İdare HukukuBağlı olduğu rehber: İdare Hukuku Davaları 2026
İdari Yargıda İstinaf ve Temyiz: Süre, Sınır, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay 2026
İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi). İstinaf sınırı 2026 yılında 55.000 TL, temyiz sınırı 1.661.000 TL'dir; iki sınır da davanın açıldığı tarihte geçerli olan parasal sınıra göre uygulanır. Bölge idare mahkemesinin kararı kural olarak kesindir; Danıştayda temyiz, Kanun'un 46. maddesinde sayılan davalara ve kaldırma üzerine yeniden verilen kararlara özgüdür. Anayasa Mahkemesinin 45. maddenin altıncı fıkrasının birinci cümlesini, istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hali yönünden iptal etmesi üzerine 26.06.2025 itibarıyla derdest ve kesinleşmemiş dosyalarda kaldırma kararları bakımından temyiz yolunun açık olduğu yönünde güçlü bir uygulama vardır; BİM kararının bu tarihten önce verilmiş olması tek başına sonucu değiştirmez, tebliğ, başvuru ve kesinleşme durumuna bakılır.
İdari Yargıda İstinaf ve Temyiz Ne Demektir?
İdari yargıda kanun yolu, ilk derece mahkemesinin verdiği karara karşı başvurulan olağan denetim yoludur. İdari yargıda iki kademe bulunur: idare ve vergi mahkemesi kararına karşı istinaf, bölge idare mahkemesinin (BİM) kararına karşı temyiz. İstinafta BİM işin esası hakkında kendisi karar verebilir; temyizde Danıştay, BİM kararının hukuka uygun olup olmadığını denetler.
İstinaf, şekil ve usul bakımından temyizin rejimini izler. Kanun bunu açıkça söyler:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin ikinci fıkrası:
“İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir. İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.”
Bu ikinci cümle uygulamada iş yükünü azaltır: dilekçede yanlış mercie hitap edilmiş olsa bile dosya BİM'e gönderilir ve başvuru, doğru mercie yapılmış gibi işlem görür. Aynı fıkranın son cümlesi, BİM'in 48. maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı yedi gün içinde temyiz yolunu açık tutar.
Üç dereceli yapı 6545 sayılı Kanunla 2014'te düzenlenmiş, bölge idare mahkemelerinde 20.07.2016'da fiilen uygulanmaya başlamıştır. Danıştay 13. Dairesi, 21.05.2024 tarihli ve 2019/2605 E., 2024/2305 K. sayılı kararında bu geçişi şöyle açıklar: “bölge idare mahkemelerine istinaf incelemesi yapma yetkisi verilmiş olup, idari yargı alanında üç dereceli yargılama sistemine geçilmiştir.” Aynı karar, 46. maddede tahdidi olarak sayılan konular dışındaki davaların bölge idare mahkemesinde istinaf incelemesi sonucunda kesinleşeceğini de belirtir.
Hukuk yargısındaki istinaf ile karıştırılmamalıdır. Hukuk davalarında istinaf süresi iki haftadır (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi); idari yargıda süre otuz gündür ve bu yazı yalnız idari yargıyı anlatır. Hukuk davalarındaki istinaf için hukukta istinaf kanun yolu başvurusu yazımıza bakılabilir.
BİM kararına karşı temyiz yolu sanıldığı kadar geniş değildir. İdare mahkemesinin kararı istinafla BİM önüne gelir, BİM kararı ise kural olarak o dosyada son sözü söyler; sınırı 46. madde çizer.
Hangi Karara Hangi Kanun Yolu? 2026 Şeması
Aşağıdaki tablo, kararın türüne göre hangi yola, hangi mercie ve kaç gün içinde başvurulacağını gösterir. Süreler, aksi belirtilmedikçe kararın tebliğini izleyen günden işlemeye başlar (Kanun'un 8. maddesi). Dayanak sütununda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) kısaltması kullanılmıştır.
Karar | Kanun yolu | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
İdare veya vergi mahkemesi kararı, konusu 55.000 TL'yi geçen | İstinaf | Yargı çevresindeki bölge idare mahkemesi | Otuz gün | İYUK 45/1 |
İdare veya vergi mahkemesi kararı, konusu 55.000 TL'yi geçmeyen | Yok, karar kesin | Uygulanmaz | Uygulanmaz | İYUK 45/1 |
İvedi yargılamaya tabi işlemden doğan karar | Temyiz, istinaf yok | Danıştay | On beş gün | İYUK 45/8, 20/A-2-g |
Merkezi ve ortak sınav davasında karar | Temyiz, istinaf yok | Danıştay | Beş gün | İYUK 20/B-1-f |
BİM kararı, 46. maddenin birinci fıkrasında sayılan dava | Temyiz | Danıştay | Otuz gün | İYUK 46/1 |
BİM'in kaldırma üzerine yeniden verdiği karar, 31.07.2026 sonrası | Temyiz, istisnalar hariç | Danıştay | Otuz gün | İYUK 46/2 |
İlk derece mahkemesinin 48/2 veya 48/6 uyarınca verdiği karar | İstinaf | Bölge idare mahkemesi | Yedi gün | İYUK 45/2, 48/2, 48/6 |
BİM'in 48/7 uyarınca verdiği karar (harç ve gider, dilekçe eksikliği, süre aşımı, kesinlik) | Temyiz | Danıştay | Yedi gün | İYUK 45/2, 48/7 |
BİM'in temyize açık olmayan kararı | Yok, karar kesin | Uygulanmaz | Uygulanmaz | İYUK 45/6 |
Danıştay dava dairesinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği nihai karar | Temyiz | İdari Dava Daireleri Kurulu veya Vergi Dava Daireleri Kurulu | Otuz gün | İYUK 46/1; 2575 sayılı Kanun 38 |
Tablodaki “kesin” ibaresi, o karara karşı olağan kanun yollarının kapalı olduğu anlamına gelir. Tablodaki 55.000 TL sınırı yalnız para ile ölçülebilir konularda uygulanır. İlk derece davası için idare hukuku davaları rehberi, iptal davasının özel görünümleri için imar planının iptali davası yazısı yol gösterici olabilir.
İstinaf: Hangi Kararlara, Hangi Mercie, Kaç Günde?
İstinaf, idare ve vergi mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine başvurulan kanun yoludur. Çerçeveyi Kanun'un 45. maddesinin birinci fıkrası çizer; hüküm merci, süre ve sınırı tek cümlede toplar:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin birinci fıkrası:
“İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.”
Hükümden dört sonuç çıkar.
Merci kanunla belirlenmiştir. Başvuru, kararı veren mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki BİM'e yapılır; davacının bölge idare mahkemesini seçme imkanı yoktur. Bölge idare mahkemelerinin yargı çevreleri 2576 sayılı Kanunun çizdiği çerçevede Adalet Bakanlığınca tespit edilir; değişiklikler Hakimler ve Savcılar Kurulu kararıyla yapılır ve Resmi Gazete'de yayımlanır.
Süre otuz gündür ve tebliğle işlemeye başlar. Hükümdeki “kararın tebliğinden itibaren otuz gün” ifadesi, sürenin tebliğ tarihinden değil, tebliği izleyen günden başladığı anlamına gelir; bunu 8. maddenin birinci fıkrası açıkça söyler. Sürenin hesabı, elektronik tebligat ve tatil günleri aşağıda ayrı bölümlerde ele alınmıştır.
