Aile HukukuBağlı olduğu rehber: Aile Hukuku Nedir? Aile Hukuku Davaları Nelerdir?
Boşanmada Kusur Oranı: Nafaka, Tazminat ve Velayete Etkisi 2026
Boşanmada kusur, eşlerin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini boşanmaya sebep olan olaylarda ihlal etmesidir; hakim bunu yüzdeyle değil, kusursuz, az kusurlu, eşit kusurlu, ağır kusurlu ve tam kusurlu olmak üzere beş dereceyle belirler. Kusur derecesi, maddi ve manevi tazminatın, yoksulluk nafakasının ve boşanma davasını kimin açabileceğinin eşiğini belirler; velayette ölçüt kusur değil çocuğun üstün yararıdır. Eşit kusurda maddi ve manevi tazminat istenemez, buna karşılık yoksulluk nafakası istenebilir. Yoksulluk nafakasındaki "süresiz olarak" ibaresi 08.11.2026 itibarıyla halen yürürlüktedir; Anayasa Mahkemesinin iptal kararı 30.06.2027'de yürürlüğe girecektir.
Boşanmada Kusur Nedir, Hangi Yükümlülüklerin İhlalidir?
Kusur, boşanmaya sebep olan olaylarda eşlerin birbirine karşı evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini ihlal etmesidir. Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 185. maddesi bu yükümlülüklerin çerçevesini çizer: eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermek, birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadır. Kanun, kusur sayılan davranışların listesini vermez; hangi davranışın bu yükümlülükleri ihlal ettiği her dosyada somut olay üzerinden değerlendirilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 185. maddesi:
“Eşler, bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler.”
“Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.”
Kusur, yükümlülüğe aykırılığın yanında davranışın eşe yüklenebilir ve iradi olmasını gerektirir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan eşin davranışlarının iradi olmadığını, bu nedenle kendisine kusur yüklenemeyeceğini belirtmiştir (24.06.2020 tarihli ve 2020/2352 E., 2020/3281 K. sayılı karar). Kararın kendi cümlesi şöyledir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24.06.2020 tarihli ve 2020/2352 E., 2020/3281 K. sayılı kararı:
“Akıl hastası olan kişinin davranışları iradi olmadığından, kendisine kusur yüklenemez.”
Her psikiyatrik tanı tek başına kusuru kaldırmaz; belirleyici olan, davranışın iradeyi kaldıran bir halden kaynaklanıp kaynaklanmadığıdır. Değerlendirme, kararın konusu olan akıl hastalığı gibi hallerde dosya kapsamındaki tıbbi verilere göre yapılır.
Kusur, boşanma davasında bağımsız bir talep değildir; maddi ve manevi tazminat ile nafaka gibi fer'i taleplerin ve dava hakkının eşiğidir. Boşanma davası devam ederken eşlerden biri ölürse, mirasçılardan birinin davaya devam edip diğer eşin kusurunu ispatlaması halinde TMK'nın 181. maddesinin ikinci fıkrası uygulanır ve sağ kalan eş miras hakkını kaybeder. Maddi ve manevi tazminatın koşulları TMK'nın 174. maddesinde, yoksulluk nafakasının eşiği 175. maddesinde, davalının itiraz hakkı 166. maddesinin ikinci fıkrasında kusur dengesine bağlanmıştır. Velayette ise kusur tek başına belirleyici değildir; ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
"Kusur oranı" ifadesi kanunda geçmez. Kararlarda bu ifade, eşlerin kusurlarının birbirine göre ağırlığını anlatır; sayısal bir yüzdeyi değil, karşılaştırmayı gösterir. Bu nedenle "kusurum yüzde kaç" sorusunun cevabı, kişinin kendi derecesinin ve diğer eşin derecesinin birlikte okunmasıdır. Boşanmanın aile hukuku içindeki yeri için aile hukuku rehberi yazımıza bakılabilir.
Kusur Sayılan Davranışların Listesi Var mı?
