Aile HukukuBağlı olduğu rehber: Aile Hukuku Nedir? Aile Hukuku Davaları Nelerdir?
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? Örnek Protokol 2026
Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu üzerinde vardıkları anlaşmayı yazılı hale getirdikleri belgedir ve geçerliliği hakimin onayına bağlıdır. Protokolde nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası somut miktar ve takvimle yazılmalı, feragatler açık ve belirli olmalıdır. Mal rejiminin tasfiyesi ile ziynet eşyası protokolde açıkça düzenlenmezse bu talepler kural olarak sonradan ayrı bir davaya konu olabilir. Aşağıda protokolün zorunlu unsurları, sık yapılan hatalar, bağlayıcılığı ve doldurulabilir bir protokol metni yer almaktadır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında vardıkları anlaşmayı yazılı biçimde ortaya koydukları belgedir. Protokol dava dilekçesiyle birlikte mahkemeye sunulur ve tek başına boşanma sonucu doğurmaz; hakim onayıyla hüküm fıkrasına geçer ve ilam niteliği kazanır.
Protokolün dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Fıkra, boşanmaya karar verilebilmesi için hakimin boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulmasını şart koşar. Anlaşmalı boşanmanın diğer şartları, dava dilekçesi, yargılama ve kesinleşme süreci anlaşmalı boşanma davası yazısında bütün olarak ele alınmıştır; bu yazı protokolün içeriği, şekli ve sonuçlarıyla sınırlıdır.
İlam niteliği, tek başına her taahhüdün ilamlı icraya konu olması anlamına gelmez. İlamlı icra, hüküm fıkrasında nafaka, teslim veya tescil gibi yorum gerektirmeyen açık bir eda hükmü bulunmasına bağlıdır; para alacağında miktarın likit (belirli) olması gerekir. Yalnız protokolün onaylanması bu sonucu doğurmaz. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 23.01.2019 tarihli ve 2018/5119 E., 2019/777 K. sayılı kararında takibe dayanak ilamı “anlaşmalı boşanma protokolünün onaylanması niteliğinde” bulmuş ve “kurulan hüküm eda niteliğinde değildir” gerekçesiyle takibin iptali gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 23.01.2019 tarihli ve 2018/5119 E., 2019/777 K. sayılı kararı). Bu nedenle protokolün hazırlanması, davanın sonucu kadar önemlidir.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları ve Hakimin Protokolü Uygun Bulması
Anlaşmalı boşanmanın dört şartı vardır ve bunlardan biri doğrudan protokole ilişkindir: hakimin, tarafların kabul ettiği düzenlemeyi uygun bulması. Diğer şartlar (evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi) anlaşmalı boşanma davası yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
Protokol bakımından hükmün önemi, hakime verdiği denetim yetkisidir. Hakim protokolü yalnız biçim yönünden değil, tarafların ve çocukların menfaati yönünden de inceler; gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanmanın koşulu oluşmaz ve boşanmaya hükmedilemez.
Aynı sonuç, onaylanmayan anlaşmaların hukuki sonuç doğurmaması biçiminde de ifade edilmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.04.2019 tarihli ve 2017/1941 E., 2019/475 K. sayılı kararında onayın kurucu niteliğini şöyle açıklamıştır: “hâkim tarafından onaylanmayan anlaşmalar hukuki sonuçlarını doğurmayacağı gibi, tarafların da kendilerine önerilen değişikliği kabul etmesi hâlinde anlaşma geçerli olacak ve boşanma kararı verilebilecektir” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.04.2019 tarihli ve 2017/1941 E., 2019/475 K. sayılı kararı).
Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Şekli: Noter Onayı Gerekir mi?
Hayır. Noter onayı şartı yoktur; yazılı protokol da zorunlu değildir. Taraflar anlaşmayı duruşmada sözlü olarak açıklayabilir; beyanlar tutanağa geçirilip imzalanır (HGK 2019/475). Yazılı metin, anlaşmanın çerçevesini göstermesi bakımından uygulamada tercih edilir. Protokolün geçerliliği hakimin onayına bağlıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesinin beşinci fıkrası:
“Boşanma veya ayrılığın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.”
Noter şartı, boşanma protokolünde değil mal rejimi sözleşmesinde aranır. Aynı Kanun’un 205. maddesi mal rejimi sözleşmesinin şeklini düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 205. maddesinin birinci fıkrası:
“Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır.”
Boşanma protokolü mal rejimi sözleşmesi değildir; eşlerin boşanmanın feri (yan) sonuçları üzerindeki anlaşmasıdır. Bu nedenle 205. maddedeki şekil şartı protokole uygulanmaz. Protokolün noterde düzenlenmesi ya da imzaların noterde onaylatılması geçerlilik için gerekli değildir.
Protokol yazılı olarak düzenlendiğinde taraflarca imzalanır. Uygulamada protokol dava dilekçesine eklenir; duruşmada tarafların bu içeriği bizzat kabul ettikleri tutanağa geçirilir. Sözlü beyan halinde de “sözlü beyanın zapta geçirilmesi ve taraflarca imzalanması gerekir” (HGK 2019/475).
Protokolün kaç nüsha düzenleneceği kanunda gösterilmemiştir. Uygulamada üç nüsha düzenlenmesi kolaylık sağlar: bir nüsha mahkemeye sunulur, taraflarda birer nüsha kalır. Nüsha sayısı geçerlilik şartı değildir.
Hakim protokolü onayladığında, protokol hükümlerinin hüküm fıkrasında aynen yer alması gerekir. Hukuk Genel Kurulu bu gerekliliği açıkça ifade etmiştir: “taraflarca yapılan ve hâkim tarafından onaylanan anlaşma hükümleri infazda sıkıntı doğurmaması için hüküm fıkrasında aynen yer almalıdır” (HGK 2019/475). Hüküm fıkrasına geçmeyen bir düzenleme, icra aşamasında dayanak olarak kullanılamaz.
