Boşanma Davasında Müşterek Çocukla Kişisel İlişki Kararı 2026

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğuyla kişisel ilişki kurma hakkı, Türk Medeni Kanunu'nun 323. maddesinden doğar ve çocuğun üstün yararı ilkesinin sonucudur. Boşanma davasında hakim bu ilişkiyi de düzenler. Verilen karar, 2021'de değişen sistemle icra dairesi yerine adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğünce yerine getirilir; kişisel ilişki ancak çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde kaldırılabilir veya sınırlandırılabilir.

Çocukla Kişisel İlişki Kararı Nedir?

Çocukla kişisel ilişki kararı, velayet kendisine bırakılmayan ana veya babanın çocuğuyla ne zaman, nerede ve hangi kapsamda görüşeceğini belirleyen mahkeme kararıdır. Karar yalnız görüşme günlerini değil, görüşmenin yatılı olup olmayacağını, bayram ve tatil dönemlerini, telefon ve görüntülü iletişimi de kapsayabilir.

Kişisel ilişki, velayetten farklı bir haktır. Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda karar verme yetkisini ifade eder. Kişisel ilişki ise velayet yetkisi olmayan ebeveynin çocukla bağını korur. Bu nedenle velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, çocuğun ebeveyni olmaya devam eder ve çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.

Türk Medeni Kanunu'nun 323. maddesi:
“Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.”

Hakkın kaynağı çocuğun üstün yararıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.12.2025 tarihli ve 2025/8016 E., 2025/11092 K. sayılı kararında, kişisel ilişkinin yalnız ebeveyne değil çocuğa da ait bir hak olduğunu şu sözlerle ifade etmiştir: “Anne ve babasından veya bunlardan birinden ayrılan çocuğun anne veya babasıyla düzenli kişisel ilişki kurması ve sürdürmesi, çocuk için bir hak olduğu gibi anne veya baba için de bir haktır.”

Kişisel İlişkinin Hukuki Dayanağı

Boşanma veya ayrılık davasında kişisel ilişkiyi düzenleyen temel hüküm, Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesidir. Hüküm, hakime boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkilerini düzenleme görevi verir; düzenlemenin ölçütünü de gösterir.

Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi:
“Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. … Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.”

Aynı maddenin ikinci fıkrası, 2021'de eklenen hükümle hakime bir ihtar yükümlülüğü getirmiştir: kararda, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi halinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği belirtilir. Bu ihtar, kanun gereği kararda taraflara bildirilir ve kişisel ilişki hükmünün uygulanmasını kolaylaştırır.

Sınırlama ve kaldırma ise 324. maddede düzenlenmiştir. Madde, ana ve babanın birbirinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınma yükümlülüğünü, kişisel ilişkinin hangi hallerde reddedilebileceğini veya kaldırılabileceğini ve velayetin değiştirilmesini birlikte düzenler.

Türk Medeni Kanunu'nun 324. maddesi:
“Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını birinci fıkrada öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlar veya çocuk ile ciddî olarak ilgilenmezler ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir. Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir.”

Hak yalnız ana ve babaya tanınmamıştır. Olağanüstü hallerde çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde diğer kişilere, özellikle hısımlara da kişisel ilişki kurma hakkı tanınabilir. Bu istisna, Türk Medeni Kanunu'nun 325. maddesinde düzenlenmiştir ve dar yorumlanır.

Hakkın kaynağı yalnız kanun değildir. Anayasa'nın 41. maddesinin üçüncü fıkrası, her çocuğa korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkı tanır.

Uluslararası metinler de aynı yönü destekler. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3, 9/3 ve 12. maddeleri ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi, çocuğun yüksek yararını, ebeveyninden ayrılmama hakkını ve kendisini ilgilendiren konularda görüşünün alınmasını öngörür. Avrupa Konseyinin 2003 tarihli Çocuklarla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair Avrupa Sözleşmesi de kişisel ilişkinin kapsamını ve gözetimli görüşme seçeneklerini düzenler.

Kişisel İlişki Kararı Nasıl Alınır?