Kanunda böyle bir liste yoktur. Yargıtay, her dosyada tarafların ileri sürdüğü vakıaları (olayları) TMK'nın 185. maddesindeki yükümlülüklerle karşılaştırarak bir değerlendirme yapar. Bu nedenle aynı davranış bir dosyada kusur sayılırken başka bir dosyada, olayın ağırlığı ve bağlamı nedeniyle kusur sayılmayabilir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir dosyada şiddeti, hakareti, aşırı kıskançlık ve kısıtlamayı kusur olarak değerlendirmiştir (30.04.2025 tarihli ve 2024/7561 E., 2025/4455 K. sayılı karar). Aynı kararda erkeğin ailesinin evliliğe müdahalesine sessiz kalması vakası ispatlanamadığı için erkeğe kusur olarak yüklenmemiştir. Başka bir dosyada kişisel bakıma dikkat etmemek, ev hanımı olan eşin kişisel ihtiyaçlarını karşılamamak ve güven sarsıcı davranış kusur sayılmıştır (11.06.2026 tarihli ve 2025/10572 E., 2026/6513 K. sayılı karar). Bu örnekler katalog değildir; her davranış, o dosyanın olguları içinde tartışılır. Şiddetin boşanma dosyasındaki yeri ayrı bir yazının konusudur: boşanmada fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddet.
Kusur değerlendirmesinde affın etkisi ayrıca gözetilir. Affedilen olaylar kusur olarak yüklenmez; affa rağmen devam eden eylemler ise af kapsamında değerlendirilmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşlerin barışarak evlilik birliğini sürdürdüğü bir dosyada bu ölçütü uygulamış; Bölge Adliye Mahkemesinin eşleri kusursuz kabul eden değerlendirmesini bozmuştur (18.09.2024 tarihli ve 2023/7943 E., 2024/6027 K. sayılı karar). Kararın kendi cümlesi şöyledir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.09.2024 tarihli ve 2023/7943 E., 2024/6027 K. sayılı kararı:
“… devam eden eylemlerin af kapsamında değerlendirilemeyeceği de dikkate alınarak …”
Bu nedenle geçmişte kalan ve affedilen davranışlar kusur sayılmaz; barışmadan sonra sürdürülen davranışlar ise affa rağmen kusur olarak değerlendirilir.
Kusur Oranı Yüzde ile mi, Derece ile mi Belirlenir?
Hayır, yüzde verilmez. Yargıtay, boşanmaya sebep olan olaylarda eşlerin kusurluluk durumunu beş dereceden biriyle belirler: kusursuz, az kusurlu, eşit kusurlu, ağır kusurlu veya tam kusurlu eş. Bu derecelendirme, Hukuk Genel Kurulunun kararlarında açıkça yazılıdır. Derece, tazminat ve nafaka taleplerinin eşiğini ve davayı kimin açabileceğini belirlediği için kararın gerekçesinde ayrıca gösterilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.02.2025 tarihli ve 2023/653 E., 2025/25 K. sayılı kararı:
“... kimin daha fazla kusurlu olduğunu tayin hususunda önceden bir ölçü konulamayacağına ve bu hususta bir içtihadı birleştirmeye gidilemeyeceğine ...”
Hukuk Genel Kurulu, 03.07.1978 tarihli ve 5/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanarak kusurun önceden ölçülemeyeceğini, her boşanma davasında tarafların kusurluluk durumunun kendine özgü ve o evliliğe münhasır olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle mahkeme, dosyadaki olayları anlattıktan sonra eşlerin durumunu derece olarak belirler; hesaplama yapmaz, yüzde biçiminde bir sonuç yazmaz.
Kararlarda "kusur oranı" ifadesi yine de geçebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, birbirine bağlı boşanma davalarında kusurun bir kez ve bütün olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (10.03.2026 tarihli ve 2025/5552 E., 2026/2699 K. sayılı karar). Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karar metninde "kusur oranları" ifadesi geçmektedir; bu ifade, kararda aktarılan Bölge Adliye Mahkemesi değerlendirmesinde yer alır ve yüzdeyi değil, kusurların birlikte değerlendirilmesini anlatır.
Kusur Dereceleri Nelerdir ve Sonuçları Ne Olur?
Dereceler, iki eşin kusurlarının karşılaştırılmasıyla belirlenir; tek başına bir eşin davranışına bakılarak bir derece belirlenemez. Kusursuz eş, boşanmaya sebep olan olaylarda kusuru bulunmayan; az kusurlu eş, diğerine göre daha az kusuru olan; eşit kusurlu eş, kusurları denk olan; ağır kusurlu eş, diğerine göre daha ağır kusuru olan; tam kusurlu eş, tek başına kusurlu olan ve diğer eşin hiç kusuru bulunmayan eştir.