Protokolde Yer Alması Gereken Zorunlu Unsurlar
Kanun, protokolde iki başlığın düzenlenmesini zorunlu tutar: boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu. Bu iki başlık dışında kalan konular (mal rejiminin tasfiyesi, ziynet eşyası, ortak borçlar) zorunlu değildir; ancak düzenlenmeleri ileride doğacak uyuşmazlıkları önler.
a) Boşanmanın Mali Sonuçları
Mali sonuçlar üç kalemden oluşur: maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası. Hukuk Genel Kurulu, protokoldeki bu başlığın kapsamını kararında saymıştır: “Boşanmanın malî sonuçları ile anlaşılması gereken Kanun'un 174. maddesinde düzenlenen boşanma nedeniyle maddi-manevi tazminat, 175. maddesinde düzenlenen yoksulluk nafakası ile 182. maddesinde düzenlenen iştirak nafakasıdır.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.09.2025 tarihli ve 2024/7 E., 2025/498 K. sayılı kararı).
Protokolde maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası bakımından ya somut miktar ve ödeme takvimi yazılmalı ya da bu taleplerde bulunulmadığı açıkça belirtilmelidir. İştirak nafakası ise çocuğun hakkıdır; talep edilmediği yazılsa bile hakim çocuğun menfaatine göre değerlendirir ve miktar durum değişikliğine göre yeniden belirlenebilir. Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası anlaşmalı boşanmadan sonra ayrı bir davayla istenemez; bu kural aşağıda, bağlayıcılık başlığında açıklanmıştır.
b) Çocukların Durumu
Ortak çocuk varsa, çocukların durumu başlığı velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası düzenlemelerini kapsar. Hukuk Genel Kurulu bu başlığı şöyle tanımlamıştır: “ortak çocukların velâyetinin kime verileceği, velayet verilmeyen eş ile çocuklar arasında kurulacak kişisel ilişki ve çocuklar için ödenecek iştirak nafakası ile ilgili düzenlemelerdir” (HGK 2019/475).
Bu düzenlemeler çocuğun menfaatine ilişkindir; hakim bunları çocuğun menfaatine göre denetler, uygun bulmakla bağlı değildir ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Durum değişirse miktar yeniden belirlenir:
Türk Medeni Kanunu’nun 331. maddesi:
“Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.”
Çocuğun iştirak nafakasından feragat geçersizdir; hakim onayı bu sonucu değiştirmez. Çocuk yararına iştirak nafakası her zaman istenebilir ve artırılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.11.2019 tarihli ve 2017/2613 E., 2019/1191 K. sayılı kararında “anlaşmalı boşanma davasında davacının müşterek çocuk için nafaka istememiş olmasının koşulların değişmesi, çocuğun ihtiyacı ve üstün yararı gözetilerek daha sonra iştirak nafakası talep etmeye engel teşkil etmeyeceği” sonucuna varmıştır. Kurul aynı gerekçede, protokolle çocuk için ödenen tutar bakımından “müşterek çocuk için protokolle tazminat ödenmesinin davalı babayı iştirak nafakası ödemesi yükümlülüğünden kurtarmayacak ancak bu husus nafaka miktarının tayininde göz önüne alınabilecektir” demiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 14.11.2019 tarihli ve 2017/2613 E., 2019/1191 K. sayılı kararı). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de 16.11.2015 tarihli ve 2015/15923 E., 2015/18085 K. sayılı kararında “Bu husus kamu düzenine ilişkin olup, tarafların iradesine tabi kılınmamıştır.” demiştir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 16.11.2015 tarihli ve 2015/15923 E., 2015/18085 K. sayılı kararı). Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi de çocuğun menfaatine göre hakim tarafından denetlenir.
c) Mal Rejiminin Tasfiyesi Zorunlu Unsur Değildir
Boşanmanın mali sonuçları kavramı, mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 07.06.2022 tarihli ve 2019/335 E., 2022/850 K. sayılı kararında mal rejiminin tasfiyesinin boşanmanın ferisi olmadığını belirtmiştir: “Mal rejiminin tasfiyesi boşanmanın fer'îsi niteliğinde olmayıp; eşler, tasfiyeyi anlaşmalı boşanma ile birlikte yapabilecekleri gibi bu yöndeki haklarını zamanaşımı süresi içerisinde daha sonra da kullanmak isteyebilirler.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.06.2022 tarihli ve 2019/335 E., 2022/850 K. sayılı kararı).
Bu nedenle mal rejiminin tasfiyesi protokolde düzenlenmese de anlaşmalı boşanma kurulabilir. Aynı çizgi, Kurulun 10.09.2025 tarihli ve 2024/7 E., 2025/498 K. sayılı kararında yinelenmiştir (HGK 2025/498). Tasfiye protokole yazılacaksa, bunun hiçbir duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması gerekir.
d) Eksik Düzenlemenin Sonucu
Zorunlu başlıklardan biri protokolde eksikse hakim, düzenlemeyi uygun bulmadığı sürece boşanmaya hükmedemez. Taraflar hakimin önerdiği değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanmanın koşulu oluşmaz. Bu nedenle protokol hazırlanırken mali sonuçların üç kalemi ile çocukların durumu ayrı ayrı ele alınmalı, hiçbir başlık sessiz bırakılmamalıdır.
Protokolde Hangi Hususlar Yer Alır?
Zorunlu iki başlığın yanında protokolde şu konular düzenlenebilir: mal rejiminin tasfiyesi ve mal paylaşımı, ziynet eşyası, kişisel eşya, aile konutu, ortak borçlar, nafaka artış oranı, çocuğun eğitim giderleri, soyadı kullanımı, yargılama gideri ve vekalet ücreti. Bu konuların protokolde yer alması sonradan açılacak davaların önüne geçer; ancak her biri doğru hukuki çerçeveyle yazılmalıdır.
a) Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Taşınmaz Devri
Tasfiye protokole yazıldığında, usulüne uygun anlaşmayla sonuçlanan ve kesinleşen boşanmada tarafların tekrar tasfiye talebinde bulunamayacağı kabul edilmektedir. Kurul bunu şöyle ifade etmiştir: “Usulüne uygun şekilde yapılan anlaşma ile boşanma davası neticelenmiş ve karar kesinlemiş ise tarafların tekrar mal rejimi tasfiyesi talep etmeleri mümkün olmayacaktır.” (HGK 2022/850).
