Ceza HukukuBağlı olduğu rehber: Ceza Davaları ve Ceza Yargılaması 2026
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu ve Cezası (TCK 191) 2026
Uyuşturucu madde kullanma suçu, Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinde düzenlenir; kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da madde kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin yakınındaki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır ve aralık üç yıldan yedi buçuk yıla çıkar. İlk soruşturmada Cumhuriyet savcısı beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir; bu süre içinde asgari bir yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçu Nedir?
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi, "Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak" başlığını taşır. Halk arasında kısaca uyuşturucu kullanma suçu denilen bu suç, maddeyi kendi kullanımı için edinen veya kullanan kişiyi cezalandırır; satıcıyı değil.
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesi:
“(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
Madde metni dört seçimlik hareket sayar: satın alma, kabul etme, bulundurma ve kullanma. Bu hareketlerden birinin gerçekleşmesi suçun oluşması için yeterlidir; dördünün birlikte gerçekleşmesi aranmaz. Kanun koyucu, kullanma amacını suçun kurucu unsuru haline getirmiştir. Maddeyi satmak, devretmek veya başkasına tedarik etmek amacıyla bulunduran kişi 191. maddeye değil, 188. maddeye girer. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunun kendisi uyuşturucu imal ve ticareti suçu yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Suçun faili "kişi"dir. Kanun, fail bakımından kamu görevlisi, hekim veya öğretmen gibi bir ayrım yapmamıştır; bu nedenle herkes fail olabilir. Suçun işlenmesi için maddenin fiilen kullanılmış olması da gerekmez. Kullanmak üzere satın alma, kabul etme veya bulundurma, suçun tamamlanması için yeterlidir.
Suçun takibi şikayete bağlı değildir; soruşturma resen başlatılır. Suç, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun uzlaştırma hükümleri kapsamına da girmez. Bu iki sonuç, okurun süreçte karşılaşacağı usulü belirler ve aşağıda ayrıca açıklanmıştır.
Suçun Unsurları ve Ticaret Suçundan Farkı Nedir?
Suç, kullanma amacıyla satın alma, kabul etme veya bulundurma ya da madde kullanma hareketlerinden birinin gerçekleşmesiyle oluşur. Ticaret suçundan farkı, fiilin hangi amaçla işlendiğidir. Uygulamada ilk sorun, eylemin 191. madde kapsamında mı yoksa 188. madde kapsamında mı kaldığıdır. 188. maddenin üçüncü fıkrası, uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiyi on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırır. Görüldüğü gibi satın alma, kabul etme ve bulundurma fiilleri 188. maddede de yer alır. İki madde arasındaki sınır, fiilin amacı üzerinden kurulur.
Maddedeki hareketler "kullanmak için" yapılmalıdır. 188. maddede ise fiil ticarete yöneliktir; maddenin satılması, devredilmesi veya tedarik edilmesi amaçlanır. 190. madde ise başkasının kullanmasını kolaylaştıran üçüncü kişi davranışını cezalandırır. Buna göre özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler alan ya da kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren kişi 190. maddeye göre cezalandırılır. Bu üç madde, aynı uyuşturucu madde düzeninin farklı fail tiplerini ayrı ayrı düzenler.
Türk Ceza Kanunu'nun 190. maddesi:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için;
a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan,
b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan,
c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren,
Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
Suçun maddi konusu uyuşturucu veya uyarıcı maddedir. Maddenin bu nitelikte olup olmadığı uygulamada kriminal laboratuvar analiziyle belirlenir ve analiz raporu dosyaya girer. Maddenin ele geçmemesi halinde suçun maddi konusunun varlığı ayrıca tartışılır. Bu nedenle dosyada maddenin niteliğine ilişkin raporun bulunup bulunmadığı, savunmanın ilk bakacağı noktalardan biridir.
Suçun manevi unsuru, maddeyi kendi kullanımına yönelik iradedir. Kanun'un "kullanmak için" ifadesi bu iradeyi gösterir. Maddeyi kullanma amacı olmadan elinde tutan kişi, koşullarına göre 188. maddeden sorumlu olur. Bu nedenle dosyada failin amacını gösteren deliller, yani maddenin bulundurulduğu yer, paketleme biçimi, miktarı ve failin maddeyle ilişkisi ayrı ayrı değerlendirilir.
Kovuşturma evresinde eylem münhasıran (yalnızca) 191. madde kapsamına giriyorsa, 188. veya 190. maddeden açılan davada sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilir. Bu hüküm, iki suç arasındaki geçişi gösteren özel bir düzenlemedir ve aşağıda HAGB başlığında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Birden çok eylem bulunduğunda, eylemlerin tek suç, ihlal, zincirleme suç veya bağımsız suç oluşturup oluşturmadığı birlikte değerlendirilir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, kanun yararına bozma incelemesinde bu değerlendirmenin yapılmamasını hukuka aykırı bulmuştur:
Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 30.12.2025 tarihli ve 2024/5193 E., 2025/14476 K. sayılı kararında, “eylemlerin tek suç, ihlal, zincirleme suç veya bağımsız suç oluşturup oluşturmayacağının tartışılarak sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerektiği” belirtilmiştir.
Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunun Cezası Nedir?
Suçun temel cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Suç tanımında yalnız hapis cezası öngörülmüştür; adli para cezası seçeneği yoktur.
Suçun nitelikli hali 191. maddenin onuncu fıkrasında düzenlenmiştir:
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinin onuncu fıkrası:
“(10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.”
Fıkra, cezanın "yarı oranında artırılmasını" emreder. Yarı oranında artırım, cezanın 1,5 katına çıkarılması anlamına gelir. Bu nedenle iki yıldan beş yıla kadar olan ceza, üç yıldan yedi buçuk yıla kadar olan aralığa çıkar.