Aşağıdaki tablo, her derecenin tazminat, nafaka ve dava hakkı bakımından sonucunu özetler. Tablodaki sonuçlar, o derecedeki eşin diğer eşe göre konumunu gösterir; iki eşin dereceleri karşılaştırılarak okunur.
Kusur derecesi | Maddi tazminat | Manevi tazminat | Yoksulluk nafakası | Dava açma |
|---|---|---|---|---|
Kusursuz | İstenebilir | İstenebilir (kişilik hakkına saldırı varsa) | İstenebilir | Açabilir |
Az kusurlu | İstenebilir | İstenebilir (kişilik hakkına saldırı varsa) | İstenebilir | Açabilir |
Eşit kusurlu | İstenemez | İstenemez | İstenebilir | Açabilir |
Ağır kusurlu | İstenemez | İstenemez | İstenemez | Açabilir; davalı itiraz edebilir |
Tam kusurlu | İstenemez | İstenemez | İstenemez | Kusur davasında açamaz |
Velayet bu tablonun dışındadır, çünkü velayette ölçüt kusur derecesi değil çocuğun üstün yararıdır; ayrıntı Velayet ve Kişisel İlişkide Kusurun Etkisi bölümündedir. Tam kusurlu eşin kusur temelli çekişmeli davada dava açamayacağı Yargıtay yorumuna dayanır; anlaşmalı boşanma ve fiili ayrılık yolları açıktır. Ayrıntı Tam veya Ağır Kusurlu Eş Boşanma Davası Açabilir mi? bölümündedir.
Tablodaki dava açma sütunu, o derecedeki eşin davacı olması halini gösterir. Davalı olarak itiraz hakkı ayrı bir konudur; itiraz, davacının kusurunun davalıya göre daha ağır olmasına bağlıdır ve Davalının İtiraz Hakkı Ne Zaman Doğar? bölümünde açıklanmıştır.
Kusur İddiası Dilekçede Nasıl Gösterilir?
Kusur, bir vakıa iddiasıdır; hukuki nitelendirmesi hakime aittir. Dava dilekçesinde iddianın dayanağı olan bütün vakıalar sıra numarası altında açık özetleriyle yer almalı ve her vakıanın hangi delillerle ispat edileceği gösterilmelidir. Bu zorunluluk, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 119. maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde düzenlenmiştir.
Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez ya da değiştirilemez; ıslah (dilekçenin düzeltilmesi) ile karşı tarafın açık muvafakati saklıdır (HMK'nın 141. maddesi). Bu nedenle eşin kusurlu davranışları, davanın başında somut biçimde gösterilmelidir. Dava tarihinden önce gerçekleşen bir olay sonradan öğrenilmişse, tek başına yeni vakıa sayılarak dosyaya girmez; usulüne uygun bir yolla, yani ıslahla ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülmelidir. Somut vakıa göstermeyen taraf, bunu dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra genişletemez; bu nedenle olayların tarihi, yeri ve delilleriyle birlikte dilekçede yazılması gerekir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının dava dilekçesinde erkeğe kusur olarak yüklenebilecek hiçbir somut vakıa bildirmediği, cevaba cevap dilekçesini de süresinde vermediği bir dosyada, sonradan bildirilen vakıaların kusur olarak yüklenemeyeceğini belirtmiştir (15.12.2025 tarihli ve 2025/4297 E., 2025/11176 K. sayılı karar). Kararın bu cümlesi, dilekçe aşamasının kusur bakımından ne kadar belirleyici olduğunu gösterir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.12.2025 tarihli ve 2025/4297 E., 2025/11176 K. sayılı kararı:
“Bu durumda usulüne uygun dayanılmayan vakıalar erkeğe kusur olarak yüklenemez.”
Aynı kararda, dava dilekçesinde talep edilmeyen ve cevaba cevap süresi geçtikten sonra istenen yoksulluk nafakası hakkında karar verilmesine yer olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu, kusurla aynı usul mantığının nafaka talebinde de geçerli olduğunu gösterir.