Protokolde taşınmazın devri taahhüt edilirse devir işlemi yine tapuda yapılır. Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmi şekle bağlıdır; protokol tek başına tapu devri yerine geçmez:
Türk Medeni Kanunu’nun 706. maddesi:
“Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır.”
Tapu Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca devir işlemi tapu sicil müdürlüğünde resmi senetle yapılır. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tescille kazanılır; mahkeme kararına dayanan hallerde tescilden önce kazanılır (TMK’nın 705. maddesi). İlamda tapu iptali ve tescile ilişkin bir hüküm yoksa icra dairesi tapu işlemi yapamaz, tapu müdürlüğü de resen devir yapmaz; alacaklı, TMK’nın 716. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ayrı bir tapu iptali ve tescil davası açar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.05.2017 tarihli ve 2016/22007 E., 2017/6123 K. sayılı kararında tescile ilişkin hüküm kurulmamasını “Mahkemece kurulan hükmün infazı kabil olmalıdır.” gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.05.2017 tarihli ve 2016/22007 E., 2017/6123 K. sayılı kararı). Daire, 07.03.2024 tarihli ve 2023/9915 E., 2024/1607 K. sayılı kararında, hükümde protokolün onaylanmasına dair ibare bulunmasa bile devir yükümlülüğünün ortadan kalkmadığını ve tapu iptali ve tescil davasının kabulü gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.03.2024 tarihli ve 2023/9915 E., 2024/1607 K. sayılı kararı). Bu nedenle protokolde taşınmaz devri düzenleniyorsa, hüküm fıkrasında tescil hükmünün de kurulması ayrıca istenmelidir.
Mal rejimi alacağında süre bakımından ayrım yapılmalıdır. TMK’nın 178. maddesindeki bir yıllık süre bu alacağa uygulanmaz; genel zamanaşımı on yıldır:
Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi:
“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.”
On yıllık süre, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar (8. HD 23.03.2015, 2014/657 E., 2015/6566 K.); evlilik devam ettiği sürece zamanaşımı durur (TBK’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası).
b) Ziynet Eşyası
Ziynet eşyası protokolde düzenlenmemişse ve hükümde bu konuda karar verilmesine yer olmadığı belirtilmişse, bu hüküm kesin hüküm teşkil etmez ve ziynet alacağı davası açılabilir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.10.2024 tarihli ve 2024/8560 E., 2024/7757 K. sayılı kararı:
“… ziynet eşyası hususunda talep ve belirleme olmadığından bu konularda karar verilmesine yer olmadığına, …”
“… bu hükmün de kesin hüküm teşkil edecek nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır.”
Ziynet eşyası mevcutsa talep mülkiyet hakkına dayanır ve zamanaşımına tabi değildir; eşya elden çıkmışsa istem tazminata dönüşür ve on yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.10.2021 tarihli ve 2021/5038 E., 2021/6749 K. sayılı kararında “Dava konusu eşyaların mevcut olduğu tespit edilmiş ise uyuşmazlık mülkiyet hakkına dayandığından olayda zamanaşımı söz konusu olamaz.” demiş; eşyanın var olduğu tespit edilemezse on yıllık sürenin uygulanacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.10.2021 tarihli ve 2021/5038 E., 2021/6749 K. sayılı kararı). Evlilik devam ettiği sürece eşlerin diğerinden olan alacaklarında zamanaşımı işlemez (TBK’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası).
Protokolde ziynet eşyasının adet, ayar ve cins olarak sayılması ve tarafların bu konuda anlaştıklarının açıkça yazılması sonradan doğacak uyuşmazlığı önler. Döküm yapılmadığı sürece, takıların verildiğini söyleyen genel bir cümle hangi eşyanın hangi eşte kaldığını göstermez.
c) Nafaka ve Artış Oranı
Protokolde nafaka miktarıyla birlikte yıllık artış oranı da yazılabilir. Oran yazmak nafakanın her yıl kendiliğinden artmasını sağlar; ancak nafaka artırım davası açılmasını engellemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.04.2026 tarihli ve 2026/2058 E., 2026/4169 K. sayılı kararında protokoldeki ileriye dönük vazgeçme hükmünün “ileride yoksulluk ve iştirak nafakalarının artırılması davası açılmasına engel teşkil edecek nitelikte değildir” sonucuna varmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.04.2026 tarihli ve 2026/2058 E., 2026/4169 K. sayılı kararı).
Artırım ve azaltım talebi, tarafların mali durumlarının değişmesine bağlıdır:
Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinin dördüncü fıkrası:
“Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.”
Bu nedenle protokolde oran yazılması, ileride nafaka artırım davası açılmasını ortadan kaldırmaz. Oran, yalnız yıllar içinde ayrı dava açmadan artış sağlar.
d) Çocuğun Eğitim Giderleri, Aile Konutu ve Ortak Borçlar
Çocuğun özel okul, kreş, dershane ve üniversite giderlerinin hangi eş tarafından karşılanacağı protokolde yazılabilir. Aile konutunun hangi eş tarafından ne zamana kadar kullanılacağı ve ortak kredilerin hangi eş tarafından ödeneceği de protokolde düzenlenebilir. Bu kayıtlar, sonradan açılacak davalarda uyuşmazlığın kapsamını daraltır. Ancak protokoldeki borç üstlenmesi eşler arasında sonuç doğurur; alacaklı bankanın kabulü olmadıkça bankayı bağlamaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 195. maddesi iç üstlenmede üstlenene borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü yükler; 196. maddesi borcun alacaklıya karşı naklini alacaklıyla yapılacak sözleşmeye bağlar. Banka, borcun asıl borçlusuna gider. Borcu üstlenen eş ödemezse ve banka diğer eşten tahsil ederse, ödeyen eş iç üstlenme sözleşmesine dayanarak borcu üstlenen eşe rücu eder (TBK’nın 195. maddesi). Eğitim giderleri iştirak nafakasının kapsamına girer (TMK’nın 328. maddesi). Protokolde okul, kreş veya üniversite giderleri ayrıca üstlenilmişse kapsamı, tutarı, hangi dönemi kapsadığı ve iştirak nafakasına ek olup olmadığı açıkça yazılmalıdır; kapsamı belirsiz okul ücreti taahhüdü infaz edilebilir değildir (2. HD 29.04.2026, 2026/2775 E., 2026/4877 K.).
e) Yargılama Gideri ve Vekalet Ücreti
Taraflar, yargılama gideri ve vekalet ücreti taleplerinin bulunmadığını protokole yazabilir. Bu konudaki ayrıntı için boşanma davası masrafları yazısı okunabilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?