Ana ve baba yönünden kişisel ilişki kararı üç yoldan biriyle alınabilir. Birincisi, boşanma veya ayrılık davasında talep edilmesidir. Hakim, boşanmaya karar verirken kişisel ilişkiyi de düzenler; çekişmeli boşanmada bu düzenleme talebe bağlı olmaksızın, çocuğun üstün yararı gereği yapılır. Çekişmeli boşanmada hüküm fıkrasında kişisel ilişkiye açıkça yer verilmezse karar, bu konuda yerine getirilebilir bir hüküm içermez.

İkinci yol, boşanma veya velayet davasından ayrı bir davadır. Velayet kendisine bırakılmayan ana veya baba, aile mahkemesinde çocukla kişisel ilişki kurulması davası açar. Davalı, çocuğun velayetini elinde bulunduran ebeveyndir; çocuk davada taraf olarak gösterilmez. Dava dilekçesine nüfus kayıt örneği, varsa boşanma ilamı ile velayet kararı eklenir.

Üçüncü yol, anlaşmalı boşanmadır. Taraflar protokolde kişisel ilişkiyi düzenler ve hakim bu düzenlemeyi uygun bulursa karara geçirir. Protokol tek başına mahkeme kararı yerine geçmez; hüküm fıkrasında yer almayan bir düzenleme, kişisel ilişkinin yerine getirilmesi için yapılacak başvuruya dayanak olamaz.

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.”

Hüküm, anlaşmalı boşanmanın çocuklar yönünden denetimsiz olmadığını gösterir. Hakim, çocukların menfaatini göz önünde tutarak düzenlemeyi değiştirebilir; taraflar değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanmanın koşulları oluşmaz.

Üçüncü kişiler bakımından ise Türk Medeni Kanunu'nun 325. maddesi uygulanır. Büyükanne, büyükbaba veya kardeş gibi kişiler, ancak olağanüstü hallerin varlığı ve çocuğun menfaatine uygunluk ölçüsünde kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. Ana ve babanın hayatta olması bu talebi kendiliğinden engellemez; olağanüstü halin varlığı ve ilişkinin çocuğun menfaatine uygunluğu somut olayda değerlendirilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 02.07.2024 tarihli ve 2024/3105 E., 2024/5197 K. sayılı kararında, anne ve babanın sağ ve yeniden evli olduğu, babaanne ile önceden kurulmuş yakın ilişkinin kesildiği dosyada kişisel ilişki kurulmasına ilişkin hükmü onamıştır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kişisel ilişki davası aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemeleri, 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca aile hukukundan doğan dava ve işleri görür. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar.

Yetki konusunda genel kural, davalının yerleşim yeridir. Ancak Türk Medeni Kanunu'nun 326. maddesi, kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesine de yetki vermiştir. Çocuğun yerleşim yeri, velayet altındaki çocuklarda ana ve babanın, ortak yerleşim yeri yoksa çocuğun kendisine bırakıldığı ebeveynin yerleşim yeridir. Bu nedenle davacı, davalının yerleşim yeri mahkemesinde ya da çocuğun oturduğu yer mahkemesinde dava açabilir. Yetki kesin olmadığı için davalı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürmelidir; bu itiraz sonradan yapılamaz.

Türk Medeni Kanunu'nun 326. maddesi:
“Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.”

Kişisel ilişki istemi için kanunda özel bir süre veya hak düşürücü süre öngörülmemiştir. İstem, boşanma davasının her aşamasında ileri sürülebilir; boşanma kararı kesinleştikten sonra da ayrı dava ile istenebilir. Değişen koşullar, verilmiş kararın yeniden düzenlenmesini gerektirebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 183. maddesi, ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi ya da ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması halinde hakimin re'sen veya istem üzerine gerekli önlemleri alacağını belirtir.