Sonradan İleri Sürülen Olaylar Kusur Sayılır mı?
Kural olarak hayır; ancak iki durumu ayırmak gerekir. Dava tarihinden önce gerçekleşip sonradan öğrenilen bir vakıa, dilekçeler aşaması devam ediyorsa cevaba cevap ya da ikinci cevap dilekçesiyle, dilekçeler aşaması tamamlandıysa ıslahla ya da karşı tarafın açık muvafakatiyle ileri sürülür (HMK'nın 136 ve 141. maddeleri). Dava tarihinden sonra meydana gelen olaylar ise eldeki davada kusur olarak yüklenemez; bu olaylar ıslahla dahi kusur değerlendirmesine katılamaz.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, her davanın açıldığı tarihteki koşullara tabi olduğunu, dava tarihinden sonra meydana gelen olayın ıslahla ileri sürülemeyeceğini belirtmiştir (15.11.2022 tarihli ve 2020/362 E., 2022/1514 K. sayılı karar). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de dava tarihinden sonra meydana gelen olayların eldeki boşanma davasında kusur olarak yüklenemeyeceğini, ıslahla dahi bu sonucun değişmeyeceğini belirtmiştir (22.05.2019 tarihli ve 2018/4441 E., 2019/6576 K. sayılı karar). Buna karşılık dava tarihinden önce meydana gelen bir vakıanın sonradan öğrenilmesi, ıslahla ileri sürülmesine engel değildir; Daire, dava tarihinden önce meydana geldiği ileri sürülen sadakatsizlik vakıası bakımından ıslah dilekçesine itibar edilmemesini hatalı bulmuştur (15.09.2025 tarihli ve 2025/864 E., 2025/7254 K. sayılı karar). Dava tarihinden sonra meydana gelen olay ise ancak ayrı bir davaya konu olabilir; velayet bakımından resen araştırma istisnası saklıdır.
Kusuru Kim İspatlar, Hakim Kendiliğinden Araştırır mı?
İspat yükü, kural olarak iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK'nın 190. maddesi). Boşanma davasında kusur iddiasını ileri süren taraf, dayandığı vakıaları ispatlamakla yükümlüdür. Bu nedenle olayın zamanı, yeri ve nasıl gerçekleştiği gösterilmeden ileri sürülen bir iddia yeterli değildir.
Boşanmada ispat rejimi, genel ispat kurallarından ayrılır. Hakim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; taraflara gerek resen gerek istem üzerine yemin öneremez; tarafların ikrarı hakimi bağlamaz ve kanıtları serbestçe takdir eder (TMK'nın 184. maddesi). Bu nedenle eşin kusurunu kabul etmesi ya da kusurlu olduğunu söylemesi, tek başına kusur belirlemesine yetmez.
Hakimin resen araştırma yetkisi bakımından iki rejim ayrılmalıdır. Kusur, tarafların ileri sürdüğü vakıalarla sınırlıdır; Yargıtay, usulüne uygun dayanılmayan vakıaların kusur olarak yüklenemeyeceğini belirtmiştir (15.12.2025 tarihli ve 2025/4297 E., 2025/11176 K. sayılı karar). Buna karşılık velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkindir ve resen araştırma ilkesi geçerlidir; yargılama sırasında ortaya çıkan gelişmeler dahi göz önünde bulundurulur (03.12.2024 tarihli ve 2023/3413 E., 2024/9453 K. sayılı karar). Bu iki rejimin karıştırılması, kusur iddiasının dosyaya girmeyen bir olaya dayandırılması sonucunu doğurur.
Delillerin toplanması, tanık beyanı ve dijital deliller ayrı yazıların konusudur; bu yazıda yalnızca kusurun hangi usulle ileri sürüldüğü ele alınmaktadır. Emsal kararlar ve delil değerlendirmesi için boşanmada Yargıtay kararları, tanık delili için tanık beyanı yazılarına bakılabilir.
Kararda Kusur Nasıl Gerekçelendirilir?