Hal | Cezası |
|---|---|
Temel hal (191/1) | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane yakınındaki umumi veya umuma açık yerde işlenmesi (191/10) | Yarı oranında artırım; üç yıldan yedi buçuk yıla kadar hapis |
Etkin pişmanlık, haber verme (192/2) | Cezaya hükmolunmaz |
Etkin pişmanlık, soruşturma öncesi tedavi (192/4) | Cezaya hükmolunmaz |
Etkin pişmanlık, haber alındıktan sonra yardım (192/3) | Dörtte birden yarısına kadar indirim |
Seçenek yaptırım bakımından belirleyici olan, hükmolunan cezanın süresidir. TCK'nın 49. maddesinin ikinci fıkrası, bir yıl veya daha az süreli hapis cezasını kısa süreli hapis cezası sayar. TCK'nın 50. maddesi de kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilebilmesine imkan verir. 191. maddenin alt sınırı iki yıl olduğundan bu imkan, ancak 192/3, 31 veya 62. maddeler gibi indirimlerle sonuç ceza bir yıl veya altına indiğinde ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmediğinde gündeme gelir. TCK'nın 50. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen hallerde çevirme zorunludur. HAGB kararında ise hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez (Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin yedinci fıkrası).
Hapis cezasının ertelenmesi, indirimler sonrası hükmolunan sonuç cezaya bağlıdır. TCK'nın 51. maddesi, iki yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkum edilen kişinin cezasının ertelenebilmesine imkan verir; fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olanlarda bu sınır üç yıldır. Erteleme ile 191/2'deki kamu davasının açılmasının ertelenmesi farklı kurumlardır; bu ayrım aşağıda açıklanmıştır. Hapis cezasının ertelenmesi kurumunun koşulları için hapis cezasının ertelenmesi yazımız ayrıntılı bilgi verir.
Kullanma ile Ticaret Suçu Arasındaki Sınır Nasıl Belirlenir?
Kullanma ile ticaret arasındaki sınır, maddenin bulundurulma amacı üzerinden belirlenir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ölçütü ayrıntılı biçimde ortaya koymuştur:
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 15.12.2020 tarihli ve 2018/208 E., 2020/522 K. sayılı kararında, “Uyuşturucu madde bulundurma eyleminin, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçunu mu yoksa uyuşturucu madde ticareti suçunu mu oluşturduğunun tespitinde belirgin rol oynayan husus, bulundurmanın amacıdır.” denilmiştir.
Karar, amacın belirlenmesinde üç ölçüt sıralar. Birinci ölçüt, failin maddeyi başkasına satma, devir veya tedarik etmek hususunda bir davranış içine girip girmediğidir. İkinci ölçüt, maddenin bulundurulduğu yer ve bulunduruluş biçimidir; kişisel kullanım için bulundurulan madde genellikle kolay erişilebilen bir yerde tutulur. Maddenin çok sayıda özenle hazırlanmış küçük paketler halinde olması, paketlerde aynı miktarda madde bulunması, hassas terazi veya ambalaj malzemesinin ele geçmesi ticaret lehine değerlendirilir. Üçüncü ölçüt, maddenin çeşidi ve miktarıdır. Karar, kişisel kullanım için kabul edilebilecek miktarın kişinin fiziksel ve ruhsal yapısı ile maddenin niteliğine, cinsine ve kalitesine göre değiştiğini belirtir.
Aynı karar, şüpheden sanık yararlanır ilkesinin suç niteliğinin belirlenmesinde de geçerli olduğunu vurgular:
“Gerçekleşme şekli kuşkulu ve tam olarak aydınlatılamamış olaylar ve iddialar sanığın aleyhine yorumlanarak mahkûmiyet hükmü kurulamaz.”
Ceza Genel Kurulu bu dosyada, sanığın evinde ele geçen net 6,4 gram esrarın kişisel kullanım sınırları içinde kaldığını, maddenin tek parça halinde ele geçirildiğini, hassas terazi veya ambalaj malzemesi bulunmadığını ve ticaret amacına ilişkin kesin delil olmadığını belirtmiştir. Bu gerekçeyle ticaret mahkumiyetini bozmuş ve eylemin kullanmak için bulundurma suçunu oluşturduğuna karar vermiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiştir ve karşı oy bulunmaktadır. Karşı oyda, sanığın iki yıldır madde kullanmadığının adli raporla teyit edildiği ve bu nedenle maddeyi ticaret amacıyla bulundurduğu savunulmuştur. Karşı oy, Dairenin görüşü değildir; yalnız o dosyadaki azınlık görüşünü gösterir.
Ölçütler tek bir yönde sonuç doğurmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 07.01.2026 tarihli ve 2023/509 E., 2026/8 K. sayılı kararında, sanığın üzerinde farklı nitelikte maddeler ele geçmesini, ekonomik durumunu ve savunmasının kendisini kurtarmaya yönelik olmasını birlikte değerlendirerek eylemin ticaret olduğuna karar vermiştir. Kararda madde çeşitliliğinin ticaret lehine bir ölçüt olduğu açıkça belirtilmiştir:
“Bu hâliyle somut olayda madde çeşitliliği söz konusudur.”
Buna karşılık aynı Kurul, 21.01.2026 tarihli ve 2025/533 E., 2026/51 K. sayılı kararında, üzerinde toplam net 0,5 gram esrar bulunan ve metruk binadaki maddelerle irtibatı kanıtlanamayan sanık yönünden ticaret iddiasını reddetmiş, eylemi kullanma olarak kabul etmiştir. Kararın gerekçesinde miktarın kullanma sınırları içinde kaldığı şöyle ifade edilmiştir:
“Sanığın üzerinde ele geçirilen suç konusu uyuşturucu madde toplam net 0,5 gram olup bu hâliyle miktar itibarıyla kullanma sınırları içinde kalmaktadır.”
