ikisini 166. maddede düzenler.
Sebep ve madde | Tür | Çekirdek olgu |
|---|---|---|
Zina (161) | Özel | Karşı cinsten bir kimseyle cinsel ilişki ya da ilişkiye kesin gözüyle bakılmasını gerektiren durum |
Hayata kast, pek kötü davranış, ağır onur kırıcı davranış (162) | Özel | Üç halden birinin gerçekleşmesi |
Küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme (163) | Özel | Suçun işlenmesi ya da süreklilik gösteren yaşam biçimi |
Terk (164) | Özel | En az altı aylık ayrılık, ihtar ve ihtarın sonuçsuz kalması |
Akıl hastalığı (165) | Özel | Hastalığın geçmesine olanak bulunmaması ve ortak hayatın çekilmez hale gelmesi |
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (166/1-2) | Genel | Ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenemeyecek derecede sarsılması |
Anlaşmalı boşanma (166/3) | Genel sebep içinde yol | En az bir yıllık evlilik, serbest irade ve uygun bulunan düzenleme |
Fiili ayrılık (166/4) | Genel sebep içinde yol | Ret kararının kesinleşmesinden sonra bir yıl ve ortak hayatın kurulmaması |
Tablo, hangi olgunun hangi sebebe karşılık geldiğini toplu gösterir. Sebebin seçimi süreyi, affın sonucunu, ispatı ve davalının itiraz hakkını belirler. Boşanmanın aile hukuku içindeki yeri için aile hukuku davaları yazısına bakılabilir.
Özel Sebep ile Genel Sebep Arasındaki Fark Nedir?
Fark, ispatın konusunda ve hakimin yetkisinde ortaya çıkar. Özel sebepler kendi içinde ikiye ayrılır.
Zina (161. madde) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (162. madde) mutlak özel sebeplerdir; kanunun tanımladığı olgu sabit olduğunda hakim evliliğin ayrıca çekilmez hale gelip gelmediğini incelemez. Küçük düşürücü suç işleme ile haysiyetsiz hayat sürme (163. maddenin iki hali) ve akıl hastalığı (165. madde) ise nispi özel sebeplerdir. 163. maddede kanun her iki hal için de “bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse” koşulunu arar; 165. maddede aranan ek şart ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesidir. 164. maddede düzenlenen terk de mutlak özel sebepler arasındadır; koşulları kanunda sayılmıştır.
Bu ayrımın dayanağı yalnız içtihat değildir. 163. maddeye çekilmezlik şartı Türk Medeni Kanunu Tasarısı ile eklenmiş; Adalet Komisyonu raporunda böylece aynı maddedeki iki sebebin nispi boşanma sebebi haline getirildiği belirtilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.10.2010 tarihli ve 2009/16080 E., 2010/17409 K. sayılı kararında küçük düşürücü suç işlemenin bu kanunla mutlak boşanma sebebi olmaktan çıkarıldığını söyler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ise 01.11.2023 tarihli ve 2022/771 E., 2023/1039 K. sayılı kararında suç işlemeyi mutlak sebepler listesinde sayar; ancak o dosyanın uyuşmazlığı 163. madde değil, davalıya terk kusurunun yüklenmesidir. Bu nedenle 163. maddede madde metni ve gerekçesi esas alınmıştır. Daire ise mutlak sebebin sonucunu 162. madde için açıkça söylüyor:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.09.2025 tarihli ve 2025/635 E., 2025/7795 K. sayılı kararı:
“Kanunda özel ve mutlak boşanma sebebi olarak yer alan bu düzenlemede kanun koyucu aynı madde içinde üç farklı sebebi de mutlak boşanma nedeni olarak kabul etmiştir. Bu maddede yer alan üç farklı durumun birlikte olması gerekmez. Mutlak boşanma sebebi olduğu için maddede yer alan ve dayanılan vakıanın ispatlanması boşanma kararı verilmesi için yeterli ve gerekli olup başkaca bir dava bulunmadığından davacı eşin kusur incelemesi yapılmaz.”
Alıntı 162. maddeye ilişkin olmakla birlikte mutlak özel sebeplerin işleyişini gösterir. Hakim, davranışın kanunun aradığı eşiği (örneğin ağır derecede onur kırıcı olup olmadığını) takdir eder; eşik aşılıp olgu sabit olduğunda ayrıca çekilmezlik araştırılmaz.
Kusur incelemesinin sınırı da buradadır: karşı veya birleşen dava yoksa davacı eşin kusuru araştırılmaz; varsa boşanmanın feri sonuçlarından tazminat ve yoksulluk nafakası için tarafların kusurları birlikte değerlendirilir. Velayet ve kişisel ilişkide ölçüt çocuğun üstün yararıdır (TMK 182); eşlerin kusuru bu ölçütün yerine geçmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 24.02.2016 tarihli ve 2015/12778 E., 2016/3334 K. sayılı kararında ölçüyü şöyle kurmuştur: ana ve babanın yararları, boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları gibi durumlar “çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde gözönünde tutulur”. Tedbir nafakası kusur durumuna bağlı değildir; aynı Daire 15.01.2019 tarihli ve 2018/8041 E., 2019/177 K. sayılı kararında kusur durumunun tedbir nafakası takdirine etkili olmadığını söylemiştir.