Hükmün gerekçesi, tarafların iddia ve savunmalarının özetini, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri içermelidir (HMK'nın 297. maddesi). Bu, boşanmaya sebep olan olaylarda kusur değerlendirmesi için de geçerlidir: hakim, hangi vakıaları sabit gördüğünü ve bu vakıalardan hangi kusur sonucuna ulaştığını gerekçede göstermelidir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesinin boşanmaya sebep olan olaylara ilişkin bir kusur değerlendirmesi yapmadığı gerekçesiyle kararı bozmuştur (11.06.2026 tarihli ve 2026/3955 E., 2026/6509 K. sayılı karar). Daire, gerekçenin hakimin sabit gördüğü maddi vakıalarla hüküm fıkrası arasında köprü kurduğunu, gerekçesiz kararın denetlenemeyeceğini belirtmiştir. Kararın kendi cümlesi şöyledir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.06.2026 tarihli ve 2026/3955 E., 2026/6509 K. sayılı kararı:
“... boşanmaya sebep olan olaylara ilişkin bir kusur değerlendirmesi yapılmadığı görülmüştür.”
Gerekçe, hükmün yalnız sonucunu değil, sonuca nasıl ulaşıldığını da gösterir; bu nedenle kusur belirlemesi yapılırken hangi olayın kusur sayıldığı, hangisinin sayılmadığı ayrı ayrı yazılmalıdır.
Gerekçe, yalnız taraf iddialarının aktarılmasıyla kurulmaz. Hakim, hangi delile neden itibar ettiğini, hangi vakıayı sabit gördüğünü ve kusur dengesini nasıl kurduğunu göstermelidir. Aksi halde karar, istinaf ve temyiz incelemesinde denetlenemez.
Kesinleşen Kusur Tespiti Sonraki Davayı Bağlar mı?
Evet, bağlar; ancak bağlayıcılık, usulüne uygun biçimde kesinleşmiş bir kusur belirlemesine bağlıdır. Kusur belirlemesi hükümden bağımsız olarak kanun yoluna taşınabilir ve yalnız boşanma hükmünün kesinleşmesi onu kendiliğinden kesinleştirmez; belirleme kanun yoluna götürülmemiş ya da kanun yolu tüketilmişse kesinleşir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ölçütü, boşanma hükmünün istinaf edilmemesi nedeniyle kusur belirlemesinin kesinleştiği kabul edilen bir dosyada kurmuştur (04.03.2021 tarihli ve 2020/301 E., 2021/204 K. sayılı karar). Kararda, Kurulun aktardığı Özel Daire bozma gerekçesinde şu cümleler yer alır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.03.2021 tarihli ve 2020/301 E., 2021/204 K. sayılı kararı:
“… kusur belirlemesi açısından, olağan kanun yoluna başvurulmaksızın ve yahut olağan kanun yollarına başvurularak tüketilmiş olması sonucunda, ancak şekli anlamda kesin hüküm oluşturduğundan söz edilebilir. Dolayısıyla "Kusur belirlemesi" bağımsız olarak kanun yolu başvurusuna konu yapılabilir.”
Kurul, kendi gerekçesinde de davada haklı çıkan tarafın hukuki menfaati varsa temyiz hakkı bulunduğunu gözeterek, kusur belirlemesine karşı hükmün boşanmaya ilişkin fıkrasından bağımsız şekilde istinaf yoluna başvurulabileceğini belirtmiştir.
Bağlayıcılık, kesinleşmiş tespitin etkisidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu etkiyi, aynı taraflar arasında birbiriyle çelişen iki kusur belirlemesinin bulunduğu bir dosyada kurmuştur (04.11.2020 tarihli ve 2017/2291 E., 2020/845 K. sayılı karar). TMK'nın 178. maddesine göre açılan tazminat ve nafaka davasında bu belirleme kesin hüküm oluşturur; hakim, boşanmaya sebep olan olaylar yönünden yeniden kusur belirlemesi yapamaz.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.11.2020 tarihli ve 2017/2291 E., 2020/845 K. sayılı kararı:
“... boşanma kararında taraflarca gerçekleştirildiği kabul edilerek kesinleşen kusurlu davranışların, TMK'nın 178. maddesine göre devam edilen davada kesin hüküm oluşturacağı, hâkimin boşanmaya sebep olan olaylar yönünden yeniden bir kusur belirlemesi yaparak nafaka ve tazminatlara ilişkin karar veremeyeceği açıktır.”