Özel kanundaki farklı kanun yolu istinafı bertaraf etmez. Bu ifade açıktır: “başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi”. Hüküm, özel kanunda farklı bir kanun yolu öngörülmesinin istinafı dışlamayacağını söyler. Özel kanunun mahkeme kararını kesin saydığı haller bu kapsamda değildir; örneğin 6458 sayılı Kanunun 53. maddesi uyarınca verilen karar kesindir. Bunun dışında, bir özel kanunda o uyuşmazlık için başka bir başvuru yolu gösterilmiş olsa bile idare veya vergi mahkemesi kararına karşı gidilecek yol istinaftır ve merci BİM'dir.
Sınırın altındaki kararlar kesindir. Fıkranın ikinci cümlesi, konusu belirli bir tutarı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve iptal davalarında idare ve vergi mahkemesi kararlarını kesin sayar. Kanun metnindeki tutar otuz bir bin Türk lirasıdır; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve 2026 yılı için 55.000 TL olarak uygulanır. “Geçmeyen” ifadesi sınırın kendisini de kapsar: konusu tam 55.000 TL olan davada istinaf yolu kapalıdır. Buna karşılık 46. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi temyiz için “aşan” ifadesini kullanır. Her iki hükümde de sınırın kendisi kanun yoluna kapalıdır; konusu tam 55.000 TL olan davada istinaf, tam 1.661.000 TL olan davada 46. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında temyiz yolu kapalıdır. Dava 46/1'in diğer bentlerinden birine giriyorsa veya 46/2 kapsamındaysa temyiz ayrıca değerlendirilir.
İstinafın bir sınırı da yargılama usulünden doğar. İvedi yargılamaya tabi davalarda istinaf yolu yoktur:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin sekizinci fıkrası:
“İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz.”
Bu davalarda ilk derece kararına karşı doğrudan Danıştayda temyiz yoluna gidilir; süre on beş gündür. Hangi işlemlerin ivedi yargılamaya tabi olduğu 20/A maddesinde sayılmıştır ve bu işlemlerden biri acele kamulaştırmadır. İvedi yargılamanın işleyişi için acele kamulaştırma kararının iptali davası yazımıza bakılabilir.
İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir; mahkeme dosyayı BİM'e gönderir (Kanun'un 48. maddesinin üçüncü fıkrası). Bir başka sınır hakim içindir: istinaf başvurusuna konu kararı veren ya da karara katılan hakim, aynı davanın istinaf incelemesinde bulunamaz (45. maddenin yedinci fıkrası). Temyizde de aynı yasak geçerlidir (49. maddenin beşinci fıkrası).
Parasal Sınırlar: 2026'da 55.000 TL ve 1.661.000 TL
İstinaf ve temyiz sınırı, kanun metninde yazılı sabit bir rakam değildir: metindeki temel rakam her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve artırılmış değer o yıl uygulanır. Kural, Kanunun Ek 1. maddesinde düzenlenmiştir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 1. maddesinin birinci fıkrası:
“Bu Kanunda öngörülen parasal sınırlar; her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde belirlenen sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate alınmaz.”
Kanun metnindeki temel rakamlar 7524 sayılı Kanunla yazılmıştır: istinaf sınırı “otuz bir bin”, temyiz sınırı “dokuz yüz yirmi bin” Türk lirasıdır ve bu rakamlar 2024 yılı için geçerliydi. Sonraki yılların değerleri, o yılların yeniden değerleme oranıyla hesaplanır.
Yıl | İstinaf sınırı | Temyiz sınırı | Nasıl bulundu |
|---|---|---|---|
2024 | 31.000 TL | 920.000 TL | 7524 sayılı Kanunun metne yazdığı rakamlar |
2025 | 44.000 TL | 1.324.000 TL | 31.000 x 1,4393 = 44.618; 920.000 x 1,4393 = 1.324.156 |
2026 | 55.000 TL | 1.661.000 TL | 44.000 x 1,2549 = 55.215; 1.324.000 x 1,2549 = 1.661.487 |
Tablodaki tutarlar 2026 yılında açılan davalar içindir; daha önce açılmış davalarda davanın açıldığı yıldaki parasal sınır uygulanır (Ek 1. maddenin ikinci fıkrası).
Hesabın dayanağı iki genel tebliğdir. Yeniden değerleme oranı 2024 yılı için %43,93 olarak Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 574) ile belirlenmiş ve 27.11.2024 tarihli, 32735 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. 2025 yılı için oran %25,49'dur; bu oran da Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 585) ile belirlenmiş ve 27.11.2025 tarihli, 33090 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Hesap şöyle yürütülür. 2025 sınırı, 31.000 x 1,4393 = 44.618,3 ve 920.000 x 1,4393 = 1.324.156 çarpımlarından bin lira kuralıyla 44.000 TL ve 1.324.000 TL olarak bulunur. 2026 sınırı ise 44.000 x 1,2549 = 55.215,6 ve 1.324.000 x 1,2549 = 1.661.487,6 çarpımlarından 55.000 TL ve 1.661.000 TL olur. Bin lira kuralı uygulanmadan bulunan ara değerler sınır olarak kullanılamaz.
Sınır Hangi Tarihe Göre Belirlenir?
Bugünkü kural, davanın açıldığı tarihteki sınırı esas alır. Bu soru uygulamada en çok hata yapılan noktadır; çünkü dava açıldığında geçerli olan sınır ile karar verildiğinde geçerli olan sınır çoğu zaman farklıdır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 1. maddesinin ikinci fıkrası:
“17 nci madde uyarınca duruşma yapılmasının zorunlu olduğu davalar ile 45 inci ve 46 ncı maddeler uyarınca istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır.”
Kuralın bugünkü biçimi 7550 sayılı Kanunla 04.06.2025 tarihinde kurulmuştur. Önceki metin, nihai kararın verildiği tarihteki sınırı esas alıyordu. Anayasa Mahkemesi, sınır enflasyona göre güncellenirken dava konusu değerin güncellenmemesini ölçüsüz buldu ve karar tarihine ilişkin ölçütü iptal etti; iptal kararının yürürlüğü ertelenmişti. 7550 sayılı Kanun bu arada metni “davanın açıldığı tarih” olarak değiştirdi. Danıştay 4. Dairesi, 17.03.2025 tarihli ve 2025/159 E., 2025/1690 K. sayılı kararında bu geçiş dönemini ve iptal kararının yürürlüğünün ertelendiğini kendi gerekçesinde ele almıştır.
Sonuç okur açısından şaşırtıcıdır. Bugün 40.000 TL değerinde bir davayı 2026 yılında açan davacı, 55.000 TL sınırı geçilmediği için istinaf yoluna gidemez. Buna karşılık 2023 yılında açılmış ve değeri 25.000 TL olan bir davada istinaf yolu açıktır; çünkü 2023 yılı istinaf sınırı 20.000 TL idi. Danıştay 10. Dairesi, 01.07.2025 tarihli ve 2024/6638 E., 2025/3412 K. sayılı kararında, o dönemde istinaf kanun yolu için düzenlenen parasal sınırın 2023 yılı için 20.000 TL olarak belirlendiğini aktarmıştır. Bu nedenle kanun yolunun açık olup olmadığı değerlendirilirken önce davanın açıldığı yıl, sonra o yılın sınırı bulunmalıdır; güncel sınıra bakmak yanıltıcıdır.
İptal Davalarında “Konu” Ne Demektir?
Sınır, Kanunun 45. ve 46. maddelerinde “konu” üzerinden kurulur; “dava değeri” ifadesi kullanılmaz. Vergi ve tam yargı davalarında konu, dava dilekçesinde gösterilen uyuşmazlık konusu miktardır. Tam yargı davalarında miktar, nihai karardan önce bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir (16. maddenin dördüncü fıkrası). Bu halde kanun yolunun açıklığı değerlendirilirken artırılmış tutar esas alınır; uygulanacak parasal sınır ise dava tarihine göre belirlenir (Ek 1/2). Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi bu miktarın dilekçede gösterilmesini yalnız “Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında” arar.