Genel sebepte ise iki aşamalı bir değerlendirme vardır. Hakim önce olayların varlığını, sonra bu olayların evlilik birliğini ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede sarsıp sarsmadığını takdir eder. Bu takdirde kusur dengesi öne çıkar; çünkü 166. maddenin ikinci fıkrası, davacının kusuru daha ağır olduğunda davalıya itiraz hakkı tanır. Genel sebep bu yüzden takdire bağlıdır: aynı olaylar bir dosyada boşanmaya yeterken başka bir dosyada yetmeyebilir.
Kanun metni bu iki grubu "özel" ve "genel" diye adlandırmaz; ayrım maddelerin düzenlenişinden ve kararlardaki kullanımdan çıkar. Daire 162. madde için "özel ve mutlak boşanma sebebi" ifadesini kullanır. Mutlak sebepler zina (161. madde), 162. madde ve terktir (164. madde); 163'ün iki hali ile 165 nispidir.
Zina Sebebiyle Boşanma
Zina sebebini düzenleyen 161. madde, dava hakkını, süreyi ve affın sonucunu birlikte ele alır:
Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesi:
“Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir.”
“Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.”
“Affeden tarafın dava hakkı yoktur.”
Zinanın ne olduğunu kanun tanımlamaz; tanımı içtihat verir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi zinayı şöyle tarif ediyor:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.09.2025 tarihli ve 2025/627 E., 2025/7793 K. sayılı kararı:
“Zinanın varlığı için, eşlerden birinin karşı cinsten başka bir kimse ile cinsel ilişkide bulunması veya bu ilişkiye muhakkak gözüyle bakılmasını gerektiren bir durum içinde bulunması, bunun da ispatlanmış olması gerekir.”
Tanım iki unsur arıyor: cinsel ilişki ya da ilişkiye kesin gözüyle bakılmasını gerektiren bir durum ve bunun ispatı. Öpüşme ve mesajlaşma tek başına zina sayılmaz; bu hallerde dava, olayın ağırlığına göre genel sebebe dayandırılır. Zinaya teşebbüs ise tanımın “ilişkiye muhakkak gözüyle bakılmasını gerektiren bir durum” ölçütüne girip girmediğine göre değerlendirilir. Tanım "karşı cinsten" bir kimseyi aradığı için aynı cins ilişki Dairenin bu tanımı kapsamında zina sayılmaz; aynı cins ilişkinin zina sayılıp sayılmayacağı öğretide tartışmalıdır. Aynı cins ilişkiyi zina saymayan bir ilk derece kararı, Bölge Adliye Mahkemesinin ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.07.2024 tarihli ve 2023/6837 E., 2024/5229 K. sayılı kararıyla onanmıştır. 2025/7793 sayılı kararda, erkeğin eve başka bir kadın getirmesini zinaya karine sayan ilk derece gerekçesi yeterli bulunmamış, zinanın somut delillerle ispatı aranmıştır.
Zina özel ve mutlak bir sebep olduğundan ispat, boşanma kararı için yeterlidir; karşı veya birleşen dava yoksa davacı eşin kusuru ayrıca araştırılmaz. Süre ve af bu sebebin en çok atlanan iki yönüdür (161. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları); zina olgusunun ispatı, affın kapsamı ve öğrenme tarihinin hesabı zina sebebiyle boşanma yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Hayata Kast, Pek Kötü Davranış veya Ağır Derecede Onur Kırıcı Davranış
Kanun, 162. maddede üç ayrı hali aynı fıkrada sayar ve süre ile af bakımından 161. maddeyle aynı rejimi kurar:
Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesi:
“Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.”
“Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.”
“Affeden tarafın dava hakkı yoktur.”
Üç halin birlikte gerçekleşmesi gerekmez; hangisi ispatlanırsa boşanmaya o sebeple karar verilir. Yukarıda anılan kararda Dairenin ölçüsü şöyledir: onur kırıcı davranış, tarafların sosyal, kültürel ve kişisel özellikleri dikkate alınarak namus ve şeref değerlerine yönelik ağır nitelikteki hareketler olarak değerlendirilmelidir.
Bu ölçü, her hakaretin 162. maddeye girmeyeceğini gösterir. Kararda toplum içinde söylenen ağır küfürler ile çocuklara yönelik asılsız istismar isnatları, kişinin şeref ve saygınlığına doğrudan saldırı olarak bu kapsamda yeterli görülmüştür. Şiddet içeren eylemler ise olayın ağırlığına göre 162. maddeye ya da genel sebebe dayanak yapılır. 162. maddenin üç hali, ceza dosyasının etkisi ve eşik uygulaması hayata kast, pek kötü davranış veya onur kırıcı davranış yazısında; şiddetin boşanma davasındaki yeri boşanmada fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddet yazısında anlatılmıştır.
Küçük Düşürücü Suç İşleme veya Haysiyetsiz Hayat Sürme
Kanun, 163. maddede iki ayrı hali tek fıkrada düzenler ve bu sebebe dayanan davaya süre koymaz:
Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesi:
“Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.”