Kararın uygulaması da aynı yöndedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kadının tam kusurlu bulunduğu boşanma kararı kesinleştikten sonra açılan davada kadının maddi tazminat, manevi tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinin kesin hüküm nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirtmiş; bu yöndeki karar onanmıştır (30.05.2024 tarihli ve 2024/3065 E., 2024/4078 K. sayılı karar). Karar oy birliğiyle verilmiştir.
Hukuk Genel Kurulu, kesinleşen kusur belirlemesinin kesin delil de oluşturduğunu belirtmiştir; hakimin kesin delilleri takdir yetkisi yoktur. Bu nedenle sonraki davada kusur, tartışmaya açık bir olgu değil, bağlayıcı bir tespit olarak ele alınır.
Kural, kesinleşmiş bir kusur belirlemesine bağlıdır. Böyle bir belirleme yoksa kesin hüküm etkisi doğmaz. Anlaşmalı boşanmada mahkeme kusur tespiti yapmadığı için aranan anlamda kesinleşmiş bir belirleme yoktur; bu konu Anlaşmalı Boşanmada Kusur Tespiti Yapılır mı? bölümünde ele alınmıştır.
Maddi ve Manevi Tazminatta Kusur Eşiği Nedir?
TMK'nın 174. maddesi iki tazminatı ayrı fıkralarda düzenler. Birinci fıkrada maddi tazminat, ikinci fıkrada manevi tazminat yer alır. İki tazminatın ortak noktası, davacının kusursuz ya da davalıya göre daha az kusurlu olmasıdır; eşit kusurda iki talep de reddedilir (30.04.2025 tarihli ve 2024/7561 E., 2025/4455 K. sayılı karar).
Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi:
“Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir.”
“Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
Maddi tazminatın ölçütü kusurlu taraftır; kanun 174. maddenin birinci fıkrasında kusuru daha ağır olan taraftan söz etmez. Kusuru daha ağır olmamak ölçütü 166. maddenin ikinci fıkrasında itiraz hakkı, 175. maddede yoksulluk nafakası için kullanılır. Bu ayrım, tazminat ile nafakanın eşiklerinin aynı olmadığını gösterir.
Manevi tazminatta kanun, 174. maddenin ikinci fıkrasında davacının kusursuz veya daha az kusurlu olmasını ayrıca yazmaz; Yargıtay bu şartı 174. maddenin bütününde arar. Bu nedenle manevi tazminatın iki şartı vardır: davacının kusursuz ya da daha az kusurlu olması ve boşanmaya sebep olan olayların davacının kişilik hakkına saldırı niteliğinde olması.
Maddi Tazminatın Şartları Nelerdir?
Maddi tazminatın şartları dört başlıkta toplanır. Davacının mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenmiş olmalı; davacı kusursuz ya da davalıya göre daha az kusurlu olmalı; davalı kusurlu olmalı; uygun bir maddi tazminat istenmelidir. Bu şartlar birlikte gerçekleşmezse talep reddedilir. Kanun, uygun bir maddi tazminattan söz eder; miktarın takdiri hakime aittir.
Eşit kusur, maddi tazminatı ortadan kaldırır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların eşit kusurlu bulunduğu bir dosyada kadın yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilmesini bozmuştur (30.04.2025 tarihli ve 2024/7561 E., 2025/4455 K. sayılı karar). Karar, tazminat talep eden eşin kusursuz veya diğerine göre daha az kusurlu olması gerektiğini TMK'nın 174. maddesinin bütününe dayandırır. Miktarın takdiri ve hesap yöntemi bu yazının konusu değildir; ayrıntı için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakılabilir.
Manevi Tazminat İçin Kişilik Hakkına Saldırı Şart mı?
Evet. Manevi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa tanınmıştır. Davalının tam kusurlu olması tek başına yetmez; olayların davacının kişilik hakkına saldırı niteliğinde olması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, erkeğin ilgisizliği ve duygusal şiddeti nedeniyle tam kusurlu bulunduğu bir dosyada, bu davranışların kadının kişilik haklarına saldırı niteliğinde olmadığı gerekçesiyle manevi tazminatı bozmuştur (17.02.2026 tarihli ve 2025/7361 E., 2026/1811 K. sayılı karar).