Yargıtay 10. Ceza Dairesi de 23.09.2025 tarihli ve 2025/3720 E., 2025/8594 K. sayılı kararında, ele geçen maddenin miktarını, ele geçiş şeklini, sanığın savunmasını ve idrar tahlilinde madde kullanımının tıbben tespit edilmesini birlikte değerlendirerek eylemin 191. madde kapsamında kaldığına karar vermiştir.
Bu kararlar farklı olgulara dayanır. Bu nedenle "Yargıtay kullanma lehinedir" veya "Yargıtay ticaret lehinedir" biçiminde tek bir çizgi kurulamaz. Dosyada belirleyici olan, miktarın yanında paketleme, madde çeşitliliği, bulundurma yeri, satış davranışı ve tıbbi tespittir. Kanunda sabit bir gram sınırı yoktur; sabit miktar tabloları da bağlayıcı değildir.
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Nedir?
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının beş yıl süreyle kamu davası açmaması ve bu süre içinde denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasıdır. 191. madde bu kurumu özel olarak düzenler ve savcıya takdir değil, kanunun emrettiği bir karar yükler:
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları:
“(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır. (Ek cümle:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.
(3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.”
Hüküm, "karar verilir" ifadesini kullanır. Bu nedenle erteleme, savcının takdirine bırakılmış bir imkan değildir; 191/2'deki koşullar varsa karar verilir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesindeki şartlar da aranmaz. Ertelemenin uygulanmasını sınırlayan hükümler 191/6 ile sınırlı değildir. 191/6, 191/4 uyarınca kamu davası açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmada ikinci kez erteleme verilmesini yasaklar. Usulüne uygun verilip kesinleşen 191/8 HAGB'si de aynı suçtan işlenen yeni eylemde erteleme verilmesine engeldir. "İlk kez yakalandı" ifadesi kanunda tanımlı bir şart değildir; kanunun aradığı sınır 191/6 ve kesinleşmiş HAGB kararıdır.
2023 yılında yapılan değişiklikle erteleme rejimi yenilenmiştir. 28.03.2023 tarihli 7445 sayılı Kanun, 05.04.2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu Kanun'un 18. maddesi, 191/2'ye erteleme kararının kolluk birimlerine bildirilmesi cümlesini eklemiş ve 191/3'ü yeniden düzenlemiştir. Değişiklikten önce denetimli serbestlik süresi "üçer aylık sürelerle en fazla bir yıl" uzatılabiliyordu ve savcının yılda iki kez sevk görevi bulunmuyordu. Bugün geçerli olan metin, altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl uzatma ve yılda en az iki defa sevk esasına dayanır.
Erteleme süresi ile denetimli serbestlik süresi aynı şey değildir. Yetişkinler bakımından erteleme süresi beş yıldır; çocuklar hakkında bu süre üç yıldır (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 19. maddesi; aşağıdaki çocuklara ilişkin bölüm). Denetimli serbestlik ise erteleme süresi içinde uygulanan ayrı bir tedbirdir; asgari bir yıl sürer ve altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Bir yıl olarak başlatılan tedbir, bu uzatma yetkisiyle en fazla üç yıla ulaşabilir. "Beş yıllık denetim süresi" biçimindeki bir anlatım yanlıştır; beş yıl, kamu davasının açılmasının ertelenmesi süresidir.
Süre | Ne kadar | Dayanak |
|---|---|---|
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi | 5 yıl (çocuklarda 3 yıl) | TCK 191/2, Çocuk Koruma Kanunu 19/1 |
Denetimli serbestlik | Asgari 1 yıl | TCK 191/3 |
Denetimli serbestlik uzatması | Altışar aylık sürelerle en fazla 2 yıl daha | TCK 191/3 |
HAGB denetim süresi | 5 yıl (çocuklarda 3 yıl) | CMK 231/8, Çocuk Koruma Kanunu 23/1 |
Dava zamanaşımı, temel hal | 8 yıl, kesilirse en fazla 12 yıl | TCK 66/1-e, 67/4 |
Dava zamanaşımı, 191/10 | 15 yıl, kesilirse en fazla 22,5 yıl | TCK 66/1-d, 66/3, 67/4 |
Ceza zamanaşımı | 5 yılı aşan cezada 20 yıl, aşmayan cezada 10 yıl | TCK 68/1-d, 68/1-e |
Erteleme ve HAGB süresinde dava zamanaşımı | Durur, duran süre hesaba eklenir | CMK 171/4, 231/8 |
Erteleme kararına itiraz | Tebliğden itibaren 2 hafta | CMK 173 |
Tablodaki süreler yetişkinler bakımından geçerlidir; çocuklar hakkında Çocuk Koruma Kanunu'nun 19 ve 23. maddeleri ile TCK'nın 66/2 ve 68/2. maddeleri uygulanır.
Denetimli serbestlik tedbirinin içeriğini denetimli serbestlik müdürlüğü belirler. 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu'nun 12/A maddesi, 191. madde uyarınca hakkında tedbir verilen şüpheli için müdürlüğün en az üç yükümlülüğe karar vermesini öngörür:
Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu'nun 12/A maddesi:
“yükümlülüklerinden en az üçüne veya daha fazlasına karar verilir. Yükümlülükler, şüphelinin ihtiyacına göre bu fıkrada belirtilenlerle sınırlı olarak her aşamada değiştirilebilir veya ilave yükümlülükler getirilebilir. Gerekli görülmesi halinde denetimli serbestlik süresi içinde şüphelinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığının tespit edilmesi için denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından test yapılabilir veya bu amaçla şüphelinin ilgili kuruma sevki sağlanabilir.”
Müdürlük, gerekli gördüğünde test yapar veya şüpheliyi ilgili kuruma sevk eder. Şüpheli, bu madde uyarınca yapılan işlemlerin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iki hafta içinde şikayet yoluyla Cumhuriyet savcısına başvurabilir. Aynı hükümler, 191/8 uyarınca verilecek kararlar bakımından da uygulanır; bu durumda şikayeti kararı veren mahkeme değerlendirir.