Birinci hal küçük düşürücü bir suç işlemektir. Kesinleşmiş ceza mahkumiyeti bu olgunun güçlü delilidir; ancak kanun metni mahkumiyeti şart olarak koymaz ve mahkumiyet yoksa dava kendiliğinden reddedilmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 05.06.2012 tarihli ve 2011/21093 E., 2012/15178 K. sayılı kararında maddi vakıa ikrar ve diğer delillerle sabitse ceza kararının kesinleşmemiş olmasını sonuca etkili görmemiş; 19.02.2020 tarihli ve 2020/560 E., 2020/1268 K. sayılı kararında ise mahkumiyet kesinleşmemişse ceza dosyasının sonucunu beklemiş, delillerin birlikte değerlendirilmesini istemiştir. Bir başka kurucu şart daha vardır: 27.06.2018 tarihli ve 2016/20524 E., 2018/8173 K. sayılı kararında belirtildiği gibi, suç teşkil eden eylemin evlendikten sonra işlenmiş olması gerekir; evlenmeden önce işlenen suç bu sebebe dayanak yapılamaz.
İkinci hal haysiyetsiz bir hayat sürmektir; burada mahkumiyet şart değildir, süreklilik gösteren bir yaşam biçiminin ispatı gerekir. 163. maddede her iki halde de aranan ek şart, bu sebep yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenemez hale gelmesidir; bu şart hakim tarafından ayrıca değerlendirilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.10.2025 tarihli ve 2025/2470 E., 2025/8940 K. sayılı kararında, dosyada küçük düşürücü bir suç nedeniyle kesinleşmiş ceza mahkumiyeti bulunmadığını tespit etmiştir; karar bu yokluğu dosyaya özgü bir delil eksikliği olarak değerlendirmiş ve ikincil genel sebep talebinin delillerle karara bağlanması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Aynı kararda sürekli borçlanma şeklindeki eylemler haysiyetsiz hayat sürme sayılmamıştır.
Maddenin "her zaman" ifadesi, dava hakkının öğrenmeyle veya bir süreyle sınırlanmadığını gösterir; bu yönüyle 163. madde 161 ve 162. maddelerden ayrılır. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat ayrımının ayrıntısı suç işleme ve haysiyetsiz hayat nedeniyle boşanma yazısındadır.
Terk Sebebiyle Boşanma
Kanun, 164. maddede evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla terk edilen eşe dava hakkı verir; ihtarın takvimini de kendisi çizer:
Türk Medeni Kanunu'nun 164. maddesi:
“Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam etmekte ve istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.”
“Davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter, esası incelemeden yapacağı ihtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar hakkında uyarıda bulunur. Bu ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Ancak, boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar isteminde bulunulamaz ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz.”
Süre ve ihtar bakımından üç koşul birlikte aranıyor:
- Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve dava sırasında devam etmelidir.
- İhtar, bu sürenin dördüncü ayı bitmeden istenemez.
- İhtarın tebliğinden iki ay geçmeden dava açılamaz.
Bu takvim, ihtarın erken çekilmesinin sonuç doğurmayacağını gösterir. En erken ihtar dördüncü ayın sonunda istenebilir; ihtar hemen tebliğ edilirse en erken dava altıncı ayın sonunda açılabilir.
Süre ve ihtarın yanında iki maddi unsur daha vardır: terk eden eşin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla hareket etmesi ve dönmemenin haklı bir sebebe dayanmaması gerekir. İhtarın da ortak hayatı yeniden kurmaya yönelik samimi bir çağrı olması aranır; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.04.2018 tarihli ve 2016/17490 E., 2018/5662 K. sayılı kararında ihtardan çok sonra açılan davayı, ihtarın samimi olmadığını gösteren bir olgu saymıştır.
Ortak konuttan ayrılmak tek başına boşanma sebebi değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.10.2025 tarihli ve 2025/1773 E., 2025/8899 K. sayılı kararında, ortak haneyi terk etmiş olmanın tek başına boşanma sebebi sayılamayacağını; terk hukuki nedenine dayalı bir dava açılmamışsa 166. maddedeki çekilmezlik ve temelden sarsılma unsurunun ayrıca ispatlanması gerektiğini belirtmiştir. İhtarın çekilmesi, tebliği ve sürenin hesabı terk nedeniyle boşanma yazısında örneklerle anlatılmıştır.
Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma
Kanun, 165. maddede akıl hastalığını diğer özel sebeplerden farklı bir rejime bağlar; sebebin ispatı tıbbi bir belgeye bağlanmıştır:
Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesi:
“Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.”
Madde üç şart arıyor: eşin akıl hastası olması, bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi. 165. madde nispi bir özel sebeptir; hastalığın varlığı tek başına yetmez, hakim ortak hayatın çekilmez hale gelip gelmediğini ayrıca değerlendirir. Kanun vesayet kararı aramaz; aradığı belge sağlık kurulu raporudur. Raporlar arasında çelişki varsa bu çelişki giderilmeden karar verilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.06.2024 tarihli ve 2023/5968 E., 2024/4469 K. sayılı kararında, iki rapor arasında hastalığın tedaviyle iyileşip iyileşmeyeceği yönünde çelişki bulunduğunu, bu çelişkinin Adli Tıp Kurumundan rapor alınarak giderilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Akıl hastalığı evlenme sırasında varsa, talep ve hastalığın evlenmeye engel derecesi ayrı değerlendirilir. 145. maddenin üçüncü bendine göre evlenme sırasında evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması evlenmeyi mutlak butlanla batıl kılar; 150. maddenin ikinci bendi ise davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesi halinde evlenmenin iptalini düzenler. 156. maddeye göre batıl bir evlilik ancak hakimin kararıyla sona erer; mutlak butlan halinde bile evlenme, hakimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Bu nedenle evlenme sırasında var olan hastalık hem butlan hem boşanma bakımından tartışılabilir; öğretide boşanma yolunun da açık olduğu kabul edilmekte, ancak hastalığın evlendikten sonra ortaya çıkması gerektiğini savunan görüş de bulunmaktadır. Her akıl hastalığı evliliği batıl kılmaz; ölçü, evlenmeye engel olacak derecedir. 165. madde ile butlan arasındaki ayrım ve rapor süreci akıl hastalığı nedeniyle boşanma yazısında ele alınmıştır.