Protokolün hazırlanması üç aşamada ilerler: konuların sıralanması, her maddeye somut veri yazılması ve metnin bütün olarak denetlenmesi. Hazırlık aşamasında tarafların boşanmanın feri sonuçları (nafaka, tazminat, velayet, kişisel ilişki) ile mal rejimi ve ziynet konusunda anlaşması gerekir.
a) Konuları Sıralama
Protokol, kanunun zorunlu tuttuğu başlıklarla başlar ve ihtiyari başlıklarla devam eder. Önce boşanma iradesi, sonra mali sonuçların üç kalemi, ardından çocukların durumu yazılır. Mal rejimi, ziynet, aile konutu, borçlar ve yargılama gideri bunları izler. Bu sıra, hakimin protokolü denetlemesini kolaylaştırır ve eksik başlık bırakılmasını önler.
b) Her Maddeye Somut Veri Yazma
Nafaka maddesinde miktar, ödeme günü ve artış oranı; taşınmaz maddesinde il, ilçe, ada, parsel ve bağımsız bölüm numarası; araç maddesinde plaka; ziynet maddesinde adet, ayar ve cins; kişisel ilişki maddesinde gün, saat ve tatil dönemleri ayrı ayrı gösterilir. Hangi eşin hangi borcu ödeyeceği hesap numarasıyla yazılır. Somut veri içermeyen madde, icra aşamasında dayanak olamaz.
c) Metni Bütün Olarak Denetleme
Protokol imzalanmadan önce ad, soyadı, adres, tarih ve tutarların tutarlılığı denetlenir; aynı konu iki maddede farklı biçimde düzenlenmemiş olmalıdır. Belirsiz ifadeler bu aşamada ayıklanır. Hukuk Genel Kurulu, belirsiz anlaşma metinlerinin sonradan açılan davayı engellemediğini açıkça belirtmiştir: “Soyut, muğlâk, her anlama gelebilen, farklı şekilde yorumlanmaya açık, müphem kelime ve cümleler kullanılan anlaşma metinleri sonradan açılan davanın görülmesine engel teşkil etmez.” (HGK 2022/850).
Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Sık Yapılan Hatalar
Protokolün eksik ya da belirsiz hazırlanması, hakimin değişiklik istemesine, davanın uzamasına ya da hak kaybına yol açar. Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar aşağıda sıralanmıştır.
a) Mal Rejimini ve Feragatleri Genel İfadeyle Geçiştirmek
Protokolde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin hüküm yoksa, tarafların boşanmış olması mal rejimini tasfiye ettikleri anlamına gelmez: “Anlaşmada ayrıca yer verilmemişse, tarafların sırf anlaşmalı olarak boşanmış olmaları aralarındaki mal rejimini de tasfiye ettikleri anlamında kabul edilemez.” (HGK 2022/850). Feragat yazılacaksa hangi hakka ilişkin olduğu ve kapsamı gösterilmelidir.
b) Muğlak ve Belirsiz İfadeler Kullanmak
Ev eşyalarının paylaşıldığını ya da malların eşit bölüşüleceğini söyleyen genel cümleler, hangi malın kime geçtiğini göstermez. Nafaka maddesinde yalnız tutarın yazılması, ödeme gününün ve artış oranının boş bırakılması da uygulamada sık görülen bir eksikliktir. Her madde somut miktar, tarih, süre ve koşul içerecek biçimde yazılmalıdır.
c) Ziynet Eşyasını Dökümsüz Bırakmak
Ziynet eşyasının yalnızca verildiğini söyleyen bir cümle, hangi eşyanın hangi eşte kaldığını göstermez. Adet, ayar ve cins belirtilmeden yazılan maddeler, sonradan açılan ziynet alacağı davasında ispatı güçleştirir. Döküm yapılması, hem tarafların beyanını netleştirir hem de hakimin protokolü uygun bulmasını kolaylaştırır.
d) Kişisel İlişki Takvimini Belirsiz Bırakmak
Kişisel ilişkinin tarafların anlaşacağı biçimde düzenlenmesi, uygulamada uyuşmazlığa yol açar. Hafta sonu görüşmeleri, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri ile doğum günü ayrı ayrı ve saatleriyle yazılmalıdır. Teslim ve iade yerinin de gösterilmesi, ileride çıkacak anlaşmazlıkları önler. Takvim, çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre uyarlanmalıdır.
e) Nafaka Artış Oranını Yazmamak
Yalnız nafaka miktarının yazılması, uzun vadede nafakanın değerini korumaz. Artış oranı yazıldığında nafaka her yıl kendiliğinden artar. Oran yazılmadığında nafaka kendiliğinden artmaz; değer kaybına karşı artırım davası gerekebilir. Oran yazılsa da artırım davası açılabilir; bu nedenle oranın protokolde belirlenmesi yararlıdır.
f) Çocuğun Gelecekteki Giderlerini Göz Ardı Etmek
Yalnız mevcut koşullara göre belirlenen nafaka, çocuğun ilerleyen yıllardaki eğitim ve sağlık giderleri karşısında yetersiz kalabilir. Özellikle özel okul, kreş, dershane ve üniversite giderlerinin kim tarafından ve ne biçimde karşılanacağı protokolde açıkça düzenlenmelidir.
