Ceza HukukuBağlı olduğu rehber: Ceza Davaları ve Ceza Yargılaması 2026
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Şartları, Denetim Süresi ve İtiraz 2026
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilen sanık hakkında mahkemenin hükmü açıklamaması ve sanığı beş yıl (çocuklarda üç yıl) denetim süresine tabi tutmasıdır. Bu sürede kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılır, dava düşer. Genel yargılama usulünde 01.06.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarında sanığın kabulü aranmaz ve karara karşı kural olarak gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur. Basit yargılama ve seri muhakemede verilen HAGB kararlarına karşı ise kanun yolu itirazdır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısa adıyla HAGB, mahkemenin yargılama sonunda sanığın suçu işlediğine kanaat getirip cezasını belirlediği, ancak bu hükmü açıklamayarak sanığı bir denetim süresine bıraktığı kurumdur. Denetim süresi iyi geçerse hüküm hiç açıklanmadan ortadan kalkar. Kurum, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesinde düzenlenmiştir:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin beşinci fıkrası:
“Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.”
HAGB bir mahkumiyet hükmü değildir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.01.2026 tarihli ve 2025/201 E., 2026/20 K. sayılı kararında “hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının, CMK'nın 223/1. maddesinde tahdidi olarak sayılan hükümlerden biri olmadığı da tartışmadan varestedir” denilmiştir. Hüküm açıklanmadığı için kural olarak sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Kanun müsadereyi bu kuralın dışında tutmuştur: müsadereye ilişkin hüküm, HAGB kararına rağmen sonuç doğurur. Yargılama giderleri de ayrı bir hükümle sanığa yüklenir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 325. maddesinin ikinci fıkrasına göre, mahkumiyette bütün yargılama giderlerinin sanığa yükleneceğine ilişkin birinci fıkra “Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi hallerinde de” uygulanır. Anayasa Mahkemesi, 03.11.2011 tarihli ve E.2010/1, K.2011/149 sayılı kararıyla bu hükmün HAGB’ye ilişkin bölümünü Anayasa’ya aykırı bulmamış ve itirazı oy birliğiyle reddetmiştir. Vekalet ücreti de yargılama giderine dahildir. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 19.01.2026 tarihli ve 2023/15198 E., 2026/1697 K. sayılı kararında “CMK'nın 325. maddesindeki hükmün açıklanmasının geri bırakılması halinde vekalet ücretini de kapsayan yargılama giderlerinin sanığa yükleneceğine ilişkin kural, istisnai bir düzenlemedir” denilmiştir. Bu nedenle kendisini vekille temsil ettiren katılan lehine avukatlık ücreti de HAGB kararıyla sanığa yükletilir.
HAGB kararı verilen hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin yedinci fıkrası:
“Açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.”
HAGB için sanığın ya da müdafiin talepte bulunması gerekmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 25.02.2026 tarihli ve 2025/335 E., 2026/112 K. sayılı kararında belirtildiği üzere “Hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağına ilişkin bir değerlendirme yapılması için, yargılamanın herhangi bir sujesinin talepte bulunması şart değildir.” Mahkeme şartları her dosyada kendiliğinden değerlendirir ve bunu erteleme ile seçenek yaptırıma çevirmeden önce yapar. Ceza yargılamasının genel akışı **ceza davaları** rehberimizde anlatılmıştır.
Bugün Hangi Kural Uygulanır? 2024-2026 Değişiklikleri
Uygulanacak kural, HAGB kararının verildiği tarihe ve yargılama usulüne göre belirlenir. Genel yargılama usulünde 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlarda sanığın kabulü aranmaz ve kanun yolu kural olarak istinaftır; bu tarihten önce verilen kararlarda kabul şartı ve itiraz yolu devam eder. Basit yargılama ve seri muhakeme usullerinin kendi kuralları vardır (aşağıda). Maddenin bugünkü metni, 31.07.2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’la yazılmıştır.
Değişikliklerin başlangıcı Anayasa Mahkemesinin 01.06.2023 tarihli ve E.2022/120, K.2023/107 sayılı kararıdır. Mahkeme bu kararla 231. maddenin beşinci fıkrasının birinci cümlesini ve ona bağlı fıkraları iptal etmişti. Mahkemenin sonraki kararında özetlenen gerekçeler üçtür: kabul usulü nedeniyle sanığın istinaf yolu, geçerli bir feragat iradesi olmaksızın ve henüz hüküm kurulmadan kapanıyordu; müsaderenin HAGB kararı verildiğinde hangi aşamada infaz edileceğine dair açık bir hüküm yoktu; kamu görevlilerinin işkence ve kötü muamele suçlarında HAGB’yi yasaklayan bir düzenleme bulunmuyordu.
Bunun üzerine 02.03.2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun (Resmi Gazete 12.03.2024) maddenin beşinci ila on dördüncü fıkralarını yeniden yazdı. Sanığın kabulüne ilişkin cümle metinden çıkarıldı, itiraz yerine istinaf yolu getirildi ve müsadere istisnası eklendi. Aynı Kanun’la CMK’ya eklenen geçici 6. madde, bu değişikliklerin uygulanmasını 01.06.2024 tarihine bağladı:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun geçici 6. maddesinin ikinci fıkrası:
“a) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onbirinci ve onikinci fıkrasında yapılan kanun yoluna ilişkin değişiklikler, 1/6/2024 tarihi ve sonrasında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları hakkında uygulanır.
b) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları hakkında itiraz kanun yolunun uygulanmasına devam olunur. Bu itirazlar, bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onikinci fıkrasında yapılan değişiklikten önceki hükümlere göre sonuçlandırılır.
c) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarıyla ilgili olarak 231 inci maddenin onbirinci fıkrası gereğince hükmün açıklanması veya yeniden kurulması hâlinde, bu maddeyi ihdas eden Kanunla 231 inci maddenin onbirinci fıkrasında yapılan değişiklikten önceki kanun yoluna ilişkin hükümler uygulanır.
d) 1/6/2024 tarihinden önce verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları bakımından sanığın kabul etmesi şartı aranmaya devam olunur.”
Anayasa Mahkemesi, 10.07.2025 tarihli ve E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararıyla, 7499 sayılı Kanun’la yazılan beşinci fıkranın birinci cümlesini oy birliğiyle iptal etti. Gerekçe, kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği işkence, eziyet ve kötü muamele suçlarında HAGB’yi yasaklayan bir hükmün hala bulunmamasıydı; Mahkeme bunu Anayasa’nın 17. maddesine aykırı buldu. Beşinci fıkranın kalanı ile altı ila on dördüncü fıkralar da uygulanma imkanı kalmadığı için iptal edildi. İptal hükümleri, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından (31.12.2025) dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti.
Bu süre dolmadan 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun (Resmi Gazete 31.07.2026) 231. maddenin beşinci ila on dördüncü fıkralarını yeniden düzenledi; bu hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Yeni metnin beşinci ila on üçüncü fıkraları 7499 sayılı Kanun’daki metinle aynıdır. Değişen tek fıkra on dördüncü fıkradır: işkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele suçlarında HAGB artık uygulanmaz (aşağıda). Anayasa Mahkemesi ise ikinci HAGB yasağına yöneltilen ayrı bir itiraz başvurusu hakkında, fıkra önceki kararla zaten iptal edildiği için 15.01.2026 tarihli ve E.2025/197, K.2026/8 sayılı kararıyla karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir; bu bir iptal kararı değildir.
HAGB kararında kabul şartı ve kanun yolu (07.11.2026 itibarıyla)
Karar | Sanığın kabulü | Kanun yolu | Süre ve başvuru yeri |
|---|---|---|---|
01.06.2024’ten önce verilen HAGB kararı | Aranır | İtiraz | Kararı öğrenmeden itibaren yedi gün, kararı veren mahkemeye |
01.06.2024 ve sonrasında genel yargılama usulüyle verilen HAGB kararı | Aranmaz | İstinaf (CMK’nın 272. maddesinin üçüncü fıkrası saklıdır) | Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta, hükmü veren mahkemeye |
01.06.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararından sonra denetim süresinde açıklanan ya da yeniden kurulan hüküm | Uygulanmaz | İtiraz (yalnız açıklama koşulları incelenir) | Kararı öğrenmeden itibaren iki hafta, kararı veren mahkemeye |
01.06.2024’ten önce verilen HAGB kararından sonra açıklanan ya da yeniden kurulan hüküm | Uygulanmaz | Eski kanun yolu (geçici 6. maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi): kural olarak istinaf, ayrık haller aşağıda | Açıklama kararı 01.06.2024 ve sonrasında verildiyse gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta, hükmü veren mahkemeye |
Basit yargılama ve seri muhakemede verilen HAGB kararlarında kanun yolu itirazdır; basit yargılamada sanığın yazılı olarak karşı çıkmaması da gerekir (aşağıda).