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
Boşanma sebeplerinin çatısını 166. madde kurar; genel sebebi, davalının itiraz hakkını, anlaşmalı boşanmayı ve fiili ayrılığı aynı maddede düzenler:
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesi:
“Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
“Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.”
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
“Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.”
Birinci fıkra genel sebebi kurar. Ölçü, kanunda sayılan belirli bir olgu değil, evlilik birliğinin bütünüyle sarsılmasıdır. Ortak hayatı sürdürmenin eşlerden beklenemeyecek hale gelip gelmediğini hakim takdir eder. İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkralar aşağıda ayrı başlıklarda ele alınmıştır.
Kanunda "şiddetli geçimsizlik" diye bir dava türü yoktur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.12.2025 tarihli ve 2025/5122 E., 2025/11194 K. sayılı kararında, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda “şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma” şeklinde bir dava türü olmadığını, anlatılan olaylar kapsamında hakimin hukuki nitelendirme yapması gerektiğini belirtmiştir.
Genel sebep süreye bağlı değildir. Buna karşılık tek başına ayrı yaşamak genel sebep değildir: Daire, 2025/8899 sayılı kararında, terk hukuki nedenine dayalı bir dava yoksa 166. maddedeki çekilmezlik ve temelden sarsılma unsurunun ayrıca ispatlanması gerektiğini belirtmiştir. Genel sebebin olguları, kusur dengesi ve örnekler evlilik birliğinin sarsılması ve şiddetli geçimsizlik yazısında ayrıntılıdır.
Davalının İtiraz Hakkı
Kusuru daha ağır olan davacıya karşı davalıya özel bir savunma tanıyan 166. maddenin ikinci fıkrası, itiraz hakkını düzenler. Kural şöyle işler: davacının kusuru daha ağır ise davalı boşanmaya itiraz edebilir ve bu itiraz kural olarak boşanmayı engeller. Ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa hakim boşanmaya karar verebilir.
Daire bu hükmü iki kararında aynı biçimde yorumluyor. 13.02.2025 tarihli ve 2024/4329 E., 2025/1381 K. sayılı kararında, boşanmayı isteyebilmek için tamamen kusursuz ya da az kusurlu olmanın gerekmediğini, daha fazla kusurlu tarafın da dava hakkı bulunduğunu, ancak boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurunun belirlenmesinin zorunlu olduğunu belirtmiştir. Aynı karara göre az kusurlu eşin karşı çıkması tek başına boşanmayı engeller; boşanma için bu karşı çıkmanın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve eş ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yararın kalmaması gerekir. Dosyada Daire, davalının davaya karşı koymasını hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirmiştir.
09.10.2025 tarihli ve 2025/4306 E., 2025/8511 K. sayılı kararda aynı ölçü tekrarlanmıştır; o dosyada taraflara yüklenecek kusurlu davranışlar ispatlanamadığı için Daire, her iki davanın reddi gerektiğini belirterek ilk derece kararını bozmuştur. Bu iki karar birlikte okunduğunda itiraz hakkının sınırsız olmadığı, ancak ispatlanmamış kusurla da aşılamayacağı görülür. Çekişmeli davanın yürüyüşü çekişmeli boşanma davası yazısında anlatılmıştır.
Anlaşmalı Boşanma: Sebep Aranmaz
Eşlerin anlaştığı hallerde sebep ispatını ortadan kaldıran 166. maddenin üçüncü fıkrası, anlaşmalı boşanmanın çerçevesini çizer. Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır; ayrıca bir boşanma sebebinin ispatı gerekmez.
Bununla birlikte hakimin denetimi vardır. Hakim tarafları bizzat dinleyerek iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli; boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmeder. Bu halde tarafların ikrarının hakimi bağlamayacağı kuralı uygulanmaz.
Anlaşmalı boşanmada kusur isnadı da yapılmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.09.2025 tarihli ve 2025/69 E., 2025/6964 K. sayılı kararında, tarafların anlaşmalı olarak boşanmış olmaları nedeniyle daha önce açılmış davalarda birbirlerine kusur izafe edilemeyeceğini ve haklılık araştırması yapılamayacağını belirtmiştir. Bu kuralın sınırını 03.12.2024 tarihli ve 2024/2152 E., 2024/9412 K. sayılı karar gösterir: anlaşmalı boşanma davası sürerken davacı eşin ölümü halinde mirasçılar, 181. maddenin ikinci fıkrası uyarınca sağ kalan eşin kusurunun tespiti için davaya devam edebilir.