Kararın Kapsamı ve Süresi

Hakim, kişisel ilişkinin kapsamını çocuğun üstün yararına göre belirler. Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi, velayet kendisine verilmeyen eş yönünden çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarını ölçüt olarak göstermiştir. Yargıtay bu ölçüte yaşı, ana ve babalık duygusunun tatminini ve düzenlemenin yerine getirilebilir olmasını ekler.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.05.2026 tarihli ve 2026/2729 E., 2026/5556 K. sayılı kararında ölçütü şöyle sıralamıştır: “Kişisel ilişki düzenlenirken çocuğun yüksek yararı, yaşı ve anne ve babalık duygusunun tatmini ve infaz edilebilir nitelikte olması hususları birlikte değerlendirilerek çocuğun kişisel gelişimine en uygun düzenleme tercih edilmelidir.”

Uygulamada kişisel ilişki, çoğunlukla hafta sonu, bayram ve yaz tatili üzerinden düzenlenir. Tipik bir hüküm, ayın birinci ve üçüncü hafta sonunda cumartesi sabahından pazar akşamına kadar yatılı görüşme, bayramların belirli günlerinde görüşme ve yaz tatilinin bir bölümünde yatılı görüşme öngörür. Bu süreler sabit değildir; çocuğun yaşı, okul düzeni, sağlığı ve ebeveynlerin yaşadığı yer dikkate alınarak artırılır veya azaltılır.

Her hafta sonu görüşme, velayet sahibi ebeveyn için ağır bir külfet haline gelebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.02.2011 tarihli ve 2010/1223 E., 2011/2381 K. sayılı kararında, bu külfeti şöyle değerlendirmiştir: “Velayeti anneye verilen ortak çocukla baba arasında, her hafta sonu olarak düzenlenen kişisel ilişki; anneyi hafta sonları eve bağlı kılıp özgürlüğünü sınırlayacağı gibi velayet görevini de gereği gibi kullanmasını engelleyecek niteliktedir.” Kararda ayrıca çocuğun sağlık sorunları gözetilmeden düzenleme yapılması bozma sebebi sayılmıştır. Bu karar, düzenli kişisel ilişkinin çocuk için bir hak olduğu ilkesini ortadan kaldırmaz; görüşmenin sıklığı ve süresi her olayda çocuğun üstün yararına göre yeniden değerlendirilir.

Kişisel ilişkinin kapsamı belirlenirken düzenlemenin açık ve yerine getirilebilir olması gerekir. Belirsiz saatler, birbirine bağlı ve koşullu ifadeler, sonraki uyuşmazlıklarda kararın uygulanmasını güçleştirir. Bu nedenle hükümde görüşmenin başlangıç ve bitiş saati ile yatılı olup olmadığı tereddüde yer vermeyecek şekilde yazılmalıdır. Teslim işlemleri müdürlükçe belirlenen teslim mekanlarında yapıldığından, teslim yerinin hükümde gösterilmesi aranmaz.

Telefon ve görüntülü iletişim de kişisel ilişkinin kapsamına girebilir. Ancak velayet sahibine belirli saatlerde telefon görüşmesi sağlama yükümlülüğü, iletişimin engellendiğine dair delil varsa ve infaz edilebilir biçimde düzenlenmelidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 08.04.2026 tarihli ve 2026/1120 E., 2026/3824 K. sayılı kararında, iletişimin engellendiğine dair delil bulunmadığı halde anneye böyle bir yükümlülük getirilmesini külfet ve infaz güçlüğü gerekçesiyle bozmuştur.

Velayet ve Kişisel İlişki Arasındaki Fark

Boşanma davası açıldığında hakim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Uygulamada “geçici velayet” olarak anılan düzenleme bu hükmün sonucudur ve dava sonunda verilecek velayet kararını bağlamaz.

Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesi:
“Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır.”

Velayet, boşanma kararıyla belirlenir. Ancak velayet kararı da değişmez değildir. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, değişen koşullar ve çocuğun üstün yararı çerçevesinde velayetin kendisine verilmesini isteyebilir.

Kişisel ilişki ile velayet arasındaki bağ, 2021'de eklenen hükümlerle güçlendirilmiştir. Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu sonuç, kişisel ilişkinin yalnız bir “görüşme hakkı” olmadığını, velayetin kullanılmasıyla doğrudan bağlı olduğunu gösterir.

