Ara
  • Avukat Baran DELİL

Boşanmada Mal Paylaşımı, Mal Rejiminin Tasfiyesi Davası, Yargıtay Kararları

Delil Hukuk Bürosu

boşanma mal paylaşım davası
 

Makale İçindekiler:

  1. Boşanmada Evlilik Süresince Edinilen Mallar Nasıl Paylaştırılır?

  2. Boşanma Davası Nedir? Mal Paylaşımı Davası ile Arasındaki İlişki Nedir?

  3. Evlilik ile Kurulan Mal Rejimi Nasıl Tasfiye Edilir?

  4. Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Davası

  5. Evlilikte Mal Rejimleri Ne Demektir?

  6. Mal Rejimi Türleri Nelerdir?

  7. Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi(Yasal Mal Rejimi)

  8. Seçimlik Mal Rejimleri

  9. Mal Ayrılığı Rejimi

  10. Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi

  11. Mal Ortaklığı Rejimi

  12. Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Malların Yönetimi

  13. Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Nasıl Gerçekleştirilir?

  14. Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Kişisel Mallar

  15. Edinilmiş Mal ve Katılma Alacağı Nedir?

  16. Katkı Payı Alacağı ve Değer Artış Payı Alacağı

  17. Mal Rejiminin Sona Erdiği An

  18. Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı Süresi

  19. Mal Paylaşımı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

  20. Anlaşmalı Boşanma Davasında Mal Rejiminin Tasfiyesi

  21. Boşanmada Mal Paylaşımı Davalarında Uygulanacak Faiz

  22. Boşanma Davası Öncesi ve Sonrasında Ödenen Kredilerin Mal Paylaşımı Davasında Değerlendirilmesi

  23. Şirket Hisselerinin Mal Paylaşımı Dahilinde Değerlendirilmesi

  24. Boşanma Kararı Verilmeden Önce Satılmış Olan Malların Satış Bedellerinin Mal Paylaşımı Davasında Değerlendirilmesi

  25. Mal Rejiminin Tasfiyesine İlişkin Yargıtay Kararları

 

Boşanmada Evlilik Süresince Edinilen Mallar Nasıl Paylaştırılır?


Evlilik birliğinin kurulması ile birlikte evlenen taraflar arasında maddi ve manevi bir hukuki statü kurulmaktadır. Evlenmiş olan çiftin evlilik birliği süresince edindikleri malların hukuki statüsü, mal rejimleri çerçevesinde değerlendirilir. Birbirleriyle evlenmiş olan kişiler, kendilerinin arzu ettiği bir mal rejimini seçebilecekleri gibi, hiçbir mal rejimini seçmemeleri halinde edinilmiş mallara katılma rejimi dahilinde evlilik birliği süresince edinilen mallara eşit bir şekilde malik olurlar; bu anlamda, edinilmiş mallara katılma rejiminde bir malın kimin adına kayıtlı olduğunun önemi bulunmamaktadır.


Boşanmada mal rejiminin tasfiyesi, tarafların anlaşmalı veya çekişmeli boşanmış olmaları hallerine göre üç farklı şekilde gerçekleştirilebilmektedir:

  1. Taraflar, anlaşmalı boşanma davası yolunu tercih etmişlerse, anlaşmalı boşanma protokolü içerisinde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olarak da detaylı olarak açıklamalarda bulunup aralarında geçerli olan mal rejimini kendi rızalarına uygun bir şekilde tasfiye edebilirler,

  2. Anlaşmalı boşanma yolunu tercih etmiş olan taraflar, düzenlemiş oldukları anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin açıklamalarda bulunmamışlarsa, anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesi akabinde mal rejiminin tasfiyesi davası açmak suretiyle mal rejiminin mahkeme tarafından tasfiye edilmesini talep edebilirler,

  3. Çekişmeli boşanma davası sonucunda nihai karar verilmiş ve karar kesinleşmiş ise, boşanan tarafların her biri mal rejiminin tasfiyesi davası açabilir ve mahkeme tarafından mal rejiminin tasfiyesine karar verilmesini sağlayabilir.

Aşağıda tüm bu hususları detaylı olarak açıklamaya çalışacağız ve her bir olasılığı değerlendirmeye alarak, sorunun çözümüne dair siz değerli okuyucularımıza bir fikir vermeye çalışacağız.



Boşanma Davası Nedir? Mal Paylaşımı Davası ile Arasındaki İlişki Nedir?


Boşanma davası: Ölüm, gaiplik, cinsiyet değişikliği, evliliğin iptali ve evliliğin butlanı gibi evlilik birlikteliğini sona erdiren sebeplerden birisidir. Boşanma, anlaşmalı boşanma davası veya çekişmeli boşanma davası açılmak suretiyle gerçekleştirilebilir. Ancak boşanma davası başlı başına evlilik birliği içerisinde bulunan çiftin arasında kurulmuş olan mal rejiminin tasfiyesini sağlamamaktadır.


Yaygın kanının aksine boşanma davasına ilişkin olarak karar verilmesi ile birlikte, aralarında evlilik birliği kurulmuş olan tarafların evlilik müddetince edinmiş oldukları hak ve alacakları, taşınır ve taşınmaz malları ve sair tüm malvarlıklarının paylaşımı kendiliğinden gerçekleştirilmez. Bunun için ya tarafların ayrıca ve açıkça anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olarak icra edilebilir nitelikte açıklamalarda bulunmaları ya da anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davasının bitmesi akabinde aile mahkemesinde "mal rejiminin tasfiyesi davası" açmaları gerekmektedir.


Boşanma ile birlikte evlilik mallarının nasıl paylaştırılacağı hususu ciddi anlamda profesyonellik isteyen bir hukuki meseledir ve bu meselenin doğru anlaşılması için mal rejimlerinin ne anlama geldiğinin yanında bu mal rejimlerinin hangi hallerde ve ne suretle tasfiye edildiğinin anlaşılması gerekir.


Boşanma davası ve ferileri hakkında daha detaylı bilgi almak için konuya ilişkin makalemizi okuyabilirsiniz: Boşanma Davasının Ferileri



Evlilik ile Kurulan Mal Rejimi Nasıl Tasfiye Edilir?


Evlilik ile kurulan mal rejimleri, evlilik birliğinin sona ermesi ile birlikte son bulur. Ancak her ne kadar mal rejimi sona ermiş de olsa, bu mal rejiminin tasfiyesinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.


Örneğin taraflar arasındaki mal rejimi, ölümle veya boşanma ya da başkaca bir evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle ile sona erebilir. Ancak ölüm halinde sağ kalan eş, mirasçılara yönelik olarak mal rejimin tasfiyesi talebiyle katılma, değer artış veya katkı payı alacağını talep etmelidir. Aynı şekilde, çekişmeli bir boşanma davası ile evlilik birliktelikleri sona eren taraflar, evlilik boyunca edindikleri malların paylaşımı için evlilik birliği ile birlikte doğmuş olan mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olarak aile mahkemesinde dava açmalıdır. Mal rejiminin tasfiyesi, aşağıda detaylı olarak anlatacak olduğumuz üzere, çok büyük hak kayıplarına sebebiyet verebileceğinden dolayı dikkatle ele alınması gereken bir husustur. Bu nedenle mutlaka alanında uzman bir boşanma avukatı ile görüşüp hukuki danışma ve dava temsil desteği temin etmenizi tavsiye ederiz.


Ölüm ve gaiplik gibi hallerde ise, ölenin veya gaibin mirasçıları ya da sağ kalan eş tarafından mal paylaşımı davası açılabilir. Sağ kalan eş tarafından bu dava açılıyorsa davalılar ölen ya da gaibin mirasçıları olacaktır. Mirasçılar da husumeti ölenin ya da gaibin sağ kalan eşine yönelteceklerdir.



Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Davası


Evlilik birliğinin ölüm, gaiplik veya boşanma gibi birçok farklı sebeple sona erebileceğinden söz etmiştik. Mal paylaşım davası ya da mal rejiminin tasfiyesi davası, halk arasında bilinen adıyla “boşanmada mal paylaşımı”, evlilik birliğiyle birlikte eşler arasında kurulmuş olan mal rejiminin tasfiyesini ve taraflar arasında hakları oranında paylaştırılmasını ifade etmektedir. Eşler arasında mevcut bulunan mal rejiminin tasfiyesini konu edinen mal paylaşım davası: katkı payı alacağı, değer artış payı alacağı ve katılma alacağı gibi birbirinden farklı bir takım alacak taleplerini ihtiva edebilmektedir.


Mal rejiminin tasfiyesi, evlilik birliği içerisinde edinilmiş olan ev, araba, dükkan, şirket hissesi, şirket kar payı, mevduat hesabı, altın, döviz ve kripto para gibi birçok taşınır ve taşınmaz malın eşler arasında paylaşımını ilgilendiren bir konudur. Bu nedenle mal rejiminin tasfiyesi davasında yapılacak en ufak bir hata, çok büyük hak kayıplarına gebedir.


Eğer eşler, kendi aralarında özel olarak bir mal rejimi seçmemişlerse, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabii olduklarının kabulü gerekir. Ancak bu hususta, 1 Ocak 2002 öncesi ve 1 Ocak 2002 sonrası olarak iki ayrı dönem arasındaki farklılık önem arz etmektedir.


1 Ocak 2002 öncesinde kurulmuş olan evlilik birliklerinde mal ayrılığı rejimi söz konusu olacaktır. Çünkü bu tarih öncesinde yasal mal rejimi mal ayrılığı rejimidir.


1 Ocak 2002 sonrasında kurulmuş olan evlilik birliklerinde ise, bu tarihte yürürlüğe girmiş olan Türk Medeni Kanunu düzenlemesine göre edinilmiş mallara katılma rejimi söz konusu olacaktır.


Burada şunu belirtmekte fayda görüyoruz: Türk Aile Hukuku yasa ve uygulamasında dizi ve filmlere konu olan cinsten bir çeşit evlilik sözleşmesi söz konusu değildir. Ancak yukarıda da bahsettiğimiz gibi evliliğe uygulanacak olan mal rejiminin, mal rejimi türleri arasından hangisi olacağı eşler tarafından seçilebilmektedir.


Evlilik birliğinin kurulmasından önceki mallar ise kural olarak mal rejimine dahil edilmemektedir. Mal rejimi türlerinin neler olduğu ve diğer ilgili konular aşağıda daha detaylı olarak anlatılmaktadır.



Evlilikte Mal Rejimleri Ne Demektir?


Evlilik birliğinin kurulmasıyla birlikte, kural olarak evlenen çift bir takım hukuki statülere dahil olmaktadır. Örneğin evlilik birliği içerisine giren tarafların medeni durumu "evli" olarak güncellenir.


Bu hukuki statünün gereği olarak evlilik birliğinin her bir tarafına sadakat yükümlülüğü, evlilik birliğinin giderlerine katılma yükümlülüğü vb. hak ve yükümlülükler yükletilmiş olur. Evliliğin malvarlığına ve mülkiyet hakkına etkileri de mal rejimleri adı verilen bir hukuki statü içerisinde değerlendirilir.


Eşlerin evlilik birliği süresince edindikleri tüm mallar, dahil oldukları mal rejimi kapsamında değerlendirilir. Bunun sonucu olarak da boşanma halinde söz konusu mal rejiminin tasfiyesi ve bu malların eşler arasında mal rejimi kurallarına uygun bir şekilde paylaştırılması gerekmektedir.



Mal Rejimi Türleri Nelerdir?


Mal rejimi türleri edinilmiş mallara katılma rejimi ve seçimlik mal rejimleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Seçimlik mal rejimleri de kendi içinde alt başlıklara ayrılmaktadır. Mal rejimleri hakkınde detaylı bilgi için tıklayınız: Evlilikte Mal Rejimleri


Türk hukuk sistemimizde eşler arasındaki mal rejimleri, Türk Medeni Kanunumuzun 202. maddesi ile 281. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Ancak olağanüstü mal rejimi, bir çeşit mal rejimi olmaktan ziyade, taraflardan birinin istemi üzerine mal ayrılığı rejimine geçiş hükümlerini oluşturmaktadır. Bu nedenle esas olarak dört mal rejiminin bulunduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Bunlar:

  1. Edinilmiş mallara katılma rejimi,

  2. Mal ayrılığı rejimi,

  3. Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi,

  4. Mal ortaklığı rejimi ve

  5. Olağanüstü mal rejimi

Ülkemizde en sık karşılaşılan mal rejimi, çok büyük farkla edinilmiş mallara katılma rejimidir. Dolayısıyla bu makalemizde daha çok edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi üzerinde duracağız.


a) Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi(Yasal Mal Rejimi)


Yukarıda bahsetmiş olduğumuz gibi, eşlerin seçimlik mal rejimlerinden birini seçmemesi halinde edinilmiş mallara katılma rejimi, yasal mal rejimi olarak evlilik birliği içerisindeki taraflar arasındaki malvarlığı ilişkisini düzenler. Türk hukuk sisteminde yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Edinilmiş mallara katılma rejimi, genel hatlarıyla kişisel eşyalar ve evlilik birliği kurulduktan sonra edinilmiş olan malları ihtiva etmektedir.


Evlilik birliğinin kurulmasından itibaren edinilen mallar üzerinde eşlerin katılma alacakları söz konusu olacaktır. Bunun yanında eşlerin kişisel eşyaları üzerindeki hakları saklıdır. Boşanma sonrasında eşler, malvarlığı değerleri üzerinden katılma alacaklarını elde edecekleri gibi diğer eşte bulunan kişisel eşyalarını da talep edebileceklerdir.


Türkiye'de gerçekleştirilen evliliklerin de çok büyük bir çoğunluğu, edinilmiş mallara katılma rejimi dahilinde kurulmakta ve sürdürülmektedir. Taraflar evlendikten sonra da mal rejiminin değiştirilmesi için kendi aralarında bir sözleşme akdedebilirler, bu durumun önünde bir engel yoktur.


Edinilmiş mallara katılma rejimi, 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren hukuk düzenimize yasal mal rejimi olarak girmiş bulunmaktadır. 1 Ocak 2002 öncesinde kurulmuş olan evlilik birliktelikleri de bu tarihten itibaren edinilmiş mallara katılma rejimine tabii olmuştur. Edinilmiş mallara katılma rejimine göre evlilik birliğinin kurulması akabinde edinilen tüm mallar, hangi eşin üzerine kayıtlı olursa olsun, eşit paylarla her iki eşe de ait olmaktadır.


Edinilmiş mallara katılma rejimi:

  • Eşin çalışmasının karşılığı olan edinimler,

  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,

  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,

  • Kişisel malların sağladığı gelirler ve

  • Edinilmiş malların yerine geçen değerleri kapsar.

Yani yukarıda saymış olduğumuz tüm hak ve alacaklar, hangi eşin üzerine kayıtlı olursa olsun, eşlerin ortak malvarlığı değerleri içerisinde değerlendirilirler.


Örnek verecek olursak: Bir iş insanı ile daha düşük ekonomik geliri olan bir şahsın evlenmiş olduğunu düşünelim, taraflar evlenirken veya evlendikten sonra başka bir mal rejimini tercih etmemişler ise, iş insanının edindiği ev, araba vb. taşınır veya taşınmaz tüm malvarlıkları, eşit paylarla tarafların ortak mülkiyetinde olacaktır. Diğer eş, söz konusu malvarlığının edinilmesine, örneğin bir evin satın alınmasına hiçbir katkı sağlamamış olsa dahi %50 oranında söz konusu mala ortak olacaktır.