İptal davası bu sayımın içinde değildir; çünkü iptal davasında ortada bir alacak miktarı yoktur. Bu yüzden iptal davasında sınır, iptali istenen idari işlemin konusuna göre belirlenir. İşlemin doğrudan konusu belirli bir parasal tutar içeriyorsa (örneğin para cezası veya vergi tarhiyatı), bu tutar esas alınır; doğrudan konusu parasal bir tutar içermiyorsa parasal sınır uygulanmaz ve istinaf yolu açıktır. Temyizde bu davalar 46. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamına girmez; ancak aynı fıkranın diğer bentlerindeki özel konulardan birine giriyorsa veya 46. maddenin ikinci fıkrası kapsamındaysa temyiz edilebilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 27.03.2025 tarihli ve 2025/362 E., 2025/725 K. sayılı kararında, “46. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinin konusu para olan davalarda öncelikle uygulanması gerektiği” sonucuna varmıştır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu da 24.05.2023 tarihli ve 2023/430 E., 2023/552 K. sayılı kararında, “konusu belli bir miktar parayı içermeyen işlemlere karşı açılan davalar hakkında vergi mahkemelerince verilen kararlara yöneltilen istinaf başvurusu üzerine bölge idare mahkemelerince verilen kararların kesin olduğu” sonucuna ulaşmıştır. Bu tespit, bölge idare mahkemesi kararının temyize kapalı olduğuna ilişkindir; istinaf yolunun açık olmasıyla çelişmez. Bu nedenle iptal davasında dilekçeye yazılan herhangi bir tutar tek başına belirleyici olmaz.
Süre 30 Gün: Tebliğden İtibaren Nasıl Hesaplanır?
Süre, tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başlar; tebliğ günü hesaba katılmaz. Kural tek cümlede yazılıdır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 8. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları:
“1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.”
Son günün hafta sonuna ya da resmi tatile denk gelmesi süreyi uzatır; ancak bu uzama yalnız son gün için söz konusudur, ara günler süreye dahildir.
Elektronik tebligatta hesaba bir aşama daha eklenir. 7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesi şöyledir:
7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 7/a maddesi:
“Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.”
Bu kural, otuz günlük sürenin başlangıcını beş gün ileri atar; otuz günlük istinaf süresi, beşinci günün sonunda tamamlanan tebligatı izleyen günden işlemeye başlar. Danıştay 8. Dairesi, 19.02.2026 tarihli ve 2023/4394 E., 2026/933 K. sayılı kararında, kayıtlı elektronik posta adresine 24.01.2020 tarihinde iletildiği görünen işlemde beşinci günün sonunda okundu sayılma tarihini 29.01.2020 olarak tespit etmiştir. Bu karar otuz günlük dava açma süresine ilişkindir; beş günlük kural 7201 sayılı Kanunun 7/a maddesinden doğduğu için istinaf ve temyiz süresinde de aynı biçimde işler.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, dilekçenin mahkemeye kaydedildiği tarih ile gönderildiği tarihin farklı olmasıdır. Danıştay 4. Dairesi, 14.01.2026 tarihli ve 2025/5580 E., 2026/103 K. sayılı kararında bu farkı davacı lehine çözmüştür. Olayda karar 06.11.2024 tarihinde elektronik tebligatla gönderilmiş, 11.11.2024 tarihinde tebliğ edilmiş sayılmış, otuz günlük sürenin son günü 11.12.2024 olarak hesaplanmıştır. Dilekçe UYAP Avukat Portal üzerinden 11.12.2024 tarihinde saat 18:21'de gönderilmiş, 12.12.2024 tarihinde kayıt edilmiştir. Daire, “davacı vekili tarafından istinaf başvurusunun son günü olan 11/12/2024 tarihinde dilekçenin gönderildiği dikkate alındığında, istinaf başvurusunun süresinde olduğu” sonucuna varmış ve BİM'in süre aşımı nedeniyle verdiği ret kararını bozmuştur.
Sürenin başlangıcında üç nokta belirleyicidir: süre kararın verildiği tarihte değil tebliğle başlar; elektronik tebligatta tebliğ tarihi iletinin ulaşmasından sonraki beşinci günün sonudur; son gün tatile denk gelirse uzama yalnız son güne ilişkindir.
Çalışmaya Ara Verme ve Mali Tatil Süreyi Nasıl Etkiler?
İdari yargıda yaz döneminde mahkemeler çalışmaya ara verir; İdari Yargılama Usulü Kanunu sürelerin durmasını değil, yalnız son günün uzamasını öngörür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 8. maddesinin üçüncü fıkrası:
“3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.”
Ara verme dönemi Kanunun 61. maddesinde belirlenmiştir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 61. maddesinin birinci fıkrası:
“Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl bir eylülde başlamak üzere, yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar çalışmaya ara verirler.”
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda sonuç şudur: süre ara verme sırasında işlemeye devam eder, yalnız sürenin son günü 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasına denk gelirse süre, ara vermenin bittiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar. Hukuk yargısında da adli tatil süreleri kendiliğinden durdurmaz; Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 104. maddesi uyarınca yalnız sürenin son günü adli tatile denk gelirse süre, adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Aynı Kanunun 103. maddesinin üçüncü fıkrası, adli tatilde istinaf ve temyiz dilekçelerinin alınması işlemlerinin de yapılacağını söyler. İdari yargıdaki fark, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi günlük uzamadır.
Somut bir hesapla gösterelim. Karar 10.07.2026 tarihinde tebliğ edilmiştir. Otuz günlük istinaf süresi 11.07.2026 tarihinde başlar ve otuzuncu gün 09.08.2026 tarihine denk gelir. Bu tarih ara verme döneminin içindedir; ara verme 31.08.2026 tarihinde bittiği için süre 01.09.2026 tarihinden itibaren yedi gün uzar ve son gün 07.09.2026 Pazartesi olur. 8. maddenin ikinci fıkrası ayrıca uygulanmaz, çünkü bu tarih hafta sonuna denk gelmez.
Mali tatilin etkisi ise yoktur. 5604 sayılı Kanunun birinci maddesinin üçüncü fıkrası, kapsamı açık biçimde sınırlar:
5604 sayılı Kanunun 1. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirli sürelerde yapılması gereken muhasebe kayıt süreleri, bildirim süreleri ve vergiyle ilgili işlemlere ilişkin dava açma süreleri malî tatil süresince işlemez.”
Hüküm, mali tatilin yalnız vergiyle ilgili işlemlere ilişkin dava açma sürelerine etkisini düzenler. İstinaf ve temyiz süreleri dava açma süresi değil, kanun yolu süresidir; bu nedenle 1 Temmuz ile 20 Temmuz arasındaki mali tatil, kanun yolu süresini uzatmaz ve durdurmaz. Bu ayrım vergi mahkemesi kararlarına karşı başvurularda karıştırılmaktadır.
Dilekçe, Harç ve Süre Kaçırılırsa Ne Olur?
Kanun yolu başvurusu dilekçeyle yapılır ve dilekçenin nereye verileceği karıştırılmamalıdır. İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir; temyiz dilekçesi ise kararı veren BİM'e, Danıştay ilk derece mahkemesi olarak karar vermişse Danıştaya verilir. Temyiz dilekçesi Danıştay Başkanlığına hitaben yazılır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrası:
“Temyiz istemleri Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçeler ile yapılır.”