Kişisel ilişki hakkı, ebeveynin kusurundan bağımsız olarak korunur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.11.2011 tarihli ve 2010/18728 E., 2011/18707 K. sayılı kararında, annenin çocuğu babaya bırakıp gitmesini velayet görevinin ağır ihlali saymamış; bu olgunun ancak velayetin anneye verilmemesine sebep oluşturabileceğini, velayet babaya verilen çocuklarla anne arasında kişisel ilişki kurulmamasının ise bozma sebebi olduğunu belirtmiştir: “Annenin çocuğunu babaya bırakıp gitmesi velayet görevinin ağır surette ihlal edilmiş olmasını değil; ancak velayetin tevdi edilmeme sebebini oluşturabilir.” Karar, kişisel ilişkinin velayetin karşılığı değil, çocuğun ve ebeveynin ayrı bir hakkı olduğunu gösterir.

Kararın Yerine Getirilmesi

Kişisel ilişki kararının yerine getirilmesi, 24.11.2021 tarihli ve 7343 sayılı Kanunla değişen sisteme tabidir. Bu Kanunla çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesi, icra dairelerinin görev alanından çıkarılmış ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'nun 41/A ila 41/İ maddelerine bağlanmıştır. Bu nedenle kişisel ilişki kararı için icra dairesine başvurulmaz; başvuru, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne yapılır.

Çocuk Koruma Kanunu'nun 41/A maddesi:
“Çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair aile mahkemeleri tarafından verilen ilam veya tedbir kararları, çocuğun üstün yararı esas alınarak, Adalet Bakanlığınca kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince bu Kısım hükümlerine göre yerine getirilir.”

Yetkili müdürlük, çocuğun yerleşim yeri müdürlüğüdür. Müdürlük bulunmayan yerlerde bu görev, Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğünce yerine getirilir. Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair kararların yerine getirilmesi usulü, 04.08.2022 tarihli Resmi Gazete'de (sayı 31913) yayımlanan Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik'te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

İlam niteliğindeki karar bakımından kararın kesinleşmiş olması gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 350. maddesinin ikinci fıkrası, kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilemeyeceğini öngörür. Başvuruda ilam veya tedbir kararı ibraz edilir; kesinleşme şerhi varsa sunulur, ancak başvurunun koşulu şerhin kendisi değil kararın kesinleşmiş olmasıdır.

Dava sırasında verilen kişisel ilişkiye ilişkin ara kararları için kesinleşme beklenmez; müdürlük, ara kararı ya da kesinleşmiş kararı esas alır.

Süreç, yükümlünün kararı gönüllü olarak yerine getirmemesi halinde başlar. Hak sahibi, ilam veya tedbir kararını müdürlüğe ibraz ederek başvurur. Müdürlük yükümlüyle irtibata geçer, görüşmenin gün ve saatini bildirir. Yükümlü çocuğu belirlenen yere getirmezse müdürlük teslim emri tebliğ eder. Teslim işlemleri, müdürlükçe belirlenen teslim mekanlarında gerçekleştirilir. Teslim emri, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır ve emrin gereğinin yerine getirilmemesi halinde disiplin hapsi uygulanacağı ihtarını taşır.

Çocuk görüşmeyi reddederse müdürlük, Yönetmelik'in 39. maddesi uyarınca önce çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşmeler yapar; ret sürerse gerekçeler ayrıntılı tutanağa geçirilir ve sorunların çözümü için görüşme planı hazırlanır. Plan, en geç bir sonraki kişisel ilişki tarihine kadar ve her halde on beş gün içinde uygulanır.

Çocuk Koruma Kanunu'nun 41/F maddesinin ikinci fıkrası:
“Çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam veya tedbir kararlarının yerine getirilmesine ilişkin teslim emrine aykırı hareket edenler ile emrin gereğinin yerine getirilmesini engelleyenler, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine, üç günden on güne kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.”