g) Taşınmaz ve Aracın Bilgilerini Yazmamak
Mal paylaşımı maddesinde taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm numarası ile aracın plakası yazılmazsa devir işlemi sırasında tereddüt doğar. Bu bilgiler yazılmadan düzenlenen protokol, tapu işlemi için yeterli dayanak oluşturmaz.
h) Hazır Şablonu Uyarlamadan Kullanmak
İnternetteki protokol örnekleri genel bir çerçeve sunar; her evliliğin mali ve kişisel durumu farklıdır. Şablonun somut duruma uyarlanmadan kullanılması, eksik ya da hukuka aykırı madde riskini artırır. Örnek metin, doldurulacak bir çerçeve olarak değerlendirilmeli; tutarlar, taşınmaz bilgileri ve takvimler somut olaya göre yazılmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Bağlayıcılığı ve Protokolden Dönme
Protokol, hakim onayıyla hüküm doğurur ve karar kesinleştiğinde taraflar için bağlayıcı olur. Karar kesinleşinceye kadar taraflar anlaşmadan dönebilir; dönme halinde dava çekişmeli boşanma olarak görülür.
a) Hakim Onayı, İlam Niteliği ve İcra
Onaylanan protokol hükümleri hüküm fıkrasına geçer ve ilam niteliği kazanır. Nafaka, hüküm fıkrasında likit miktarla eda hükmü olarak yer alıyorsa ödenmemesi halinde ilamlı icra yapılır ve borçlu, alacaklının şikayeti üzerine tazyik (zorlama) hapsiyle karşılaşabilir:
İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi:
“Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.”
Tazyik hapsi kendiliğinden uygulanmaz; kesinleşmiş nafaka kararı, icra takibi, icra emrinin tebliği, en az bir aylık cari nafaka borcu ve süresinde şikayet koşulları aranır (12. HD 06.10.2020, 2020/5812 E., 2020/8138 K.).
Protokoldeki feragatlerin sonuç doğurması, feragatin somutlaştırılmış bir hakka ilişkin ve açık olmasına bağlıdır. Hukuk Genel Kurulu, 10.09.2025 tarihli ve 2024/7 E., 2025/498 K. sayılı kararında, protokolde ve hüküm fıkrasında tasfiyeye ilişkin hüküm bulunmayan dosyada tarafların duruşmadaki “paylaşacak bir malımız ve eşya talebimiz yoktur” beyanını feragat saymamıştır (HGK 2025/498). Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda beyanın mahkeme içi ikrar sayılması gerektiği savunulmuştur.
b) Anlaşmalı Boşanmadan Sonra Feri Talepler
Anlaşmalı boşanmadan sonra boşanma sebebine dayanan maddi ve manevi tazminat istenemez; aynı sonuç yoksulluk nafakası için de geçerlidir. Tazminat bakımından kural Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun aşağıdaki kararına dayanır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.05.2019 tarihli ve 2017/3067 E., 2019/512 K. sayılı kararı:
“Bu itibarla anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle (TMK md. 174/1,2) maddi ve manevi tazminat istenemez.”
Gerekçe, protokolde düzenleme bulunmaması değildir. Anlaşmalı boşanmada kusur tespiti yapılmaz ve taraflar boşanmanın mali sonuçlarını karara bağlamış sayılır. Kurul bunu şöyle ifade etmiştir: “Böyle bir durumda tarafların boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin aralarındaki ihtilafı nihai olarak çözdükleri ve ilişkilerini tasfiye ettikleri kabul edilir.” (HGK 2019/512).
Yoksulluk nafakası bakımından aynı sonuç, 2. Hukuk Dairesinin kararına dayanır. Daire, 31.05.2017 tarihli ve 2016/9087 E., 2017/6526 K. sayılı kararında “Bu nedenle davacı kadının yoksulluk nafakası ve manevi tazminat talebinin reddine karar vermek gerekirken kabulü doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.” demiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 31.05.2017 tarihli ve 2016/9087 E., 2017/6526 K. sayılı kararı).
Karar kesinleşmeden önce açılan feri davalar ise konusuz kalır. Daire, aynı kararında “Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra artık boşanmanın mali sonuçları hakkında istekte bulunulamayacağı gibi kesinleşme tarihi öncesinde açılan fer'i isteklere ilişkin davalar da konusuz kalır” demiştir (anılan karar).
Çekişmeli boşanmada kural farklıdır. Boşanma davasında talep edilmeyen maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir dava ile istenebilir:
Türk Medeni Kanunu’nun 178. maddesi:
“Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Bu davada yeni vakıa ileri sürülemez ve kusur yeniden belirlenmez; mahkeme, boşanma dosyasında belirlenen kusuru esas alır. Kurul, “yeni vakıalara dayanılması, yeniden kusur dağılım ve derecesinin tespit edilmesi mümkün değildir” demiştir (HGK 2019/512). Bir yıllık süre, kusur tespiti yapılmayan anlaşmalı boşanmada uygulanmaz.
c) Protokolden Dönme
Taraflar, boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Bu halde dava çekişmeli boşanma olarak görülür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.04.2019 tarihli ve 2017/1941 E., 2019/475 K. sayılı kararında dönme konusundaki kuralı şöyle kurmuştur: “… kabul edilen düzenlemeleri kapsayan irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır.” (HGK 2019/475).
Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oylarda, anlaşmalı boşanma iradesinden dönmenin ancak irade sakatlığı halleriyle sınırlı olması gerektiği savunulmuştur. Karşı oy, kararın hükmü değildir; bu nedenle dönme bakımından Kurulun çoğunluk görüşü esas alınır.
Karar kesinleştikten sonra velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası durumun değişmesi halinde yeniden belirlenebilir (TMK’nın 331. maddesi). Bu talep, protokolden dönme değil, çocuğun menfaatine dayanan yeni bir değerlendirmedir.
d) Gayrikabili Rücu İbaresinin Etkisi
Örnek protokol metinlerinde sık görülen gayrikabili rücu (geri alınamaz) ibaresi, tek başına dönme hakkını ortadan kaldırmaz. Protokol hakim onayıyla hüküm doğurduğundan, bu ibarenin etkisi onaydan ve kesinleşmeden sonra doğar. Onaydan ve kesinleşmeden önce taraflar anlaşmadan dönebilir; bu nedenle ibareye dayanılarak protokolün kesinlik kazandığı sonucuna varılmamalıdır. İbare, onaylanan protokolde feragatin kapsamını belirginleştirir; dönme hakkını ortadan kaldırmaz.