HAGB Şartları Nelerdir?
HAGB için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az olması yetmez. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve suçtan doğan zararın kural olarak tamamen giderilmesi de gerekir. Şartlar gerçekleşse bile mahkeme HAGB’ye karar vermek zorunda değildir; kanun "verilebilir" demektedir. Uyuşturucu kullanma suçunda bu şartlar aranmaz; özel kural aşağıda, yeni suç başlığında anlatılmıştır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin altıncı fıkrası:
“Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi,
gerekir.”
a) Hükmolunan Ceza İki Yıl veya Daha Az Olmalıdır
Ölçüt, suçun kanunda öngörülen cezası değil, yargılama sonunda hükmolunan cezadır. Kanun "iki yıl veya daha az" dediği için tam iki yıllık hapis cezasında da HAGB verilebilir. Uzlaştırmaya tabi suçlarda uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.
Hapis cezası adli para cezasına çevrilmişse hapis cezasının süresine bakılır. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 02.07.2025 tarihli ve 2025/882 E., 2025/5971 K. sayılı kararına konu taksirle öldürme dosyasında ilk derece mahkemesi, bir sanığın 2 yıl 6 aylık, diğerinin 1 yıl 8 aylık hapis cezasını adli para cezasına çevirip ikisi hakkında da HAGB kararı vermişti. Daire, ilk sanık bakımından “miktarı yönünden hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilme koşulları taşımayan 2 yıl 6 ay hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi suretiyle hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemeyeceğinin gözetilmemesi” nedeniyle kararı kanun yararına bozmuştur. İkinci sanık bakımından da hapis cezası iki yılı aşmadığı halde, önce seçenek yaptırıma çevrilip sonra HAGB verilemeyeceğini belirtmiştir; HAGB, çevrilmemiş hapis cezası üzerinden verilir. Kanun yararına bozma sanıklar aleyhine sonuç doğurmamak koşuluyla yapılmıştır.
b) Sanık Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Mahkum Olmamalıdır
Kanun yalnız kasıtlı suçtan önceki mahkumiyeti engel sayar; taksirli bir suçtan önceki mahkumiyet bu şart bakımından engel değildir. Önceki mahkumiyetin, yargılanan suçun işlendiği tarihte kesinleşmiş olması gerekir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 10.12.2020 tarihli ve 2019/243 E., 2020/517 K. sayılı kararında “suçun işlendiği tarihte kasıtlı bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü bulunmayan sanık hakkında, CMK'nın beşinci ve altıncı fıkralarında yazılı bulunan diğer koşulların da varlığı hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebileceği içtihat yoluyla yerleşmiş” olduğu belirtilmiştir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 10.03.2022 tarihli ve 2021/43200 E., 2022/3985 K. sayılı kararı da suç tarihinden sonra kesinleşen mahkumiyete dayanılarak HAGB’ye yer olmadığına karar verilmesini oy birliğiyle bozmuştur.
Silinmiş eski bir mahkumiyet de engel değildir; ancak burada hangi silinmenin kastedildiğine dikkat edilmelidir. Adli Sicil Kanunu’na göre cezanın infazı tamamlanınca kayıt adli sicilden silinerek arşive alınır (9. maddenin birinci fıkrası); arşiv kaydı ise kural olarak arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçince tamamen silinir (12. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi). Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 26.06.2018 tarihli ve 2015/99 E., 2018/313 K. sayılı kararında “Daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmakla birlikte adli sicilden silinme şartları oluşmuş mâhkumiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına kanuni engel oluşturmayacak” denilmiş; Kurul 12.03.2020 tarihli ve 2016/1061 E., 2020/177 K. sayılı kararında bu ilkeyi, arşivdeki kaydın “5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'nun 12/1-c maddesi uyarınca arşiv kaydından silinme koşullarının” suç tarihinden önce oluştuğu bir dosyada uygulamıştır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi de 01.03.2022 tarihli ve 2022/2290 E., 2022/3797 K. sayılı kararında, tekerrür süresi geçmiş olsa bile beş yıllık arşiv süresi dolmamış kasıtlı suç mahkumiyetini HAGB’ye engel saymıştır. Yargıtay 2. Ceza Dairesi ise 09.10.2023 tarihli ve 2023/20945 E., 2023/5262 K. sayılı kararında, infazla arşive alınmış ve tekerrür süresi suç tarihinden önce dolmuş mahkumiyetleri engel saymamıştır; bu konuda daireler arasında tam birlik yoktur. Her iki durumda da eski mahkumiyet, sanığın suç işleme eğiliminin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
c) Mahkeme Sanığın Yeniden Suç İşlemeyeceği Kanaatine Varmalıdır
Bu şart, objektif şartları taşıyan her sanığa HAGB verilmesini engelleyen takdir alanıdır. Takdir gerekçesiz kullanılamaz: Ceza Genel Kurulu aynı kararda, gerekçenin dosya içeriğine uygun olması ve “bu gerekçenin hükümde yer alan hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, ertelenmesi ve takdiri indirim uygulamalarında dayanılan gerekçe ile çelişkiye neden olmaması gerekir” demiştir. O dosyada hakaret suçu nedeniyle giderilecek maddi zarar bulunmadığını kabul eden Kurul, yerel mahkemenin cezayı ertelememek için gösterdiği olumsuz kanaatin HAGB bakımından da geçerli olduğunu belirterek HAGB’ye yer olmadığı kararını oy çokluğuyla isabetli bulmuştur.
HAGB değerlendirmesi, erteleme ve seçenek yaptırıma çevirme gibi diğer kişiselleştirme kararlarından önce yapılır. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 13.04.2026 tarihli ve 2025/7853 E., 2026/5885 K. sayılı kararı da bu sırayı hatırlatarak, sanık istemediği için HAGB’ye yer olmadığına karar veren ilk derece mahkemesinin hükmünü bozmuştur.
d) Suçtan Doğan Zarar Tamamen Giderilmelidir
Giderilmesi gereken zarar maddi zarardır. Ceza Genel Kurulunun 2015/99 E. sayılı kararında “Burada kast edilen maddi zarar olup, manevi zarar bu kapsamda değerlendirilmemelidir.” denilmiş ve zarar doğurmayan suçlar için şu kural konmuştur: “Suçun işlenmesiyle herhangi bir zararın doğmadığı ya da zarar doğurmaya elverişli olmayan suçlar yönünden ise bu şart aranmayacaktır.” Kararın konusu olan **hakaret suçu** bu türden bir suç olarak değerlendirilmiştir.
Aynı karara göre zararı sanığın bizzat gidermesi gerekmez; sanığın bilgisi ve rızasıyla üçüncü bir kişi de giderebilir. Hakim zarar miktarını belirlerken “kanaat verici basit bir araştırma yapmalı, hukuk hâkimi gibi gerçek zararı tam anlamıyla tespit etmeye çalışmamalıdır”. Zararın miktarı ancak bilirkişiyle belirlenebiliyorsa, zararı karşılamak istediğini gösteren sanığa belirlenen miktarı giderip gidermeyeceği açıkça sorulmalıdır.
Sanık zararı hemen ödeyemiyorsa taksit imkanı vardır:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin dokuzuncu fıkrası:
“Altıncı fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler hâlinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.”
Taksitler ödenmezse hüküm açıklanabilir. Ödemeyi elinde olmayan sebeplerle yapamayan sanık için mahkeme, on birinci fıkra uyarınca cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine, hapis cezasının ertelenmesine ya da seçenek yaptırıma çevrilmesine karar verebilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 06.11.2018 tarihli ve 2018/5624 E., 2018/11525 K. sayılı kararına konu dosyada, zararın taksitle ödenmesi koşuluyla verilen HAGB kararından sonra ihtara rağmen ödeme yapılmadığı için hüküm açıklanmıştı; Daire, on birinci fıkradaki bu seçenekleri de hatırlatarak, açıklanan hükmün duruşma tutanağına tam olarak yazılmaması nedeniyle kararı bozmuştur.
Çocuklar bakımından 18.08.2026’dan beri esneklik vardır: 7593 sayılı Kanun’la Çocuk Koruma Kanunu’nun 23. maddesine eklenen üçüncü fıkraya göre zarar azsa, adli süreçteki çocuk hakkında HAGB için “zararın giderilmesi şartı aranmayabilir”.