Aynı maddenin üçüncü fıkrası:
“Temyiz dilekçeleri, ilgisine göre kararı veren bölge idare mahkemesine, Danıştaya veya 4 üncü maddede belirtilen mercilere verilir ve kararı veren bölge idare mahkemesi veya Danıştayca karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde cevap verebilir. Cevap veren, kararı süresinde temyiz etmemiş olsa bile düzenleyeceği dilekçesinde, temyiz isteminde bulunabilir. Bu takdirde bu dilekçeler temyiz dilekçesi yerine geçer.”
Üçüncü fıkranın son iki cümlesi uygulamada işe yarar: karşı taraf süresinde temyiz etmemiş olsa bile cevap dilekçesinde temyiz isteminde bulunabilir ve o dilekçe temyiz dilekçesi yerine geçer.
Dilekçenin içeriği, dava dilekçesiyle aynı esaslara bağlıdır. Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrası tarafların ve vekillerin kimlik ve adreslerini, davanın konu ve sebeplerini, dayandığı delilleri ve uyuşmazlık konusu miktarı dilekçede arar. Bu esaslara uyulmamışsa eksiklik giderilir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 48. maddesinin ikinci fıkrası:
“Temyiz dilekçelerinin 3 üncü madde esaslarına göre düzenlenmesi gereklidir, düzenlenmemiş ise eksikliklerin onbeş gün içinde tamamlatılması hususu, kararı veren Danıştay veya bölge idare mahkemesince ilgiliye tebliğ olunur. Bu sürede eksiklikler tamamlanmazsa temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına Danıştay veya bölge idare mahkemesince karar verilir.”
Harç ve giderler bakımından kural daha katıdır; çünkü ödenmemesi başvurunun kendisini düşürür. Kanun, dilekçe verilirken harç ve giderlerin tamamının ödenmesini ister:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 48. maddesinin altıncı fıkrası:
“Temyiz dilekçesi verilirken gerekli harç ve giderlerin tamamının ödenmemiş olması halinde kararı veren; merci tarafından verilecek yedi günlük süre içerisinde tamamlanması, aksi halde temyizden vazgeçilmiş sayılacağı hususu temyiz edene yazılı olarak bildirilir. Verilen süre içinde harç ve giderler tamamlanmadığı takdirde, ilgili merci, kararın temyiz edilmemiş sayılmasına karar verir. Temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması veya kesin bir karar hakkında olması halinde de kararı veren merci, temyiz isteminin reddine karar verir. İlgili merciin bu kararları ile bu maddenin 2 nci fıkrasında belirtilen temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına ilişkin kararlarına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.”
Hükmün son cümlesi, süre kaçırma korkusunun en sık yaşandığı yeri düzenler: harç ve gider ödenmediği için verilen “temyiz edilmemiş sayılması” kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna gidilebilir. Aynı yedi günlük süre, BİM'in 48. maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlar bakımından 45. maddenin ikinci fıkrasının son cümlesinde de düzenlenmiştir. Danıştay 8. Dairesi, 21.02.2024 tarihli ve 2024/599 E., 2024/742 K. sayılı kararında, yedi günlük sürenin tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başladığını ve bu süre geçirildiğinde temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle reddedileceğini uygulamıştır.
Yedi günlük yol tek yönlü değildir. İlk derece mahkemesinin 48. maddenin ikinci veya altıncı fıkrası uyarınca verdiği karara karşı yedi gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur; BİM'in bu inceleme sonunda verdiği karar kesindir. Danıştay 10. Dairesi, 30.12.2020 tarihli ve 2020/5487 E., 2020/7255 K. sayılı kararında, “mahkemece verilen, süre aşımı nedeniyle istinaf başvurusunun reddi kararına karşı yedi gün içerisinde istinaf yolunun açık, istinaf incelemesi sonucunda bölge idare mahkemesince verilecek kararın ise kesin olduğu” sonucuna varmıştır. BİM'in 48. maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlar ise dört hali kapsar: harç ve giderlerin ödenmemesi, dilekçenin 3. madde esaslarına göre düzenlenmemesi, temyizin süre içinde yapılmaması ve kesin bir karar hakkında olması.
Ödenecek kalemler dörde ayrılır: kanun yolu başvurma harcı, karar harcı, yürütmenin durdurulması harcı ve posta gideri. Danıştay 12. Dairesi, 10.09.2024 tarihli ve 2024/3207 E., 2024/3363 K. sayılı kararında, temyiz aşamasında bu dört kalemin istendiğini göstermiştir. Tutarlar her yıl yargı harçları tarifesiyle yeniden belirlendiği için bu yazıda 2026 yılı tutarı verilmemiştir; dilekçe verilmeden önce o yılın tarifesinden teyit edilmelidir. Yürütmenin durdurulması istenmiyorsa YD harcı ödenmez; isteniyorsa harç ve giderin tamamı birlikte yatırılır.
Harç isteme yazısının kime tebliğ edileceği de uyuşmazlık konusu olmuştur. Danıştay 12. Dairesi, aynı kararda, vekille temsil edilen dosyada harç ve posta gideri isteme yazısının asile tebliğ edilmesini usulsüz bulmuştur: “harç ve posta ücreti isteme yazısı usulüne uygun olarak tebliğ edilmediği anlaşıldığından, verilen süre içinde harç ve posta gideri yatırılmadığı gerekçesiyle kararın temyiz edilmemiş sayılmasına ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır”. Buna karşılık yazı usulüne uygun tebliğ edildiği halde yedi gün içinde ödeme yapılmazsa sonuç değişmez; Danıştay 12. Dairesi, 02.06.2025 tarihli ve 2025/1918 E., 2025/2911 K. sayılı kararında, bu nedenle temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına karar vermiştir.
Bölge İdare Mahkemesi İstinafta Hangi Kararları Verir?
BİM'in istinaf incelemesindeki karar seçenekleri 45. maddede üç başlıkta toplanmıştır: başvurunun reddi, kararın kaldırılması ve dosyanın geri gönderilmesi. Ret halleri üç tanedir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin yaptığı inceleme sonunda;
a) Kararı hukuka uygun bulursa,
b) Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa kararın gerekçesini değiştirerek,
c) Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak,
istinaf başvurusunun reddine karar verir.”
Buna göre BİM, kararın sonucunu doğru bulup gerekçesini yanlış ya da eksik bulursa kararı kaldırmaz; gerekçeyi değiştirerek başvuruyu reddeder. Aynı şekilde kararda hesap hatası gibi maddi yanlışlık varsa bunu düzelterek sonucu koruyabilir. Bu iki halde başvuru reddedilmiş sayılır, ancak kararın gerekçesi farklıdır.
Kararı hukuka uygun bulmazsa BİM kararı kaldırır ve kural olarak işin esasını kendisi çözer:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin dördüncü fıkrası:
“Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.”
Üçüncü grup, kararı kaldırıp dosyayı geri gönderme halleridir ve bu haller sınırlıdır. Kanun yedi hal sayar:
- İlk inceleme üzerine verilen kararlar ile usule ilişkin diğer nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması.
- Davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması.
- Dilekçenin reddine karar verilmesi gerekirken bu karar verilmeksizin dava hakkında karar verilmesi.
- Dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karar verilmesi.
- Talep hakkında karar verilmemesi yahut eksik hükümle karar verilmesi.
- Keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği halde yaptırılmadan karar verilmesi.
- Duruşma yapılması gerektiği halde duruşma yapılmadan karar verilmesi.
Bu hallerde verilen karar kesindir; ancak BİM, altıncı ve yedinci bentlerdeki eksikliği kendisi gidererek karar verebilir. Kanun, geri göndermenin sınırını da açıkça çizer:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin beşinci fıkrası:
“hallerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine kesin olarak karar verir. Ancak bölge idare mahkemesi, (f) ve (g) bentlerindeki eksikliği kendisi gidererek karar verebilir. Bu fıkrada sayılan haller dışında kararın kaldırılarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilemez.”