Protokol Hangi Aşamada Sunulur, Karar Nasıl Kesinleşir?
Protokol, dava dilekçesiyle birlikte görevli ve yetkili aile mahkemesine sunulur. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı ay birlikte oturdukları yer mahkemesidir:
Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi:
“Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.”
Bu yetki kesin yetki değildir. Davalı süresinde yetki itirazında bulunmazsa mahkeme kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 11.12.2017 tarihli ve 2017/10187 E., 2017/10390 K. sayılı kararında “Boşanma davalarında yetki kesin yetki değildir.” demiş ve usulüne uygun bir yetki itirazı bulunmadığı için mahkemenin kendiliğinden yetkisizlik kararı veremeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 11.12.2017 tarihli ve 2017/10187 E., 2017/10390 K. sayılı kararı). Buna karşın, yetki itirazı riskini göze almamak için davanın TMK’nın 168. maddesinde gösterilen mahkemelerde açılması yerinde olur.
Duruşmada taraflar bizzat bulunur ve iradelerini açıklar. Hakim protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir ve protokol hükümlerini hüküm fıkrasına geçirir. Anlaşmalı boşanma davasında dava şartı arabuluculuk yoktur; arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklara uygulanır ve dava şartı listesinde aile hukuku yer almaz (6325 sayılı Kanun’un 1. ve 18/B maddeleri).
Taraflar istinaf hakkından feragat etmezse karar, iki haftalık istinaf süresinin geçmesiyle kesinleşir. Feragat, ilamın tebliğinden önce yapılamaz; başvurudan sonra feragat edilirse ilgili başvuru reddedilir, kararın kesinleşmesi başka bir kanun yolu başvurusunun bulunmamasına bağlıdır (HMK’nın 349. maddesi). İstinaf süresi iki haftadır ve ilamın tebliğiyle işlemeye başlar:
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. maddesi:
“İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.”
Kesinleşen karar, nüfus kayıtlarına işlenmek üzere nüfus müdürlüğüne bildirilir:
Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 55. maddesi:
“Mahkeme yazı işleri müdürleri, aile kütükleri üzerinde tescil yapılmasını gerektirecek bütün karar ve işlemleri, kesinleştirme işlemi veya düzenleme tarihinden itibaren on gün içerisinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirmekle görevlidirler.”
Kararda tarafların Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ile kadının evlenmeden önceki soyadının bulunması zorunludur (5490 sayılı Kanun’un 27. maddesi). Protokolde kimlik bilgilerinin eksiksiz yazılması kanuni zorunluluk değil, uygulama kolaylığıdır; yine de boş bırakılmaması önerilir.
Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kararları, 7343 sayılı Kanunla getirilen sistemde icra dairesince değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince yerine getirilir (5395 sayılı Kanun’un 41/A maddesi).
Temyiz aşamasında protokol sunulursa, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafların bizzat beyanlarının alınması için hükmü bozmaktadır. Daire, 22.02.2024 tarihli ve 2023/3827 E., 2024/1147 K. sayılı kararında “taraflar duruşmaya çağrılıp bizzat beyanları da alınmak suretiyle” boşanma ve feri sonuçlar bakımından karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar vermiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.02.2024 tarihli ve 2023/3827 E., 2024/1147 K. sayılı kararı).
İstinaf aşamasında dosya Bölge Adliye Mahkemesindedir. Bölge adliye mahkemesi, HMK’nın 356. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dahil gerekli kararları verebilir; bu yetki her dosyada kendiliğinden kullanılmaz, dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi de mümkündür (HMK’nın 353. maddesi).
Süreç ve süre hakkında ayrıntı için anlaşmalı boşanma davası ile anlaşmalı boşanma kararının kesinleştirilmesi yazıları okunabilir.
Anlaşmalı Boşanma Davası Masrafları
Anlaşmalı boşanma davasının masrafları ile vekalet ücretinin ayrıntısı boşanma davası masrafları yazısında ele alınmıştır. Yargılama gideri ve vekalet ücretinin taraflar arasında nasıl paylaşılacağı protokolde düzenlenebilir.
Çekişmeli Boşanma Davasının Anlaşmalı Boşanmaya Çevrilmesi
Çekişmeli olarak açılmış bir boşanma davası, yargılamanın temyiz aşamasında dahi anlaşmalı boşanmaya çevrilebilir. Bunun için tarafların boşanma ve feri sonuçlar üzerinde anlaşması ve bu anlaşmayı protokol olarak mahkemeye sunması gerekir. Çekişmeli boşanma davası hakkında ayrıntı için ilgili yazı okunabilir.
Mahkeme, protokolü inceledikten sonra tarafları duruşmaya çağırır ve anlaşmalı boşanma koşullarını değerlendirir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.02.2024 tarihli ve 2023/3827 E., 2024/1147 K. sayılı kararında, temyiz aşamasında sunulan protokol bakımından dahi tarafların bizzat beyanlarının alınması gerektiğini kabul etmiştir (2. HD 2024/1147). Bu nedenle protokolün yargılamanın ileri bir aşamasında sunulması, tarafların duruşmada bulunma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği
Aşağıdaki metin, boşlukları doldurulacak bir çerçevedir. Zorunlu başlıkları ve uygulamada uyuşmazlık çıkan konuları içerecek biçimde düzenlenmiştir. Boşluklar tarafların somut durumuna göre doldurulur; kimlik numarası ve adres alanları örnekte bilerek boş bırakılmıştır.
Protokolün hazırlanması ve davanın avukatsız anlaşmalı boşanma yoluyla yürütülmesi ayrı bir yazıda ele alınmıştır. Örnekte eğitim gideri aylık likit tutarla yazılmıştır; likit tutar içermeyen gider taahhüdü ilamlı icraya konu edilemez (8. HD 14.10.2015, 2015/15914 E., 2015/18274 K.).