HAGB Hangi Suçlarda Verilemez?
İşkence ve eziyet suçlarında ve kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği, Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB verilemez. Askeri suçlarda kanunda sayılan üç halde HAGB uygulanmaz; bazı özel kanunlar da HAGB’yi yasaklar.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin on dördüncü fıkrası:
“Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasanın 17 nci maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz.”
Bu fıkra 7589 sayılı Kanun’la 31.07.2026’da yürürlüğe girmiştir; Kanun, fıkranın bu tarihten önce işlenmiş suçlara uygulanması hakkında bir geçiş hükmü içermez. Yargıtay, HAGB’yi sınırlayan önceki bir değişikliği zaman bakımından değerlendirmiştir: Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 08.11.2023 tarihli ve 2022/283 E., 2023/592 K. sayılı kararı, 6545 sayılı Kanun’la getirilen ikinci HAGB yasağı hakkında, HAGB’nin “maddi ceza hukukuna ilişkin sonuçlar doğurduğundan karma yapıya sahip olan bir kurumdur” diyerek “sanık aleyhine sonuçlar doğuran bu düzenlemenin yürürlük tarihi olan 28.06.2014 tarihinden önce işlenen suçlar hakkında uygulanmaması gerekmektedir” sonucuna oy birliğiyle varmıştır. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, yukarıda anılan 10.07.2025 tarihli kararında HAGB’yi bu suçlarda da uygulanabilir kılan kuralı, Anayasa’nın 17. maddesinin “devlete yüklemiş olduğu faillere fiilleriyle orantılı cezalar verilmesi ve mağdurlar açısından uygun giderimin sağlanması şeklindeki usul yükümlülüğüyle” bağdaşmaz bulmuştur. On dördüncü fıkranın 31.07.2026’dan önce işlenmiş suçlarda uygulanıp uygulanmayacağını bu iki yaklaşım karşısında cevaplayan bir yüksek mahkeme kararına ulaşılamamıştır.
7499 sayılı Kanun’la yazılan önceki on dördüncü fıkraya göre HAGB hükümleri “Anayasanın 174 üncü maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz” idi. 7589 sayılı Kanun’la yazılan bugünkü metinde bu istisna yer almamaktadır.
Askeri suçlar için ayrı bir düzenleme vardır:
Askerî Ceza Kanunu’nun ek 17. maddesi:
“4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, aşağıdaki hâller hariç askerî suç ve cezalar hakkında da uygulanır:
A) Sırf askerî bir suçtan dolayı altı ay veya daha fazla süreli hapis cezasına hükmedilmesi.
B) Fiilin, disiplini ağır şekilde ihlal etmesi veya birliğin güvenliğini tehlikeye düşürmesi ya da birliğin muharebe hazırlığını veya etkinliğini zafiyete uğratması ya da büyük bir zarar meydana getirmesi.
C) Fiilin savaş veya seferberlikte işlenmesi.”
Bazı özel kanunlar da HAGB’yi yasaklar. Karşılıksız çek suçunda HAGB, uzlaşma ve ön ödeme uygulanmaz; şike ve teşvik primi suçlarında HAGB kararı verilemez:
Çek Kanunu’nun 5. maddesinin onuncu fıkrası:
“Birinci fıkrada tanımlanan suç nedeniyle, ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümler uygulanmaz.”
Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun’un 11. maddesinin dokuzuncu fıkrası:
“Bu madde kapsamına giren suçlarla ilgili olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 231 inci maddesine göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez; verilen hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez.”
Bunlara ek olarak, önceki bir HAGB kararının denetim süresi devam ederken kasıtlı bir suçtan ikinci kez HAGB verilemez. Bu yasak aşağıda ayrı başlıkta anlatılmıştır.
Sanığın Kabulü Hala Gerekli mi?
Genel yargılama usulünde hayır. 01.06.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarında sanığın kabulü aranmaz; şartlar varsa mahkeme sanık istemese de HAGB’ye karar verebilir. Kabul şartı yalnız 01.06.2024’ten önce verilmiş kararlar bakımından devam eder (geçici 6. maddenin ikinci fıkrasının (d) bendi).
Basit yargılama usulünde ise kural farklıdır: mahkeme HAGB’ye ancak sanık yazılı olarak karşı çıkmamışsa karar verebilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 251. maddesinin dördüncü fıkrası:
“Mahkemece, koşulları bulunması hâlinde; kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezası ertelenebilir ya da uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıyla hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir.”
Basit yargılama usulüne karar verilirse iddianame sanığa tebliğ edilir ve beyan ve savunmasını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesi istenir (CMK’nın 251. maddesinin ikinci fıkrası). HAGB istemeyen sanık bunu bu yazılı beyanında açıkça bildirmelidir. Mahkeme hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir (aynı maddenin altıncı fıkrası); bu durumda genel yargılama usulündeki kural uygulanır. Seri muhakeme usulü ise şüphelinin Cumhuriyet savcısının teklifini müdafii huzurunda kabul etmesine bağlıdır ve HAGB’yi, koşulları varsa savcı belirlediği yaptırım hakkında uygular (CMK’nın 250. maddesinin üçüncü ve altıncı fıkraları).
Kabul şartının kaldırılmasının karşılığı, HAGB kararına karşı esas yönünden denetim imkanıdır. Anayasa Mahkemesi 10.07.2025 tarihli kararında, 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra “HAGB'nin uygulanması sanığın kabulüne bağlı değilse de” karara karşı istinaf yolu açılarak esasa ilişkin hukuka aykırılık iddiaları yönünden de denetim imkanı getirildiğini ve sanığın kanun yolundan feragat etmesini gerektiren bir hüküm bulunmadığını belirtmiştir.
Kural, Yargıtay bozmasından sonra yeniden kurulan hükümlerde de karar tarihine göre uygulanır. Yargıtay 5. Ceza Dairesinin yukarıda anılan 13.04.2026 tarihli kararına konu dosyada, bozma üzerine 05.12.2024 tarihli duruşmada hüküm kurulmuştu. Daire, bu tarih karşısında “hükmün açıklanmasının geri bırakılması için sanığın kabulünün gerekli olmadığı” sonucuna varmış ve sanık istemediği gerekçesiyle HAGB’ye yer olmadığına karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
01.06.2024’ten önce verilmiş kararlarda ise karar tarihindeki düzenleme uygulanır ve sanığa HAGB’yi kabul edip etmediği sorulmalıdır. Bu soruya müdafi kendi başına olumsuz cevap veremez. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 08.11.2023 tarihli ve 2022/283 E., 2023/592 K. sayılı kararına göre “müdafinin, sanık adına hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını kabul etmediğine dair beyanda bulunamayacağı ve söz konusu beyanın bizzat sanık ya da bu konuda açıkça yetkilendirilen müdafi tarafından verilebileceği” gözetilmelidir.
Suçu işlemediğini düşünen ve HAGB istemeyen sanığın bugünkü yolu istinaftır. CMK’nın 231. maddesinin on ikinci fıkrasının son cümlesine göre istinaf yolunda “karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir”; yani bölge adliye mahkemesi yalnız HAGB şartlarını değil, sanığın suçu işleyip işlemediğini de denetler. 01.06.2024 ve sonrasında genel usulle verilen bir HAGB kararına karşı istinaf süresi kaçırılırsa, hüküm denetim süresinde açıklandığında suçun işlenip işlenmediği artık tartışılamaz; açıklanan hükme yapılan itirazda inceleme yalnız on birinci fıkradaki koşullarla sınırlıdır. İstinafa kapalı HAGB kararları, basit yargılama usulü ve 01.06.2024’ten önce verilmiş HAGB kararları için aşağıdaki ayrı kurallara bakılmalıdır.
Denetim Süresi Kaç Yıl, Ne Zaman Başlar?
Denetim süresi yetişkinlerde beş yıl, çocuklarda üç yıldır ve HAGB kararının kesinleşmesiyle başlar. Yetişkinlerde mahkeme bu sürenin en çok bir yılı için denetimli serbestlik yükümlülüğü koyabilir; denetim süresince dava zamanaşımı durur.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin sekizinci fıkrası:
“Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine,
karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.”
Beş yıllık denetim süresi kanundan doğar; yetişkinlerde ise yükümlülük koymak zorunlu değildir ve konulursa en çok bir yıl sürer. Çocuklar için süre ve tedbirler Çocuk Koruma Kanunu’nun 23. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir:
Çocuk Koruma Kanunu’nun 23. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları:
“Çocuğa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda, Ceza Muhakemesi Kanunundaki koşulların varlığı halinde, mahkemece hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Ancak, bu kişiler açısından denetim süresi üç yıldır.
Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hâlinde 5/A maddesinde düzenlenen yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Bu fıkra uyarınca hükmedilecek yükümlülükler 5/A maddesinde belirtilen kurumlar tarafından yerine getirilir.”
İkinci fıkra 7593 sayılı Kanun’la eklenmiş ve 18.08.2026’da yürürlüğe girmiştir. Kanun metnine göre HAGB verilen çocuk hakkında Çocuk Koruma Kanunu’nun 5/A maddesindeki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri ya da birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Bu tedbirlerin süresi o maddede ayrıca gösterilmiştir; örneğin dijital risklerden korunma tedbiri üç aydan az, iki yıldan fazla olmamak üzere uygulanır.
Denetim süresi karar verildiği gün değil, karar kesinleştiğinde başlar. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 04.05.2023 tarihli ve 2021/38 E., 2023/256 K. sayılı kararında, denetim süresinin başlaması ve yükümlülüklerin istenebilmesi için kararın kesinleşmiş olması gerektiğini, dava zamanaşımının da kesinleşmeyle durmaya başladığını belirtmiştir. Bu karar 01.06.2024’ten önceki itiraz rejiminde verilmiştir; Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 28.11.2023 tarihli ve 2023/17437 E., 2023/10397 K. sayılı kararında da denetim süresi HAGB kararının kesinleştiği tarihten başlatılmıştır.
Durma, denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenince ya da yükümlülüklere aykırı davranılınca sona erer. Ceza Genel Kurulu aynı kararda bu hallerde “yeni suçun işlendiği veya denetimli serbestlik tedbiri yükümlülüklerine aykırı davranıldığı tarihte dava zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlayacaktır” demiş; yeni suçtan verilen mahkumiyetin kesinleşmesi beklenirken de zamanaşımının işlemeye devam ettiğini kabul etmiştir. Bu nedenle yeni suçtan verilen hükmün kesinleşmesi uzun sürerse, açıklanacak hükme konu dava zamanaşımından düşebilir. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 05.05.2026 tarihli ve 2026/2339 E., 2026/3860 K. sayılı kararına konu şantaj dosyasında Daire, sekiz yıllık dava zamanaşımını, HAGB kararının kesinleştiği 16.06.2021 ile denetim süresinde ikinci suçun işlendiği 23.12.2021 arasındaki durma süresini ekleyerek hesaplamış; sürenin sorgu tarihi olan 14.11.2013’ten mahkumiyet tarihi olan 10.02.2026’ya kadar dolduğunu belirterek hükmü bozmuş ve davanın düşmesine oy birliğiyle karar vermiştir.
Denetim Süresi Sorunsuz Biterse Ne Olur?
Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse mahkeme açıklanması geri bırakılan hükmü ortadan kaldırır ve davanın düşmesine karar verir. Böylece sanık hakkında hiçbir zaman açıklanmış bir mahkumiyet hükmü oluşmaz. Ancak düşme kararı kaydı tümüyle ortadan kaldırmaz: memuriyet ve kamu görevi için yapılan arşiv araştırması, kişi hakkında sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmaları da kapsar (Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi); idare bu olguyu göreve uygunluk bakımından değerlendirebilir. Bu değerlendirmenin sınırları aşağıda "HAGB Memuriyete ve Kamu Görevine Engel mi?" başlığında anlatılmıştır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin onuncu fıkrası:
“Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.”
Kanun düşme kararını bir başvuruya bağlamaz; ancak ilgili de mahkemeden düşme kararı verilmesini isteyebilir. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin yukarıda anılan kararına konu dosyada düşme talebini sanık müdafii yapmıştır; Danıştay 10. Dairesinin 21.10.2025 tarihli ve 2025/4018 E., 2025/4671 K. sayılı kararına konu dosyada da düşme kararı ilgilinin başvurusu üzerine verilmiştir.
Denetim süresinde işlendiği iddia edilen bir suç hakkında soruşturma sürüyorsa düşme kararı verilemez. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin aynı kararına konu dosyada mahkeme, sanık hakkında denetim süresi içinde işlendiği ileri sürülen dolandırıcılık suçundan soruşturma derdest olduğu için düşme talebi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer olmadığına hükmetmişti. Daire, denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenmediğinin henüz sabit olmadığını ve bunun soruşturma ya da kovuşturma sonucunda belirleneceğini belirterek bu karara yönelik kanun yararına bozma istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
Denetim Süresinde Yeni Suç İşlenirse ya da Yükümlülüğe Uyulmazsa Ne Olur?
Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenir ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar; zararın taksitle ödenmesi koşuluna uyulmaması da bu başlıkta değerlendirilir. Yeni suç nedeniyle hükmün açıklanabilmesi için o suçtan verilen mahkumiyetin kesinleşmesi gerekir; taksirli suç hükmün açıklanmasına yol açmaz.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin on birinci fıkrası:
“Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir değerlendirme yapabilir.”
a) Yeni Kasıtlı Suç
Yeni suçun denetim süresi içinde ve kasten işlenmiş olması gerekir. Masumiyet karinesi gereği yeni suçtan verilen mahkumiyet kesinleşmeden önceki hüküm açıklanamaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 02.06.2021 tarihli ve 2020/369 E., 2021/244 K. sayılı kararına göre “denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi nedeniyle hükmün açıklanabilmesi için ihbar olunan kasıtlı suçla ilgili mahkûmiyet kararının kesinleşmiş olması ayrıca gözetilmelidir”.
Yeni suçun denetim süresi içinde işlenmesi yeterlidir; o suçtan verilen mahkumiyetin de denetim süresi bitmeden kesinleşmesi gerekmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 05.05.2015 tarihli ve 2014/145 E., 2015/145 K. sayılı kararı bu sonucu kanun metninden çıkarmış, taksirli suçlar için de şöyle demiştir: “İkinci suçun taksirle işlenmesi durumunda, bilinçli taksir de olsa hüküm açıklanamayacaktır.”
Uyuşturucu ticareti ya da uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçundan açılan davada fiilin yalnız kullanmak için bulundurma ya da kullanma suçunu oluşturduğu anlaşılırsa ayrı bir kural uygulanır. Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesinin sekizinci fıkrasına göre bu durumda “sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir”. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 20.05.2024 tarihli ve 2024/14249 E., 2024/4280 K. sayılı kararına göre bu karar CMK’nın 231. maddesindeki şartlar aranmaksızın verilir; denetim süresinde hükmün açıklanmasına yalnız aynı maddenin dördüncü fıkrasındaki haller, yani yükümlülüklere uymamakta ısrar ile yeniden uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma yol açar. Daire, denetim süresinde işlenen hakaret suçu nedeniyle açıklanan hükmü bu gerekçeyle kanun yararına bozmuştur. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 04.02.2025 tarihli ve 2024/14426 E., 2025/785 K. sayılı kararında da bu kararla birlikte denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasının zorunlu olduğu, gerekirse sanığın tedaviye tabi tutulabileceği belirtilmiştir. Kullanma suçunun kendisi uyuşturucu kullanma yazımızda anlatılmıştır.
b) Hüküm Nasıl Açıklanır?
Yeni kasıtlı suç ya da yükümlülüklere bilerek aykırı davranma halinde mahkeme hükmü kural olarak aynen açıklar. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 20.11.2018 tarihli ve 2017/421 E., 2018/543 K. sayılı kararına göre ilk hükümde gözden kaçan ağırlaştırıcı bir hal açıklama sırasında eklenerek sanığa daha ağır ceza verilemez. Kurul, kısa süreli hapis cezasının Türk Ceza Kanunu’na göre seçenek yaptırıma çevrilmesinin zorunlu olduğu hallerde ise bu zorunluluğun açıklama sırasında gözetileceğini belirtmiştir: “açıklanması sırasında 5237 sayılı TCK’nın 50. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan seçenek yaptırımlara çevirme zorunluluğu mahkemece göz önüne alınacaktır”.
Cezanın bir kısmının infaz edilmemesi, ertelenmesi ya da seçenek yaptırıma çevrilmesi seçenekleri ise yalnız “kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen” sanık içindir; yeni suç işleyen sanığa uygulanmaz. Ceza Genel Kurulu bu sanığı, yükümlülükleri elinde olmayan sebeplerle yerine getiremeyen sanık olarak tanımlamıştır.
