Uyuşturucu Madde İmal ve Ticareti Suçu ve Cezası Nedir? 2026

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188’inci maddesinde düzenlenen ve ruhsatsız üretimi, ülkeye sokmayı, ülke dışına çıkarmayı ve ülke içindeki dolaşımı cezalandıran bir suçtur. İmal, ithal veya ihraçta ceza 20 yıldan 30 yıla kadar hapis ve 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası; ülke içindeki ticaret fiillerinde 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıdır. Nitelikli hallerde ceza yarı oranında ya da bir kat artırılır; çocuğa satma veya vermede hapis cezası 15 yıldan az olamaz.

Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçu Nedir?

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, TCK’nın 188. maddesinde iki fiil grubunu cezalandıran bir suçtur. Birinci grup, maddenin birinci fıkrasındaki imal, ithal ve ihraçtır; ikinci grup, üçüncü fıkrada sayılan ve ülke içinde gerçekleşen satma, satışa arz, başkalarına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul ve bulundurma fiilleridir. Madde, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı biçimde üretilmesini ve dolaşıma sokulmasını yaptırıma bağlar.

Suç bir tehlike suçudur ve korunan hukuki yarar genel kamu esenliğidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu niteliği 03.05.2023 tarihli ve 2022/235 E., 2023/240 K. sayılı kararında “Uyuşturucu madde suçları, tehlike suçu olup korunan hukuki yarar genel kamu esenliğidir.” sözleriyle açıklamıştır. Suçun oluşması için bir kişinin fiilen zarar görmesi ya da maddenin kullanılması gerekmez; üretim veya dolaşım hareketinin gerçekleşmesi yeterlidir. Bu nedenle madde, kullanma suçundan (TCK’nın 191. maddesi) ayrı bir tehlike alanını korur.

Fail bakımından özel bir nitelik aranmaz; suçu herkes işleyebilir. Sağlık mesleği mensupları ve ecza ticaretiyle uğraşanlar bakımından maddenin sekizinci fıkrası ayrı bir artırım sebebi öngörür; bu, failin niteliğine bağlı bir ağırlaştırıcı nedendir, suçun faili olma koşulu değildir. Manevi unsur kasttır; failin maddenin uyuşturucu veya uyarıcı olduğunu bilmesi gerekir.

Maddenin metni bu yazının hazırlandığı 14.11.2026 itibarıyla değişmemiştir. Maddenin son esaslı değişikliği, 28.3.2023 tarihli 7445 sayılı Kanunun 17. maddesiyle dördüncü fıkranın (a) bendinde yapılmış ve değişiklik 5.4.2023’te yürürlüğe girmiştir. 2026 yılındaki değişiklikler, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 231. maddesi ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107. maddesinin beşinci fıkrası gibi usul ve infaz hükümlerindedir; suçun tanımı ve ceza aralıkları aynı kalmıştır.

TCK 188 Cezası Nedir? Fıkralara Göre Cezalar

Maddenin cezası fiilin türüne göre iki aralıkta belirlenmiştir. Birinci fıkrada hapis cezası 20 yıldan 30 yıla kadar, üçüncü fıkrada ise 10 yıldan az olmamak üzere öngörülmüştür:

Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesi:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
“(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
“Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.”

Maddenin üçüncü fıkrasında hapis cezasının üst sınırı yazılı değildir. TCK’nın 49. maddesinin birinci fıkrası, kanunda aksi belirtilmeyen hallerde süreli hapis cezasının 20 yıldan fazla olamayacağını söylediği için bu fıkradaki cezanın üst sınırı 20 yıldır. Birinci fıkrada ise kanun üst sınırı açıkça 30 yıl olarak yazmıştır. Nitelikli haller ve indirimler sonuç cezayı değiştirse de TCK’nın 61. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca sonuç ceza 30 yılı geçemez.

Adli para cezası gün sayısı üzerinden öngörülmüştür: birinci fıkrada 2.000 günden 20.000 güne, üçüncü fıkrada 1.000 günden 20.000 güne kadar. Adli para cezası, belirlenen gün sayısının bir gün karşılığı tutarla çarpılmasıyla hesaplanır; bir gün karşılığı 100-500 TL arasındadır (TCK 52/2). Örneğin 188/3’te 1.000 günün alt sınırı, gün 100 TL alındığında 100.000 TL’dir. Hapis cezası ertelense bile adli para cezası ayrıca infaz edilir. Altıncı fıkraya göre reçeteli veya izinli maddelerde üstteki fıkralar uygulanır, ancak ceza yarısına kadar indirilebilir. Ön maddeyi (uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan maddeyi) düzenleyen yedinci fıkra ise ayrı bir suç tipidir ve cezası 8 yıldan az olmamak üzere hapistir. Cezaların fıkralara göre özeti şöyledir:

Tablodaki aralıklar kanunun yazdığı sınırlardır; hükmedilecek ceza, TCK’nın 61. maddesindeki ölçütlere göre bu aralık içinde belirlenir.

a) Cezanın Belirlenmesinde Sıra ve Sonuç Cezanın Üst Sınırı

Ceza, TCK’nın 61. maddesindeki sırayla belirlenir. Hakim önce 61/1’deki ölçütlerle suçun işleniş biçimini, kullanılan araçları, zaman ve yeri, suçun konusunun önem ve değerini, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını, failin kusurunun ağırlığını ve güttüğü amaç ile saiki (güdüsü) gözeterek alt ve üst sınır arasında temel cezayı belirler. Birden fazla nitelikli hal varsa 61/4 uyarınca temel cezada önce artırma, sonra indirme yapılır. Ardından 61/5’teki sıra gelir: teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebepler ve takdiri indirim nedenleri uygulanır.

Sonuç cezanın üst sınırı 61/7’de düzenlenmiştir. Süreli hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı belirlenen sonuç ceza 30 yıldan fazla olamaz. Bu kural, 188/1’deki 30 yıllık üst sınırı ve nitelikli hallerin artırımını birlikte sınırlar; birden fazla artırım uygulansa bile hükmedilecek ceza 30 yılı aşamaz.

Sıra, sonucu doğrudan etkiler.

Örneğin 188/3’ten alt sınırdan 10 yıl verilen bir olayda 188/4-a artırımı cezayı 15 yıla, 188/5’teki üç kişi artırımı 22 yıl 6 aya çıkarır; 62. maddedeki takdiri indirim altıda bir uygulanırsa sonuç 18 yıl 9 ay olur. Bu hesap örnektir; temel ceza dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Hesapta önce 188/4-a ve 188/5 artırımları, sonra 62. maddedeki takdiri indirim uygulanmıştır; kanun 61/4 ve 61/5 ile sırayı bağlamıştır.

b) HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ve adli para cezasına çevirme sonuç cezaya bağlıdır. CMK’nın 231. maddesinin beşinci fıkrasına göre hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa HAGB kararı verilebilir. TCK’nın 51. maddesine göre iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir; fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde üst sınır üç yıldır. Erteleme için daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkum olmamak ve tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir. TCK’nın 49. maddesinin ikinci fıkrasına göre hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır; 50. maddeye göre bu ceza seçenek yaptırımlara çevrilebilir.