Örnek metinde iki nokta uygulama açısından önemlidir. 7. maddede yer alan, dökümde bulunmayan ziynet eşyası olmadığına ilişkin cümle zorunlu değildir; taraflar ziynet haklarını saklı tutmak isterse bu cümle yazılmaz. 9/c maddesindeki genel feragat beyanı ise ancak tarafların malvarlıkları ve olası alacakları değerlendirildikten sonra kullanılmalıdır.
ANLAŞMALI BOŞANMAYA DAİR PROTOKOL
Taraflar
Birinci taraf: …………………………, T.C. kimlik numarası …………………………, ………………………… adresinde oturmaktadır.
İkinci taraf: …………………………, T.C. kimlik numarası …………………………, ………………………… adresinde oturmaktadır.
Konu: İşbu protokol, görevli ve yetkili ………………………… Aile Mahkemesine sunulmak üzere, tarafların boşanma, boşanmanın feri sonuçları ve çocukların durumu hakkında vardıkları anlaşmayı düzenler. Protokol, hakim tarafından onaylandığında hüküm doğurur.
1) Boşanma hususu: Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı konusunda anlaşmış olup karşılıklı olarak boşanmayı kabul ederler.
2) Velayet: Müşterek çocuk ………………………… (doğum tarihi: ………………) bakımından velayet ………………………… tarafından kullanılacaktır. Velayet kendisine verilmeyen taraf, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine aşağıdaki iştirak nafakasıyla katılacaktır.
3) Kişisel ilişki: Velayet kendisine verilmeyen taraf, müşterek çocukla aşağıdaki takvimde kişisel ilişki kuracaktır:
- Her ayın ikinci ve dördüncü hafta sonu: cumartesi saat 10.00’dan pazar saat 17.00’ye kadar.
- Ramazan Bayramı’nın ikinci günü saat 10.00’dan üçüncü günü saat 17.00’ye kadar; Kurban Bayramı’nın ikinci günü saat 10.00’dan üçüncü günü saat 17.00’ye kadar.
- Her yıl yarıyıl tatilinin ilk haftası pazartesi günü saat 10.00’dan izleyen pazartesi günü saat 17.00’ye kadar yatılı olarak.
- Her yıl 1 Temmuz günü saat 10.00’dan 15 Temmuz günü saat 17.00’ye kadar yatılı olarak.
- Çocuğun doğum gününde saat 15.00-19.00 arasında.
- Teslim ve iade, ………………………… adresinde yapılacaktır.
- Tatil ve özel gün düzenlemeleri, olağan hafta sonu görüşmesine göre önceliklidir; çakışma halinde tatil dönemi uygulanır.
4) İştirak nafakası: …………………………, müşterek çocuk için aylık ……………… Türk lirası iştirak nafakasını her ayın en geç beşinci günü ………………………… numaralı hesaba ödeyecektir. Nafaka, her yılın ocak ayında, bir önceki yılın aralık ayı itibarıyla TÜİK tarafından açıklanan yıllık tüketici fiyat endeksi değişim oranında artırılacaktır; ilk artış, kararın kesinleşmesini izleyen ocak ayında yapılır.
5) Yoksulluk nafakası: …………………………, …………………………’a aylık ……………… Türk lirası yoksulluk nafakasını her ayın en geç beşinci günü ………………………… numaralı hesaba ödeyecektir. Nafaka, her yılın ocak ayında, bir önceki yılın aralık ayı itibarıyla TÜİK tarafından açıklanan yıllık tüketici fiyat endeksi değişim oranında artırılacaktır; ilk artış, kararın kesinleşmesini izleyen ocak ayında yapılır. Taraflar yoksulluk nafakası talep etmiyorsa bu maddeye talep bulunmadığı yazılır.
6) Maddi ve manevi tazminat: Taraflar, birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmadıklarını beyan ederler. Talep varsa miktar ve ödeme takvimi bu maddeye yazılır.
7) Ziynet eşyası: Taraflar, ziynet eşyalarının aşağıdaki dökümde gösterildiği biçimde paylaşıldığı konusunda anlaşmışlardır:
- ………… adet ………… ayar bilezik: …………………………
- ………… adet tam altın: …………………………
- ………… adet çeyrek altın: …………………………
- ………… adet set (kolye, küpe, yüzük): …………………………
Dökümde yer almayan ziynet eşyası bulunmamaktadır.
8) Kişisel eşya: Aşağıdaki eşyalar …………………………’e aittir ve …/…/20… tarihine kadar teslim edilecektir: …………………………………………………………………………………………
9) Mal rejiminin tasfiyesi: Taraflar, edinilmiş mallara katılma rejiminden kaynaklanan hak ve alacaklar bakımından aşağıdaki biçimde anlaşmışlardır:
a) ………… ili, ………… ilçesi, ………… mahallesi, ………… ada, ………… parsel, ………… bağımsız bölüm numaralı taşınmaz, kararın kesinleşmesinden itibaren ………… gün içinde …………………………’e devredilecektir. Tapu harcı ve devir masrafları ………………………… tarafından karşılanacaktır.
b) ………… plakalı ………………………… marka ………………………… model araç …………………………’de kalacaktır.
c) Tarafların bunlar dışında birbirlerinden katılma alacağı, katkı payı alacağı ve değer artış payı alacağı talebi bulunmamaktadır.
10) Aile konutu: ………………………… adresindeki konut, ………………………… tarafından …/…/20… tarihine kadar kullanılacaktır. Konutun kira, aidat ve fatura borçları bu tarihe kadar adı geçen tarafından ödenecektir. Bu kullanım anlaşması, konutun maliki olan üçüncü kişileri ve kiraya vereni bağlamaz.
11) Ortak borçlar: ………………………… Bankası nezdindeki ………………………… numaralı kredinin kalan borcu ………………………… tarafından ödenecektir. Kredi kartı borçları bakımından tarafların birbirlerinden talebi bulunmamaktadır.