Edinilmiş mallara katılma rejimi hakkında detaylı bilgi için tıklayınız: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi


b) Seçimlik Mal Rejimleri


b.1) Mal Ayrılığı Rejimi


Eşlerden her biri kendi malvarlığı üzerindeki mülkiyet hakkını korur. Bu malvarlığı üzerinde diğer eşin herhangi bir hakkı söz konusu olmaz.


Mal ayrılığı rejimi hakkında detaylı bilgi için tıklayınız: Mal Ayrılığı Rejimi


b.2) Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi


Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi edinilmiş mallara katılma rejimine benzese de esas olarak eşlerin kendi malları üzerinde mülkiyet hakkının unsurlarına(kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma) sahip olduğu, ancak kimin olduğu belli olmayan malvarlığı unsurlarının eşlerin paylı mülkiyetinde bulunduğu bir çeşit mal rejimidir.


Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi hakkında detaylı bilgi için tıklayınız: Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi


b.3) Mal Ortaklığı Rejimi


Bu mal rejiminde eşlerin kişisel eşyaları yine kendilerine aittir. Ancak kişisel eşyalar dışında, eşler tarafından ortaklık dışında tutulmamış olan her eşya eşlerin ortak eşyası sayılır. Eşlerin bu ortaklık eşyaları üzerindeki hakları bölünemez bir bütün olarak ele alınır ve elbirliğiyle mülkiyet söz konusu olur.


Mal ortaklığı rejimi hakkında detaylı bilgi için tıklayınız: Mal Ortaklığı Rejimi


Ülkemizde en yaygın olarak yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi kullanılmaktadır. Dolayısıyla bu yazımızda genel hatları itibariyle edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi ile ilgili bilgi verilecek olup, diğer mal rejimleriyle ilgili bilgi almak veya bu makalede işlenmiş olan edinilmiş mallara katılma rejimi ile ilgili olarak detaylı bilgi edinmek ve randevu almak için Ankara boşanma avukatı ile iletişime geçin.


Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Malların Yönetimi


Her eş, yasal sınırlar içerisinde kişisel malları ile edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma hakkına sahiptir. Aksine anlaşma olmadıkça, eşlerden biri diğerinin rızası olmadan paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarrufta bulunamaz. Üçüncü kişilere karşı eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur.



Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Nasıl Gerçekleştirilir?


Boşanmada mal paylaşımı konusunda anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanmada farklı uygulamalar söz konusu olacaktır. Bu yazımız boşanma davası ile ilgili olmayıp eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, yani mal paylaşımı davası ile ilgilidir.

Eşler arasındaki evlilik birliğinin boşanma ile sonuçlanması halinde, taraflar anlaşmalı boşanma protokolü ile bu konuda bir belirleme yapmadılar ise taraflar arasındaki mal rejiminin tasfiyesi de gündeme gelecektir. Açılacak olan mal paylaşım davasında hangi mal rejimi türünün evlilik birliği üzerinde etkisinin bulunduğu hususu öncelikle tespit edilmelidir.


Edinilmiş mallara katılma rejiminde, ilk olarak eşlerin kişisel eşyalarının mülkiyeti, bu kişisel eşyalara sahip olan eşler üzerinde bırakılır. Sonrasında evlilik birliği içerisinde(2002 yılı sonrası) edinilmiş olan malvarlığı değerleri eşler arasında eşit bir şekilde bölüştürülür. Buna eşlerin katılma alacağı denmektedir.


Medeni Kanunumuzun 220. ve 221. maddelerine göre edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mallar nelerdir sorusu sorulacak olursa, Medeni Kanunumuzda bu noktada kanundan kaynaklanan ve sözleşme ile kişisel mal olarak belirlenen şeklinde iki tip kişisel mal tanımı yer almaktadır.



a) Edinilmiş Mallara Katılma Rejiminde Kişisel Mallar


TMK madde 220’de belirtildiği üzere kanun gereğince kişisel mal sayılanlar:

  1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,

  2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri,

  3. Manevî tazminat alacakları,

  4. Kişisel mallar yerine geçen değerler.

TMK madde 221’de belirtilmiş olduğu üzere taraflar arasında kurulacak sözleşmeye göre kişisel mal sayılanlar:

  1. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler.

  2. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler.


Bu yukarıda sayılmış olan malvarlığı değerleri eşlerin kişisel eşyaları sayılır ve mal paylaşımına dahil edilmez.


Sayılan bu kişisel eşyalar denklemden çıkarıldıktan sonra artık sıra evlilik birliği içerisinde edinilmiş olan mallara gelecektir.



b) Edinilmiş Mal ve Katılma Alacağı Nedir?


Evlilik birliği içerisinde edinilen ve edinilmiş mallara katılma rejimine dahil kabul edilen mallar eşler arasında yarı yarıya paylaştırılacaktır. Edinilmiş mallardan kasıt genel itibariyle Medeni Kanunumuzun 219. Maddesinde sayılmıştır:


Türk Medeni Kanunumuzun 219. Maddesine Göre:Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır: 1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler, 2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler, 3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, 4. Kişisel mallarının gelirleri, 5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler

Yine Medeni Kanunumuzun 222. Maddesine göre ise kişisel mallar ile edinilmiş malların ayrımı yapılırken:

  1. “Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

  2. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.

  3. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.”

Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır. Tasfiye sırasında, paylı mülkiyete konu bir mal varsa, eşlerden biri kanunda öngörülen diğer olanaklardan yararlanabileceği gibi, daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle o malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.


Eşler karşılıklı borçları ile ilgili düzenleme yapabilirler.


Eşlerin paylarının hesaplanması hususunda kişisel malların ve edinilmiş malların ayrılmasına ilişkin olarak Medeni Kanunumuzun 228. vd maddelerinde belirtilmiş olduğu üzere eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malları, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır.


Eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre ömür boyunca irat yani aylık ödeme bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.


Aşağıda sayılanlar, edinilmiş mallara değer olarak eklenir:

  1. Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar,

  2. Bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla, kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.

Eşlerin kişisel malları ile edinilmiş malların iç içe geçmiş olması, kişisel malların edinilmiş malların edinilmesinde veya edinilmiş malların kişisel malların edinilmesinde kaynak olarak kullanıldığı durumlar ve benzeri haller söz konusu olabilir. Bu gibi durumlarda, bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir.


Her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.


Bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa, değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine veya mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.


Eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar artık değerdir. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.


Eşlere ait kişisel ve edinilmiş mallar, mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre değerlendirilir; kural olarak bu malların tasfiye anındaki güncel piyasa değerleri hesaba katılır. Yani tasfiye konusu malın, tasfiye kararına en yakın tarihteki sürüm değerinin belirlenmesi gerekir.


Katılma alacağı ve aşağıda detaylı olarak izah ettiğimiz değer artış payı, ayın veya para olarak ödenebilir. Aynî ödemede malların sürüm değeri esas alınır; bir mesleğin icrasına ayrılmış birimler ile işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir. Katılma alacağının ve değer artış payının derhâl ödenmesi kendisi için ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerinin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir. Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa ayrıca borçludan güvence istenebilir.



c) Katkı Payı Alacağı ve Değer Artış Payı Alacağı


Mal paylaşım davalarında katılma alacağı yanında bir de katkı payı alacağı ve değer artış payı alacağı adı altında iki farklı alacak söz konusu olabilmektedir.


Katkı payı alacağı esas itibariyle 1 Ocak 2002 tarihi öncesinde mal ayrılığı rejimine tabi olan eşlerden birinin, diğer eşin bir malvarlığı değeri edinmesine sağladığı katkının, günümüze oranlanarak dava tarihi itibariyle ve faiziyle birlikte talep edildiği bir alacak türüdür. 1 Ocak 2002 tarihinden sonra artık, 2002 öncesinde Yargıtay kararları ile uygulamaya kazandırılmış olan katkı payı alacağı yerine, değer artış payı alacağı talep edilecektir.