Hüküm duruşma açılarak açıklanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.11.2017 tarihli ve 2014/386 E., 2017/455 K. sayılı kararı, “duruşma açılmaksızın ve sanığa ihtaratlı davetiye gönderilmeksizin dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda CMK'nun 231/11. maddesi gereğince hükmün açıklanmasına karar verilmesi isabetsizliğinden” hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
c) Açıklanan Hükme Karşı Kanun Yolu
01.06.2024 ve sonrasında verilen bir HAGB kararı denetim süresinde açıklanırsa ya da hüküm yeniden kurulursa, bu karara karşı itiraz yoluna başvurulur. İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hallerde ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt katibine beyanda bulunularak yapılır (CMK’nın 268. maddesinin birinci fıkrası). Kararı veren mahkeme itirazı yerinde görmezse dosyayı en çok üç gün içinde merciye gönderir; asliye ceza mahkemesinin kararına yapılan itirazı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin kararına yapılan itirazı o yerde birden çok ağır ceza dairesi varsa numara olarak izleyen daire, tek dairesi varsa en yakın ağır ceza mahkemesi inceler (CMK’nın 268. maddesinin ikinci fıkrası ve üçüncü fıkrasının (c) bendi). İtiraz mercii yalnız on birinci fıkradaki koşulları, yani denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenip işlenmediğini ya da yükümlülüklere aykırı davranılıp davranılmadığını ve yükümlülüğü yerine getiremeyen sanık için tanınan seçenekleri değerlendirebilir.
01.06.2024’ten önce verilmiş bir HAGB kararı açıklanırsa, geçici 6. maddenin ikinci fıkrasının (c) bendi gereği eski kanun yolu hükümleri uygulanır. 7499 sayılı Kanun’dan önceki on birinci fıkra açıklanan hükme karşı ayrı bir kanun yolu göstermediğinden, açıklanan mahkumiyet hükmüne karşı genel hükümlere göre başvurulur. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 23.02.2026 tarihli ve 2025/8413 E., 2026/1240 K. sayılı kararında, böyle bir dosyada açıklanan hükme karşı kanun yolunun istinaf olduğunu belirterek daha önce verdiği onama kararını kaldırmış ve dosyayı bölge adliye mahkemesine gönderilmek üzere incelenmeksizin iade etmiştir. Daire bu sonuca, kararın “daha önceden temyiz incelemesinden geçmediği, 6723 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değiştirilen 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesinin uygulanma koşullarının bulunmadığı” tespitiyle ulaşmıştır; Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 19.02.2026 tarihli ve 2025/6527 E., 2026/1726 K. sayılı kararı da aynı ölçüte dayanmıştır. Bu nedenle bölge adliye mahkemelerinin göreve başladığı 20.07.2016’dan önce verilip Yargıtay incelemesinden geçmiş dosyalarda 5320 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası ayrıca değerlendirilir; istinaf yolu da CMK’nın 272. maddesinin üçüncü fıkrasındaki kesinlik sınırına tabidir. Açıklama kararı 01.06.2024 ve sonrasında verildiyse istinaf süresi, CMK’nın 273. maddesine göre gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (geçici 6. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi).
Basit yargılama usulüyle verilmiş bir HAGB kararı açıklanırsa Yargıtay açıklanan hükmü de basit yargılama hükmü saymış ve buna karşı yolun istinaf değil itiraz olduğunu kabul etmiştir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 24.03.2026 tarihli ve 2024/4657 E., 2026/5460 K. sayılı kararında, basit yargılamayla verilip itiraz edilmeden kesinleşen HAGB kararı açıklandıktan sonra “sadece hükmün açıklanması koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ile sınırlı itiraz olanağı bulunduğunun kabulü gerekir” demiş ve istinaf incelemesi yapan bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 09.09.2024 tarihli ve 2024/3701 E., 2024/8664 K. sayılı kararı da aynı yöndedir. Bu iki karar 01.06.2024’ten önce verilmiş HAGB kararlarına ilişkindir.
Aynı Kişiye İkinci Kez HAGB Verilebilir mi?
Önceki bir HAGB kararının denetim süresi devam ederken kasıtlı bir suçtan ikinci kez HAGB verilemez. Taksirli suçlarda ve önceki denetim süresi bittikten sonra kurulan hükümlerde ise şartlar varsa yeniden HAGB verilebilir.
Yasağın ölçütü yeni suçun işlendiği tarih değil, yeni hükmün kurulduğu tarihtir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 25.02.2026 tarihli kararına konu dosyada, sanık hakkındaki ilk HAGB kararının denetim süresi 12.06.2018’den 12.06.2023’e kadar sürüyordu ve ikinci suçtan hüküm 11.11.2020’de kurulmuştu. Kurul, ikinci suçun tarihini sonuca etkili görmeyerek “ilk suçun denetim süresi devam etmekte iken verilen hükmün CMK'nın 231/5. maddesi gereğince açıklanmasının geri bırakılamayacağının kabulünde zorunluluk vardır” sonucuna varmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiş, iki üye karşı oy kullanmıştır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 13.12.2023 tarihli ve 2020/353 E., 2023/662 K. sayılı kararı, yasağın sınırlarını da çizmiştir. Önceden HAGB kararı verilmiş sanık hakkında taksirli bir suçtan açılan davada HAGB, “6545 sayılı Kanun'la CMK'nın 231/8. maddesine eklenen cümledeki sınırlamaya tabi olmaksızın” verilebilir. Önceki denetim süresi düşme şartları gerçekleşerek bittikten sonra kasten işlenen bir suçta da, kayıtta eski HAGB kararı bulunsa bile şartlar varsa yeni bir HAGB kararı verilebilir. Bu karar da oy çokluğuyla verilmiştir.
Denetim süresinde yeni suç işlendiği için açıklanan bir hükümde, aynı suç bakımından yeniden HAGB kararı verilemez. Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 28.09.2023 tarihli ve 2023/14480 E., 2023/4975 K. sayılı kararı, açıklanan hükümde “aynı suç için tekrar hükmün açıklamasının geri bırakılması kararı verilemeyeceği” gerekçesiyle HAGB uygulanmamasını hukuka uygun bulmuştur.
HAGB Kararına İtiraz mı Edilir, İstinafa mı Gidilir?
Genel yargılama usulünde 01.06.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararına karşı itiraz değil, istinaf yoluna başvurulur; basit yargılama ve seri muhakemede verilen HAGB kararlarına karşı ise itiraz yoluna gidilir (aşağıda). İstinaf, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt katibine beyanda bulunularak yapılır.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin on ikinci fıkrası:
“272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.”
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 273. maddesinin birinci fıkrası:
“İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.”
Süre, kararın duruşmada açıklandığı günden değil, gerekçeli hükmün tebliğinden başlar. Ağır ceza mahkemesi nezdindeki Cumhuriyet savcısı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesinin kararına karşı kararın Cumhuriyet başsavcılığına geliş tarihinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir (CMK’nın 273. maddesinin üçüncü fıkrası). Katılan ve suçtan zarar görenin başvuru hakkı aşağıda ayrıca anlatılmıştır.
a) İstinafa Kapalı HAGB Kararları
On ikinci fıkra, istinaf yolunu CMK’nın 272. maddesinin üçüncü fıkrasını saklı tutarak açar. O fıkraya göre bazı hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 272. maddesinin üçüncü fıkrası (ilgili kısım):
“Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine, … Karşı istinaf yoluna başvurulamaz.”
Bu iki hükmün birlikte okunmasından, doğrudan adli para cezası olarak belirlenen ve sonuç olarak 15.000 TL’yi (07.11.2026 itibarıyla) aşmayan cezaya ilişkin HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulamayacağı sonucu çıkar. Hapis cezasından çevrilen adli para cezası bu sınırın dışındadır; ancak yukarıda anlatıldığı gibi hapis cezası çevrilerek HAGB verilemez.
b) Bölge Adliye Mahkemesinin Kararına Temyiz
HAGB iki yıl veya daha az ceza için verildiğinden, bölge adliye mahkemesinin HAGB’ye ilişkin kararlarının çoğu CMK’nın 286. maddesinin ikinci fıkrası gereği temyiz edilemez; temyiz yolu bu fıkranın dışında kalan kararlarda ve üçüncü fıkrada sayılan suçlarda açıktır. İkinci fıkraya göre ilk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile her miktardaki adli para cezalarına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararlar (a bendi), beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan kararlar (b bendi), kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin kararlar (d bendi; ilk kez bölge adliye mahkemesince verilen bazı mahkumiyet kararları bu bentten ayrık tutulmuştur) ve adli para cezasını gerektiren suçlardaki kararlar (e bendi) temyiz edilemez. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 15.12.2025 tarihli ve 2025/8006 E., 2025/22919 K. sayılı kararında, 7499 sayılı Kanun’un gerekçesindeki “Temyiz edilemez nitelikteki hükümlere ilişkin verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları temyiz edilemeyecek” açıklamasına dayanmıştır. Daire, ilk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararlarının CMK’nın 286. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi gereği temyiz edilemeyeceğini belirterek temyiz istemini reddetmiştir.