Erteleme kararı, itiraz yolu açık olmak üzere verilir ve şüpheliye tebliğ edilir. İtiraz mercii sulh ceza hakimliğidir ve süre tebliğden itibaren iki haftadır:
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 173. maddesi:
“(1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.”
191/2 kararına karşı şüphelinin itiraz hakkı, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir; itiraz, 173. madde hükümlerine göre yapılır. Karar, itiraz hakkı gösterilmeden tebliğ edilirse usulüne uygun kesinleşmez; tedavi ve denetimli serbestlik infazına başlanamaz ve beş yıllık erteleme süresi işlemeye başlamaz. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 14.04.2026 tarihli ve 2025/9878 E., 2026/4830 K. sayılı kararında bu sonucu açıkça belirtmiştir:
“şüpheliye hakkında verilen karara karşı itiraz hakkı tanınmadan ve kendisine tebliğ edilmeden tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazına başlanamayacağı gibi beş yıllık erteleme süresinin de işlemeye başlamayacağı”
Ceza infaz kurumunda tutuklu veya hükümlü olan şüpheliye tebliğde ayrıca Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 263. maddesindeki kanun yoluna başvuru ihtaratı yapılmalıdır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 21.04.2025 tarihli ve 2025/1691 E., 2025/4543 K. sayılı kararında, bölge adliye mahkemesi ceza daireleri arasındaki uyuşmazlığı gidererek bu ihtaratın yapılmasının kararın kesinleşmesi yönünden zorunlu olduğuna karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, ihtarat bulunmadığı takdirde kararın öğrenilmiş olmasının sonucu değiştirmediği belirtilmiştir:
“aksi halde, karar sanık tarafından öğrenilmiş olsa bile, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının kesinleşmeyeceği”
Erteleme süresi içinde yükümlülüklere uyulmaması veya yasakların ihlali halinde kamu davası açılır. Kanun, ihlal hallerini ve sonuçlarını ayrı fıkralarda düzenler:
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinin dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları:
“(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında;
a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,
b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması,
hâlinde, hakkında kamu davası açılır.
(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.
(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.”
Dördüncü fıkranın (a) bendindeki "ısrar" şartı, uyarıdan sonra gerçekleşen ve tekrarlanan ihlalle oluşur. Uyarı tebliğ edilmeden yapılan ihlal ısrar sayılmaz. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği bu eşiği somutlaştırır: bir yıl içinde mazeretsiz ve kasıtlı üç ihlal, yükümlülüğe uymamakta ısrar sayılır; ikinci uyarıdan sonraki bir yıl içinde üçüncü ihlal tespit edilirse dosyanın kapatılması süreci başlar. Çocuklar bakımından üçüncü uyarıdan sonraki bir yıl içinde dördüncü ihlal aranır (Yönetmelik m.44/3). Yükümlünün ilk çağrıya hiç gelmemesi ise ayrı bir yola bağlanmıştır: usulüne uygun tebligata rağmen on gün içinde müdürlüğe başvurmazsa uyarı yapılmadan kayıt kapatılır ve dosya Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (Yönetmelik m.41/3). Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 30.12.2025 tarihli ve 2024/5193 E., 2025/14476 K. sayılı kararında, ihlalin uyarı yazısının tebliğinden önce gerçekleştiği dosyada ısrar şartının oluşmadığını, kovuşturma şartı bulunmadığı için CMK'nın 223. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca durma kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir:
“06.03.2017 tarihli yükümlülük ihlalinin henüz uyarı yazısı tebliğ edilmeden gerçekleştiği” ve “dolayısıyla ısrar şartının gerçekleşmediği”
Buna karşılık 191/4'ün (b) ve (c) bentlerinde ısrar aranmaz; tekrar satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma tek başına kamu davası açılması için yeterlidir. İhlali denetimli serbestlik müdürlüğü bildirir; denetim dosyasının kapatılmasına İnfaz İşlemleri Değerlendirme Komisyonu karar verir. Bunun üzerine Cumhuriyet savcısı kamu davasını açar.
Birden çok eylemde zaman çizgisi belirleyicidir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, erteleme kararının kesinleşmesine kadar işlenen fiilleri tek suç; kesinleşmeden sonraki ilk fiili 191/5 kapsamında ihlal; bu ihlalden sonra ve iddianame düzenlenmeden önce işlenen fiilleri ise zincirleme suç olarak değerlendirmektedir (21.01.2025, 2023/16430 E., 2025/723 K.). Bu nedenle erteleme süresindeki her tekrar otomatik olarak tek ihlal sayılmaz; fiil tarihleri önceki kararın kesinleşme tarihiyle birlikte değerlendirilir.
Erteleme süresi ihlalsiz geçerse şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK) verilir. Bu karardan sonra işlenen yeni fiil, 191/6'nın kapsamına girmez; çünkü 191/6'nın yasağı, 191/4 uyarınca kamu davası açıldıktan sonraki fiillerle sınırlıdır. Yeni fiil için yapılan soruşturmada erteleme yeniden değerlendirilir.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması ve sanığın denetim süresine tabi tutulmasıdır. Ticaret veya kolaylaştırma suçundan açılan kovuşturmada eylem münhasıran 191. madde kapsamına giriyorsa, sanık hakkında HAGB kararı verilir. Ancak bu sonuca gitmeden önce aynı kişi hakkındaki önceki erteleme ve HAGB dosyaları ile 191/5'in uygulanıp uygulanmayacağı değerlendirilir; önceki kararın kesinleşmesinden önceki fiil tek suç kapsamında kalıyorsa ikinci dosyada HAGB yerine düşme kararı verilir (10. Ceza Dairesi, 10.02.2026, 2024/9297 E., 2026/1396 K.):
Türk Ceza Kanunu'nun 191. maddesinin sekizinci fıkrası:
“(8) Bu Kanunun;
a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti,
b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma,
suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.”