Anlaşmalı boşanmanın usulü anlaşmalı boşanma davası yazısında; protokolün kapsamı ve hazırlanışı anlaşmalı boşanma protokolü yazısında ele alınmıştır. Protokolde yer alan mal rejimi ve ziynet düzenlemeleri ayrı yazıların konusudur: boşanma ve mal paylaşımı ile ziynet eşyası davası.
Reddedilen Davadan Sonra Fiili Ayrılık
Reddedilen davadan sonra ortak hayatın yeniden kurulamadığı hallerde boşanmayı kolaylaştıran karineyi 166. maddenin dördüncü fıkrası getirir. Yukarıda alıntılanan metne göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılan davanın reddine karar verilmesi ve kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi halinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Bu halde eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu bir yıllık süre yeni bir dava açmak için bekleme zorunluluğu değildir; yeni maddi vakıaya dayanan dava hemen açılabilir. HMK 303'e göre kesin hüküm için tarafların, dava sebebinin ve talep sonucunun aynı olması gerekir; dava sebebi, hukuki nitelendirmeden farklı olarak davacının dayandığı maddi vakıalardır. Bu nedenle aynı olaylara farklı bir madde numarası vermek yeni dava hakkı doğurmaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.12.2025 tarihli ve 2025/3622 E., 2025/10524 K. sayılı kararı; 01.10.2015 tarihli ve 2015/2751 E., 2015/17219 K. sayılı kararı).
Bir yıllık süre 27.11.2024 tarihinden itibaren geçerlidir. Fıkra, 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilmiş; Kanun 27.11.2024 tarihli ve 32735 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girmiştir. Değişiklikten önce metin üç yılı öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi, üç yıllık fıkrayı 22.02.2024 tarihli ve E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla iptal etmiş; iptal hükmünün Resmi Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermişti. Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Kanun koyucu, iptalin yürürlüğünden önce fıkrayı bir yıla indirmiştir. Bir yıllık süre sonradan Anayasa Mahkemesinin denetiminden de geçmiştir: Mahkeme, 12.02.2026 tarihli ve E.2025/203, K.2026/39 sayılı kararıyla 166. maddenin dördüncü fıkrasındaki bir yıllık süreye yönelik iptal istemini reddetmiştir.
Yeni metni Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.12.2025 tarihli ve 2025/5122 E., 2025/11194 K. sayılı kararında uygulamıştır. Kararda, dava dilekçesinde madde numarası yazmasa da anlatılan olgulara göre 166. maddenin dördüncü fıkrasının uygulanması gerektiği belirtilmiş; önceki ret kararının getirtilip delillerin bu çerçevede değerlendirilmesi istenmiştir. Buna karşılık 14.04.2025 tarihli ve 2024/506 E., 2025/3618 K. sayılı karar üç yıldan söz eder; kararda üç yıllık metin uygulanmıştır. Bu nedenle karar, bugünkü süreyi üç yıl gösteren bir kaynak olarak okunmamalıdır.
Ortak hayatın yeniden kurulduğu iddiası bakımından 2025/3618 sayılı karar ölçüyü ayrıntılı biçimde açıklar: ortak hayatın yeniden kurulduğunun kabul edilebilmesi için tarafların bu amaçla bir araya gelmiş ve birlikte yaşamış olmaları, evlilik birliğinin amacına uygun olarak tesis edilmiş olması ve bu hususların delillerle ispatlanmış bulunması gerekir.
Süreler: Hangi Sebep Ne Zamana Kadar Dava Edilebilir?
Süre, sebebe göre değişir ve iki farklı rejim vardır. 161 ile 162. maddelerde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden altı ay ve her halde beş yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücüdür; zamanaşımı gibi borçlunun ileri sürmesine bağlı olmadan hakim tarafından resen gözetilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu sonucu açıkça söylüyor:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.02.2024 tarihli ve 2023/4384 E., 2024/1311 K. sayılı kararı:
“… Hak düşürücü sürenin Mahkemece re'sen nazara alınacak olması dikkate alındığında davacı -karşı davalı erkeğin 4721 sayılı Kanun'un 161 inci maddesine dayanan zina hukuki nedenine dayalı boşanma davasının reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi …”
Aynı kararda sürenin başlangıcı, davacının vakıayı öğrendiği tarihe göre belirlenmiştir. Dosyada erkek, vakıaları öğrendiğini söylediği tarihten çok önce dilekçelerinde anmış olduğu için altı aylık süre geçmiş sayılmıştır.
163, 165 ve 166. maddelerde süre öngörülmemiştir; 163. maddede ifade "her zaman"dır. 164. maddede ise süre değil, şart süreleri vardır: altı aylık ayrılık, dördüncü aydan sonra ihtar ve ihtarın tebliğinden iki ay sonra dava. 166. maddenin üçüncü fıkrası evliliğin en az bir yıl sürmesini, dördüncü fıkrası ret kararının kesinleşmesinden bir yıl geçmesini arar. Aşağıdaki tablo bu rejimi toplu gösterir.