CMK’nın 286. maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan suçlarda ise bölge adliye mahkemesinin kararı ikinci fıkra kapsamına girse bile temyiz edilebilir. Nitelikli hakaret (Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinin üçüncü fıkrası), suçu ve suçluyu övme (215. madde), halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama (216. madde), Cumhurbaşkanına hakaret (299. madde) ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 28. maddesinin birinci fıkrası ile 31 ve 32. maddelerindeki suçlar bunlardandır. HAGB kararını ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay vermişse kanun yolu temyizdir.
c) Yargıtay Bozmasından Sonra Verilen HAGB Kararı
Dosya daha önce Yargıtay’dan bozularak döndüyse ve ilk derece mahkemesi 01.06.2024’ten sonra HAGB kararı verdiyse, Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre kanun yolu istinaftır. Kurul, 07.01.2026 tarihli ve 2025/201 E., 2026/20 K. sayılı kararında, geçici 6. maddenin “usuli bir özel düzenleme mahiyetindedir. Bu mahiyeti itibarıyla öncelikle uygulanmalıdır.” diyerek, ilk hükmü 26.05.2016 tarihli olan bir dosyada bozma sonrası 09.07.2024’te verilen HAGB kararı hakkında “kararın istinaf kanun yoluna tabi olduğunun kabulü gerekir” sonucuna varmıştır. Kurul bu kararla, 2025/169 esas sayılı dosyada bozma sonrası HAGB kararlarının temyize tabi olduğunu kabul eden önceki görüşünden açıkça dönmüştür. Karar oy çokluğuyla verilmiş, altı üye karşı oy kullanmıştır. Aynı gün aynı yönde Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.01.2026 tarihli ve 2025/404 E., 2026/22 K. sayılı kararı da verilmiştir.
Bu konuda Yargıtay içinde ayrışma sürmektedir. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, ilk hükmü 21.05.2014 tarihli olan bir dosyada bozma sonrası 17.07.2025’te verilen HAGB kararını 19.01.2026 tarihli kararıyla temyizen incelemiştir (kısmen ret, kısmen onama). Daire, 29.06.2026 tarihli ve 2026/1734 E., 2026/7620 K. sayılı kararında ise bu karara karşı Ceza Genel Kurulu kararlarına dayanılarak yapılan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazını oy birliğiyle yerinde görmeyerek dosyayı Ceza Genel Kuruluna göndermiştir. Daireye göre istinaf yolunun seçilmesi halinde bölge adliye mahkemesi kesinlik sınırı içinde hüküm kurabilir ve “bahse konu karara karşı temyiz denetim yolunun kapalı olması daha önce bu hakkı elinde bulunduran taraflar yönünden aleyhe bir durum yaratacağından” hukuki güvenlik ilkesi zedelenir. Ceza Genel Kurulunun bu dosyada verdiği bir karara 07.11.2026 itibarıyla ulaşılamamıştır.
d) 01.06.2024’ten Önce Verilen HAGB Kararları
01.06.2024’ten önce verilmiş HAGB kararlarına karşı itiraz yolu devam eder ve itiraz, 7499 sayılı Kanun’dan önceki hükümlere göre sonuçlandırılır (geçici 6. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendi). CMK’nın 268. maddesindeki itiraz süresi 7499 sayılı Kanun’la yedi günden iki haftaya çıkarılmış, ancak bu değişiklik 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanmıştır (geçici 6. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi). Bu nedenle eski kararlarda itiraz süresi, kararı öğrenmeden itibaren yedi gündür.
e) Basit Yargılama ve Seri Muhakemede Verilen HAGB Kararı
Asliye ceza mahkemesi HAGB kararını basit yargılama usulüyle, yani duruşma yapmadan sanığın yazılı savunması üzerine verdiyse kanun yolu istinaf değil itirazdır:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 252. maddesinin birinci fıkrası:
“251 inci madde uyarınca verilen hükümlere karşı itiraz edilebilir. Süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir.”
Kanun bu itiraz için ayrı bir süre koymadığından genel itiraz süresi uygulanır: kararı öğrenmeden itibaren iki hafta (01.06.2024’ten önce verilen kararlarda yedi gün), kararı veren mahkemeye (CMK’nın 268. maddesinin birinci fıkrası). İtiraz usulü ve sonuçları hükümde ayrıca gösterilir (251. maddenin beşinci fıkrası).
İtiraz üzerine hükmü veren mahkeme dosyayı, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen asliye ceza mahkemesine gönderir; bu mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder ve basit yargılama usulüne göre verilen hükümle bağlı değildir. Basit yargılamadaki dörtte bir oranındaki indirimin uygulanmasını kanun yalnız itirazın sanık dışındaki kişilerce yapıldığı hallerde öngörür (CMK’nın 252. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları). Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır. Bu yargılama sonunda verilen hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulur (aynı maddenin beşinci fıkrası). Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 09.09.2024 tarihli kararında, kanunda basit yargılama usulüyle verilen kararlara karşı başvurulacak yolun “hiçbir istisnaya yer vermeksizin açıkça itiraz olarak belirtilmiş” olduğunu vurgulamıştır; bu karar 01.06.2024’ten önce verilmiş HAGB kararlarına ilişkindir, 01.06.2024 sonrası için kural 252. maddenin metninden çıkar.
Seri muhakeme usulünde HAGB’yi Cumhuriyet savcısı, koşulları varsa belirlediği yaptırım hakkında uygular (CMK’nın 250. maddesinin altıncı fıkrası). Mahkemenin bu usulle kurduğu hükme itiraz edilebilir ve itiraz mercii itirazı yalnız 250. maddenin üçüncü ve dokuzuncu fıkralarındaki şartlar yönünden inceler (aynı maddenin on dördüncü fıkrası).
Kanun yolunun ya da merciin yanlış belirlenmesi, kabul edilebilir bir başvuruda başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvurunun yapıldığı merci başvuruyu görevli ve yetkili merciye gönderir (CMK’nın 264. maddesi).
Müşteki ve Katılan HAGB Kararına Karşı Ne Yapabilir?
Davaya katılan, genel yargılama usulünde verilen HAGB kararına karşı sanık gibi istinaf yoluna başvurabilir; basit yargılama usulünde verilen HAGB kararına karşı ise CMK’nın 252. maddesindeki itiraz yoluna gider. Katılma isteği reddedilen ya da karara bağlanmayan müşteki de kanun yoluna başvurabilir; bu isteğin kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmesi gerekir. Hiç katılma isteğinde bulunmamış müşteki ise ancak kamu davasından haberdar edilmemişse ya da katılma hakkı kendisine hatırlatılmamış veya katılmak isteyip istemediği sorulmamışsa istinafa başvurabilir; duruşmadan haberdar edilip katılma hakkı hatırlatılan müşteki, hüküm verilinceye kadar katılma isteğinde bulunmadıysa kanun yoluna başvuramaz. HAGB, zararın tazmini için hukuk mahkemesinde dava açılmasına engel değildir.
Kanun yolu hakkı CMK’nın 260. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir. Hakim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli ve sanığın yanında “bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları açıktır”. Ancak mağdur ve şikayetçinin hakları sayılırken CMK’nın 234. maddesi, “Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma” hakkından söz eder. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, yukarıda anılan 02.06.2021 tarihli kararında bu iki hükmü birlikte değerlendirmiş ve “duruşmalardan haberdar edilmiş ve katılma hakkı hatırlatılmış olan suçtan zarar görenlerin katılma isteminde bulunmadıkça kanun yoluna müracaat hakları bulunmamaktadır” demiştir. Kurulun bu sınırlaması, kararın ifadesiyle “katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenlerin salt bu sıfatla” kanun yoluna başvurmasına ilişkindir; katılma isteği reddedilen ya da karara bağlanmayanlar 260. maddede ayrıca sayılmıştır. Katılma, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar istenebilir; kanun yolu aşamasında katılma isteğinde bulunulamaz, yalnız ilk derecede ileri sürülüp reddedilen ya da karara bağlanmayan istek kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenir (CMK’nın 237. maddesi). Kanun yoluna başvurabilen bu kişilerin istinaf dilekçesinde başvuru nedenlerini göstermemesi incelemeye engel değildir (CMK’nın 273. maddesinin dördüncü fıkrası).