Değer artış payında da aynı katkı payı alacağında olduğu gibi, bir eşin, diğer eşin malvarlığına sağladığı değerlerin artış payı talep edilebilecektir ancak bu iki alacak arasında uygulamaya dair de çeşitli farklar bulunmaktadır. Örneğin değer artış payında faiz karar tarihinden itibaren işleyecektir, katkı payı alacağında ise faiz tarihi olarak dava tarihi esas alınmaktadır.


Değer artış payına ilişkin olarak Medeni Kanunumuzun 227. maddesine göre: Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur ve bu alacak o malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır; bir değer kaybı söz konusu olduğunda katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Böyle bir malın daha önce elden çıkarılmış olması hâlinde hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi, pay oranını da değiştirebilirler.


Mal Rejiminin Sona Erdiği An


Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi boşanma davasının açılış tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sona erer.


Örnek verecek olursak:

  1. 12.12.2015 tarihinde boşanma davası açılmış,

  2. 01.01.2021 tarihinde temyiz sürecinin de sona ermesiyle birlikte boşanma kararı kesinleşmiş ise,

  3. Mal rejimi boşanma davasının açılış tarihi olan 12.12.2015 tarihinde sona ermiş sayılır ve mal rejiminin tasfiyesi davasında, boşanma davasının açıldığı 12.12.2015 tarihinden önce edinilmiş olan mallar değerlemeye tabii tutulur.

  4. Mal rejiminin tasfiyesi tarihi ise, mal rejiminin tasfiyesi davasında kararın verilip kesinleştiği tarihtir.


Boşanma Halinde Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı Süresi


Boşanma davaları sonrasında açılacak olan mal paylaşım davaları için zamanaşımı süresi boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren başlar. Boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren dava zamanaşımı süresi ise 10 yıldır. Uygulamada mal paylaşım davaları boşanma davası ile birlikte açılabilmektedir. Ancak boşanma davası ile birlikte açılan mal paylaşım davalarında boşanma davası bekletici mesele yapılacağı için mal paylaşım davası boşanma kararı verilinceye kadar rafa kaldırılır. Bu kuralın tek istisnası, anlaşmalı boşanma protokolü ile mal rejiminin tasfiyesinin de gerçekleştirilmesidir.


Mal Paylaşımı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme


Mal paylaşımı davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemelerinin aile mahkemesi sıfatıyla görevli olacağı kabul edilmelidir. Yetkili mahkeme ise Türk Medeni Kanunumuzun 214. maddesinde belirtilmiş olduğu üzere:


1. Mal rejiminin ölümle sona ermesi durumunda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi,

2. Boşanmaya, evliliğin iptaline veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda, bu davalarda yetkili olan mahkeme,

3. Diğer durumlarda davalı eşin yerleşim yeri mahkemesidir.



Anlaşmalı Boşanma Davasında Mal Rejiminin Tasfiyesi


Yukarıda bahsetmiş olduğumuz gibi, mal rejiminin anlaşmalı boşanma davası ile birlikte tasfiye edilmesi ve malların paylaşılması mümkündür. Ancak Yargıtay kararlarında konuya ilişkin olarak bazı uygulama kuralları öngörülmüştür. Bu nedenle mal rejiminin anlaşmalı boşanma protokolüne eklenecek hükümler aracılığıyla tasfiye edilmesi ve evlilik mallarının bu şekilde paylaştırılması halinde, boşanma protokolü özenle düzenlenmeli ve Yargıtay'ın emsal kararlarına uygun hareket edilmelidir.


Olası hak kayıplarının önlenmesi için mal paylaşımına ilişkin olarak anlaşmalı boşanma protokolünde yer alması gereken hükümler her somut olayda değişiklik göstermek üzere, genel itibariyle aşağıdaki koşullara uygun olmalıdır:

  • Mal paylaşımına ilişkin hükümler icra edilebilirlik şartına uygun olmalıdır,

  • Paylaşıma konu mallar, ayrıca ve açıkça belirtilmeli ve paylaşım hususunun nasıl gerçekleştirildiği, hangi tarafın ne kadar hisse veya hisse karşılığı ne kadar ödeme aldığı açıkça belirtilmeli,

  • Herhangi bir hak veya alacaktan feragat edilmişse, feragatin gayri kabili rücu olarak gerçekleştirildiği ifade edilmeli,

  • Nafaka ve tazminat gibi boşanmanın ferilerine ilişkin alacak kalemleri ile mal paylaşımına konu edilen hak ve alacakların birbirinden ayrı olarak tanımlamaları yapılmalı,

  • Taraflardan birinin, diğer tarafa herhangi bir evlilik malı üzerindeki hakkına ilişkin olarak ödeme yapacaksa ödemenin nasıl gerçekleştirileceği, gerçekleştirilmemesinin sonuçları belirtilmelidir.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2013/1752 E. 2013/12778 K. Sayılı ve 23.09.2013 tarihli kararında: "Boşanma dosyasında az yukarıda yazılı protokolde, genel ifadeler kullanılmak suretiyle evlilik süresince edinilen mallardan bahsedilmiş, protokole konu mallar ayrıca ve açıkça yazılmadığı gibi boşanma dosyasındaki tutanağa da geçirilmemiştir. Kaldı ki, protokolde malvarlığının paylaşıldığı belirtilmesine rağmen davacı kadına hangi malların isabet ettiği de belirtilmemiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 27.05.2009 gün 2009/2-158 Esas - 2009/217 Karar sayılı ilamında da belirtildiği gibi boşanmanın mali sonuçları üzerindeki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesinde düzenlenen boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat, 175. maddesinde düzenlenen yoksulluk nafakası, şahsi eşyalarla ilgili anlaşmaya, kısaca boşanmanın ferilerine ilişkin olup, mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan katılma ve değer artış payı alacağına konu yukarıda özgülenen taşınmazlar bu beyanlar içinde değildir. Başka bir anlatımla, somut olayda boşanma dosyası içeriğindeki protokol ve beyanlarla tarafların aralarındaki mal rejimini tasfiye ettikleri kabul edilemez." ifadeleri ile protokolde yer alması gereken unsurları ve bu unsurların protokolde ne şekilde yer alması gerektiğine yönelik açıklamalarda bulunmuştur.


Yine Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 2017/9765 E. 2017/11128 K. Sayılı ve 20.09.2017 tarihli kararında: "Kural olarak, boşanma davalarıyla birlikte mal rejimine ilişkin açıklamaların ve eşler arasında varılan sonuçların anlaşma protokolünde yer almalarında herhangi bir sakınca bulunmayıp, bunu engelleyen bir kanun hükmü de yoktur. Yine ilke olarak, dar kapsamlı olarak ifade edilen ibarelerin boşanmanın feri niteliğinde bulunan nafaka, maddi–manevi tazminat gibi istekleri kapsadığı kabul edilebilir. Mal rejiminden kaynaklanan istekler boşanmanın eki niteliğinde istekler olmadığından anlaşma ya da protokol, mal rejimlerini de kapsıyor ise, bu takdirde taşınır ve taşınmaz mal niteliğinde bulunan katkı payı ya da artık değere konu olan bu tür eşyaların açık bir biçimde tek tek, bentler halinde protokolde yer alması gerekir. Somut olayda, herhangi bir açık ibare bulunmamaktadır. Sadece, "tarafların evlilik birliğinin devamı esnasında alınan mallar ile ev eşyalarını aralarında paylaştıkları için bu konuda herhangi bir anlaşmazlıkları bulunmadığını " ibaresi yer almaktadır. Mal tabirinin tüm taşınır ve taşınmazları kapsadığını kabul etmek mal rejimi davalarının mantığına ve hakkın özüne aykırı düşer. Mal tabiri oldukça dar bir kavramdır. Bu nedenle bu tabirin katkı payı ya da edinilmiş mallardan kaynaklanan taşınmaz ya da taşınır niteliğindeki eşyaları da kapsadığının kabulüne olanak bulunmamaktadır. ... Başka bir anlatımla; protokolde tasfiyenin ne şekilde yapıldığı ayrıca ve açıkça belirtilmemiştir. O halde; genel ifadeler kullanılarak anlaşmalı boşanma dosyasına verilen, duruşma tutanağına geçirilmediği gibi tasdik edildiği hüküm fıkrasından anlaşılmayan dayanak protokolün düzenlendiği zaman ve koşullar dikkate alındığında geniş yorumlanmak suretiyle evlilik birliği içerisindeki mal varlığının tamamını kapsadığı şeklinde yorumlanması denkleştirici adalet ve hakkaniyet ilkesine de uygun bulunmamaktadır." ifadeleri ile yukarıda alıntılamış olduğumuz görüşlerini yinelemiştir.