Maddenin alt sınırları bu kapıları daraltır. Üçüncü fıkranın alt sınırı 10 yıl, birinci fıkranın alt sınırı 20 yıldır. Bu nedenle HAGB ve erteleme, ancak teşebbüs, yardım etme, yaş küçüklüğü, 188/6, 192/3 ve 62. madde gibi indirimlerden sonra sonuç ceza iki yıl veya altına inerse gündeme gelir. Bu eşiğe inmek uygulamada çok güçtür; ancak suç tipinde mutlak bir engel yoktur, uygulanabilirlik sonuç cezaya ve diğer şartlara bağlıdır.

HAGB kararında hapis cezası ertelenemez ve ceza kısa süreliyse seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK 231/7). HAGB kararı verilen sanık yetişkinlerde beş yıl, çocuklarda üç yıl denetim süresine tabi tutulur (CMK 231/8; 5395 sayılı Kanunun 23. maddesinin birinci fıkrası). Ertelemenin koşulları ve adli para cezasına çevirme hapis cezasının ertelenmesi yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Suçun Unsurları ve Seçimlik Hareketler Nelerdir?

Suçun unsurları madde metninden çıkarılabilir: uyuşturucu veya uyarıcı madde, ruhsatsız ya da ruhsata aykırılık, maddenin üretilmesine veya dolaşımına yönelen seçimlik hareket ve kast. Hareketlerden birinin gerçekleşmesi suçun oluşması için yeterlidir; hepsinin birlikte yapılması aranmaz.

a) Suçun Konusu: Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde

TCK’nın 188. maddesi kendi tanımını vermez; maddeyi “uyuşturucu veya uyarıcı madde” kavramı üzerine kurar ve dördüncü fıkranın (a) bendinde nitelikli hal sayılan madde gruplarını sayar. Kavramın içi 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunla dolar. Bu Kanunun 1. maddesi sayılan maddeleri ve müstahzarları denetime tabi tutar; 19. maddesi ise birinci maddede sayılanlar dışında kalıp bilimsel inceleme sonucunda zararlı olduğu anlaşılan ve bağımlılık yapan diğer maddelerin Cumhurbaşkanı kararıyla kanun kapsamına alınacağını söyler. Kapsam, Cumhurbaşkanı kararlarıyla genişletilmektedir; 2026’da 13 Haziran tarihli 11418 ve 31 Ağustos tarihli 11684 sayılı kararlarla yeni maddeler eklenmiştir. Bir maddenin fiil tarihinde kapsamda olup olmadığı, o tarihte yürürlükte olan karara göre belirlenir. 2313 kapsamına girmek, 188/4-a’daki artırım için tek başına yeterli değildir; artırım yalnız 188/4-a’da sayılan madde grupları bakımından uygulanır.

3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun, haşhaş, afyon, morfin ve koka türevleri bakımından ayrı bir izin rejimi kurar. Maddenin uyuşturucu olup olmadığı uygulamada kriminal laboratuvar raporuyla saptanır; 2313 sayılı Kanunun 20. maddesi, zaptedilen maddenin cins, vasıf ve miktarının kesin olarak belirlenmesi için analize yetecek kadar örnek alınmasını ve ilgili laboratuvara gönderilmesini emreder. Raporun delil değerlendirmesindeki yeri, Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 11.03.2024 tarihli ve 2021/17112 E., 2024/16362 K. sayılı kararında “11.11.2018 tarihli eylemde ele geçirilen maddenin kriminal laboratuvar raporunda uyuşturucu madde olmadığının belirtilmesi karşısında, bahsi geçen eylemin sabit olmadığı” biçiminde görülür.

b) Ruhsatsız veya Ruhsata Aykırı Olma

Suç, izin düzenine aykırılıkla oluşur. Ruhsatlı veya izinli üretim ve ticaret suç sayılmaz; 188. maddenin birinci ve üçüncü fıkraları “ruhsatsız veya ruhsata aykırı” kaydını taşır. İzin düzeni 2313 ve 3298 sayılı Kanunlarda kurulmuştur. Kenevir bakımından 2313 sayılı Kanunun 23. maddesi “Her ne maksatla olursa olsun izinsiz olarak kenevir yetiştirmek yasaktır.” kuralını koyar.

Reçeteli veya izinli maddeler bakımından 188/6 ayrı bir rejim kurar. Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddelerde de üstteki fıkralar uygulanır; ancak verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Bu hüküm, izinli üretimi suç haline getirmez; izin düzenine aykırı davranan failin cezasında indirim öngörür.

c) Kast, Olası Kast ve Taksir

Suç kasten işlenir. TCK’nın 21. maddesine göre suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır; kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Failin maddenin uyuşturucu veya uyarıcı olduğunu bilmesi gerekir. Maddenin niteliğini bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz.

Olası kast halinde temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir (TCK 21/2). Failin maddenin uyuşturucu olabileceğini öngörüp sonucu kabullenmesi bu hükmün kapsamındadır. Taksirle işlenen fiiller ise ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır (TCK 22/1); 188. maddede böyle bir belirtme yoktur. Bu nedenle suç taksirle işlenemez ve tedbirsizlik veya dikkatsizlik sonucu maddeyi taşıyan kişi bu madde kapsamında cezalandırılmaz.

İmal, İthal ve İhraç: TCK 188/1

Birinci fıkra üç hareketi cezalandırır: imal, ithal ve ihraç. Cezası 20 yıldan 30 yıla kadar hapis ve 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıdır. Bu üç hareket, maddenin ülke içindeki dolaşımı düzenleyen üçüncü fıkrasından farklı bir alanı kapsar.

a) İmal, İthal ve İhraç Ne Anlama Gelir?

İmal, 1961 tarihli Uyuşturucu Maddelere Dair Tek Sözleşmenin tanımına göre istihsal hariç, uyuşturucu madde elde edilmesini mümkün kılan işlemler ile maddelerin arıtılması ve başka uyuşturucu maddelere dönüştürülmesidir. Mevcut uyuşturucuyu seyreltip tütüne yedirmek gibi basit işlemler imal sayılmaz; eylem ticaret olarak değerlendirilir (Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 01.12.2022, 2022/14426 E., 2022/12603 K.). İthal, ülkeye sokulması; ihraç, ülke dışına çıkarılmasıdır. TCK hareketleri saymakla yetinmiş, ayrıca tanım vermemiştir. Üçüncü fıkra “ülke içinde” kaydını taşıdığı için ülke dışına çıkarma birinci fıkraya (ihraç), ülke içindeki dolaşım üçüncü fıkraya girer. Hareketlerden birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir; ayrıca bir neticenin gerçekleşmesi aranmaz.