Bu hüküm, genel HAGB rejiminden ayrılır. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 10.02.2026 tarihli ve 2024/8958 E., 2026/1383 K. sayılı kararında, 191/8 uyarınca HAGB kararı verilmesinin zorunlu olduğunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesindeki şartların, 231/5'teki iki yıllık ceza sınırı dahil, aranmayacağını belirtmiştir:
“5271 sayılı CMK'nın 231. maddesindeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi zorunludur.”
191/8 HAGB'si, 191/2 ertelemesiyle aynı nitelikte bir kurumdur ve aynı hukuki sonuçları doğurur. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 10.02.2026 tarihli ve 2024/9297 E., 2026/1396 K. sayılı kararında bu niteliği açıkça ortaya koymuştur; 21.01.2025 tarihli ve 2023/16430 E., 2025/723 K. sayılı kararında da aynı sonuca varmıştır:
“5237 sayılı TCK'nın 191/8. maddesinde yer alan ... hükmü gereği verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ... 191. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları doğrultusunda verilen kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı ile aynı nitelikte olduğu ve aynı hukuki sonuçları doğuracağı ... denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasının da zorunlu olduğu”
Bu nedenle 191/8 HAGB'sinde de 191/3'teki denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; denetimli serbestlik zorunludur ve gerek görülürse sanık tedaviye tabi tutulur. Hükmün açıklanması ise Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin onuncu ve on birinci fıkralarına değil, TCK'nın 191. maddesinin dördüncü fıkrasına tabidir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 16.11.2022 tarihli ve 2022/897 E., 2022/11800 K. sayılı kararında, “bu durumda CMK'nın 231. maddesindeki genel kurallar değil, TCK'nın 191. maddesindeki özel hükümlerin uygulanması gerektiği” belirtmiştir. Bu nedenle denetim süresinde işlenen yeni 191 fiili 191/4 kapsamında değerlendirilir; 191/5 uyarınca ihlal sayılır ve ayrı soruşturma konusu yapılmaz.
HAGB kararında denetim süresi yetişkinler bakımından beş yıldır; çocuklar hakkında üç yıldır (Çocuk Koruma Kanunu m.23/1). CMK'nın 231. maddesinin sekizinci fıkrası, denetim süresi içinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemeyeceğini söyler: “Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez.” Bu yasak, yeni bir HAGB verilmesine ilişkindir; 191/5'in ihlal saydığı fiilin ayrı soruşturma konusu yapılmaması bu yasağın dışındadır.
Daire, iki kurum arasındaki sırayı da kurar. Usulüne uygun verilip kesinleşen bir 191/2 ertelemesi varsa 191/8 uyarınca HAGB verilemez. Tersine, 191/8 kapsamında kesinleşen HAGB varsa aynı suçtan işlenen yeni eylem için ayrıca 191/2 ertelemesi verilemez. Bu nedenle dosyada önceki erteleme veya HAGB kararlarının bulunup bulunmadığı araştırılır.
191/9, bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hallerde Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesindeki erteleme veya 231. maddesindeki HAGB hükümlerinin uygulanacağını söyler. 191/8 kapsamındaki HAGB'de 231/5'teki iki yıllık sınır ile 231/6'daki şartlar aranmaz; hükmün açıklanması 231/11'e göre değil, TCK'nın 191. maddesinin dördüncü fıkrasına göre değerlendirilir. Denetim süresi 231/8 uyarınca beş yıldır. Genel HAGB'nin temel şartı, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası olmasıdır:
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin beşinci fıkrası:
“(5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.”
Genel HAGB için ayrıca sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmaması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve suçtan doğan zararın giderilmesi gerekir (231/6). Genel rejimde denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (231/10). Kasten yeni bir suç işlenirse veya yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar (231/11). HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (231/12). Bu sonuçlar genel HAGB rejimine aittir; 191/8 kapsamındaki HAGB'de hükmün açıklanması 191/4'e göre değerlendirilir.
HAGB rejimi 2026 yılında değişmiştir. 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun, 31.07.2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun'un 15. maddesi, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin beş ila on dördüncü fıkralarını yeniden düzenlemiştir. Bugün HAGB yürürlüktedir; denetim süresi beş yıldır ve HAGB kararına karşı istinaf yolu açıktır. Kanun yolunda geçiş kuralı 1 Haziran 2024'tür: bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında önceki hükümler uygulanır, bu tarihten sonra verilen kararlarda istinaf yolu açıktır (CMK geçici m.6/2-a). Ayrıca ilk HAGB kararı ile sonradan hükmün açıklanmasına veya yeniden hüküm kurulmasına ilişkin karar aynı işlem değildir: HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur (CMK 231/12); denetim süresinde hükmün açıklanmasına ilişkin karara karşı ise itiraz yolu açıktır (CMK 231/11).
Hükümlü hale gelindiğinde infaz rejimi de bu suça özgü yükümlülükler içerir. 191/3'teki denetimli serbestlik soruşturma evresinde uygulanan bir tedbirdir; 5275 sayılı Kanun'un 105/A maddesi ise mahkumiyetten sonraki infaz usulüdür. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 71. maddesinin ikinci fıkrası, 191. maddeden hükümlü olanların tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılmasını zorunlu kılar. 105/A maddesi uyarınca, açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlüye denetimli serbestlik imkanı tanınır. Bu hükümlünün talebi halinde cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmı, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilebilir. Hükümlünün bu usulden yararlanabilmesi için, beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olması gerekir. Bu koşul 04.06.2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla getirilmiştir; aynı Kanunla eklenen geçici 11. madde uyarınca bu düzenleme, yürürlük tarihinden önce işlenen suçlar bakımından uygulanmaz. 191. maddeden hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılma yükümlülüğüne tabi tutulur. Koşullu salıverilme için süreli hapis cezalarında cezanın yarısının infaz kurumunda çekilmesi gerekir; 191. madde, üçte iki oranına tabi suçlar arasında sayılmamıştır. Bu oran tekerrür hükümleri uygulanmayan haller için geçerlidir; mükerrirlere özgü infaz rejiminde süreli hapiste üçte iki, ikinci tekerrürde dörtte üç oranı uygulanır (5275 sayılı Kanun m.108).