Mağdur bakımından en önemli güvence zarar şartıdır: suçun maddi bir zarara yol açtığı dosyalarda zarar tamamen giderilmeden ya da denetim süresince aylık taksitle ödenmesi koşulu konmadan HAGB verilemez. Adli süreçteki çocuklar bakımından ise zarar azsa mahkeme, Çocuk Koruma Kanunu’nun 23. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu şartı aramayabilir. HAGB kararına karşı istinafta, zararın giderilmediği ya da şartların bulunmadığı ileri sürülebilir.
Ceza mahkemesinin zarar konusunda yaptığı basit araştırma, gerçek zararın tamamını belirlemez. Ceza Genel Kurulunun 2015/99 E. sayılı kararına göre 231. maddedeki düzenleme, zarar görenin “ileride hukuk mahkemesinde bir şahsi hak davası açmasına ve giderilmediğini düşündüğü gerçek zararın kalan kısmına hükmedilmesini istemesine engel değildir”. Hukuk hakimi ceza mahkemesinin kararıyla da bağlı değildir:
Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi:
“Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.
Aynı şekilde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da, hukuk hâkimini bağlamaz.”
HAGB Adli Sicilde (Sabıkada) Görünür mü?
Hayır, HAGB kararı adli sicil kaydında (halk arasındaki adıyla sabıka kaydında) görünmez. Adli sicil kaydında kesinleşmiş mahkumiyetler görünür; HAGB kararı ise Adli Sicil Kanunu’nun 6. maddesine ve CMK’nın 231. maddesinin on üçüncü fıkrasına göre kendine özgü bir sisteme, yalnız soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak istenince verilmek üzere kaydedilir. Bu karar, memuriyet ya da kamu görevi için yapılan arşiv araştırmasında görülür; fiil on sekiz yaşından önce işlenmişse idareye verilemez.
Adli Sicil Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasına göre “Türk mahkemeleri tarafından vatandaş veya yabancı hakkında verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adlî sicile kaydedilir.” HAGB mahkumiyet olmadığı için bu kayda girmez. HAGB kararlarının kaydı Adli Sicil Kanunu’nun ayrı bir maddesinde düzenlenmiştir:
Adli Sicil Kanunu’nun 6. maddesinin birinci fıkrası:
“Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin kararlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenmesi halinde verilmek üzere kaydedilir.”
CMK da aynı kuralı tekrarlar:
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinin on üçüncü fıkrası:
“Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.”
Bu nedenle "sabıkada görünmez" doğru, "hiçbir yerde görünmez" yanlıştır. Memuriyete ya da kamu görevine atanacaklar hakkında yapılan arşiv araştırması bu kararları açıkça kapsar:
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrası (ilgili kısım):
“Arşiv araştırması; … ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, … mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Fiil on sekiz yaşından önce işlenmişse kural farklıdır. Adli Sicil Kanunu’nun 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre “Onsekiz yaşından küçüklerle ilgili adlî sicil ve arşiv kayıtları; ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir.” Danıştay 12. Dairesinin 03.12.2025 tarihli ve 2024/4514 E., 2025/5475 K. sayılı kararında bu hükmün “7315 sayılı Kanun hükümlerine göre on sekiz yaşından küçükler yönünden de uygulanması gereken bir düzenlemedir” olduğu belirtilmiş, çocukken işlenen suça ait kayda dayanılarak sözleşmeli erin sözleşmesinin feshedilmesi oy birliğiyle hukuka aykırı bulunmuştur. Danıştay 8. Dairesi de 07.02.2023 tarihli ve 2020/653 E., 2023/424 K. sayılı kararında, polis meslek eğitim merkezi adayının suça sürüklenen çocuk olarak yargılandığı dosyada verilen HAGB kararının “davalı idareye verilmemesi ve idarece kullanılmaması gereken bir bilgi olduğu” sonucuna varmış ve ilişik kesme işlemini hukuka aykırı bularak bölge idare mahkemesinin kararını oy çokluğuyla bozmuştur; bu dosyadaki işlem 7315 sayılı Kanun’dan önceki döneme aittir. Anayasa Mahkemesi de Fatih Saraman başvurusunda (B. No: 2014/7256, 27.02.2019) “kişilerin on sekiz yaşından küçükken işlediği herhangi bir suça ait kayıtların idari makamlara bildirilmesi hukuken mümkün değildir” diyerek özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Yeni bir soruşturma ya da kovuşturmada Cumhuriyet savcısı, hakim ve mahkeme de bu kaydı isteyebilir. Soruşturma ile kovuşturma evrelerinin farkı kovuşturma yazımızda anlatılmıştır.
HAGB Memuriyete ve Kamu Görevine Engel mi?
Bu soruya tek bir cevap verilemez. HAGB mahkumiyet olmadığı için Devlet Memurları Kanunu’ndaki mahkumiyete bağlı engel kendiliğinden doğmaz; ancak fiil on sekiz yaşından sonra işlenmişse HAGB kaydı arşiv araştırmasında görülür ve idare fiilin niteliğini göreve uygunluk bakımından değerlendirebilir. Danıştay bu değerlendirmeye dayanan işlemleri olaya göre hukuka uygun da aykırı da bulmuştur.
Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin (A) bendinin 5 numaralı alt bendi, memurluğa alınacaklarda kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da maddede sayılan suçlardan mahkum olmamayı arar. HAGB bu anlamda bir mahkumiyet değildir. Danıştay 10. Dairesi, 21.10.2025 tarihli ve 2025/4018 E., 2025/4671 K. sayılı kararında, HAGB kararı verilmiş ve davası düşmüş kişi hakkında “herhangi bir suçtan mahkum olduğundan söz edilemeyeceği” tespitini yapmış; aynı kayıt varken ilk belgesi verilmiş olan kişinin özel güvenlik çalışma izninin yenilenmemesini oy birliğiyle hukuka aykırı bulmuştur.
Danıştay 12. Dairesi de 09.12.2025 tarihli ve 2023/7070 E., 2025/5613 K. sayılı kararında, banka kartının izinsiz kullanılması ve kişisel verileri ele geçirme suçlarından HAGB kararı bulunan uzman çavuşun sözleşmesinin feshini hukuka aykırı bulmuştur. Daire, fiilin “uzman erbaş görevi ile bağdaşmayacak nitelikte ve bu görevin icrasına engel oluşturacak özellikte ve ağırlıkta olmadığı” sonucuna varmıştır.
Aksi yönde sonuç da vardır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 09.02.2023 tarihli ve 2022/3513 E., 2023/194 K. sayılı kararıyla, polis meslek eğitim merkezi adayının arşiv araştırmasında görülen HAGB kaydı nedeniyle ilişiğinin kesilmesini oy çokluğuyla hukuka uygun bulmuştur. O dosyada uygulanan yönetmelik, adaylarda “Kasten işlenen bir suçtan dolayı hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamak” şartını aramaktaydı. Aynı gün aynı konuda verilen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 09.02.2023 tarihli ve 2022/2993 E., 2023/197 K. sayılı kararıyla da başka bir adayın ilişiğinin kesilmesini iptal eden Daire kararı oy çokluğuyla bozulmuştur. Bu dosyalarda olduğu gibi bir kadronun giriş yönetmeliği HAGB kaydını açıkça sayabilir; bu nedenle başvurulan kadronun mevzuatı ayrıca incelenmelidir. Ancak bir kuralın HAGB kararına doğrudan sonuç bağlaması anayasal denetime açıktır. Anayasa Mahkemesi, 12.02.2026 tarihli ve E.2024/131, K.2026/41 sayılı kararıyla, subaylara lisansüstü öğrenim kıdemi verilmesini belirli suçlardan HAGB kararı bulunmaması şartına bağlayan Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu hükmünü oy birliğiyle iptal etmiştir. Mahkeme, bu kuralla idari tasarrufun “doğrudan ve kategorik olarak HAGB kararına dayandırılması suretiyle bu karara hukuki bir sonuç bağlandığı” sonucuna varmış ve kuralı masumiyet karinesine aykırı bulmuştur. Karar 30.04.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır; yalnız bu kanun hükmünü iptal etmiş olup giriş yönetmeliklerindeki HAGB şartları hakkında doğrudan bir hüküm içermez.