İthalin 188/1 kapsamına girmesi için maddenin kullanma amacı dışında bir amaçla ithal edilmesi gerekir. Kişisel kullanım için getirilen maddede ithal suçunun unsurları oluşmaz; eylem 191. madde kapsamında değerlendirilir (Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 29.03.2017, 2017/240 E., 2017/761 K.).

İthal ve ihraç ise ülke sınırını aşan hareketlerdir. Bu nedenle maddenin ülke içinde satılması 188/3’e, yurt dışına gönderilmesi 188/1’e göre değerlendirilir. Hareketin hangi fıkraya girdiği, ceza aralığını ve zamanaşımını doğrudan değiştirir.

b) Esrar Elde Etmek Amacıyla Kenevir Ekimi

Esrar elde etmek amacıyla kenevir ekimi, 2313 sayılı Kanunun 23. maddesinde ayrı suç olarak düzenlenmiştir. Cezası 4 yıldan 12 yıla kadar hapis ve 500 günden 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. Münhasıran (yalnızca) kendi kullanımı için ihtiyaç duyduğu esrarı elde etmek amacıyla ekim yapan kişiye ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. Hüküm şöyledir:

Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 23. maddesi:
“Esrar elde etmek amacıyla kenevir ekimi yapan kişi dört yıldan on iki yıla kadar hapis ve beşyüz günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
“Münhasıran kendi kullanımı için ihtiyaç duyduğu esrarı elde etmek amacıyla kenevir ekimi yapan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu madde kapsamında ekim yapma ibaresinden, tohumun toprağa ekilmesinden ürünün hasadına kadarki süreç anlaşılır.”

Bu fiil, 188/1’deki imal hareketiyle aynı suç değildir; kanun koyucu kenevir ekimini ayrı bir suç tipi olarak düzenlemiş ve cezasını 188/1’den farklı belirlemiştir. Bu nedenle kenevir ekimi, maddenin uygulanmasında 188/1’in kapsamına sokulmaz. Aynı madde, izin belgesi almadan veya belgesinde belirtilen alandan fazla yerde kenevir ekimi yapan kişi için de adli para cezası öngörür.

Kenevirden elde edilen esrarın bulundurulması veya satılması, TCK’nın 188. maddesinin üçüncü fıkrası veya 191. maddesi kapsamında ayrıca değerlendirilir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 22.10.2024 tarihli ve 2022/11213 E., 2024/24345 K. sayılı kararında kenevir ekimi ve uyuşturucu ticareti mahkumiyetlerini onamıştır. Bu fiillerin ekimle aynı fiil sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır; Daire çoğunluğu ayrı mahkumiyetleri onamış, karşı oy fikri içtima hükümlerinin uygulanması gerektiğini savunmuştur.

c) İhracın Yurt Dışında İthal Sayılması ve Cezanın Mahsubu

İhraç fiili, diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilir. Bu nedenle o ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir (TCK 188/2).

Yer bakımından uygulama, bu özel mahsup kuralı dışında genel hükümlere tabidir. TCK’nın 8 ila 13. maddeleri, suçun nerede işlendiğine ve failin vatandaşlığına göre Türkiye’nin yargı yetkisini belirler. Mahsup, yalnız infaz edilen kısım bakımından işler; kesinleşmiş ama infaz edilmemiş ceza bu kapsamda değildir.

Satma, Sevk, Nakletme, Satın Alma ve Bulundurma: TCK 188/3

Üçüncü fıkra ülke içindeki dokuz hareketi sayar: satma, satışa arz, başkalarına verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul ve bulundurma. Hareketler seçimliktir; birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir. Cezası 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıdır; verilen veya satılan kişi çocuksa hapis cezası 15 yıldan az olamaz.

a) Satma, Satışa Arz ve Başkalarına Verme

Satma, maddenin bir bedel karşılığında devredilmesidir. Satışa arz, satış için hazır tutmayı ifade eder ve satmadan ayrı bir seçimlik hareket olarak sayılmıştır. Başkalarına verme ise karşılıksız devri kapsar. Üç hareket de maddenin el değiştirmesine yönelir; ancak hukuki nitelikleri ve ispat bakımından farklıdır.

Satma ile satışa arz ayrımı, satışın gerçekleşmediği olaylarda teşebbüs değerlendirmesi bakımından önem taşır. Maddeyi satışa çıkaran kişi, satış gerçekleşmese bile satışa arz hareketini tamamlamış olabilir. Bu nedenle olayın özellikleri, maddenin nasıl tutulduğu ve alıcıyla kurulan ilişki ayrıca değerlendirilir. Çocuğa satma veya verme halinde hapis cezasının alt sınırı 15 yıla çıkar; bu bir artırım değil, alt sınırın yükseltilmesidir.

b) Sevk, Nakil ve Depolama

Sevk, maddenin bir yerden bir yere yönlendirilmesidir; nakil, taşınmasıdır; depolama ise bir yerde saklanmasıdır. Bu üç hareket de ülke içindeki dolaşım fiilidir. Kanun bu hareketler için ayrıca ticaret amacı aramaz; hareketin kendisi yeterlidir. Maddenin taşınması veya saklanması, satış amacı kanıtlanmasa bile 188/3 kapsamında değerlendirilebilir.

Hareketin ticaret amacı taşıyıp taşımadığı, bulundurma ve kullanma ayrımında yeniden gündeme gelir. Taşıma veya saklama, maddenin kullanımına yönelikse 191. madde ile sınırın çizilmesi gerekir. Bu sınırın ölçütleri aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

c) Satın Alma, Kabul ve Bulundurma

Satın alma, maddenin bedel karşılığında edinilmesidir; kabul, karşılıksız edinmeyi ifade eder. Bulundurma ise maddenin kişinin tasarrufunda tutulmasıdır. Bu hareketler 188/3’te sayılmıştır; ancak bulundurmanın amacı suçun niteliğini değiştirir. Madde ticaret amacıyla bulunduruluyorsa 188/3’e, kullanma amacıyla bulunduruluyorsa 191. maddeye girer.

Ayrım tek başına miktara göre yapılmaz. Maddenin paketlenme biçimi, bulundurulduğu yer, miktarı, failin kullanıcı olup olmadığı ve satışa yönelik davranışları birlikte değerlendirilir. Bu ölçütlerin uygulanması, aşağıda Ceza Genel Kurulu kararlarıyla birlikte açıklanmıştır.