Etkin Pişmanlık Cezayı Kaldırır mı?
Etkin pişmanlık, 192. maddenin ikinci ve dördüncü fıkralarındaki şartlar gerçekleşirse cezaya hükmolunmasını engeller; üçüncü fıkradaki yardım ise yalnız indirim sağlar. TCK'nın 192. maddesi kurumu dört fıkra halinde düzenler ve hem imal ve ticarete iştirak eden hem de maddeyi kullanan kişi bakımından cezasızlık veya indirim sonucu doğurur:
Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesi:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.
(2) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.
(3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
(4) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/16 md.) Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının 279 uncu ve 280 inci maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz.”
Birinci fıkra, imal ve ticarete iştirak eden kişiye ilişkindir. Bu kişi, resmi makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri haber verir; verilen bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz.
İkinci fıkra, kullanmak için satın alan, kabul eden veya bulunduran kişiye ilişkindir. Bu kişi, resmi makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini haber vererek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz. Fıkradaki "kimden, nerede ve ne zaman" ifadesi, maddenin temin bilgisini anlatır ve yalnız bu fıkraya aittir.
Üçüncü fıkra, suçlar haber alındıktan sonraki yardımı düzenler. Gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişiye verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir. Bu fıkra cezayı kaldırmaz; yalnız indirim sağlar.
Dördüncü fıkra, madde kullanan kişiye soruşturma başlamadan önce tedavi imkanı tanır. Kişi, hakkında kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurmadan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının 279. ve 280. maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz. Tedavi talebinin soruşturma başlamadan önce yapılması, fıkranın kurucu şartıdır. Etkin pişmanlığın genel rejimi için etkin pişmanlık ve ceza indirimi yazımıza bakılabilir.
Hangi Mahkeme Görevli ve Yetkilidir?
Yetişkin sanıklar bakımından suça bakmakla görevli mahkeme asliye ceza mahkemesi, yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir. Çocuklar hakkında görevli mahkeme çocuk mahkemesidir; ayrıntı aşağıdaki çocuklara ilişkin bölümdedir. 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 11. maddesi, sulh ceza hakimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerinin bakacağını belirtir:
5235 sayılı Kanun'un 11. maddesi:
“Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır.”
Ağır ceza mahkemesinin görevi, 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesinde sayılmıştır. Madde, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere ağır ceza mahkemelerinin bakacağını belirtir. 191. maddenin üst sınırı beş yıl, 191/10 uygulanmış haliyle yedi buçuk yıldır. Bu nedenle suçun nitelikli halde işlenmesi görevli mahkemeyi değiştirmez; dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Buna karşılık eylem 188. madde kapsamına girerse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir; 188. maddenin üçüncü fıkrası on yıldan az olmamak üzere hapis cezası öngörür.
Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 12. maddesi, davaya bakmak yetkisinin suçun işlendiği yer mahkemesine ait olduğunu düzenler. Bulundurma suçunda maddenin bulundurulduğu yer, kullanma suçunda kullanmanın gerçekleştiği yer bu kurala göre belirlenir.
Suç şikayete tabi değildir; soruşturma resen yürütülür. Suç, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesinde sayılan uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında da yer almaz. Bu nedenle dosyada uzlaştırma girişimi yapılmaz. Mahkeme aşamasındaki uzlaştırmayı düzenleyen 254. madde de aynı listeye bağlıdır. Şikayet ve suç duyurusu usulü için suç duyurusu nasıl yapılır, uzlaştırmanın kapsamı için uzlaşma ve uzlaştırma yazılarımız ayrıntılı bilgi verir. Ceza davalarının genel seyri için ceza davaları yazımıza bakılabilir.
Dava ve Ceza Zamanaşımı Ne Kadardır?
Bu suçta dava zamanaşımı, suçun temel halinde sekiz yıl, nitelikli halde on beş yıldır. Aşağıdaki süreler yetişkinler bakımından geçerlidir; çocuklar hakkında TCK'nın 66/2 ve 68/2. maddeleri uyarınca sürelerin yarısı veya üçte ikisi uygulanır. Ceza zamanaşımı ise hükmedilen cezaya göre on veya yirmi yıldır. TCK'nın 66. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl öngörür. Aynı fıkranın (d) bendi ise beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl öngörür. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hallerinin de göz önünde bulundurulmasını emreder. 191/10 uygulandığında cezanın üst sınırı yedi buçuk yıl olduğundan dava zamanaşımı on beş yıldır.
Zamanaşımını kesen bir nedenin bulunması halinde süre yeniden işlemeye başlar. TCK'nın 67. maddesinin dördüncü fıkrasına göre kesilme halinde zamanaşımı süresi, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar. Bu nedenle kesintili dava zamanaşımı temel halde on iki, 191/10 uygulanan halde yirmi iki buçuk yıldır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu temel hal için bu hesabı açıkça yapmıştır:
“TCK'nın 66. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi gereğince bu suçun asli dava zamanaşımı süresi sekiz yıl, 67. maddenin dördüncü fıkrası dikkate alındığında kesintili dava zamanaşımı süresi ise on iki yıldır.”