Sebep | Madde | Süre | Niteliği ve başlangıcı |
|---|---|---|---|
Zina | 161 | Öğrenmeden altı ay, her halde eylemden beş yıl | Hak düşürücü; hakim resen gözetir |
Hayata kast, pek kötü davranış, onur kırıcı davranış | 162 | Öğrenmeden altı ay, her halde sebebin doğumundan beş yıl | Hak düşürücü; hakim resen gözetir |
Küçük düşürücü suç, haysiyetsiz hayat | 163 | Süre öngörülmemiş | Dava her zaman açılabilir |
Terk | 164 | Ayrılık en az altı ay; ihtar dördüncü aydan sonra; ihtarın tebliğinden iki ay sonra dava | Şart süreleri; hak düşürücü değil |
Akıl hastalığı | 165 | Süre öngörülmemiş | Hastalık devam ettiği sürece |
Evlilik birliğinin sarsılması | 166/1-2 | Süre öngörülmemiş | Kanunda süre yok |
Anlaşmalı boşanma | 166/3 | Evliliğin en az bir yıl sürmesi şartı | Süre değil, dava şartı |
Fiili ayrılık | 166/4 | Ret kararının kesinleşmesinden bir yıl | Kanuni karine için bekleme süresi |
Tablodan çıkan sonuç şudur: 161 veya 162. maddeye dayanılıyorsa önce öğrenme tarihi, sonra eylem tarihi kontrol edilmelidir. 164. maddede takvimin iki çapası vardır: altı aylık ayrılık ve dört aylık bekleme ayrılığın başlangıcından, iki aylık bekleme ise ihtarın tebliğinden işler. Süre hesabının ayrıntısı ve öğrenme tarihinin belirlenmesi boşanma davası nasıl açılır yazısına bağlanmıştır.
Affetme: Dava Hakkını Düşürür mü?
Af, 161 ve 162. maddelerde açıkça düzenlenmiştir: affeden tarafın dava hakkı yoktur. Af yalnız açık beyanla olmaz; örtülü de olabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi affı geniş yorumluyor: olaylardan sonra barışma, hukuki süreçleri sonlandırma veya evlilik birliğini makul bir süre sürdürme af göstergesi olarak değerlendirilebilir. Ancak af bir irade açıklamasıdır; kayıtsız şartsız bir irade beyanı ya da en azından affı gösteren bir tutum ve davranışla ispatlanması gerekir.
Karar, affın hukuki niteliğini de şöyle açıklar:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.11.2025 tarihli ve 2025/2410 E., 2025/9837 K. sayılı kararı:
“… esasen bir haktan vazgeçmeyi içeren bir his açıklaması veya bir davranış şeklidir.”
Aynı kararda süreklilik arz eden davranışların af kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir. Aynı konutu paylaşmaya devam etmek tek başına af sayılmaz: Hukuk Genel Kurulu, 14.03.2019 tarihli ve 2017/2067 E., 2019/296 K. sayılı kararında aynı evde oturmanın her zaman tek başına af anlamına gelmediğini; 24.09.2025 tarihli ve 2024/213 E., 2025/557 K. sayılı kararında evlilik birliğini kurtarmak için yapılan iyiniyetli barışma girişimlerinin af sayılamayacağını belirtmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 03.06.2026 tarihli ve 2026/27 E., 2026/6074 K. sayılı kararında barınma, çocuk ve ekonomik zorunluluklar sebebiyle aynı konutta yaşamanın affetme iradesi göstermediğini kabul etmiştir. Kanunda 166. madde için ayrı bir af hükmü yoktur; ancak Daire, affedilen veya hoşgörüyle karşılanan önceye dayalı olayların kusur olarak yüklenemeyeceğini ve bunlara dayanan davanın reddedileceğini belirtmiştir (2025/2410 ve 2025/4306 sayılı kararlar). Zinada affın nasıl kurulduğu da kararlara yansımıştır: 2025/7793 sayılı kararda erkeğin önceki sadakatsizlikleri, olaylardan sonra birlikte yaşamın devam etmesi nedeniyle affedilmiş sayılmış; yalnız son olay kalmış ve o da ispatlanamamıştır.
Sebep | Af dava hakkını düşürür mü | Dayanak |
|---|---|---|
Zina | Evet; affeden tarafın dava hakkı yok | 161/3 |
Hayata kast, pek kötü davranış, onur kırıcı davranış | Evet; affeden tarafın dava hakkı yok | 162/3 |
Küçük düşürücü suç, haysiyetsiz hayat | Kanunda af hükmü yok | 163 |
Terk | Kanunda af hükmü yok; barışma ayrılığın devam etmesi şartını ortadan kaldırır | 164 |
Akıl hastalığı | Kanunda af hükmü yok | 165 |
Evlilik birliğinin sarsılması | Affedilen veya hoşgörülen olaylar kusur olarak yüklenemez; bunlara dayanan dava reddedilir | 166/1; 2025/2410, 2025/4306 |
Anlaşmalı boşanma | Af değil, serbest irade ve düzenleme vardır | 166/3 |
Fiili ayrılık | Bir yıl içinde ortak hayat kurulursa karine işlemez | 166/4 |
Tabloda görüldüğü gibi af, yalnız iki sebep için açık hükme bağlanmıştır. 163, 164 ve 165. maddelerde af hükmü yoktur. 164. maddede barışmanın etkisi farklı bir yoldan doğar: ayrılığın "devam etmekte" olması şarttır ve barışma bu şartı ortadan kaldırır. 166/4 bakımından bir yıl içinde ortak hayatın kurulması ise teknik anlamda af değil, karinenin şartının gerçekleşmemesidir.
Kime Karşı, Hangi Mahkemede Açılır?