Disiplin hapsine ilişkin şikayet, bir ay içinde yapılır ve görevli mahkeme, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesidir. Müdürlüğün işlem ve kararlarına karşı ise öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikayette bulunulabilir; bu karara karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

Yaptırım, ihlalin kim tarafından ve hangi karara karşı yapıldığına göre değişir. Çocuk teslimine ilişkin kararlarda teslim emrine aykırılık üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır. Kişisel ilişki kararlarında yükümlünün teslim emrine aykırılığı üç günden on güne kadar disiplin hapsi gerektirir; buna karşılık hak sahibinin çocuğu süresinde geri getirmemesi üç aya kadar disiplin hapsi sonucunu doğurur.

Yerine getirme sürecinde hak sahibine de yükümlülük düşer. Teslim emrinin tebliğinden sonraki dönemde hak sahibi, teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce çocuğu teslim almaya geleceğini müdürlüğe bildirmek zorundadır. Bildirimde bulunmazsa o görüşme için yükümlünün çocuğu getirme yükümlülüğü doğmaz; dosya açık kalır. Hak sahibi, geleceğini bildirdiği halde haklı bir mazeret olmaksızın art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezse müdürlük dosyanın işlemden kaldırılmasına ve teslim emrinin hükümsüz hale gelmesine karar verir.

Müdürlük, yükümlünün teslim emrine aykırı ilk hareketinde danışmanlık tedbiri uygulanmasını aile mahkemesinden ister. Kişisel ilişkinin yerine getirilmemesi, velayet değişikliği için de sebep olabilir. Bu yol, disiplin hapsinden ayrıdır; velayetin değiştirilmesi aile mahkemesinden istenir. Hakimin yeni olgular karşısında re'sen önlem alma yetkisi saklıdır.

Kararın Kaldırılması veya Sınırlandırılması

Kişisel ilişki kararı, verildiği anda donmuş bir düzenleme değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 324. maddesinin ikinci fıkrası, kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi, ana veya babanın bu hakkı yükümlülüklerine aykırı kullanması, çocukla ciddi olarak ilgilenmemesi ya da diğer önemli sebeplerin varlığı halinde kişisel ilişki hakkının reddedilebileceğini veya kaldırılabileceğini öngörür. Kaldırma davası aile mahkemesinde açılır; düzenleme kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkeme re'sen araştırma yapar.

Yargıtay, kişisel ilişkinin kaldırılmasını çocuğun üstün yararının gerektirdiği hallerle sınırlar. 2. Hukuk Dairesi, 13.04.2016 tarihli ve 2016/6087 E., 2016/7572 K. sayılı kararında, tek taraflı hazırlanan ve çocuğun beyanına dayanan sosyal inceleme raporunu yeterli bulmamıştır: “Bu haliyle bu rapor, davalıdan kişisel ilişki hakkının alınmasını veya bu hakkın sınırlandırılmasını gerektirecek yeterlikte değildir.” Kararda, çocuğun kişisel ilişki kurmak istememesi tek başına kaldırma sebebi sayılmamış; annenin ileri sürdüğü uyuşturucu kullanımı iddiasının ve çocuğun huzurunun ciddi biçimde tehlikeye girdiğinin kanıtlanmadığı belirtilmiştir.

Buna karşılık Daire, 13.05.2026 tarihli ve 2026/2729 E., 2026/5556 K. sayılı kararında, idrak çağındaki çocukların babayla görüşmek istemedikleri ve korktukları yönündeki görüşleri ile uzman raporunu birlikte değerlendirerek kişisel ilişkinin kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. İki karar birlikte okunduğunda ölçütün çocuğun üstün yararı olduğu görülür: çocuğun görüşü tek başına yeterli değildir, ancak kaldırma da somut olgularla desteklendiğinde mümkündür.

Kaldırma veya sınırlandırma için çocuğa yönelen şiddet, ihmal, kötü muamele, ebeveynin kişisel ilişkiyi amacına aykırı kullanması veya çocuğun ruhsal sağlığının bozulması gibi somut olgular gerekir. Çocuğun yüksek yararı, kaldırmayı değil görüşmenin sınırlandırılmasını veya uzman gözetiminde yapılmasını gerektiriyorsa mahkeme bu yönde karar verir.