Erteleme ve HAGB sürelerinde dava zamanaşımı durur. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 171. maddesinin dördüncü fıkrası “Erteleme süresince zamanaşımı işlemez.” hükmünü içerir; bu hüküm 191/9 üzerinden bu suça uygulanır. Aynı Kanun'un 231. maddesinin sekizinci fıkrası ise HAGB'nin denetim süresi içinde dava zamanaşımının duracağını söyler: “Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.” Hesaba her dosyada sabit bir süre eklenmez; kararın kesinleşmesiyle ihlalin gerçekleştiği veya denetim süresinin sona erdiği tarih arasında fiilen duran süre belirlenir. Bu süre, temel halde sekiz veya on iki yıllık süreye; 191/10 halinde on beş veya yirmi iki buçuk yıllık süreye eklenir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 12.05.2026 tarihli ve 2026/3830 E., 2026/6790 K. sayılı kararında, HAGB denetim süresinde zamanaşımının durduğunu göstermiştir:
“hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kesinleştiği 21.05.2012 tarihi ile denetim süresi içindeki ihbara konu suçun işlendiği 30.08.2012 tarihi arasında dava zamanaşımı süresinin duracağı”
Aynı Daire, 16.06.2025 tarihli ve 2023/23191 E., 2025/6647 K. sayılı kararında duran süreyi hesaba katarak zamanaşımının dolduğuna karar vermiştir; kararda “duran süre eklendiğinde” ifadesi yer alır.
Ceza zamanaşımı dava zamanaşımından farklıdır ve hükmedilen cezaya göre belirlenir. TCK'nın 68. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl, (e) bendi beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl öngörür. 191/10 uygulanan halde hükmedilen ceza beş yılı aşarsa ceza zamanaşımı yirmi yıl, aşmazsa on yıldır. Temel halde ceza zamanaşımı on yıldır. Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza miktarı esas alınarak hesaplanır (TCK 68/5). İnfaz başladıktan sonra kesinti yaşanan dosyada yalnız ilk hükümdeki ceza miktarına bakılmaz. Dava zamanaşımının durması ve kesilmesi 67. maddede, ceza zamanaşımı ise 68. maddede düzenlenmiştir; iki kurum karıştırılmamalıdır. Zamanaşımı ve şikayet süresi arasındaki fark için ceza zamanaşımı ve şikayet süresi yazımız ayrıntılı bilgi verir.
Zamanaşımı yargılama sırasında gerçekleşirse mahkeme veya Yargıtay resen düşme kararı verir. Ceza Genel Kurulu, 21.01.2026 tarihli ve 2025/533 E., 2026/51 K. sayılı kararında bu kuralı uygulamış ve dava zamanaşımı nedeniyle kamu davasının düşmesine karar vermiştir.
Suç Nasıl İspat Edilir? Tahlil, Analiz ve Arama
Kullanma fiilinin tespitinde idrar veya kan tahlili ile tıbbi rapor önemli bir yer tutar. Ancak tahlil sonucu tek başına değil, maddenin ele geçiş biçimi, miktarı ve sanığın savunmasıyla birlikte değerlendirilir. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 23.09.2025 tarihli ve 2025/3720 E., 2025/8594 K. sayılı kararında bu unsurları birlikte ele almıştır:
“Ele geçirilen suça konu madde miktarı, maddenin ele geçiş şekli, sanığın savunmasında ele geçen maddeyi kullanmak için aldığını beyan etmesi, idrar tahlili raporunda uyuşturucu madde kullandığının tıbben tespit edilmesi karşısında”
Maddenin uyuşturucu veya uyarıcı nitelikte olup olmadığı uygulamada kriminal laboratuvar analiziyle belirlenir. Ceza Genel Kurulunun yukarıda anılan 2026/51 kararında da maddenin niteliği kriminal polis laboratuvarı raporuyla tespit edilmiş olarak yer alır. Dosyada maddenin niteliğine ilişkin analiz raporunun bulunup bulunmadığı ayrıca denetlenir.
Aramanın hukuka uygunluğu, delilin kaderini belirler. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 07.01.2026 tarihli ve 2023/509 E., 2026/8 K. sayılı kararında, adli arama niteliğindeki bir işlem için yetkili merciden arama kararı veya emri alınması gerektiğini, aksi halde elde edilen maddenin hükme esas alınamayacağını belirtmiştir:
“Bu itibarla araçtaki bez torbada yapılan arama işleminin açıkça hukuka aykırı olduğu”
Aynı kararda, sanığın üst yoklaması sırasında kendiliğinden teslim ettiği maddeler bakımından aramanın hukuka uygun olduğu kabul edilmiştir. Bu ayrım, dosyadaki arama tutanağının ve el koyma işleminin dikkatle incelenmesini gerektirir. Hukuka aykırı aramayla elde edilen delil, Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca hükme esas alınamaz.
İspatta şüpheden sanık yararlanır ilkesi geçerlidir. Ceza Genel Kurulu, yukarıda anılan 2020/522 kararında suçun kuşkuya yer vermeyen bir kesinlikle ispat edilmesi gerektiğini ve suç niteliğinin belirlenmesinde de bu ilkenin uygulanacağını belirtmiştir. Bu nedenle maddenin kime ait olduğu, nasıl ele geçtiği ve failin amacı dosya bütününde tartışılır.
Ceza yargılamasının usul güvenceleri, cezanın miktarından bağımsız olarak ayrıca değerlendirilir. Anayasa Mahkemesi, 03.10.2024 tarihli ve 2022/57699 başvuru numaralı kararında, ticarete ilişkin yargılamada beraat eden başvurucunun gözaltı ve tutuklama nedeniyle açtığı tazminat davasının reddinde, aynı eyleme ilişkin kullanma soruşturmasındaki erteleme kararına dayanılmasına yönelik esaslı itirazların yeterli gerekçeyle karşılanmamasını gerekçeli karar hakkının ihlali saymıştır. 07.01.2025 tarihli ve 2022/21689 başvuru numaralı kararında ise beyanları belirleyici ölçüde hükme esas alınan tanığın duruşmada sorgulanamamasını tanık sorgulama hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Bu kararlar, maddi ceza hukuku sonucundan bağımsız usul güvencelerine işaret eder.