Boşanma davasının davalısı, boşanmak istenen eştir. 161 ila 166. maddeler davayı "diğer eş" veya "eşlerden biri" üzerinden kurar; üçüncü kişi bu davada taraf olmaz. Davanın mercii aile mahkemesidir.
4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi, 4721 sayılı Kanun'un ikinci kitabından (üçüncü kısım hariç) doğan aile hukuku dava ve işlerini aile mahkemelerine verir. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde, Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar.
Yetki, kendi özel hükmüne tabidir:
Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi:
“Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.”
Madde iki yer gösterir: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer. Yetki itirazı, kesin yetki kuralı bulunmayan hallerde ilk itirazdır; süresinde ileri sürülmezse açılan mahkeme yetkili hale gelir. Bu nedenle yetki, davalının yerleşim yeriyle sınırlı değildir; davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir. Boşanmada miras davalarının yetki kuralı uygulanmaz; iki kurum farklı hükümlere tabidir.
Boşanmada dava şartı arabuluculuk yoktur.
Dava şartı arabuluculuk, 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesinde sayılan iş uyuşmazlıklarında ve 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesinde sayılan kira, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında vardır. 6325 sayılı Kanun'un 1. maddesi arabuluculuğu, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan uyuşmazlıklarla sınırlar; boşanma bu haller arasında değildir.
Dava açılınca hakim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır; bu önlemler için ayrı bir ihtiyati tedbir talebi gerekmez. Dava dilekçesi ve feriler boşanma davası nasıl açılır ve boşanma davası ve ferileri yazılarında; tazminat maddi ve manevi tazminat, nafaka yoksulluk nafakası, çocukla ilgili düzenlemeler velayet davası yazılarında ele alınmıştır.
Boşanma Yerine Ayrılık İstenebilir mi?
Evet. Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma dilerse ayrılık isteyebilir. 170. maddeye göre boşanma sebebi ispatlanmış olursa hakim boşanmaya veya ayrılığa karar verir; dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez. Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir.
Ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir ve bu süre ayrılık kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Bu yolun ayrıntısı, sürenin sonunda ne olacağı ve boşanmaya geçiş ayrı bir yazının konusudur.
İspat: Hangi Sebep Hangi Delille Kanıtlanır?
İspat yükü, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır. Boşanmada yargılama, genel hükümlerden ayrılan özel kurallara tabidir: hakim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez; tarafların her türlü ikrarı hakimi bağlamaz ve hakim delilleri serbestçe takdir eder.
Delilin hukuka uygun elde edilmiş olması ayrı bir şarttır. Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.12.2024 tarihli ve 2023/3675 E., 2024/9976 K. sayılı kararında, davalıya ait olduğu iddia edilen WhatsApp yazışmalarının davalının eli ürünü olduğu ve hukuka uygun olarak ele geçirildiği hususlarının davacı tarafından ispatlanması gerektiğini; ispatlanamadığı için ekran görüntülerinin hükme esas alınamayacağını belirtmiştir.
Gizli kayıtlar bakımından ölçü daha katıdır. Aynı Daire, 02.07.2024 tarihli ve 2023/7432 E., 2024/5244 K. sayılı kararında, dosyadaki kamera kayıtlarının hukuka aykırı elde edilmiş delil niteliğinde olduğunu ve hükme esas alınmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Buna karşılık otel konaklama kayıtlarında tablo farklıdır: 26.06.2025 tarihli ve 2024/8077 E., 2025/6627 K. sayılı kararda çoğunluk, kayıtlara usulüne uygun şekilde dayanıldığını ve kayıtların mahkemece hukuka uygun şekilde getirtildiğini kabul etmiş; karşı oyda ise delilin hukuka aykırı olduğu savunulmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Sebep | İspatlanacak olgu | Başlıca deliller |
|---|---|---|
Zina | Cinsel ilişki ya da ilişkiye kesin gözüyle bakılmasını gerektiren durum | Tanık beyanı, dijital kayıt, konaklama kaydı, ceza dosyası |
Hayata kast, pek kötü davranış, onur kırıcı davranış | Üç halden birinin gerçekleşmesi ve ağırlığı | Darp ve doktor raporu, ceza soruşturması dosyası, tanık, mesaj |
Küçük düşürücü suç, haysiyetsiz hayat | Suçun işlendiğinin kesinleşmiş mahkumiyetle ortaya konması ya da süreklilik gösteren yaşam biçimi | Kesinleşmiş ceza kararı, tanık, belge |
Terk | Ayrılığın süresi ve devamı, ihtarın tebliği ve sonuçsuzluğu | İhtar ve tebliğ belgesi, adres ve konut kayıtları, tanık |
Akıl hastalığı | Hastalık, geçmesine olanak bulunmaması, ortak hayatın çekilmezliği | Resmi sağlık kurulu raporu, çelişkide Adli Tıp raporu |
Evlilik birliğinin sarsılması | Olayların birliği temelinden sarsması ve kusur dengesi | Tanık, mesaj, ses ve görüntü kaydı, sosyal medya, sosyal ve ekonomik durum araştırması |
Anlaşmalı boşanma | Serbest irade ve uygun bulunan düzenleme | Tarafların bizzat beyanı, protokol |
Fiili ayrılık | Ret kararının kesinleşmesi, bir yıl ve ortak hayatın kurulmaması | Kesinleşme şerhi, adres ve kira kayıtları, tanık |
Tablodaki deliller örnek niteliğindedir. Delil türlerinin ayrıntısı ayrı yazılarda: telefon, arama ve HTS kayıtları, tanık beyanı, darp raporu, sosyal medya yazışmaları, gizli çekim, otel kayıtları ve sosyal ve ekonomik durum araştırması.