Son cümle önemlidir: BİM, sayılan yedi hal dışında dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderemez; kararı kaldırdığında işin esasını kendisi karara bağlamak zorundadır. 7589 sayılı Kanunun 5. maddesi 45. maddenin üçüncü ve beşinci fıkralarını yeniden yazmıştır; yeni metinde üç ret hali ile yedi geri gönderme hali sayılmış, “kesin olarak” ibaresi korunmuştur.
BİM kararının kesinliği ayrı bir fıkrada düzenlenir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin altıncı fıkrası:
“Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir. Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çıkarılır.”
Temyize açık olmayan karar, dosyayla birlikte ilk derece mahkemesine döner ve o mahkeme kararı yedi gün içinde tebliğe çıkarır; bu süre, kararın taraflara ulaşması için değil, tebliğ işleminin başlatılması için konmuştur.
Bölge İdare Mahkemesinin Kararı Temyize Açık mı?
Kural kesinliktir, temyiz istisnadır. Bu soru, idari yargıda kanun yolu tartışmalarının merkezindedir; ilk bakışta istinaftan sonra temyizin de geleceği düşünülse de kanunun kurduğu düzen bunun tersidir. 45. maddenin altıncı fıkrası “46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları” kesin sayar; 46. maddenin birinci fıkrası ise temyize açık kararları sayar:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin birinci fıkrası:
“Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:”
Sayım, 46. maddenin birinci fıkrasında yer alan bentlerden oluşur; (c) bendi 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldığı için tabloda yer almaz ve tabloda on dört bent bulunur. Okurun kendi davasını bulabilmesi için bentlerin konuları kısaca aşağıdadır:
Bent | Temyize açık dava |
|---|---|
a) | Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları |
b) | Davanın açıldığı yıldaki temyiz sınırını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar (2023'te 581.000 TL, 2024'te 920.000 TL, 2026'da 1.661.000 TL) |
d) | Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları |
e) | Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları |
f) | Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları |
g) | İmar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar |
h) | Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu'nun uygulanmasından doğan davalar |
ı) | Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar |
i) | Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar |
j) | Liman, marina, iskele, rıhtım gibi kıyı tesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğan davalar |
k) | 3996 sayılı Kanun ile 4283 sayılı Kanunun uygulanmasından doğan davalar |
l) | 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun uygulanmasından doğan davalar |
m) | 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun uygulanmasından doğan davalar |
n) | Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar |
Bu sayımın dışında kalan davalarda BİM kararı kesindir. Danıştay 4. Dairesi, 17.03.2025 tarihli ve 2025/159 E., 2025/1690 K. sayılı kararında, 46. maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirlenen miktarı aşmayan davalarda BİM kararlarının kesin olduğunu söylemiştir. Danıştay 2. Dairesi de 05.12.2024 tarihli ve 2024/3531 E., 2024/6016 K. sayılı kararında 2024 yılı temyiz sınırını 920.000 TL olarak uygulamış ve dava değeri bu sınırın altında kaldığı için temyiz istemini incelememiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, dava tarihindeki sınırın esas alınması gerektiği ve 2023 sınırının 581.000 TL olduğu savunulmuştur. Karşı oydaki bu görüş mahkemenin görüşü değildir. Karar, 04.06.2025 öncesinde geçerli olan karar tarihi ölçütüne göre verilmiştir; 7550 sayılı Kanunla Ek 1. maddenin ikinci fıkrası değişmiş ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınmaya başlamıştır, yani karşı oydaki görüş bugünkü kurala yakındır. Danıştay 8. Dairesi, 08.09.2025 tarihli ve 2025/3693 E., 2025/6541 K. sayılı kararında, 2023 yılında açılan davada o yılın istinaf sınırını uygulamıştır.
İkinci fıkra, 7589 sayılı Kanunla 2026 yılında eklenmiş ve kesinlik kuralını yumuşatmıştır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin ikinci fıkrası:
“Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırması üzerine yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir.”
Fıkra, BİM'in kaldırma kararı üzerine yeniden verdiği kararları temyize açar; süre, bu yeni kararın tebliğinden işlemeye başlar ve otuz gündür. Aynı fıkra altı istisna sayar ve bu altı halde kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilmiş olsa dahi temyiz yoluna başvurulamaz: idare ve vergi mahkemelerinde tek hakimle görülen davalar; 4081 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar; 3091 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar; 6458 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar; BİM'in yeniden verdiği kararın miktar veya değer itibarıyla 46. maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki temyiz sınırının altında kalması ve bu karar ile ilk derece kararı arasındaki farkın 45. maddenin birinci fıkrasındaki istinaf sınırını geçmemesi; yalnız vekalet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararlar. Yeni karar (b) bendindeki sınırı aşıyorsa temyiz yolu zaten açıktır. Bu eşikler davanın açıldığı yıldaki sınırdır (Ek 1. maddenin ikinci fıkrası): 2026'da açılan davada 1.661.000 TL ve 55.000 TL, 2023'te açılan davada 581.000 TL ve 20.000 TL uygulanır.
Tek hakim istisnası ise 31.07.2026 tarihinden sonra açılan davalarda 486.000 TL'ye kadar olan iptal, tam yargı ve vergi davalarını kapsar (2576 sayılı Kanunun 7. maddesi; 7589 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası). Bu tarihten önce açılan davalarda davanın açıldığı tarihteki tek hakim sınırı geçerlidir. Tek hakim istisnası yalnız parasal sınıra bağlı değildir; 2576 sayılı Kanunun 7. maddesinin birinci fıkrasının (b)-(f) bentlerinde sayılan öğrenci işlemleri, geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin, uyarma cezası ve meslek kuruluşu disiplin cezalarına ilişkin davalar da tek hakimle görülür ve 46/2/a kapsamında temyiz dışında kalır. Tek hakim sınırının belirlenmesinde dava tarihi, miktar artırımı yapılan hallerde artırımın yapıldığı tarih esas alınır (2576 sayılı Kanunun Ek 1. maddesinin ikinci fıkrası).
Fıkranın ne zaman uygulanacağı da kanunda yazılıdır. 7589 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
7589 sayılı Kanunun Geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 2577 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde yapılan değişiklikler, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında, bu Kanunla yapılan değişikliklerden önceki hükümler uygulanır.”
Kanun 16.07.2026 tarihlidir; 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış ve İdari Yargılama Usulü Kanunu'na ilişkin hükümler yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle ikinci fıkra yalnız 31.07.2026 tarihinden sonra verilen BİM kararlarına uygulanır; dosyadaki BİM kararının tarihi, hangi rejimin geçerli olduğunu belirleyen ilk veridir.
31.07.2026 öncesi BİM kararlarında önce o gün yürürlükte olan metin uygulanır. 7524 sayılı Kanunun eklediği (c) bendi, konusu 270.000 TL'yi aşıp 920.000 TL'yi aşmayan (2024 rakamları; her yıl yeniden değerlemeyle artardı) ve istinafta kaldırma üzerine yeniden karar verilen davaları temyize açıyordu. Bu nedenle geçiş döneminde AYM iptalinin etkisi, özellikle bu bandın altında kalan kaldırma kararları bakımından belirleyicidir.