Nitelikli Haller ve Özel Düzenlemeler: TCK 188/4-8

Maddenin dördüncü ila sekizinci fıkraları, temel suça göre cezayı artıran veya özel bir rejime bağlayan halleri düzenler. Maddenin türü (188/4-a), yer ve 200 metre kuralı (188/4-b), üç veya daha fazla kişi ile örgüt hali (188/5) ve sağlık mesleği mensubu fail (188/8) cezayı yarı oranında artırır; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlemede artırım bir kattır. Reçeteli veya izinli maddelerde indirim (188/6), ön maddede ise ayrı bir suç (188/7) söz konusudur.

a) Maddenin Türü: 188/4-a

Eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri söz konusuysa ceza yarı oranında artırılır. Liste, 28.3.2023 tarihli 7445 sayılı Kanunun 17. maddesiyle genişletilmiş ve değişiklik 5.4.2023’te yürürlüğe girmiştir. Değişiklikten önceki metinde eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri ile bazmorfin yer alıyordu. Eroin, kokain ve morfin eski metinde de bulunuyordu; lehe kanun farkı, sonradan eklenen sentetik katinon, sentetik opioid ve amfetamin türevleri bakımından doğar.

5.4.2023’ten önce işlenen fiillerde hangi metnin uygulanacağı, TCK’nın 7. maddesinin ikinci fıkrasındaki lehe kanun kuralına göre belirlenir. Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur. Bu nedenle yeni listeye eklenen maddelerde eski metin lehe olabilir; hangi metnin uygulanacağı dosyanın özelliklerine göre değerlendirilir.

b) Yer ve 200 Metre Kuralı: 188/4-b

Üçüncü fıkradaki fiiller, okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesislerin çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engelle belirlenen sınırlarına 200 metreden yakın mesafedeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Artırım için yerin umumi veya umuma açık olması ve mesafenin 200 metreden yakın olması gerekir.

Kural yalnız üçüncü fıkradaki fiiller bakımından uygulanır. İmal, ithal ve ihraç bu kapsamda değildir; çünkü hüküm açıkça üçüncü fıkradaki fiillere atıf yapar. Artırımın kapsamı, tesisin niteliği ve yerin umumi veya umuma açık olmasıyla sınırlıdır.

c) Üç veya Daha Fazla Kişi ve Örgüt: 188/5

Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır. Suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise ceza bir kat artırılır. İki hal ayrı artırım sebebidir; üç kişinin varlığı örgütün varlığını göstermez, örgütün varlığı da tek başına üç kişi halinin koşullarını oluşturmaz.

Üç kişi halinin uygulanması için faillerin aynı amaç doğrultusunda hareket etmesi ve iradelerinin birleşmesi aranır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 11.03.2024 tarihli ve 2021/17112 E., 2024/16362 K. sayılı kararında, artırım için müşterek faillerin aynı yönde hareket etmesini ve bir olay üzerinde aynı amaç doğrultusunda üç kişinin iradelerinin birleşmesini aramıştır. Bu nedenle aynı olayda yer alan herkesin otomatik olarak bu fıkra kapsamında sayılması mümkün değildir.

Örgütün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi halinde, işlenen suçtan ayrıca TCK’nın 220. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca cezaya hükmolunur. Bu hüküm, örgüt suçundan verilen cezanın yanında işlenen suçtan da ceza verilmesini öngörür. 188/5’teki bir kat artırım ile 220/4’teki ayrı ceza, aynı fiile ilişkin farklı sonuçlardır.

d) Sağlık Meslek Mensupları: 188/8

Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticaretiyle iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.

e) Reçeteli Maddeler ve Ön Maddeler: 188/6 ve 188/7

Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran maddelerde de üstteki fıkralar uygulanır; ancak verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Buradaki indirim, suçun oluşmasını engellemez; failin cezasında indirim yapılmasına imkan verir.

Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi 188/7 uyarınca cezalandırılır. Cezası 8 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıdır. Bu fıkra ayrı bir suç tipidir; 188/1 veya 188/3 gibi anlatılmaz.

Ceza Genel Kurulu, 14.05.2025 tarihli ve 2023/53 E., 2025/207 K. sayılı kararında 192/1’in uygulanması için failin 188. maddede düzenlenen suçlardan birini işlemiş olmasını arar. Ancak bu kararın konusu 188/7 değildir; ön madde suçu bakımından doğrudan bir karar bulunmadığından, etkin pişmanlığın uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır ve dosyaya göre değerlendirilir.

TCK 188 ile TCK 191 Arasındaki Sınır: Ticaret mi, Kullanma mı?

Uyuşturucu madde bulundurmanın ticaret mi yoksa kullanma mı olduğu, tek başına miktara göre değil bulundurmanın amacına göre belirlenir. Ceza Genel Kurulu, 30.10.2025 tarihli ve 2025/180 E., 2025/445 K. sayılı kararında, ayrımın ölçütlerini şöyle saymıştır: “… eylemin uyuşturucu madde ticareti yapma suçunu mu yoksa kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu mu oluşturduğunun tayini için; a. Sanığın bulundurduğu uyuşturucu maddeyi başkasına satma, devir veya tedarik etmek hususunda herhangi bir davranış içine girip girmediği, b. Uyuşturucu maddenin bulundurulduğu yer ve bulunduruluş biçimi, c. Bulundurulan uyuşturucu maddenin çeşidi ve miktarı, d. Sanığın uyuşturucu madde kullandığının tıbbi raporla tespit edilip edilmediği gibi kriterlerin her somut olay özelinde ayrıca tartışılması gerekir.” Aynı ölçütler 21.01.2026 tarihli ve 2025/533 E., 2026/51 K. sayılı kararında da tekrarlanmıştır.

Bu ölçütler somut olayın bütünlüğü içinde birlikte değerlendirilir. Satışa yönelik bir davranışın bulunmaması, maddenin tek parça halinde ve kullanım miktarında ele geçirilmesi, paketleme ve hassas terazi gibi ticaret unsurlarına rastlanmaması kullanma lehine sonuç doğurur. Buna karşılık çok sayıda paket, hassas terazi, iletişim kayıtları ve para transferleri ticaret vasfını güçlendirir. Ceza Genel Kurulu, ticaretin sabit görülüp görülmediğini bu ölçütlerin tamamı üzerinden tartışmaktadır.