Şiddet tehlikesi bulunan hallerde 6284 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlandırılmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verilebilir. Bu tedbirin koşulları, kesinleşmiş bir kaldırma kararının koşullarından farklıdır; tehlike halinde acil koruma yoluna başvurulabilir. Gizlilik kararı veya başka bir tedbir bulunan hallerde teslim işlemleri de bu kararlar dikkate alınarak yerine getirilir.

Çocuğun Üstün Yararı ve Görüşünün Alınması

Çocuğun üstün yararı, kişisel ilişkiye ilişkin bütün kararların temel ölçütüdür. Kavram, tek bir tanımla sınırlandırılmamıştır; çocuğun yaşı, sağlığı, eğitimi, sosyal çevresi ve gelişim ihtiyaçlarına göre somut olayda belirlenir. Bu nedenle aynı yaştaki iki çocuk için aynı düzenleme her zaman uygun olmayabilir.

Çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünün alınması, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 12. maddesinin gereğidir. Türk hukukunda ölçüt, çocuğun “idrak çağında” olup olmadığıdır. Kanunda ve sözleşmede belirli bir yaş sınırı yoktur; mahkeme her çocuk için ayrıca değerlendirme yapar. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır, ancak bu görüş tek başına belirleyici değildir; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa görüşün aksine karar verilebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.03.2018 tarihli ve 2018/504 E., 2018/3666 K. sayılı kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğunu belirtmiştir: “Kişisel ilişki düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olup, re'sen araştırma ilkesi geçerlidir.” Kararda, duruşma açılmadan ve uzman raporu alınmadan verilen ret kararı bozulmuş; idrak çağındaki çocukların görüşünün bizzat alınması ve 4787 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan rapor istenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Çocuğun görüşü, velayet sahibi ebeveynin etkisi altında açıklanabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 11.12.2025 tarihli ve 2025/8016 E., 2025/11092 K. sayılı kararında, çocuğun babasıyla görüşmek istememesi gerekçesiyle kişisel ilişki kurulması talebinin reddedilmesini yeterli bulmamış; çocuğun ebeveyne yabancılaşma sürecinin gözetilmesi ve üçlü heyetten rapor alınarak kişisel ilişki kurulmasına karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, çocuğun istememesi halinde bile mahkemenin somut inceleme yapması gerektiğini gösterir.

İspat ve Deliller

Kişisel ilişki düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olduğundan re'sen araştırma ilkesi uygulanır. Taraflar delil sunabilir; hakim gerekli delilleri kendiliğinden de toplar ve gösterilen delillerle bağlı değildir.

a) Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması

Sosyal ve ekonomik durum araştırması, tarafların yaşam koşullarının ve çocuğun bakım imkanlarının kolluk veya sosyal hizmet görevlilerince yerinde incelenmesidir. Rapor, tarafların gelirini, konutunu, çocuğa ayrılan imkanları ve çocuğun okul düzenini gösterir.

b) Bilirkişi Raporu

Mahkeme, pedagog, psikolog, sosyal çalışmacı veya çocuk gelişimi uzmanından rapor alabilir. 4787 sayılı Kanun'un 5. maddesi, aile mahkemelerinin psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanmasını düzenler. Uzman raporu, çocuğun yaşına ve gelişimine uygun görüşme sıklığını, yatılı görüşmenin uygun olup olmadığını ve varsa riskleri değerlendirir.

c) Çocuğun Beyanı

İdrak çağındaki çocuk, kendisini ilgilendiren konuda mahkeme huzurunda veya uzman aracılığıyla görüşünü açıklayabilir. Çocuğun beyanı alınırken yaşına uygun bir yöntem kullanılması ve çocuğun baskı altında kalmaması gerekir. Beyan, tek başına bağlayıcı değildir.

d) Çocuk İçin Hazırlanan Yaşam Alanı

Yatılı görüşme talep eden ebeveyn, çocuğun kendisinde kalacağı oda, yatak ve çalışma düzenine ilişkin fotoğraf ve videoları delil olarak sunabilir. Bu deliller, görüşmenin çocuğun ihtiyaçlarına uygun koşullarda yapılacağını göstermeye yarar.