AYM İptali ve Uygulamadaki Tartışma (26.06.2025-31.07.2026)
Kanunun 45. maddesinin altıncı fıkrasındaki kesinlik kuralı, Anayasa Mahkemesi önüne taşınmıştır. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin itirazı üzerine Anayasa Mahkemesi, fıkranın birinci cümlesini kaldırma hali yönünden iptal etmiştir. Kararın gerekçesindeki kritik paragraf şudur:
Anayasa Mahkemesinin 27.03.2025 tarihli ve 2024/189 E., 2025/83 K. sayılı kararı, 28. paragraf (Resmi Gazete 26.06.2025, sayı 32938):
“temyiz yolu kapalı olan konularda bölge idare mahkemesince istinaf başvurusu kabul edilerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması ve işin esası hakkında yeni bir karar verilmesi hâlinde bölge idare mahkemesinin ilk elden verdiği bu karara karşı temyiz kanun yoluna başvurulamaması hükmün denetlenmesini talep etme hakkına aykırılık teşkil edebilir.”
Kararın hükmü, iptalin hangi hükme ve hangi yöne ilişkin olduğunu gösterir:
“6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen 45. maddesinin (6) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin ... yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 27/3/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.”
Alıntıda atlanan bölüm, iptalin yönünü gösteren “istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hali” ifadesidir.
İptal, kararın gerekçesinde Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine dayandırılmıştır; Mahkeme, daha hafif bir sınırlamayla amaca ulaşılması mümkünken kesinlik kuralının hükmün denetlenmesini talep etme hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği sonucuna varmıştır. Karar 26.06.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
İptalin ardından 26.06.2025 ile 31.07.2026 arasında, BİM'in kaldırma kararlarının temyize açık olup olmadığı tartışılmıştır. İptali doğrudan uygulayan çoğunluk kararları yanında, iptalin doğrudan uygulanmasına karşı çıkan karşı oylar da bulunmaktadır; karşı oy mahkemenin görüşü değildir. Danıştay 2. Dairesi, 05.11.2025 tarihli ve 2025/3748 E., 2025/4842 K. sayılı kararında, iptalin Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihi ölçüt almıştır: “26/06/2025 tarihi itibarıyla derdest olan ve kesinleşmeyen davalarda, 2577 sayılı Kanunun 45. maddesi uyarınca temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde, anılan Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla ortaya çıkan yeni hukukî durumun esas alınması gerektiği açıktır.” Bu ölçüte göre BİM kararının 26.06.2025'ten önce verilmiş olması tek başına sonucu değiştirmez; dosyanın o tarihte derdest olup olmadığı, tebliğ, başvuru ve kesinleşme durumuna bakılır. Aynı kararda “karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere” ibaresi de yer alır. Danıştay 7. Dairesi, 23.10.2025 tarihli ve 2024/2061 E., 2025/3403 K. sayılı kararında, iptal kararı nedeniyle “temyiz isteminin incelenmeksizin reddi” kararını kaldırmış ve esasa geçmiştir. Danıştay 10. Dairesi, 01.07.2025 tarihli ve 2024/6638 E., 2025/3412 K. sayılı kararında, kısmen kaldırma kararı verildiği için kararın temyize tabi olduğu sonucuna varmıştır.
Öte yanda, iptalin doğrudan uygulanmasına karşı çıkan görüş de vardır. Danıştay 4. Dairesinin 02.02.2026 tarihli ve 2026/162 E., 2026/323 K. sayılı kararında çoğunluk, kaldırma kararını temyize açık kabul ederek esastan bozmuştur. Aynı kararın karşı oyunda ise şu görüş savunulmuştur: ölçülülük sorununun çözümü yasama düzenlemesidir; yasama düzenlemesi yapılıncaya kadar temyize açık kararların 46. maddedeki sayıma göre belirlenmesi gerekir. Bu görüş, mahkemenin görüşü değildir; karşı oyda savunulmuştur.
Dönemin bir başka sınırı da süreye ilişkindir. Danıştay 2. Dairesi, 26.11.2025 tarihli ve 2025/4508 E., 2025/5518 K. sayılı kararında, süresi geçtikten sonra yapılan temyiz başvurusunda sonradan gelen iptal kararına dayanılamayacağını belirtmiştir. Daire, iptal kararlarının geriye yürümediğini ve “daha önce işlemeye başlamış ve süresi içerisinde kullanılmamış bir kanun yolunu sonradan yeniden kullanılabilir hale getirme sonucunu da doğurmayacağı” sonucuna varmıştır. Bu nedenle kanun yolunu kaçırmış bir dosyada iptal kararı yeni bir hak doğurmaz.
Bu dönem için söylenebilecek en doğru cümle şudur: kaldırma kararları bakımından temyiz yolunun açık olduğu yönünde güçlü bir uygulama vardır; buna karşı çıkan görüş ise karşı oylarda dile getirilmiştir. 7589 sayılı Kanunun 46. maddeye eklediği ikinci fıkra bu tartışmayı 31.07.2026 sonrası kararlar için kanunla çözmüştür. Geçici 11 kapsamındaki deprem hasar tespit davaları gibi ivedilikle sonuçlandırılan dosyalarda bu ayrımın etkisi ayrıca görülür. Riskli yapı tespitine itiraz davası ise ivedi yargılamaya tabi değildir; 6306 sayılı Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı genel usule göre, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde dava açılır (aynı Kanunun 6. maddesinin dokuzuncu fıkrası) ve bu davalarda kanun yolu genel hükümlere göre belirlenir; konu için riskli yapı tespit raporu itiraz ve iptal davası yazımıza bakılabilir.
Danıştay Temyiz İncelemesi: Onama, Bozma ve Israr
Temyiz incelemesi sonunda Danıştayın verebileceği kararlar 49. maddede sayılmıştır. İlk grup onama kararlarıdır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin birinci fıkrası:
“Temyiz incelemesi sonunda Danıştay;
a) Kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar.
b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar.”
İkinci grup bozma sebepleridir ve üç tanedir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin ikinci fıkrası:
“Temyiz incelemesi sonunda Danıştay;
a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması,
sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar.”
Karar kısmen onanıp kısmen bozulabilir; bu halde kesinleşen kısım Danıştay kararında belirtilir (49. maddenin üçüncü fıkrası). Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda da aynı hükümler kıyasen uygulanır (49. maddenin dördüncü fıkrası).
Bozma kararı dosyayı bitirmez; dosya kararı veren mercie döner ve o merci yeniden karar verir. BİM kararları bakımından bu aşamada iki yol vardır: uyma veya ısrar. Israr, BİM'in bozma kararına uymayarak önceki kararında direnmesidir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesinin beşinci fıkrası:
“Bölge idare mahkemesi, bozmaya uymayarak kararında ısrar ederse, ısrar kararının temyizi hâlinde, talep, konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenir ve karara bağlanır. Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları kararlarına uyulması zorunludur.”
Buna göre ısrar kararını bir daire değil, konusuna göre Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) veya Vergi Dava Daireleri Kurulu (VDK) inceler ve bu kurul kararlarına uyulması zorunludur. Danıştay dava dairesinin ilk derece kararının kurulca bozulması halinde ise ısrar yolu yoktur; 50. madde hükümleri ısrar hariç kıyasen uygulanır (49. maddenin dördüncü fıkrası). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 08.12.2025 tarihli ve 2025/1197 E., 2025/3071 K. sayılı kararında bir BİM ısrar kararını incelemiş ve bozmuştur; karşı oyda, sonucu aynı olsa da gerekçesi genişleyen kararın teknik anlamda ısrar sayılmayacağı savunulmuştur.
Bozmaya uyulduğunda incelemenin kapsamı daralır: uyma kararı üzerine yapılan temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır (50. maddenin dördüncü fıkrası).