Ceza Genel Kurulu, 30.10.2025 tarihli kararında 21 kök kenevir bitkisi ve net 78 gram esrarın ele geçirildiği olayda ticaretin sabit görülmediğine, eylemin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturduğuna oy çokluğuyla karar vermiştir. Kararda üç üye, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının kabulü gerektiği, yani eylemin ticaret olduğu görüşüyle karşı oy kullanmıştır. 21.01.2026 tarihli kararda ise üzerinde 0,5 gram esrar bulunan ve metruk binada ele geçirilen 217 paket esrarla irtibatı kurulamayan sanığın eylemi kullanma kabul edilmiş; karar oy çokluğuyla verilmiş ve iki üye ticaret görüşünü savunmuştur.

Kararların oy çokluğuyla verilmesi ve karşı oyların ticaret yönünde olması, sınırın olayın özelliklerine göre belirlendiğini gösterir. Bu nedenle miktar bakımından sabit bir ölçüt yoktur. Kullanma suçunun kendi rejimi, cezası ve erteleme kuralları uyuşturucu madde kullanma suçu yazımızda anlatılmıştır.

TCK’nın 191. maddesinin sekizinci fıkrası, 188 veya 190. maddelerden yürütülen kovuşturmada fiilin münhasıran 191. madde kapsamına girdiğinin anlaşılması halinde sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde HAGB kararı verilmesini öngörür. Burada mesele 188 cezasının indirilmesi değil, suç vasfının 191’e dönüşmesi ve buna bağlı özel rejimdir.

Etkin Pişmanlık: TCK 192

Etkin pişmanlık, 188. maddenin fıkralarında değil TCK’nın 192. maddesinde düzenlenmiştir. Madde dört ayrı rejim kurar; bu yazının konusu bakımından önemli olan, imal ve ticaret suçlarına iştirak eden kişiye cezasızlık sağlayan birinci fıkra ile haber alındıktan sonra yardımı indirime bağlayan üçüncü fıkradır:

Türk Ceza Kanunu’nun 192. maddesi:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.”
“(3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.”

İkinci fıkra kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiye; dördüncü fıkra ise kullanan kişinin soruşturma başlamadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi istemesine ilişkindir. Bu iki fıkra kullanma tarafına aittir. Etkin pişmanlığın genel rejimi etkin pişmanlık yazımızda ayrıntılıdır.

a) Haber Alınmadan Önce Bildirim: 192/1

Cezasızlık için bildirim, resmi makamlar suçu haber almadan önce yapılmalıdır. Bildirim, diğer suç ortaklarını ya da uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri kapsamalıdır. Ceza Genel Kurulu, 14.05.2025 tarihli ve 2023/53 E., 2025/207 K. sayılı kararında 192. maddedeki “ve” bağlacının “veya” olarak anlaşılması gerektiğini, bunlardan birinin bildirilmesinin yeterli olduğunu belirtmiştir: “… Söz konusu fıkralarda yer alan ve bağlacının veya olarak anlaşılması gerekir.” Ayrıca verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlaması gerekir. Bu koşullar birlikte gerçekleşirse kişi hakkında cezaya hükmolunmaz.

Bildirimin sonuç doğurması şarttır; yalnız ihbarda bulunmak yeterli değildir. Verilen bilgi yakalanmayı veya ele geçirmeyi sağlamıyorsa 192/1 uygulanmaz. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 29.04.2024 tarihli ve 2022/2077 E., 2024/18123 K. sayılı kararında, 01.01.2020 tarihli eylem bakımından 192/1 uyarınca cezaya hükmolunamayacağını belirtmiştir.

b) Haber Alındıktan Sonra Yardım: 192/3

Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak suçun ortaya çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Yardımın gönüllü olması ve sonuca etkili olması gerekir. İndirim oranı, yardımın niteliğine ve sağladığı katkıya göre belirlenir. 192/1’deki “veya” yorumu 192/3 bakımından da geçerlidir; suçun ortaya çıkmasına veya fail ya da diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım etmesi yeterlidir.

“Haber alınmadan önce” ölçütü, resmi makamın suçu öğrenmesinden önceki zamanı ifade eder; 192/3 bu yönüyle 192/1’den ayrılır. Ceza Genel Kurulu, 03.05.2023 tarihli ve 2022/235 E., 2023/240 K. sayılı kararında, 192/3 uyarınca indirim yapılabilmesi için failin kendi suçuna eş değer ya da nitelik itibarıyla daha ağır bir suçu ortaya çıkarması gerektiğini belirtmiştir: “… failin kendi suçuna eş değer (denk) ya da kendi suçundan nitelik itibarıyla daha ağır bir suçu ortaya çıkarması veya kendi suçuna eş değer ya da kendi suçundan nitelik itibarıyla daha ağır bir suçun failinin yakalanmasına hizmet ve yardımda bulunması gerekmektedir.” Kararda, bu koşullar oluşmadığı halde etkin pişmanlık uygulandığı gerekçesiyle hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Kanun Yolu ve Tutuklama

Uyuşturucu imal ve ticareti suçunda yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır; yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir. Hükme karşı istinaf yolu açıktır; temyiz yolu hükmün niteliğine göre belirlenir. Tutuklama bakımından suç, kanunda tutuklama nedeninin var sayılabildiği suçlar arasında sayılmıştır; ceza yargılamasının genel işleyişi ceza davası yazımızda özetlenmiştir.

a) Görevli Mahkeme

Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanunun 12. maddesi, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemelerini görevli kılar. 188/1’de ceza 20 yıldan 30 yıla kadar, 188/3’te 10 yıldan az olmamak üzere öngörüldüğü için her iki fıkra da bu kapsamdadır.

5235 sayılı Kanunun 12. maddesi, yağma, irtikap, resmi belgede sahtecilik ve hileli iflas ile Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçları ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçları sayar; bunların yanında ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçları da ağır ceza mahkemesinin görevine sokar. 188. madde sayılan suçlardan değildir; görev, on yıldan fazla hapis cezası ölçütüne göre belirlenir. 188/1 ve 188/3’ün cezası bu ölçütü aştığı için ağır ceza mahkemesi görevlidir.

b) Yetkili Mahkeme

Davaya bakmak yetkisi, suçun işlendiği yer mahkemesine aittir (CMK 12/1). Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK 12/2). Bu nedenle maddenin nerede satıldığı, taşındığı veya saklandığı, yetkili mahkemenin belirlenmesinde belirleyicidir.

Suçun işlendiği yer belli değilse şüphelinin yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (CMK 13/1).

c) İstinaf ve Temyiz

İlk derece mahkemesinin hükmüne karşı istinaf yoluna başvurulabilir. CMK’nın 272. maddesinin birinci fıkrasındaki ölçüt hükmedilen cezadır: Hükmedilen ceza on beş yıl ve daha fazlaysa bölge adliye mahkemesi dosyayı resen inceler; bu sınırın altında kalan hükümlerde istinaf başvurusu gerekir. 188/1’in kanuni alt sınırı 20 yıl olsa da teşebbüs, 188/6, 192/3 ve 62. madde gibi indirimlerle sonuç ceza on beş yılın altına inebilir; bu halde dosya resen incelenmez ve istinaf başvurusu gerekir. 188/3’te de ölçüt aynıdır.

İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt katibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır (CMK 273/1). Temyiz istemi için de aynı süre ve biçim geçerlidir (CMK 291/1).

Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir (CMK 286/1). Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır (CMK 288). CMK’nın 286. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi, ilk derece mahkemesinin beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararını kapsar. Bölge adliye mahkemesinin ilk defa mahkumiyet kurduğu veya cezayı artırdığı hallerde temyiz, kararın türüne göre ayrıca değerlendirilir. İstinaf ve temyizin ayrıntıları istinaf yazımızda anlatılmıştır.

d) Tutuklama, Adli Kontrol ve Tutukluluğun İncelenmesi

Uyuşturucu imal ve ticareti suçu, CMK’nın 100. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde 9 numaralı alt bentte sayılmıştır. Bu suçun işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde tutuklama nedeni var sayılabilir. Ancak tutuklama kararı için 100/1’deki ölçülülük sınırı geçerlidir: tutuklama, işin önemi ve verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmalıdır; ölçülü olmayan hallerde tutuklama kararı verilemez. CMK’nın 101. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenleri, ölçülülük ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı somut olgularla gösterilir; bu gerekçe yoksa karara itiraz edilebilir (CMK 101/5).

Tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir. CMK’nın 109. maddesine göre bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada 100. maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Soruşturma evresinde tutukluluk, en geç otuzar günlük süreler itibarıyla incelenir; şüpheli bu incelemeyi kendisi de isteyebilir (CMK 108).

Zamanaşımı: Dava ve Ceza Zamanaşımı

Dava zamanaşımı, suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına göre belirlenir. TCK’nın 66. maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (d) bentleri şöyledir:

Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi:
“(1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası; … c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl, d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl, … geçmesiyle düşer.”

6545 sayılı Kanunla 188. maddenin cezaları değişmiş, değişiklik 28.06.2014’te yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten sonra işlenen fiillerde 188/1 ve 188/3 için dava zamanaşımı 20 yıldır (TCK 66/1-c); zamanaşımı kesilirse süre en fazla yarısı kadar uzar ve 30 yıla çıkar (TCK 67/4). Ceza Genel Kurulu, 14.05.2020 tarihli ve 2019/332 E., 2020/196 K. sayılı kararında, 188/3 için 66/1-c ve 67/4 uyarınca asli sürenin 20, kesintili sürenin 30 yıl olduğunu belirtmiştir.

6545 öncesi 188/3 fiillerinde, nitelikli hali bulunmayan temel suç bakımından eski metin (beş yıldan on beş yıla kadar hapis) lehe olduğu için 66/1-d uygulanır ve süre 15 yıldır. Nitelikli hal varsa 66/3 gözetilir; örneğin eroin nedeniyle yarı oranında artırım üst sınırı 22 yıl 6 aya çıkarır ve bu halde 66/1-c gündeme gelir. 10. Ceza Dairesi, 22.10.2024 tarihli ve 2024/6609 E., 2024/24379 K. sayılı kararında 08.10.2010 tarihli suçta bu nedenle (d) bendini uygulamıştır. 17.03.2025 tarihli ve 2022/6203 E., 2025/2933 K. sayılı karar da 2013 tarihli suça ilişkindir; Daire, 12-15 yaş arasındaki çocuklar için öngörülen 11 yıl 3 aylık uzatmalı sürenin dolduğunu belirterek hükmü bozmuş ve davayı düşürmüştür. Bu iki karar, 6545 sonrası fiillerde (c) bendinin uygulanmasına aykırı değildir; fark, lehe kanun değerlendirmesinden doğar.

Suç tarihinde 12-15 yaş aralığında bulunanlar hakkında sürelerin yarısı, 15-18 yaş aralığında bulunanlar hakkında üçte ikisi uygulanır (TCK 66/2). 10. Ceza Dairesi, 11.12.2025 tarihli ve 2019/9571 E., 2025/13278 K. sayılı kararında, 12-15 yaş aralığındaki sanık için 66/1-c, 66/2 ve 67/4 uyarınca 10 yıllık olağan ve 15 yıllık olağanüstü süre öngörüldüğünü belirtmiştir.

TCK’nın 66. maddesinin üçüncü fıkrası, dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde nitelikli hallerin de göz önünde bulundurulmasını emreder. 28.06.2014 sonrası fiillerde 188’in her iki fıkrası da 66/1-c kapsamında olduğu için nitelikli hal bu basamağı değiştirmez; süre belirlenirken suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı esas alınır (TCK 66/4). Lehe kanun değerlendirmesi bu hesapta ayrıca yapılır.

Ceza zamanaşımı hükmolunan sonuç cezaya göre belirlenir. TCK’nın 68. maddesine göre yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında 24 yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yılın altındaki süreli hapis cezalarında 20 yıl, beş yıl veya daha az hapis ve adli para cezalarında 10 yıl geçmesiyle ceza ortadan kalkar. 12-15 yaş grubunda sürelerin yarısı, 15-18 yaş grubunda üçte ikisi uygulanır (TCK 68/2); türleri başka başka cezaları içeren hükümlerde en ağır ceza için konulan süre esas alınır (TCK 68/4). 188/3’te de nitelikli haller ve artırımlar sonucu 20 yıl veya üzeri ceza çıkabilir; bu halde 24 yıllık süre uygulanır. 188/1’de sonuç ceza indirimlerle 20 yılın altına inerse 20 yıl, beş yıl veya altına inerse 10 yıl uygulanır.

Zamanaşımı yargılama sırasında gerçekleşirse mahkeme veya Yargıtay bu kuralı resen uygular. Ceza Genel Kurulu, 21.01.2026 tarihli ve 2025/533 E., 2026/51 K. sayılı kararında, “zamanaşımının yargılama sırasında gerçekleşmesi hâlinde Mahkeme ya da Yargıtay, resen zamanaşımı kuralını uygulayarak kamu davasının düşmesine karar verecektir.” demiştir. Zamanaşımının nasıl hesaplandığı ve kesilme halleri ceza zamanaşımı yazımızda ayrıntılıdır.

Teşebbüs, İştirak ve Zincirleme Suç

Suç tamamlanmadan kalan fiillerde teşebbüs hükümleri uygulanır. TCK’nın 35. maddesine göre kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten dolayı sorumlu tutulur. Bu halde verilecek ceza, suçun tamamlanmış haline göre dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.