Hukuka aykırı olmamak ve ispata elverişli bulunmak kaydıyla somut olaya uygun her türlü delil ileri sürülebilir. Gizli kayıt, özel hayatın gizliliğini ihlal eden görüntü veya ses kaydı gibi delillerin hukuka uygunluğu ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Velayet karşı tarafa verildi, çocuğumu nasıl görebilirim?

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, aile mahkemesinden çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. Boşanma davası devam ediyorsa bu talep kural olarak boşanma davasında ileri sürülür; dava sona ermişse ayrı dava açılır. Verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa ve velayet sahibi bu kararı uygulamıyorsa, çocuğun yerleşim yeri adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur.

Eşim çocuğu göstermiyor, nereye başvurmalıyım?

Uygulanabilir bir kişisel ilişki ilamı veya tedbir kararı varsa adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğüne başvurulur; böyle bir karar yoksa kişisel ilişkinin düzenlenmesi için aile mahkemesine başvurulur. Türk Medeni Kanunu'nun 326. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca düzenleme yapılıncaya kadar velayet sahibinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz. Başvuruda kişisel ilişki kararının ibraz edilmesi zorunludur. Müdürlük yükümlüyle irtibata geçer; çocuk getirilmezse teslim emri tebliğ edilir. Kişisel ilişki kararına ilişkin teslim emrine aykırılık halinde, bir ay içinde yapılacak şikayet üzerine üç günden on güne kadar disiplin hapsi uygulanabilir. Ayrıca velayetin değiştirilmesi aile mahkemesinden istenebilir.

Mahkeme kişisel ilişki talebini reddedebilir mi?

Evet, ancak bu istisnai bir sonuçtur. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girerse, ebeveyn bu hakkı yükümlülüklerine aykırı kullanırsa, çocukla ciddi olarak ilgilenmezse veya diğer önemli sebepler varsa talep reddedilebilir. Ret, gerekçeli ve somut delile dayanmalıdır; yalnız çocuğun görüşmek istememesi tek başına yeterli değildir.

Verilmiş kişisel ilişki kararı sonradan kaldırılabilir mi?

Evet. Çocuğun üstün yararı bunu gerektiriyorsa karar kaldırılabilir veya sınırlandırılabilir. Şiddet, ihmal, kötü muamele, ebeveynin kişisel ilişkiyi amacına aykırı kullanması gibi somut olguların kanıtlanması gerekir. Kaldırma yerine görüşmenin seyreltilmesi, uzman gözetiminde yapılması veya belirli koşullara bağlanması da mümkündür.

Çocuk benimle görüşmek istemiyor, kişisel ilişki yine de kurulur mu?

Çocuğun görüşü dikkate alınır, ancak tek başına belirleyici değildir. Mahkeme, çocuğun görüşünün velayet sahibi ebeveynin etkisi altında açıklanıp açıklanmadığını, ebeveyn ile çocuk arasındaki bağın niteliğini ve çocuğun üstün yararını inceler. Gerekirse uzman raporu alınır ve görüşme, çocuğun uyum sağlaması için kademeli olarak düzenlenir. Karar uygulanırken çocuk görüşmeyi reddederse müdürlük, Yönetmelik'in 39. maddesi uyarınca çocukla ve taraflarla ayrı görüşmeler yapar; ret sürerse gerekçeler tutanağa geçirilir ve görüşme planı hazırlanır.

Anlaşmalı boşanmada protokole yazılan kişisel ilişki yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Protokol, hakimin uygun bulması halinde boşanma kararına geçer ve ancak hüküm fıkrasında açıkça yer alırsa yerine getirilebilir. Hakim, çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokoldeki düzenlemeyi değiştirebilir; taraflar değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma koşulları oluşmaz.