Birden Fazla Sebebe Dayanma ve Terditli Dava
Aynı davada birden fazla sebebe dayanılabilir. Anılan kararlarda asıl talep özel sebebe, olmadığı takdirde genel sebebe dayandırılmıştır.
Bu kuruluş davacıya iki avantaj sağlar: özel sebep ispatlanırsa, karşı veya birleşen dava yoksa davacı eşin kusuru araştırılmaz; ispatlanmaz ya da süre yönünden reddedilirse genel sebep talebi de karara bağlanır. Karşı veya birleşen dava varsa tazminat ve yoksulluk nafakası için tarafların kusurları birlikte değerlendirilir; velayet ve kişisel ilişkide ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.02.2024 tarihli ve 2023/4384 E., 2024/1311 K. sayılı kararında, zina talebi hak düşürücü süre yönünden reddedilince terditli genel sebep talebinin de değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. 2025/7793 sayılı kararda zina ispatlanmadığı için 162. ve 166. maddelere dayalı taleplerin karara bağlanması istenmiş; 20.10.2025 tarihli ve 2025/2470 E., 2025/8940 K. sayılı kararda 163. maddenin şartları oluşmadığı için terditli genel sebep talebinin tüm delillerle değerlendirilmesi gerektiği söylenmiştir.
Terditli kurulmuş bir davada öncelikli talep kabul edilirse ikincil talep incelenmez. Buna karşılık özel ve genel sebebe terditli olarak değil birlikte dayanılmışsa her talep ayrı ayrı karara bağlanır; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 18.10.2018 tarihli ve 2016/25383 E., 2018/11521 K. sayılı kararında her bir talep hakkında ayrı hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir. Dilekçenin kuruluşu boşanma davası nasıl açılır yazısına bırakılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma sebepleri kaç tanedir? Beş özel sebep ve bir genel sebep vardır. Özel sebepler zina, hayata kast ile pek kötü veya onur kırıcı davranış, küçük düşürücü suç işleme ile haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması genel sebeptir; anlaşmalı boşanma ile fiili ayrılık ise aynı maddede düzenlenen iki yoldur.
Zina ve onur kırıcı davranışta süre ne kadar? Öğrenmeden altı ay, her halde beş yıldır. Bu süreler hak düşürücüdür ve hakim tarafından resen gözetilir; davalının itiraz etmesi beklenmez. Beş yıllık üst sınır, sebebin doğumundan itibaren işler.
Terk davası için ihtar şart mı? Evet. Ayrılık en az altı ay sürmeli, ihtar dördüncü ay bitmeden istenmemeli ve ihtarın tebliğinden iki ay geçmeden dava açılmamalıdır. İhtar hakim veya noter aracılığıyla yapılır ve sonuçsuz kalmalıdır.
Anlaşmalı boşanmada sebep gösterilir mi? Hayır. Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi yeterlidir; ayrıca sebep ispatı aranmaz. Hakim tarafları bizzat dinler, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve mali sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir.
Davam reddedildi, ne zaman yeniden dava açabilirim? Yeni maddi vakıaya dayanarak dava hemen açılabilir; kesin hüküm, ancak tarafları, dava sebebi ve talep sonucu aynı olan davada engel olur. Dava sebebi maddi vakıadır; aynı olaylara farklı bir hukuki nitelendirme ile yeni dava açılamaz. Bir yıllık süre, 166. maddenin dördüncü fıkrasındaki karineye dayanmak için beklenir: ret kararının kesinleşmesinden bir yıl geçer ve ortak hayat yeniden kurulmazsa evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu süre 27.11.2024 tarihinden itibaren geçerlidir; önceki metin üç yılı öngörüyordu.
Eşim itiraz ederse boşanamaz mıyım? Davacının kusuru daha ağır ise davalının itiraz hakkı vardır ve bu itiraz kural olarak boşanmayı engeller. Ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilir.
Eşimi affettim, yine dava açabilir miyim? Zina ile hayata kast, pek kötü davranış ve onur kırıcı davranışta hayır; affeden tarafın dava hakkı yoktur (161 ve 162. maddeler). Diğer sebeplerde kanunda af hükmü yoktur; ancak genel sebebe dayanan davada affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olaylar kusur olarak yüklenemez ve bunlara dayanan dava reddedilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2025/2410 E., 2025/9837 K. ve 2025/4306 E., 2025/8511 K. sayılı kararları). Af açık veya örtülü olabilir; olaylardan sonra barışmak, hukuki süreçleri sonlandırmak veya evliliği makul bir süre sürdürmek af göstergesi olarak değerlendirilebilir. Af yalnız affedilen olayları kapsar; sonraki yeni ihlaller için dava hakkı saklıdır.
Boşanma davası hangi mahkemede açılır, arabuluculuk zorunlu mu? Dava aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi kurulamayan yerde asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Boşanmada dava şartı arabuluculuk yoktur.