Başvurunun Etkisi: Kesinleşme ve Yürütmenin Durdurulması
Kanun yolu başvurusunun en çok yanlış anlaşılan sonucu, kararın yürütülmesine etkisidir. Başvuru, kararı kendiliğinden durdurmaz:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 52. maddesinin birinci fıkrası:
“Temyiz veya istinaf yoluna başvurulmuş olması, hakim, mahkeme veya Danıştay kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Ancak, bu kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi, kurulu veya istinaf başvurusunu incelemeye yetkili bölge idare mahkemesince karar verilebilir. Davanın reddine ilişkin kararlara karşı temyiz ya da istinaf yoluna başvurulması halinde, dava konusu işlem hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi 27 nci maddede öngörülen koşulun varlığına bağlıdır.”
Hüküm üç noktayı birleştirir: başvuru kararı durdurmaz; yürütmenin durdurulmasına, başvuruyu inceleyecek merci karar verir (istinafta BİM, temyizde Danıştay dava dairesi veya kurulu); davanın reddine ilişkin karara karşı başvurulmuşsa yürütmenin durdurulması 27. maddedeki koşulların varlığına bağlıdır.
İki istisna vardır: iptal davalarında teminat istenmeyebilir; idareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz (52. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları). Yürütmenin durdurulması kararlarının kesinliği ise ayrıca düzenlenmiştir:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 52. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“4. Temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir.
5. Kararın bozulması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur.”
Bu iki fıkra birlikte okunduğunda pratik sonuç şudur: inceleme aşamasında yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen karar kesindir, bu karara karşı ayrı bir başvuru yolu yoktur. Danıştay 2. Dairesi, 18.01.2024 tarihli ve 2024/111 E., 2024/435 K. sayılı kararında, BİM'in istinaf incelemesinde verdiği yürütmenin durdurulması kararlarının kesin olduğunu belirterek itirazı incelenmeksizin reddetmiştir. Buna karşılık esasa ilişkin kararın bozulması yürütmeyi kendiliğinden durdurur.
Yürütmenin durdurulması istemi bulunan temyiz dilekçelerinde dosyanın izleyeceği yol ayrıca düzenlenmiştir. Kanunun 48. maddesinin beşinci fıkrasına göre bu dilekçeler, karşı tarafa tebliğ edilmeden, istem hakkında karar verilmek üzere kararı veren BİM tarafından Danıştay Başkanlığına gönderilir; Danıştay ilk derece olarak bakmışsa dosya konusuna göre İDDK veya VDK'ya gider. Bu düzenleme, yürütmenin durdurulması istemini esas incelemesinden önce ve dosyayı görevli daire veya kurula göndererek çözer; YD'ye bakan merci ile esas temyizi inceleyen merci aynıdır.
Kesinleşme ise başka bir düzlemde işler. Karar, süresi içinde kanun yoluna başvurulmadığında şekli anlamda kesinleşir. Kanun yoluna başvurmayan taraf yönünden hüküm kesinleşir ve o kısım temyiz edilemez. Ancak karşı taraf, kendisi süresinde başvurmamış olsa bile temyiz dilekçesine vereceği cevapta temyiz isteminde bulunabilir; bu dilekçe temyiz dilekçesi yerine geçer (48. maddenin üçüncü fıkrası). İstinafta da 45/2 atfıyla aynı imkan geçerlidir. Danıştay 13. Dairesi, 21.05.2024 tarihli ve 2019/2605 E., 2024/2305 K. sayılı kararında, davalı idare istinaf etmediği için vekalet ücretine ilişkin kısmın kesinleştiğini ve temyiz incelemesinin yapılamayacağını belirtmiştir: “Aksi takdirde, istinaf kanun yoluna başvurmayan taraf bakımından hüküm kesinleşmektedir.”
Kararların yerine getirilmesi bakımından bir istisna daha vardır. 7588 sayılı Kanunla 28. maddeye eklenen cümle uyarınca, Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet ve Milli İstihbarat Teşkilatı personeli ve adayları ile güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlananlar hakkında verilen ve göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler, nihai kararın kesinleşmesinden sonra yerine getirilir.
Kesinleşen kararın tebliğ süreleri de kanunda yazılıdır. Temyize açık olmayan BİM kararı dosyayla birlikte ilk derece mahkemesine gönderilir ve o mahkemece yedi gün içinde tebliğe çıkarılır (45. maddenin altıncı fıkrası). Danıştayın onama kararı da dosyanın geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde taraflara tebliğe çıkarılır (50. maddenin birinci fıkrası).
İvedi Yargılama, Sınav Davaları ve Deprem Hasar Tespiti: Kısa Süreler
İdari yargıda kanun yolu süresi bakımından üç özel rejim vardır: ivedi yargılama, merkezi ve ortak sınav davaları ile Geçici 11 kapsamındaki deprem hasar tespit davaları. İvedi yargılamanın kapsamı 20/A maddesinde sayılmıştır; ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri ve çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar bunlar arasındadır. Bu davalarda kanun yolu kısalır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendi:
“Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.”
Aynı fıkranın (i) bendi:
“Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir.”
Bu usulde istinaf yolu yoktur (45. maddenin sekizinci fıkrası). İlk derece kararına karşı doğrudan Danıştayda, on beş gün içinde temyiz yoluna gidilir ve verilen karar kesindir. Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara da itiraz edilemez (20/A maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi). Danıştay 13. Dairesi, 13.10.2025 tarihli ve 2025/2385 E., 2025/3060 K. sayılı kararında, ihale işleminden doğan uyuşmazlıkta ivedi yargılama uygulanacağı için idare mahkemesi kararının “ivedi yargılama usulü kuralları gereğince doğrudan temyize tabi olduğu” sonucuna varmış ve BİM'in esasa girmesini usule aykırı bulmuştur.
İkinci özel usul, merkezi ve ortak sınav davalarıdır. Milli Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezi ve ortak sınavlara, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemlere ve sınav sonuçlarına ilişkin davalarda dava açma süresi on gündür. Kapsam yalnız bu iki kurumun merkezi ve ortak sınavlarıyla sınırlıdır. Kanun yolu da kısadır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/B maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi:
“Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.”
Aynı fıkranın (h) bendi:
“Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir.”
Bu davalarda da istinaf yolu öngörülmemiştir; karara karşı beş gün içinde doğrudan Danıştayda temyiz yoluna gidilir ve o karar kesindir. Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez (20/B maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi). Üç özel rejimin ve genel usulün süreleri karşılaştırmalı olarak şöyledir:
Usul | Dava açma süresi | İstinaf | Temyiz süresi | Temyiz mercii | Temyiz kararı |
|---|---|---|---|---|---|
İvedi yargılama | Otuz gün | Yok | On beş gün | Danıştay | Kesin |
Merkezi ve ortak sınav | On gün | Yok | Beş gün | Danıştay | Kesin |
Geçici 11 kapsamındaki deprem hasar tespiti | Genel hükümler | Var (on beş gün) | Otuz gün | Danıştay | Genel hükümlere göre |
Genel usul | Altmış gün (vergi mahkemesinde otuz gün) | Var | Otuz gün | Danıştay | Temyize açık kararlarda incelenir |
Süre, davanın tabi olduğu yargılama usulüne göre değişir. İdari yaptırım kararlarına karşı başvuruda usul farkı için idari para cezasına itiraz yazımıza bakılabilir.
Üçüncü özel rejim, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde, bu depremlerin ve akabinde meydana gelen depremlerin etkisiyle oluşan hasarlarla bağlantılı olması kaydıyla, hak sahipliğine ilişkin işlemler hariç olmak üzere hasar tespit raporlarına dayalı olarak tesis edilen idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında uygulanır. Bu davalarda istinaf yolu vardır, ancak süre kısadır: nihai karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde istinaf yoluna başvurulur ve istinaf dilekçesine cevap verme süresi on beş gündür (2577 sayılı Kanunun Geçici 11. maddesinin birinci fıkrasının (g) ve (ı) bentleri). Bu maddede süre öngörülmeyen hallerde iş ve işlemler ivedilikle sonuçlandırılır.