Disiplin hukukunda da benzer bir ayrım yapılır. Danıştay 12. Dairesi, 18.04.2024 tarihli ve 2021/7847 E., 2024/1955 K. sayılı kararında, HAGB kararı hukuki sonuç doğurmadığı için yalnız bu karara dayanarak fiilin sabit sayılmasının masumiyet karinesini ihlal edeceğini belirtmiştir. Ancak disiplin soruşturmasında tanık ve delillerle kanıtlanan fiil nedeniyle verilen devlet memurluğundan çıkarma cezasını sonucu itibarıyla hukuka uygun bulmuş ve kararı oy birliğiyle onamıştır.
HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme Arasındaki Fark
HAGB’de hüküm hiç açıklanmaz ve mahkumiyet oluşmaz. Hapis cezasının ertelenmesinde ve adli para cezasına çevrilmesinde ise hüküm açıklanmıştır, sanık mahkum olmuştur ve karar adli sicile kaydedilir. Mahkeme önce HAGB şartlarını değerlendirir; HAGB verilirse ceza ayrıca ertelenemez ve çevrilemez.
HAGB, erteleme ve adli para cezasına çevirme karşılaştırması (07.11.2026 itibarıyla)
Konu | HAGB | Hapis cezasının ertelenmesi | Seçenek yaptırıma (adli para cezasına) çevirme |
|---|---|---|---|
Dayanak | CMK’nın 231. maddesi | Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesi | Türk Ceza Kanunu’nun 50. maddesi |
Hüküm açıklanır mı? | Hayır | Evet | Evet |
Mahkumiyet sayılır mı? | Hayır | Evet | Evet |
Adli sicil | Adli sicil kaydında görünmez; Adli Sicil Kanunu’nun 6. maddesi ve CMK’nın 231. maddesine göre özel sisteme kaydedilir, arşiv araştırmasında görülür | Kaydedilir | Kaydedilir |
Ceza sınırı | İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası | İki yıl veya daha az hapis; fiil sırasında on sekiz yaşını doldurmamış ya da altmış beş yaşını bitirmiş kişide üç yıl | Kısa süreli hapis; taksirli suçta uzun süreli hapis de (bilinçli taksir hariç) |
Denetim süresi | Beş yıl, çocukta üç yıl | Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere; ceza süresinden az olamaz | Denetim süresi öngörülmemiş |
Kurala uyulmazsa | Mahkeme hükmü açıklar | İnfaz hakimliği cezanın kısmen ya da tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verir | Çevrilen adli para cezası ödenmezse Cumhuriyet savcısının kararıyla hapse çevrilip kamuya yararlı işte çalıştırmayla infaz edilir, programa uyulmazsa kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir (çocukta hapse çevrilemez); diğer seçenek tedbirlere başlanmaz ya da devam edilmezse infaz hakimliği hapis cezasının infazına karar verir |
Erteleme ile çevirmenin adli sicil kaydı Adli Sicil Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerine, erteleme kuralları Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesine, çevirme kuralları aynı Kanun’un 50. maddesine, ödenmeyen adli para cezasının infazı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 106. maddesine dayanır.
Sıkça Sorulan Sorular
HAGB kararı verilmeden önce sanığa kabul edip etmediği sorulur mu?
Genel yargılama usulünde hayır, 01.06.2024 ve sonrasında verilen kararlarda sorulmaz. 7499 sayılı Kanun kabul şartını kaldırmıştır; şart yalnız 01.06.2024’ten önce verilmiş HAGB kararları bakımından devam eder. Basit yargılama usulünde ise sanık yazılı olarak karşı çıkarsa HAGB verilemez; seri muhakeme de şüphelinin kabulüne bağlıdır. HAGB istemeyen sanık, genel yargılama usulünde karara karşı istinaf yoluna başvurarak hükmün usul ve esas yönünden incelenmesini isteyebilir; basit yargılamada ise itiraz eder ve dosya duruşma açılarak genel hükümlere göre yeniden yargılanır.
HAGB kararına itiraz süresi kaç gündür?
Genel yargılama usulünde 01.06.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararına karşı itiraz değil, CMK’nın 272. maddesinin üçüncü fıkrası saklı kalmak üzere istinaf vardır ve süre, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır. Yedi günlük itiraz süresi yalnız 01.06.2024’ten önce verilmiş kararlara aittir. Basit yargılama ve seri muhakemede verilen HAGB kararına karşı ise istinaf değil, kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna gidilir. Denetim süresinde açıklanan hükme karşı, HAGB kararı 01.06.2024 ve sonrasında verildiyse kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz yoluna başvurulur; daha önce verildiyse eski kanun yolu hükümleri uygulanır, bu yol kural olarak istinaftır.
HAGB sabıka kaydında görünür mü?
Hayır, adli sicil kaydında görünmez; adli sicil kaydında kesinleşmiş mahkumiyetler görünür. HAGB kararı ise Adli Sicil Kanunu’nun 6. maddesi ve CMK’nın 231. maddesine göre kendine özgü bir sisteme kaydedilir, yeni bir soruşturma ya da kovuşturmada savcı ve mahkeme tarafından kullanılabilir ve memuriyet ya da kamu görevi için yapılan arşiv araştırmasında görülür. On sekiz yaşından önce işlenen fiile ait kayıt ise idareye verilemez.
HAGB memuriyete engel mi?
Kendiliğinden engel değildir, ama sonuç doğurabilir. HAGB mahkumiyet olmadığı için Devlet Memurları Kanunu’ndaki mahkumiyet engeli doğmaz; buna karşılık fiil on sekiz yaşından sonra işlenmişse kayıt arşiv araştırmasında görülür ve idare fiilin niteliğini değerlendirir. Danıştay bazı dosyalarda bu değerlendirmeye dayanan işlemi hukuka uygun, bazılarında aykırı bulmuştur; bir kadronun giriş yönetmeliği HAGB kaydını açıkça sayabilir.
Denetim süresi bitince bir şey yapmak gerekir mi?
Kanun düşme kararını bir başvuruya bağlamaz; karar verilmemişse ilgili, kararı veren mahkemeden düşme kararı verilmesini isteyebilir. Denetim süresinde işlendiği iddia edilen bir suç hakkında soruşturma ya da kovuşturma sürüyorsa düşme kararı o dosya sonuçlanana kadar verilmez.
Denetim süresinde yeni suç işlenirse ceza hemen infaz edilir mi?
Hayır. Önceki hükmün açıklanması için yeni suçun denetim süresinde kasten işlenmiş olması ve o suçtan verilen mahkumiyetin kesinleşmesi gerekir; taksirli suç hükmün açıklanmasına yol açmaz. Mahkeme duruşma açarak hükmü kural olarak aynen açıklar. HAGB kararı 01.06.2024 ve sonrasında verildiyse açıklanan hükme karşı iki hafta içinde itiraz edilir; daha önce verildiyse eski kanun yolu hükümleri uygulanır; bu yol kural olarak istinaftır.
İkinci kez HAGB verilebilir mi?
Önceki HAGB’nin denetim süresi devam ederken kasıtlı bir suçtan verilemez; ölçüt yeni hükmün kurulduğu tarihtir. Taksirli bir suçta ya da önceki denetim süresi bittikten sonra kurulan hükümde ise şartlar varsa yeniden HAGB verilebilir.
Müşteki HAGB kararına karşı ne yapabilir?
Davaya katılan, genel yargılama usulünde verilen HAGB kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. Katılma isteği reddedilen ya da karara bağlanmayan müşteki de kanun yoluna başvurabilir. Hiç katılma isteğinde bulunmamış müşteki ise ancak kamu davasından haberdar edilmemişse ya da katılma hakkı kendisine hatırlatılmamış veya katılmak isteyip istemediği sorulmamışsa kanun yoluna başvurabilir; bu nedenle katılma isteği hüküm verilinceye kadar bildirilmelidir. Maddi zararın tamamen giderilmesi ya da denetim süresince aylık taksitle ödenmesi HAGB’nin şartıdır; zararı az olan dosyalarda adli süreçteki çocuklar için bu şart aranmayabilir. Zarar ödenmeden HAGB verildiyse bu, istinafta ileri sürülebilir.
HAGB kararı verilen sanığa tazminat davası açılabilir mi?
Evet. HAGB, zarar görenin hukuk mahkemesinde tazminat davası açmasına ve ceza dosyasında giderilmeyen zararın kalanını istemesine engel değildir. Hukuk hakimi, ceza hakiminin kusur ve zarar hakkındaki değerlendirmesiyle bağlı değildir.