İştirak bakımından fail, azmettiren ve yardım eden ayrımı genel hükümlere tabidir (TCK 37 ila 39). Birden çok failin bulunduğu olaylarda 188/5’teki üç kişi artırımının koşulları ayrıca aranır.

Zincirleme suçta, bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı suçun birden fazla işlenmesi halinde bir cezaya hükmedilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK 43/1). Suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri aynı suç sayılır; mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu fıkra uygulanır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 29.04.2024 tarihli ve 2022/2077 E., 2024/18123 K. sayılı kararında, “Zincirleme suçlarda, etkin pişmanlık hükmünün uygulanıp uygulanmadığına bakılmaksızın zincire dahil olan her suç yönünden ilgili ceza maddesi hükümleri ayrı ayrı uygulanarak ortaya çıkan sonuçların birbirleriyle karşılaştırılması ve daha ağır olan ceza üzerinden 5237 sayılı Kanun'un 43 üncü maddesi uyarınca artırım yapılması gerektiği” yöntemini benimsemiştir.

Tek fiille birden fazla farklı suç oluşursa fail, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır (TCK 44). Örgütün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi halinde ise 220/4 uyarınca ayrıca cezaya hükmolunur. Bu iki hüküm farklı durumlara ilişkindir; fikri içtima ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işleme karıştırılmaz.

Arama, Elkoyma, Müsadere ve Delil

Uyuşturucu suçlarında soruşturma, arama ve elkoyma gibi koruma tedbirleriyle yürür; 188. madde, iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı ve teknik araçlarla izleme tedbirlerinin kataloglarında sayılmıştır. Hukuka aykırı elde edilen delil reddedilir; suçta kullanılan eşya ve araç bakımından müsadere ile elkoyma hükümleri uygulanır. Soruşturmanın genel işleyişi soruşturma yazımızda anlatılmıştır.

a) Arama ve Elkoyma

Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir (CMK 116). Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle yapılabilir (CMK 119). Arama kararında aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi ve yer gösterilir.

Elkoyma da kural olarak hakim kararına bağlıdır. Hakim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi, yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur; hakim kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar, aksi halde elkoyma kendiliğinden kalkar (CMK 127).

b) İletişimin Denetlenmesi, Gizli Soruşturmacı ve Teknik İzleme

Suç, CMK’nın 135. maddesinin sekizinci fıkrasındaki dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi kataloğunda 7. alt bentte, gizli soruşturmacı kataloğunda 1. alt bentte ve teknik araçlarla izleme kataloğunda 4. alt bentte sayılmıştır. İletişimin tespiti 135. maddenin altıncı fıkrasında ayrıca düzenlenmiştir; katalog sınırlaması bu tedbire uygulanmaz. Gizli soruşturmacı bakımından 188, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın katalogdadır.

Dinleme, gizli soruşturmacı ve teknik izleme somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığına ve başka suretle delil elde edilmesi imkanının bulunmamasına bağlıdır. Usul, tedbire göre ayrılır. İletişimin denetlenmesinde hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı gerekir; savcı kararı derhal hakimin onayına sunulur (CMK 135/1) ve tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir (CMK 135/4). Gizli soruşturmacı görevlendirilmesinde yalnız hakim kararı gerekir (CMK 139/1). Teknik araçlarla izlemede hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı gerekir; savcı kararı yirmi dört saat içinde hakimin onayına sunulur (CMK 140/2).

c) Hukuka Aykırı Delil

Kanuna aykırı olarak elde edilmiş delil, mahkemede reddedilir (CMK 206/2-a). Bu kural uyuşturucu suçlarında da geçerlidir; delilin elde edilme biçimi, mahkumiyetin dayanağını doğrudan etkiler. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 11.03.2024 tarihli ve 2021/17112 E., 2024/16362 K. sayılı kararında “Hukuka uygun olmayan teknik araçlarla izleme sonucu elde edilen delile dayanılarak sübuta gidilmesi mümkün değildir.” demiştir. Aynı kararda, CMK’nın 140. maddesi uyarınca teknik araçlarla izlemeye ilişkin bir karar bulunup bulunmadığının araştırılması, yoksa bu yöntemle elde edilen bilgilerin delil olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmiş; gizli soruşturmacıların tanık olarak dinlenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

d) Müsadere ve Araç Elkoyma

İyi niyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur (TCK 54/1). Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya da müsadere edilir (TCK 54/4). Suçun işlenmesiyle elde edilen veya suçun konusunu oluşturan maddi menfaatler ile bunların değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkan kazançların müsaderesine karar verilir (TCK 55).

2313 sayılı Kanunun 20. maddesi zaptı ve numune alınmasını, 21. maddesi müsadere edilen maddelerin imhasını, 22. maddesi esrarın her yerde zaptını düzenler. Suçta kullanılan araçlara ise 2313 sayılı Kanunun Ek 2. maddesi uyarınca CMK’nın 128. maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre elkonulur. Elkonulan araç, Ek 2. maddenin ikinci fıkrasında sayılan dört halden birinin varlığında sahibine iade edilmez; sahibinin aracın değeri kadar teminatı elkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde Maliye Bakanlığına teslim etmesi halinde araç iade edilir.

Anayasa Mahkemesi, 20.7.2022 tarihli kararıyla 2313 sayılı Kanunun Ek 2. maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesini “c” bendi ve “satış dışı yöntemlerle tasfiye” yönünden iptal etmiştir.

İnfaz: Ne Kadar Yatar?

Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının bir kısmını infaz kurumunda çekmesinden sonra denetim süresine geçmesini sağlar; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 108. maddesinin dokuzuncu fıkrası, 188. maddeden hapis cezasına mahkum olanlar hakkında birinci fıkradaki koşullu salıverilme sürelerinin uygulanacağını ve süreli hapis cezalarında oranın dörtte üç olacağını söyler. Bu nedenle 28.06.2014 sonrası fiillerde yetişkin 188 hükümlüsü cezasının dörtte üçünü infaz kurumunda çeker. 28.06.2014 öncesi fiillerde ise 5275 sayılı Kanunun geçici 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca oran üçte ikidir. Aynı maddenin onuncu fıkrası uyarınca dokuzuncu fıkra çocuklar hakkında uygulanmaz; çocuk 188 hükümlüsü için 107. maddenin ikinci fıkrasının (g) bendi uyarınca oran üçte ikidir.

28.06.2014 sonrası fiillerde örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde de yetişkin 188 hükümlüsü bakımından dörtte üç geçerlidir. 107. maddenin dördüncü fıkrası süreli hapis cezasında üçte iki oranını öngörürse de aynı fıkradaki “Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından ise tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır.” cümlesi nedeniyle 108/9’daki dörtte üç oranı esas alınır.