Boşanmada Mal Paylaşımı Davalarında Uygulanacak Faiz


Mal rejiminin tasfiyesi davasında katkı payı alacağı, katılma payı alacağı ve değer artış payı alacağına ilişkin hangi faizlerin, hangi tarihten itibaren yürütülmesi gerektiği hususu da aydınlatılmalıdır. Faiz konusu katılma payı alacağı ve değer artış payı alacaklarında, katkı payı alacağından farklı uygulanmaktadır.


  1. Katılma payı alacağında, Türk Medeni Kanunumuzun 239/3. maddesi uyarınca mal rejiminin tasfiyesine ilişkin karar tarihinden itibaren yasal faiz yürütülür,

  2. Değer artış payı alacağında da aynı şekilde Türk Medeni Kanunumuzun 239/3. maddesi uyarınca mal rejiminin tasfiyesine ilişkin karar tarihinden itibaren yasal faiz yürütülür,

  3. Katkı payı alacağında ise, dava tarihinden itibaren faize hükmedilmesi gerekmektedir. Ayrıca dava esnasında ıslah yapılmışsa, ıslah edilmiş olan tutar açısından faiz başlangıç tarihi, ıslah tarihi olmaktadır. Ancak belirsiz alacak davası niteliğindeki katkı payı alacaklarında talep yenileme dilekçesi, ıslah dilekçesi olarak kabul edilmediğinden dolayı bu halde de dava tarihinden itibaren yasal faiz hükmedilir.



Boşanma Davası Öncesi ve Sonrasında Ödenen Kredilerin Mal Paylaşımı Davasında Değerlendirilmesi


Tasfiyeye konu edilecek olan malvarlığı değerinin bedelinin tamamının ya da bir kısmının kredi ile karşılanması halinde, kredi veren kuruluşa yapılan geri ödemelerin isabet ettiği dönem, kredi ödeme miktarları ve taksit sayısından hareketle hesaplama yapılmalı ve mal rejiminin tasfiyesi sonucunda eşlerin alacak miktarları belirlenmelidir.


4721 sayılı Türk Medeni Kanunumuzun 202/1. hükmü uyarınca, edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde yapılan ödemelerde, eşler lehine değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı hakları doğabilecektir. Ancak kredi borcuna ilişkin yapılmış olan ödemelerin bir kısmının mal rejiminin devamı süresince yapılıp, bir kısmının da mal rejiminin sona erme tarihinden sonra yani boşanma davasının açılış tarihi sonrasında yapılması halinde; öncelikle, mal rejiminin sona erdiği tarihte henüz vadesi gelmediği için ödenmemiş olan kredi borç miktarının, toplam kredi borcuna oranı bulunur. Sonrasında bulunan bu kredi borç oranının, taşınmazın toplam satın alım bedeli karşısındaki oranına dönüşümü gerçekleştirilir.


Tespit edilen bu oranın, taşınmazın tasfiye tarihindeki(mal rejiminin tasfiyesine dair karara en yakın tarih) güncel piyasa değeri(sürüm değeri veya rayiç değeri olarak da geçer) ile çarpılması ile borç miktarı belirlenir. Bu ilke ve esaslara göre saptanan taşınmazın borç miktarı, tasfiye tarihindeki güncel piyasa değerinden düşüldükten sonra kalan miktar, değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı hesaplamasında göz önünde bulundurulur.


Kafa karıştırıcı olmaması adına daha basit bir dille anlatmamız gerekirse: Boşanma davası açılıncaya kadar yapılan peşinat ve kredi ödemeleri katkı payı alacağı, katılma payı alacağı ve değer artış payı alacağı hesaplamasında dikkate alınır. Ancak yapılmış olan ödemelerin güncel değere oranlanması sağlanır. Boşanma davası açıldıktan sonra yapılan ödemeler ise, hangi eş tarafından yapılmışsa yalnızca ona ait olacaktır. Örneğin:

  • 1.000.000 Türk Lirası değerine sahip olan bir taşınmazın 500.000 Türk Lirası değerinde kısmı yani ödenmesi gereken tutarın 1.000.000 / 500.000 = 1/2'si boşanma davası açılıncaya kadar ödenmiş olsun,

  • Geri kalan kısım boşanma davası açıldıktan sonra eşlerden biri tarafından ödenmiş ve tasfiye sırasında taşınmazın güncel değeri 1.500.000 Türk Lirasına ulaşmış ise,

  • Paylaşıma konu edilecek olan kısım, güncel değerin 1/2'si olacağından dolayı, 1.500.000 x 1/2 = 750.000 Türk Lirası üzerinden katkı payı, katılma payı veya değer artış payı alacağı hesaplanır.

  • Söz konusu mal, kendi adına kayıtlı olan eş tarafından diğer eşe 750.000 Türk Lirasının yarısı olan 375.000 Türk Lirası ödeme faizleri ile birlikte ödenir.

Tüm bu açıklamalar doğrultusunda hesaplama yapılabilmesi için, malın satın alınmasına ilişkin akit tablosu, tapu kayıtları(mal taşınmaz ise), araç sicil kaydı(mal araç ise), kredi sözleşmesi ve kredi borcu ödeme tablosu dahil finans ve bankacılık kuruluşu kayıtları, eşlerin söz konusu malların satın alınmasına ilişkin katkı sunduklarını ispata elverişli herhangi bir bilgi veya belge gibi deliller mutlaka dava ve delil dilekçesinde yer almalıdır. Ayrıca keşif ve bilirkişi delillerine de dayanılmalıdır. Çünkü uyuşmazlığın çözümü için gerekli olacak hesaplamalar, konusunun uzmanı bilirkişi veya bilirkişilerden oluşan bir heyet tarafından tanzim edilecek rapor ile dosya muhteviyatına girecektir.



Şirket Hisselerinin Mal Paylaşımı Dahilinde Değerlendirilmesi


Eşler, şirketin kurulması, korunması ve işleyişine katkı sağlamamış olsalar dahi, şirkete ait mallara ve elde edilen kar payına, mal rejimine ilişkin hukuki düzenlemeler dahilinde ortak olmaktadır. Dolayısıyla şirket hisseleri ve evlilik birliği süresince edinilmiş olan kar payı da edinilmiş mallara katılma rejimi dahilinde değerlendirilmektedir. Bu nedenle şirketin sahibi veya ortağı olmayan eşin de söz konusu şirket hissesi ve kar payı üzerinde katılma alacağının bulunduğunun kabulü gerekir. Mal rejiminin tasfiyesinde bu husus da dikkate alınmak durumundadır.


Şirket hissesi ve şirket kar payının mal rejiinin tasfiyesi davasında konu edilmesi halinde gerekli belirleme ve hesaplamaların yapılabilmesi için mali müşavir, bankacı ve hesap bilirkişi veya bilirkişilerinden de yardım alınabilecektir. Zaten mal paylaşımı davalarında bilirkişi deliline mutlaka dayanılması gerekmektedir ve tavsiye edilir.