Karar Düzeltme: Yeni Rejimde Yok, Eski Dosyalarda Saklı
İdari yargıda karar düzeltme, yeni kanun yolu rejiminde yoktur. Kanunun kararın düzeltilmesine ayrılan 54. maddesi, 6545 sayılı Kanunun 103. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak Geçici 8. madde bir saklı tutma getirir: yeni kanun yolu rejimi 20.07.2016 sonrası kararlara uygulanır; bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında eski hükümler uygulanmaya devam eder (Geçici 8/1). Bu dosyalarda karar düzeltme incelemesi yapılagelmektedir.
Nitekim Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 11.03.2026 tarihli ve 2026/100 E., 2026/120 K. sayılı kararında, “2577 sayılı Kanun'un geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen ... 54. maddesi” uyarınca karar düzeltme istemini incelemiştir. Yeni rejime tabi kararlarda ise bu yol kapalıdır; Danıştay kararları “karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere” ibaresiyle biter.
Kanun yararına temyiz ve yargılamanın yenilenmesi, karar düzeltmeden bağımsız yollardır; karar düzeltmenin kaldırılmasıyla oluşmamıştır. Bunlardan ilki kanun yararına temyizdir ve tarafların başvurusuna değil, ilgili bakanlığın göstereceği lüzum üzerine veya Başsavcının kendiliğinden başvurusuna dayanır:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 51. maddesi:
“1. İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz olunabilir.
2. Temyiz isteği yerinde görüldüğü takdirde karar, kanun yararına bozulur. Bu bozma kararı, daha önce kesinleşmiş olan merci kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz.”
İkinci fıkra bu yolun sınırını gösterir: bozma kararı kesinleşmiş kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz, dolayısıyla dosyanın tarafları bakımından sonucu değiştirmez. Bozma kararının bir örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve Resmi Gazete'de yayımlanır.
İkinci olağanüstü yol yargılamanın yenilenmesidir; koşulları ayrı hükümlere bağlıdır ve bu yazının konusu olağan kanun yolları olduğu için ayrıntıya girilmemiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
İdare mahkemesi kararına istinaf süresi kaç gündür? Otuz gündür. Süre, kararın tebliğini izleyen günden işlemeye başlar (İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin birinci fıkrası ve 8. maddesinin birinci fıkrası). Elektronik tebligatta tebligat, iletinin ulaşmasından sonraki beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; otuz gün onu izleyen günden işler.
Karar bana tebliğ edilmediyse süre yine işler mi? Hayır. Süre tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden başlar (8. maddenin birinci fıkrası). Tebligat yapılmadığı sürece kanun yolu süresi işlemeye başlamaz. Bu nedenle önce tebligatın usulüne uygun olup olmadığı ve hangi tarihte yapıldığı belirlenmelidir.
Bölge idare mahkemesinin her kararına Danıştayda temyiz edilebilir mi? Hayır. Kural kesinliktir; 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlar kesindir (45. maddenin altıncı fıkrası). Temyiz, 46. maddenin birinci fıkrasında sayılan davalara ve kaldırma üzerine yeniden verilen kararlara özgüdür; bu kararlarda süre, yeni kararın tebliğinden başlar. 26.06.2025 itibarıyla derdest ve kesinleşmemiş dosyalarda kaldırma kararları bakımından temyiz yolunun açık olduğu yönünde güçlü bir uygulama vardır; buna karşı çıkan görüş karşı oylarda dile getirilmiştir. 31.07.2026 sonrası için 46. maddenin ikinci fıkrası uygulanır.
İstinaf sınırı 55.000 TL hangi yıl için geçerlidir? Sınır 2026 yılının rakamıdır; kanun metnindeki 31.000 TL yeniden değerleme oranlarıyla artırılmış ve 2026 için 55.000 TL olmuştur. Hangi sınırın uygulanacağı davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (Ek 1. maddenin ikinci fıkrası).
İstinaf veya temyiz başvurusu kararın yürütülmesini durdurur mu? Durdurmaz. Başvuru, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulmasına teminat karşılığında incelemeyi yapacak merci karar verir (52. maddenin birinci fıkrası). İnceleme sırasında yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen kararlar kesindir.
Harç ve giderleri ödemezsem başvurum düşer mi? Evet. Harç ve giderlerin tamamı dilekçe verilirken ödenmelidir; eksiklik varsa yedi günlük süre verilir ve bu sürede tamamlanmazsa kararın temyiz edilmemiş sayılmasına karar verilir (48. maddenin altıncı fıkrası). Bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna gidilebilir.
Adli tatilde süre durur mu? Durma olmaz; süre işlemeye devam eder. Yalnız sürenin son günü 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasına denk gelirse süre, ara vermenin bittiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar (8. maddenin üçüncü fıkrası ve 61. maddenin birinci fıkrası). Mali tatil ise kanun yolu süresini etkilemez.
Karar düzeltme isteyebilir miyim? Yeni rejimde yoktur; Geçici 8 kapsamındaki eski dosyalar saklıdır. 54. madde 6545 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır; ancak yeni kanun yolu rejimi 20.07.2016 sonrası kararlara uygulandığı için bu tarihten önce verilmiş kararlarda eski hükümler uygulanmaya devam eder (Geçici 8/1) ve karar düzeltme incelenir. Kanun yararına temyiz ile yargılamanın yenilenmesi karar düzeltmeden bağımsız yollardır; kanun yararına temyiz kesinleşmiş kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz.
İvedi yargılamada istinaf var mı? Yoktur (45. maddenin sekizinci fıkrası). İvedi yargılamaya tabi işlemlerden doğan davalarda ilk derece kararına karşı on beş gün içinde doğrudan Danıştayda temyiz yoluna gidilir ve verilen karar kesindir.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için istinaf ve temyizi tüketmem gerekir mi? Hayır, yalnızca kanunen açık ve etkili olan kanun yolları tüketilir. 6216 sayılı Kanunun 47. maddesinin beşinci fıkrasına göre otuz günlük süre, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten işler. Anayasa Mahkemesi, nihai kararın gerekçesinin öğrenildiği tarihi esas alır; tebliğ tek öğrenme biçimidir, kararın UYAP üzerinden okunması da öğrenme sayılabilir. Bu nedenle “henüz tebliğ edilmedi” düşüncesiyle süre geçirilmemelidir. Kesin bir karara karşı kapalı olan üst kanun yoluna başvurmak da süreyi durdurmaz:
Anayasa Mahkemesinin 24.01.2024 tarihli ve 2019/30047 başvuru numaralı kararı, 12. paragraf:
“Etkili olmadığı açıkça belli olan yolların tüketilmesinden sonra bireysel başvuru yapılması hâlinde süre aşımı söz konusu olabilir. Buna karşılık etkili olup olmadığı ancak nitelikli bir hukuki tartışmadan sonra ortaya çıkan bir yolun tüketilmesinin ardından yapılan bireysel başvurunun esasının incelenmesi gerekir.”
Bu nedenle 26.06.2025-31.07.2026 döneminde temyizin açık olup olmadığı tartışmalı olan dosyalarda temyiz yolunun tüketilmesi, süreyi koruyan güvenli yoldur. Mahkeme aynı kararda, kesin kararın kendisine 31.12.2018 tarihinde tebliğinden itibaren otuz gün içinde başvurulması gerekirken bu süre geçirildikten sonra yapılan başvuruyu süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (17. paragraf).