Çocuklar Bakımından Farklı Kurallar
Çocuklar hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu özel hükümler içerdiği için erteleme, HAGB, görev ve zamanaşımında yetişkinlerden ayrılan sonuçlar doğar.
Erteleme süresi çocuklar bakımından üç yıldır. Çocuk Koruma Kanunu'nun 19. maddesi, çocuğa yüklenen suçtan dolayı kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmesi halinde sürenin üç yıl olacağını açıkça düzenler:
Çocuk Koruma Kanunu'nun 19. maddesi:
“(1) Çocuğa yüklenen suçtan dolayı Ceza Muhakemesi Kanunundaki koşulların varlığı halinde, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir. Ancak, bu kişiler açısından erteleme süresi üç yıldır.”
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, bu hükmün 191. madde bakımından da uygulanacağını kabul etmiştir. Daire, Çocuk Koruma Kanunu'nun suça sürüklenen çocuklar hakkında özel kanun olarak öncelikle uygulanması ve çocuğun üstün yararı gereği erteleme süresinin üç yıl olduğu sonucuna varmıştır (24.06.2025 tarihli ve 2024/14604 E., 2025/5230 K.).
HAGB'de denetim süresi de çocuklar bakımından üç yıldır (Çocuk Koruma Kanunu m.23/1). 7593 sayılı Kanunla 2026'da eklenen fıkralar, HAGB kararı verilen çocuklar hakkında 5/A maddesindeki yönlendirme tedbirlerinin denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanmasını ve zararın az olduğu hallerde zararın giderilmesi şartının aranmamasını düzenler.
Görevli mahkeme de değişir. Çocuklar hakkında asliye ceza ve sulh ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuk mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda çocuk ağır ceza mahkemesi görevlidir (Çocuk Koruma Kanunu m.26).
Zamanaşımında yaşa bağlı indirim uygulanır. Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş olup 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında kanuni sürelerin yarısı, 15 yaşını doldurmuş olup 18 yaşını doldurmamış olanlar hakkında üçte ikisi uygulanır (TCK 66/2 ve 68/2).
Sıkça Sorulan Sorular
Uyuşturucu madde kullanma suçunun cezası nedir?
İki yıldan beş yıla kadar hapistir. Suçun okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane yakınındaki umumi veya umuma açık bir yerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır; aralık üç yıldan yedi buçuk yıla çıkar.
İlk kez yakalanan kişi hakkında dava açılır mı?
Kural olarak açılmaz. Cumhuriyet savcısı beş yıl süreyle (çocuklarda üç yıl) kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Erteleme süresi ihlalsiz geçerse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. "İlk kez yakalandı" kanunda tanımlı bir şart değildir; sınır 191/6 ve kesinleşmiş HAGB kararıdır.
Erteleme süresi ile denetimli serbestlik süresi aynı mı?
Hayır. Erteleme süresi yetişkinlerde beş, çocuklarda üç yıldır. Denetimli serbestlik asgari bir yıl sürer ve altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir; bir yıl olarak başlatılan tedbir en fazla üç yıla ulaşır.
Erteleme kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. İtiraz mercii sulh ceza hakimliğidir ve süre tebliğden itibaren iki haftadır. Kararda itiraz yolu gösterilmemişse karar usulüne uygun kesinleşmez; erteleme süresi işlemeye başlamaz.
HAGB zorunlu mu?
Kural olarak evet, ancak önceki dosyalar incelenir. Ticaret veya kolaylaştırma suçundan açılan kovuşturmada eylem münhasıran 191. madde kapsamına giriyorsa HAGB verilir; CMK'nın 231. maddesindeki şartlar, beşinci fıkradaki iki yıllık ceza sınırı dahil, aranmaz. Ancak aynı kişi hakkındaki önceki erteleme veya HAGB dosyası ile 191/5'in uygulanabilirliği değerlendirilmeden karar verilmez; önceki kararın kesinleşmesinden önceki fiil tek suç kapsamında kalıyorsa düşme kararı verilir.
Etkin pişmanlık cezayı kaldırır mı?
Evet, kaldırır. 192/2 ve 192/4'teki şartlar gerçekleşirse cezaya hükmolunmaz; 192/3'teki yardım ise cezada dörtte birden yarısına kadar indirim sağlar.
Dava zamanaşımı ne kadardır?
Temel halde sekiz yıl, kesilirse en fazla on iki yıldır. 191/10 uygulanan halde dava zamanaşımı on beş yıl, kesilirse yirmi iki buçuk yıldır. Erteleme ve HAGB denetim sürelerinde zamanaşımı durur; duran süre hesaba eklenir. Ceza zamanaşımı, hükmedilen ceza beş yılı aşarsa yirmi, aşmazsa on yıldır.
Hangi mahkeme bakar?
Asliye ceza mahkemesi. Suçun nitelikli halde işlenmesi görevli mahkemeyi değiştirmez. Eylem 188. madde kapsamına girerse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Şikayet veya uzlaşma gerekir mi?
Hayır. Suç şikayete tabi değildir ve uzlaştırma kapsamına girmez. Soruşturma resen başlatılır.
Arama hukuka aykırıysa ne olur?
Hukuka aykırı aramayla elde edilen uyuşturucu madde hükme esas alınamaz. Bu halde dosyadaki diğer deliller ayrıca değerlendirilir.
Çocuklar hakkında erteleme süresi kaç yıldır?
Üç yıldır. Çocuk Koruma Kanunu'nun 19. maddesi erteleme süresini çocuklar bakımından üç yıl olarak belirler; Yargıtay 8. Ceza Dairesi bu sürenin 191. madde bakımından da uygulanacağını kabul etmiştir. HAGB'de denetim süresi de üç yıldır.