Mal rejiminin tasfiyesinde şirket kar payı ödemelerinin tespiti oldukça önem arz eden bir konudur. Bu davayı incelemekte olan mahkeme tarafından davaya konu edilen şirketin kar edip etmediği araştırılmalı, şirket kar etmişse diğer eşe kar payı ödenip ödenmediği tespit edilmeli, kar payı ödenmemişse ya da ödendiği ispat edilememişse, edilen karın şirkete yatırım olarak kullanılıp kullanılıp kullanılmadığının araştırılması gerekir. Ödenmiş kar payının mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olmaması durumunda iddia ve savunma doğrultusunda ve taleple bağlılık ilkesi dahilinde toplanan tüm deliller, ailenin ekonomik ve sosyal statüsü ile yaşam standardı ve hayatın olağan akışına göre ailenin harcamasında kullanıldığı kabul edilebilecek makul miktar belirlenip çıkarılmalı ve kalan miktar mal rejiminin tasfiyesinde dikkate alınmalıdır.



Boşanma Kararı Verilmeden Önce Satılmış Olan Malların Satış Bedellerinin Mal Paylaşımı Davasında Değerlendirilmesi


Mal rejiminin sona erdiği an, boşanma davasının açılış tarihidir; yani boşanma davasının kesinleşmesi ile birlikte, bu davanın açılış tarihi itibariyle mal rejimi sona ermiş sayılır ve mal rejiminin tasfiyesi davasında da boşanma davasının açılış tarihi öncesinde edinilmiş olan mallar dikkate alınır.


Tasfiye konusu mal elden çıkarılmışsa, mahkemece değer tespiti hakkaniyete uygun olarak yapılmalıdır. Eğer Türk Medeni Kanunumuzun 229/2. maddesinde öngörülmüş olduğu üzere bir eşin diğerinin katılma alacağını azaltmak kastıyla devir yapmış olduğu anlaşılırsa, başkasına devredilmiş olan söz konusu mal sanki hala mevcutmuş gibi tasfiye hesabına dahil edilmeli ve devir tarihindeki durumu da gözetilerek değerlendirme yapılmalıdır. Dolayısıyla tanzim edilecek olan bilirkişi raporları da bu hususu ihtiva etmelidir.


Sonuç olarak edinilmiş mallara katılma rejimi dahilinde değerlendirilmesi gereken malvarlığı unsurlarının boşanma kararı verilmeden önce satılmış olması halinde iki ihtimal üzerinde durulacaktır:

  1. Söz konusu malı satan eşin, diğer eşi zarara uğratmak amacıyla kötüniyetli davrandığının ispatlanması halinde malın güncel piyasa değeri hesaplanır ve bu değer üzerinden karar verilir,

  2. Söz konusu malı satan eşin kötüniyetli olduğu ispatlanamazsa, devir tarihindeki bedel üzerinden karar verilir.


 

Mal Rejiminin Tasfiyesine İlişkin Yargıtay Kararları

 
  • Paylaşıma konu malın kredi ile alınmış olması,

  • Kredi ile edinilen malın paylaşımı usulü,

  • Kredi ile alınan malın paylaşımında hesaplama yöntemi,

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/5345 E., 2021/8998 K. sayılı kararı "İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : Değer Artış Payı-Katılma alacağı "...

...

... Tasfiyeye konu malın, bedelinin tamamının ya da bir kısmının kredi ile karşılanması durumunda, kredi veren kuruluşa yapılan geri ödemelerin isabet ettiği dönemden, miktarından ve taksit sayısından hareketle mal rejiminin tasfiyesi sonucunda eşlerin alacak miktarları belirlenir. 4721 Sayılı TMK'nin 202/1 inci maddesi gereğince edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde yapılan ödemelerde, eşler lehine değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı hakları doğabilecektir. Kredi borcu ödemelerinin bir kısmının mal rejiminin devamı süresince, bir kısmının da daha sonraki tarihlerde yapılmasında, mal rejiminin geçerli olduğu dönemin sonrasına sarkan ödemeler, dava konusu taşınmazın borcu kabul edilerek tasfiye gerçekleştirilir.

Yukarıda açıklandığı gibi iki döneme yayılan kredi borcu ödeme tablosu mevcut olduğunda; öncelikle, mal rejiminin sona erdiği tarihte henüz vadesi gelmediği için ödenmemiş kredi borç miktarının, toplam kredi borcuna oranı bulunur. Sonra bulunan bu kredi borç oranının, taşınmazın toplam satın alım bedeli karşısındaki oranına dönüşümü gerçekleştirilir. Tespit edilen bu oranın, taşınmazın tasfiye tarihindeki (karara en yakın) sürüm (rayiç) değeri ile çarpılmasıyla borç miktarı belirlenir. Bu ilke ve esaslara göre saptanan taşınmazın borç miktarı, tasfiye tarihindeki sürüm değerinden düşüldükten sonra kalan miktar, değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı hesaplamasında göz önünde bulundurulur.

Buna göre; öncelikle, tasfiyeye konu malın satın alma bedeli, bunun krediyle ve varsa kredi dışında eşlerin kendi imkanları ile karşıladıkları miktarlar ve oranları ile tasfiye (karara en yakın) tarihindeki sürüm (rayiç) değeri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Açıklamalar doğrultusunda hesaplama yapılabilmesi için, iddia ve savunma çerçevesinde, malın satın alınmasına ilişkin akit tablosuyla birlikte tapu/trafik kaydı, kredi sözleşmesi ve kredi borcu ödeme tablosu dahil finans kuruluşu kayıtları, ihtiyaç duyulması halinde eşlerin malın alınmasında katkı olarak kullandıklarını ileri sürdükleri mal varlıklarına ilişkin sair belgeler bulundukları yerlerden getirtilerek uyuşmazlığın çözümünde göz önünde bulundurulmalıdır. Uyuşmazlığın çözümünde kullanılabilecek belirleme ve hesaplamaların yapılabilmesi için gerek görülürse konusunun uzmanı bilirkişi veya bilirkişilerden oluşan kurulundan da yardım alınmalıdır.

Yukarıda açıklanan yasal düzenleme ve ilkeler uyarınca yapılan incelemede;

Somut olayda, mahkemece, dava konusu taşınmazın edinilmesinde kullanılan kredinin evlilik birliği içinde yapılan ödemelerin oranlaması yapılarak artık değere katılma alacağı belirlenmiş ise de, kredinin toplam taksit miktarı ve boşanma dava tarihinde sonra kalan taksit miktarı yönünden hata yapılmış, boşanma dava tarihinden sonra toplu ödeme ile kredinin kapatılması gözden kaçırılmıştır. Şöyle ki, ilgili bankadan gelen yazı cevabı ekinde bulunan kredi sözleşmesi ve kredi borcu ödeme tablosuna göre taşınmazın edinilmesinde kullanılan kredinin 48 ay vadeli olduğu, boşanma dava tarihine kadar (15.04.2009) 16 aylık taksitin ödendiği, boşanma dava tarihinden sonra 32 aylık taksitin kaldığı ancak davacı-davalı kadın tarafından boşanma dava tarihinden sonra 24 ayda toplu ödeme ile kredinin kapatıldığı anlaşılmaktadır. O halde, mahkemece, yukarıda açıklanan Dairemizin ilke ve uygulamalarına göre, peşinat ile tasfiyeye konu taşınmaz için kullanılan kredinin boşanma dava tarihinde kadar yapılan kredi ödemelerinin toplam kredi ödemelerine ve edinme değerlerine oranlaması yapılarak sonucuna göre artık değere katılma alacağına hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir. ...

...

..."

 
  • Şirket hissesinin mal paylaşım davasına konu edilmesi,

  • Şirket kar payının mal paylaşım davasına konu edilmesi,

  • Şirket varlıklarının katılma alacağı dahilinde değerlendirilmesi ve hesaplama usulü

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/5618 E., 2021/7414 K. sayılı kararı "İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : Katılma Alacağı "...

...

... Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan mal varlığı değerleri, o eşin kişisel malıdır (4721 Sayılı TMK mad.220/2). Aksi mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırılmamışsa kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır (TMK mad.219/4 ve 221/2).

Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut edinilmiş mallar tasfiye edilir (4721 Sayılı TMK mad.235/1). Mal varlıkları, mal rejiminin sonra ermesi anındaki durumlarına (nitelik, seviye, aşama vb.) göre değerlendirilir (TMK mad.228/1). Bu malların, kural olarak tasfiye anındaki (TMK mad.227/1 ve 235/1), sürüm (rayiç) değerleri (TMK mad.232 ve 239/1) hesaba katılır. Yargıtay uygulamalarına göre, tasfiye tarihi karar tarihidir. Mahkemece, tasfiye konusu malın karara en yakın tarihteki sürüm değeri belirlenmelidir.

Eşler, 14.11.2006 tarihinde evlenmiş, 07.01.2013 tarihinde açılan boşanma davasının kabulüne ilişkin hükmün, 27.01.2015 tarihinde kesinleşmesiyle boşanmışlardır. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiştir (TMK mad.225/son). Sözleşmeyle başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden evlilik tarihinden mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar, edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (4722 Sayılı Yasa mad.10, TMK mad.202/1). Tasfiyeye konu ... İplikçilik Ve Tekstil Ürünleri San. Ltd. Şti., eşler evlenmeden önce davalı eş ortak olmuş ve kişisel malıdır. Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejime ilişkin hükümler uygulanır (4721 Sayılı TMK mad.179).

Kişisel mal niteliğindeki şirket üzerinde davacı eşin mal rejiminin tasfiyesi sonucu oluşacak alacak hakkı bulunmamaktadır. Ne var ki; aksi kararlaştırılmadığından şirket geliri edinilmiş mal olduğundan, mevcut ise tasfiye davasının konusu olabilir.

Mahkemece yapılacak iş; evlenme tarihinden mal rejiminin sona erdiği 07.01.2013 tarihine kadar, dava konusu şirketin kar edip etmediğinin, kar etmişse davalı eşe şirket kar payı (temettü=kazanç) ödenip ödenmediğinin, ödenmişse mevcut olup olmadığının ya da her hangi bir yatırıma dönüştürülüp dönüştürülmediğinin, kar payı ödemesi yapılmamışsa karın şirkete yatırım olarak kullanılıp kullanılmadığının araştırılıp belirlenmesidir. Kar payı ödemesi yapılmış veya karın şirkete yatırım olarak kullanılması durumunda, bu miktarların mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla ulaştığı reel değer belirlenerek mal rejiminin tasfiyesinde göz önünde bulundurulmalıdır.

Ödenmiş kar payının mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcut olmaması durumunda ise; iddia ve savunma doğrultusunda toplanan tüm deliller, ailenin ekonomik ve sosyal statüsü, yaşam standardı ve hayatın olağan akışına göre aile harcamasında kullanıldığı kabul edilen makul miktar belirlenip çıkarıldıktan sonra, kalan miktarın mal rejiminin tasfiyesinde gözetilmesi gerekir.

Yukarıdaki değer tespiti, belirleme ve hesaplamaların yapılabilmesi için gerek görülürse mali müşavir, bankacı ve hesap bilirkişi veya bilirkişilerinden de yardım alınmalıdır.

Somut olaya gelince; mahkemece, şirket geliri yönünden artık değere katılma alacağına hükmedilmiş ise de, yapılan araştırma ve inceleme yeterli değildir. Şöyle ki, hükme esas alınan mali bilirkişi raporunda sadece evlenme tarihinden mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar öz sermayedeki artış miktarı dikkate alınarak artık değerin belirlendiği, mahkemece dağıtılmayan kar paylarının ve reel değerin dikkate alınmadığı anlaşılmaktadır. O halde, mahkemece yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler ve Dairemiz'in uygulamalarına göre, evlenme tarihinden mal rejiminin sona erdiği 07.01.2013 tarihine kadar, dava konusu şirketin kar edip etmediğinin, kar etmişse davalı eşe şirket kar payı (temettü-kazanç) ödenip ödenmediğinin, ödenmişse mevcut olup olmadığının ya da her hangi bir yatırıma dönüştürülüp dönüştürülmediğinin, kar payı ödemesi yapılmamışsa karın şirkete yatırım olarak kullanılıp kullanılmadığının; kar payı ödemesi yapılmış veya karın şirkete yatırım olarak kullanılması durumunda, bu miktarların mal rejiminin sona erdiği tarih itibarıyla ulaştığı reel değer belirlenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde yetersiz bilirkişi raporuna göre karar verilmesi hatalı olmuş, bozmayı gerektirmiştir. ...

...

..."


 
  • Katılma alacağına ilişkin davalarda hukuki nitelendirme hataları nedeniyle red verilmemesi gerekliliği,

  • HMK gereğince hukuki nitelendirmenin hakime ait olması,

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/5666 E., 2021/7418 K. sayılı kararı "İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : Katkı Payı ve Katılma Alacağı "...

...

... Maddi olayları ileri sürmek taraflara, hukuki nitelendirme yapmak ve uygulanacak kanun maddelerini belirlemek hakime aittir (6100 sayılı HMK mad. 33).

Somut olayda, ilk derece mahkemesince asıl dava yönünden talebin ayni talep niteliğinde olduğu, mal rejiminin tasfiyesinde talebin alacak (şahsi hak) niteliğinde olabileceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, mahkemece yapılan hukuki nitelendirme hatalı olmuştur. Şöyle ki, davacının dava dilekçesinin dava konusu kısmında; "Katılma alacağı talebini haviidir" cümlesinin yazılı olduğu, sonuç kısmında ise "Gayrimenkullerin bilirkişiler marifeti ile yapılacak tespit ve keşif neticesinde aynen taksimi mümkün ise gayrimenkullerin aynen taksimine mümkün değil ise gayrimenkullerin satışının gerçekleştirilmek sureti ile müvekkile düşecek paydan fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydı ile şimdilik 100.000,00 TL'nin ödenmesine karar verilmesi" talep edilmiştir. Maddi olayları ileri sürmek taraflara, hukuki nitelendirme yapmak ve uygulanacak kanun maddelerini belirlemek hakime ait olup (6100 sayılı HMK mad. 33), tarafların hukuki nitelendirmeyi doğru yapma zorunluluğu olmadığına göre, dava dilekçesinin içeriği ve sonuç kısmı da bir bütün halinde değerlendirildiğinde, tasfiyeye konu taşınmazın edinme tarihi de dikkate alındığında, davacının mal rejiminin tasfiyesi ile katkı payı alacağı talebinin olduğunun kabulü gerekirken, hatalı hukuki nitelendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

...

...

..."

 
  • Ölüme bağlı mal rejiminin tasfiyesi,

  • Sağ kalan eşin, diğer mirasçılara yönelik mal paylaşımı davası açması ve katılma alacağı talep etmesi,

  • Hukuki nitelendirmenin hakime ait olması,

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/5519 E., 2021/6544 K. sayılı kararı "İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : Katılma Alacağı-TMK 226/2 Gereğince Tapu İptal ve Tescil "...

...

... Dava, ölüme bağlı mal rejiminin tasfiyesi ile alacak isteğine ilişkin olup davacı temyize konu davayı terekenin alacaklısı sıfatıyla açmış ise de; davacı da dahil davanın tarafları, ortak mirasbırakan Musa Arıcı'nın mirasçısıdırlar ve tereke borçlarından kanuni düzenlemeler çerçevesinde hepsi de sorumludurlar. Başka bir anlatımla, mirasçılık sıfatına sahip olduğundan (TMK mad. 499), alacaklı ve borçlu sıfatı davacı sağ eşte kısmen birleşmiştir.