12) Çocuğun eğitim giderleri: Müşterek çocuğun özel okul ve kreş giderleri için aylık ……………… Türk lirası; çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ederse TMK’nın 328. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında aylık ……………… Türk lirası ödemeyi ………………………… kabul eder. Bu tutarlar, 4. maddede kararlaştırılan iştirak nafakasına ek olarak ödenir.
13) Yargılama gideri ve vekalet ücreti: Taraflar, birbirlerinden yargılama gideri ve vekalet ücreti talep etmemektedir.
14) Soyadı: …………………………, kararın kesinleşmesinden sonra evlenmeden önceki soyadını kullanacaktır.
Sonuç: Taraflar, yukarıdaki maddelerde yazılı hususlarda serbest iradeleriyle anlaşmışlardır. İşbu protokol, görevli ve yetkili ………………………… Aile Mahkemesine sunulmak üzere imzalanmıştır. Protokol üç nüsha olarak düzenlenmiştir; bir nüsha mahkemeye sunulur, taraflarda birer nüsha kalır.
…/…/20…
Birinci taraf: ………………………… İmza: ………………
İkinci taraf: ………………………… İmza: ………………
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma protokolü için noter onayı gerekli midir?
Hayır. Protokol için kanunda noter şartı yoktur; yazılı metin ve tarafların imzası yeterlidir. Geçerlilik, hakimin onayına bağlıdır (TMK’nın 184. maddesinin beşinci fıkrası). Noter şartı, mal rejimi sözleşmesi için 205. maddede öngörülmüştür ve boşanma protokolüne uygulanmaz.
Protokolde mal paylaşımı düzenlenmezse sonradan dava açılabilir mi?
Evet. Mal rejiminin tasfiyesi boşanmanın ferisi değildir; protokolde ya da hüküm fıkrasında tasfiyeye ilişkin açık bir hüküm yoksa taraflar sonradan ayrı bir dava açabilir (HGK 2022/850; HGK 2025/498). Bu alacakta TMK’nın 178. maddesindeki bir yıllık süre değil, on yıllık genel zamanaşımı uygulanır (TBK’nın 146. maddesi).
Anlaşmalı boşanmadan sonra tazminat ve yoksulluk nafakası istenebilir mi?
Hayır. Anlaşmalı boşanmada kusur tespiti yapılmadığı ve taraflar boşanmanın mali sonuçlarını karara bağlamış sayıldığı için karar kesinleştikten sonra maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası istenemez (maddi ve manevi tazminat için HGK 2019/512; yoksulluk nafakası için 2. HD 2017/6526). Kesinleşmeden önce açılan feri davalar konusuz kalır. Çocuk yararına iştirak nafakası bu yasağın dışındadır; her zaman istenebilir ve artırılabilir (TMK’nın 182. ve 331. maddeleri). Çekişmeli boşanmada ise bir yıllık süre içinde ayrı dava açılabilir (TMK’nın 178. maddesi).
Protokol imzalandıktan sonra vazgeçilebilir mi?
Evet. Karar kesinleşinceye kadar taraflar anlaşmadan dönebilir; bu halde dava çekişmeli boşanma olarak görülür (HGK 2019/475, oy çokluğu). Karşı oylarda dönmenin irade sakatlığıyla sınırlı olması gerektiği savunulmuştur; karşı oy bağlayıcı değildir.
Hakim protokolü değiştirebilir mi?
Evet. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişiklik taraflarca kabul edilmezse anlaşmalı boşanmanın koşulu oluşmaz (TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrası). Hakimin onayı, protokolün geçerlilik şartıdır.
Ziynet eşyası protokolde yazılmazsa ne olur?
Ziynet alacağı davası açılabilir. Protokolde ziynet eşyasına ilişkin açık bir düzenleme yoksa ve hükümde bu konuda karar verilmesine yer olmadığı belirtilmişse bu hüküm kesin hüküm doğurmaz (2. HD 2024/7757). Uyuşmazlığı önlemek için ziynet eşyası adet, ayar ve cins olarak protokole yazılmalıdır.
Nafaka artış oranı yazılmazsa her yıl artırım davası mı açılır?
Hayır, oran yazılmaması her yıl artırım davası açılmasını zorunlu kılmaz; oran yazıldığında nafaka her yıl kendiliğinden artar. Oran yazılsa bile nafaka artırım davası açılabilir; protokoldeki ileriye dönük genel vazgeçme hükmü bu davayı kapatmaz (2. HD 2026/4169). Mali durum değişirse artırım veya azaltım istenebilir (TMK’nın 176. maddesinin dördüncü fıkrası).
Protokol kaç nüsha düzenlenir?
Kanunda nüsha sayısı gösterilmemiştir. Uygulamada üç nüsha düzenlenmesi kolaylık sağlar: bir nüsha mahkemeye sunulur, taraflarda birer nüsha kalır. Geçerlilik nüsha sayısına değil, hakimin onayına bağlıdır.
Protokolle taşınmaz devri yapılabilir mi?
Taahhüt edilebilir, ancak protokol tek başına tapu devri yerine geçmez. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tescille kazanılır (mahkeme kararına dayanan hallerde tescilden önce) ve devir resmi şekle bağlıdır (TMK’nın 705. ve 706. maddeleri; Tapu Kanunu’nun 26. maddesi). İlamda tapu iptali ve tescile ilişkin bir hüküm yoksa icra dairesi tapu işlemi yapamaz; alacaklı, TMK’nın 716. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ayrı bir tapu iptali ve tescil davası açar.
Protokolü avukat olmadan hazırlayabilir miyim?
Evet, protokolü taraflar kendileri de hazırlayabilir. Hakim protokolü denetler ve gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; protokolün eksik ya da belirsiz kalması halinde anlaşmalı boşanmanın koşulu oluşmayabilir. Bu nedenle metnin denetlenmesi önemlidir.
Anlaşmalı boşanmada dava şartı arabuluculuk var mıdır?
Yoktur. Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklara uygulanır ve dava şartı listesinde aile hukuku yer almaz (6325 sayılı Kanun’un 1. ve 18/B maddeleri). Boşanma davası doğrudan aile mahkemesinde açılır.