2026 yılında 107. maddenin beşinci fıkrası değişmiştir. 18.8.2026’da yürürlüğe giren 7593 sayılı Kanunun 7. maddesiyle yeniden yazılan fıkra şöyledir:

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107. maddesinin beşinci fıkrası:
“(5) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.”

Hüküm, on beş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirilen bir günün iki gün sayılması kuralını 188. madde bakımından kaldırmıştır. Yani 18.8.2026 sonrası fiillerde 188. maddeden mahkum olan hükümlü koşullu salıverilme hesabında bu değerlendirmeden yararlanamaz. Koşullu salıverilme, TCK’nın 7. maddesinin üçüncü fıkrasında derhal uygulanan infaz hükümlerinden sayılmadığı için bu tarihten önceki fiillerde lehe kanun karşılaştırması yapılır; eski hüküm hükümlü lehineyse bir günün iki gün sayılması hesabı uygulanmaya devam eder. Bu değişiklik suçun tanımını değil, infaz süresinin hesabını etkiler.

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlünün talebi halinde uygulanabilir. 5275 sayılı Kanunun 105/A maddesine göre açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan hükümlünün, koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına karar verilebilir. Hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir. Bu şart 4.6.2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla getirilmiştir; 5275 sayılı Kanunun geçici 11. maddesi uyarınca bu tarihten önce işlenen suçlarda uygulanmaz. Ayrıca kurumda geçirilmesi gereken süre beş günden az olamaz.

Örnek bir hesap: 12 yıl hapis cezasının dörtte üçü 9 yıldır; koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kaldığında denetimli serbestlik uygulanırsa son bir yıl kurum dışında geçirilir ve kurumda geçen süre 8 yıl olur. Bu hesap mahsup ve diğer indirimler hariç tutularak yapılmıştır; dosyadaki mahsup ve indirimler sonucu değiştirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

TCK 188’den kaç yıl ceza alınır? Fiilin türüne göre iki aralık vardır: imal, ithal veya ihraçta 20 yıldan 30 yıla kadar, ülke içindeki ticaret fiillerinde 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezası. İmal, ithal veya ihraçta 2.000 günden 20.000 güne, ülke içindeki fiillerde 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası verilir. Nitelikli haller bu aralıkları yukarı çeker; sonuç ceza 30 yılı geçemez.

Uyuşturucu ticareti suçunda adli para cezası ne kadardır? Adli para cezası gün sayısı üzerinden öngörülmüştür: imal, ithal veya ihraçta 2.000 günden 20.000 güne kadar, ülke içindeki ticaret fiillerinde 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası verilir. Bu aralıklar kanunun yazdığı sınırlardır; hükmedilecek gün sayısı dosyanın özelliklerine göre belirlenir. Bir gün karşılığı 100-500 TL arasındadır (TCK 52/2); örneğin 1.000 gün, gün 100 TL alındığında 100.000 TL’dir.

Üzerimde madde bulundu; ticaret mi, kullanma mı? Ayrım, bulundurmanın amacına göre yapılır. Ceza Genel Kurulu, satma, devir veya tedarik yönünde davranış olup olmadığına, maddenin bulundurulduğu yer ve biçime, çeşidine ve miktarına, kullanımın tıbbi raporla tespit edilip edilmediğine birlikte bakar. Tek başına miktar belirleyici değildir. Kararlar oy çokluğuyla verilmiş, karşı oylar ticaret yönünde olmuştur.

Kenevir ekmek hangi suça girer? Esrar elde etmek amacıyla kenevir ekimi, 2313 sayılı Kanunun 23. maddesinde ayrı suç olarak düzenlenmiştir. Cezası 4 yıldan 12 yıla kadar hapis ve 500 günden 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. Münhasıran kendi kullanımı için ekim yapan kişiye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir. Bu fiil 188/1’deki imal hareketiyle aynı suç değildir.

Etkin pişmanlıkta ceza alınır mı? Resmi makamlar haber almadan önce suç ortaklarını veya maddelerin saklandığı ya da imal edildiği yerleri bildiren ve verdiği bilgi yakalanmayı veya ele geçirmeyi sağlayan kişi hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK 192/1). Suç haber alındıktan sonra gönüllü olarak yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK 192/3).

Hangi mahkemede yargılanır? Ağır ceza mahkemesinde. 5235 sayılı Kanunun 12. maddesi, on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ağır ceza mahkemesini görevli kılar; 188/1 ve 188/3 bu kapsamdadır. Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir.

Tutuklanır mıyım? Uyuşturucu imal ve ticareti suçu, CMK’nın 100. maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan katalog suçlardandır; somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir. Ancak tutuklama için ölçülülük sınırı geçerlidir ve tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir. Tutukluluk otuzar günlük sürelerle incelenir.

Zamanaşımı ne kadar? Dava zamanaşımı, 28.06.2014 sonrası fiillerde 188/1 ve 188/3 için 20 yıl, kesilmede 30 yıldır. 6545 öncesi fiillerde 188/3’ün eski metni lehe olduğu için 15 yıl, kesilmede 22 yıl 6 aydır. 12-15 yaş grubunda sürelerin yarısı, 15-18 yaş grubunda üçte ikisi uygulanır. Ceza zamanaşımı hükmolunan sonuç cezaya göre 24 veya 20 yıldır.

HAGB veya erteleme olur mu? Sonuç ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa HAGB; iki yıl veya daha az süreli hapiste erteleme gündeme gelebilir. 188/3’ün alt sınırı 10 yıl, 188/1’in alt sınırı 20 yıl olduğu için bu yollar ancak teşebbüs, 192/3 ve 62. madde gibi indirimlerden sonra sonuç ceza iki yıl veya altına inerse açılır. Uygulamada bu eşiğe inmek çok güçtür.

Aracıma el konulur mu? Suçta kullanılan araca 2313 sayılı Kanunun Ek 2. maddesi uyarınca CMK’nın 128. maddesinin dördüncü fıkrasına göre elkonulur. Elkonulan araç, sayılan dört halden birinin varlığında sahibine iade edilmez; sahibinin aracın değeri kadar teminatı elkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde teslim etmesi halinde araç iade edilir.

2026’da TCK 188 değişti mi? Hayır. 188. maddenin metni değişmemiştir; son esaslı değişiklik 5.4.2023’te 188/4-a’da yapılmıştır. 2026 yılındaki değişiklikler CMK’nın 231. maddesi ve 5275 sayılı Kanunun 107. maddesinin beşinci fıkrası gibi usul ve infaz hükümlerindedir.