Tüm bu açıklamalar nedeniyle, davacı mirasçı sağ eşin mal rejiminin tasfiyesi nedeniyle talep ettiği ve terekeye ait borç sayılan alacak miktarından, davanın mirasçılar arasında görülmesi nedeniyle, davacı da dahil bütün mirasçılar miras payları oranında sorumludurlar. Buna göre, somut olayda hüküm altına alınan tereke borcundan davacının da miras payı oranında sorumlu olduğu göz önünde bulundurularak temyiz eden davalının miras payı oranında sorumlu olduğu miktarın hüküm fıkrasında gösterilmesi gerekirken bu husus göz ardı edilerek yazılı şekilde alacağın tamamının davalıdan tahsili ile miras payı oranında sorumlu olduğunun ilamının infazı aşamasında gözetilmesine karar verilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir. ...

...

..."


 
  • Evlenmeden önce kurulmuş olan şirket kişisel maldır,

  • Kişisel mal olan şirketin evlilik süresi boyunca edinilmiş olan kar payı, kişisel mal değil, edinilmiş mal olarak değerlendirilir ve paylaşım yapılırken dikkate alınmalıdır,

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2020/458 E., 2021/889 K. sayılı kararı "İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi "...

...

... II. UYUŞMAZLIK 12. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; somut olay yönünden evlilik birliğinin kurulmasından (22.08.2003), boşanma dava tarihine (12.10.2009) kadarki döneme ilişkin olarak davalı-karşı davacının şirketteki hissesine düşen gelir açısından davacı-karşı davalı tarafın kâr payı talep hakkının bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE 13. Konunun aydınlatılması açısından edinilmiş mallara katılma rejimi hakkında kısaca bilgi vermekte yarar bulunmaktadır.

14. 01.01.2002 tarihinden önce yürürlükte olan 743 sayılı Türk Kanunu Medenisine göre kural (yasal) mal rejimi, mal ayrılığı olup, istenilirse mal birliği ve mal ortaklığı rejimlerinden biri de seçilebilmekteydi.

15. 01.01.2002 tarihinden itibaren yürürlüğe giren TMK ise, edinilmiş mallara katılma rejimini yasal (kural) mal rejimi olarak benimsemiş olup; taraflarca mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerinden biri de istenilirse seçilebilecektir (TMK m. 202; 4722 s. Türk Medeni Kanunu'nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m. 10).

16. Türk Medeni Kanunu ile kabul edilen edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar (TMK m. 218). Edinilmiş malı tanımlayan TMK’nın 219. maddesi ''Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır: 1. Çalışmasının karşılığı olan edinimler, 2. Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler, 3. Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, 4. Kişisel mallarının gelirleri, 5. Edinilmiş malların yerine geçen değerler'' şeklindedir.

17. Kişisel mallar ise, TMK’nın 220. maddesinde sayılmıştır. Buna göre; “1. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, 2. Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri, 3. Manevi tazminat alacakları, 4. Kişisel mallar yerine geçen değerler” kanun gereğince kişisel mal sayılırlar.

18. Öyle ise, eşlerin edinilmiş mallara katılma rejiminin başlangıcında sahip oldukları her türlü mal varlığı onların kişisel malı kabul edilecektir (TMK m. 220/2).

19. Açıklanan yasal düzenlemelerden sonra somut olaya bakıldığında; tarafların 22.08.2003 tarihinde evlendikleri, 12.10.2009 tarihinde açılan dava sonucunda Mersin 1. Aile Mahkemesinin 21.02.2011 tarihli ve 2009/1245 E. 2011/106 K. sayılı kararı ile tarafların boşanmalarına karar verildiği, verilen kararın Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.03.2012 tarihli ve 2011/8938 E. 2012/6888 K. sayılı kararı ile onandığı, karar düzeltme talebinin de 09.07.2012 tarihinde reddedildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte (12.10.2009) sona ermiştir. Sözleşme ile başka mal rejiminin seçildiği ileri sürülmediğinden eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (4722 s. Kanun m. 10, TMK m. 202/1).

20. Özel Daire ile mahkeme arasında ... Sağlık Hizmetleri Turizm İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’deki kâr payı konusunda uyuşmazlık bulunmaktadır. Dava konusu şirket eşler arasında evlilik birliğinin kurulmasından önce 08.09.1999 tarihinde kurulmuştur.

21. Her ne kadar mahkemece tanık beyanları ve hesap bilirkişi raporundaki değerlendirmeler doğrultusunda şirketin hakim ortağının davalı-karşı davacının babası olduğu ve bu nedenle davacı-karşı davalı yönünden kâr payı talep hakkı doğmayacağı kanaatine varılmış ise de, dosya kapsamındaki ticaret sicil müdürlüğü resmî kayıtları karşısında davalı-karşı davacının şirketin kurulmasından ve evlilik birliğinin devamı süresince şirkette hakim ortak olarak payı bulunduğu anlaşılmaktadır.

22. Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine göre eşlerin edinilmiş mallara katılma rejiminin başlangıcında sahip oldukları her türlü malvarlığı değerleri edinme şekline bakılmaksızın kişisel mallardan sayılmıştır. Dolayısıyla eşlerin evlenmeden önce edinilmiş olan şirket hisseleri kişisel mal olarak kabul edilecektir. Ne var ki aksi kararlaştırılmadığından evlilik birliğinin kurulmasından boşanma dava tarihine kadar ki döneme ilişkin olarak davalı-karşı davacının şirketteki hissesine düşen geliri edinilmiş mal grubuna dahil olduğundan, mevcut ise tasfiye davasının konusu olabilir.

23. O hâlde mahkemece evlilik birliğinin kurulduğu 22.08.2003 tarihinden mal rejiminin sona erdiği 12.10.2009 tarihine kadar anılan şirketin kâr payı hususunda Özel Daire bozma kararında belirtilen hususlar yönünden araştırma yapılması ve sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.

24. Hâl böyle olunca tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dosyadaki tutanak ve kanıtlara, bozma kararında açıklanan gerektirici nedenlere göre Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

25. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır. ...

...

..."


 

Ek Hususlar


Uygulamada mal paylaşımı davalarında evlilik birliği içerisinde çekilmiş olan krediler, mal rejimi sözleşmeleri, edinilmiş mallara katılmada yarı yarıya olan kanuni düzenlemeden farklı bir sözleşme yapılması ve seçimlik mal rejimlerinden birinin tercih edilmesi, eşlerin evlilik birliği içerisinde boşanmadan önce bağış vb tasarrufta bulunmaları gibi birçok farklı durum ile karşılaşılabilmektedir. Bu anlamıyla mal paylaşım davaları oldukça kapsamlı bir dava türü olup ince elenip sık dokunulması gereken hususları içeriğinde barındırmaktadır. Dolayısıyla dikkatle ele alınması gerekmektedir.


Mal paylaşım davasında da boşanma davasında olduğu gibi avukat ile temsil zorunluluğu yoktur. Ancak yukarıda bahsetmiş olduğumuz hususlar göz önüne alındığında böylesine kompleks ve olası hak kayıplarına sebebiyet verebilecek bir davanın profesyonel olarak hukuki temsil hizmeti veren bir boşanma avukatının desteği olmaksızın yürütmek, sonradan düzeltilmesi oldukça güç kayıplara sebebiyet verebileceğinden dolayı Ankara avukat ile görüşüp hukuki danışma ve temsil hizmeti almanızı önermekteyiz.

 
ankara mal paylaşımı avukatı

NOT: Profesyonel olarak hukuki bir meslekle uğraşmayan kimseler, bir avukattan ücreti mukabilinde yardım almak zorunda olmasalar da hukuki usul ve esaslara ilişkin kurallar oldukça katı uygulanabildiği için en küçük bir hata geri dönülmez kayıplar yaşatabilecektir. Bu nedenle boşanma davası için Ankara avukat ile iletişime geçip Ankara boşanma avukatı profesyonel hukuki yardımından yararlanın. Detaylı bilgi için: Buraya tıklayarak bize ulaşın!

Desert in Dark

Büromuzda ücretsiz ve randevusuz görüşme yapılmamaktadır. Lütfen öncelikle arayıp randevu alınız.