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17.02.2026 tarihli ve 2025/7361 E., 2026/1811 K. sayılı kararı:
“... davalı erkeğin boşanmaya neden olan bu kusurlu davranışları kadının kişilik haklarına saldırı niteliğinde değildir.”
Buna karşılık Hukuk Genel Kurulu, kişilik hakkını "kişiyi var eden, kişiliğini serbestçe geliştirmesini sağlayan, diğer kişilerden farklılığını temin eden bütün değerler üzerindeki hak" olarak tanımlamıştır (12.11.2025 tarihli ve 2024/762 E., 2025/713 K. sayılı karar). Aynı kararda, Özel Dairenin işaret ettiği, erkeğin çocuk sahibi olmak için gerekli tedavi girişimlerinde isteksiz davranıp kadını bu süreçte yalnız bırakmasına dayanan vakıa, somut olayda kişilik haklarına saldırı sayılmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Yoksulluk Nafakasında Kusur Eşiği Nedir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşen tarafa, kusuru diğer eşe göre daha ağır olmamak koşuluyla tanınmıştır. Eşit kusur nafaka hakkını ortadan kaldırmaz; az kusurlu ve kusursuz eş de nafaka isteyebilir. Ağır veya tam kusurlu eş ise nafaka isteyemez. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz; kusursuz eş de nafaka ödemekle yükümlü olabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi:
“Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.”
“Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, boşanmaya sebep olan olaylarda ağır veya tam kusurlu olduğu tespit edilen eş yararına yoksulluk nafakası ödenmesine karar verilemeyeceğini belirtmiştir (25.06.2025 tarihli ve 2023/1141 E., 2025/395 K. sayılı karar). Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda, kadının tam değil ağır kusurlu olduğu ve erkeğin az kusurlu sayılması gerektiği savunulmuştur.
Eşit kusurda nafaka verilebileceği de kararlarla ortaya konmuştur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların eşit kusurlu olduğu bir dosyada kadının geliri ve malvarlığı bulunmadığı için boşanma yüzünden yoksulluğa düşeceğini kabul ederek lehine yoksulluk nafakası takdir edilmesi gerektiğini belirtmiştir (11.06.2026 tarihli ve 2025/10572 E., 2026/6513 K. sayılı karar). Nafaka türleri, yani tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası birbirinden farklıdır; ayrıntı için nafaka davası ve nafaka çeşitleri yazımıza bakılabilir. Nafakanın kaldırılması ve azaltılması ise nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası yazısında ele alınmıştır.
Nafaka Miktarı Hangi Ölçütlere Göre Belirlenir?
Kanun, nafakanın miktarı için iki ölçüt verir: alacaklının geçimi ve borçlunun mali gücü. TMK'nın 175. maddesinin birinci fıkrası "geçimi için" ve "mali gücü oranında" ifadelerini kullanır. Kusur ise aynı fıkrada nafaka hakkının eşiği olarak düzenlenmiştir; miktar için ayrıca bir kusur ölçütü gösterilmemiştir.
Miktar belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumları değerlendirilir. TMK'nın 176. maddesi, irat biçiminde ödenen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğinin karara bağlanabileceğini düzenler. Anayasa Mahkemesi de nafaka rejimini değerlendirirken evliliğin süresi, eşlerin yaşı ve sağlık durumu, ekonomik ve sosyal durumları gibi ölçütleri saymıştır (04.06.2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı karar). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de eşit kusurlu dosyada kadının geliri ve malvarlığı bulunmadığını değerlendirerek yoksulluğa düşme sonucuna varmıştır (11.06.2026 tarihli ve 2025/10572 E., 2026/6513 K. sayılı karar).
Miktar hesabı ve artırım davası ayrı yazıların konusudur: nafaka miktarı, nafaka artırım davası.
Yoksulluk Nafakası Halen Süresiz mi? Anayasa Mahkemesi Kararı
Anayasa Mahkemesi, 04.06.2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararıyla TMK'nın 175. maddesinin birinci fıkrasındaki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir. Karar, 30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. İptal oy çokluğuyla verilmiş; iptal hükmünün yürürlüğü oy birliğiyle dokuz ay sonraya bırakılmıştır. Bu süre yayım tarihinden itibaren hesaplandığında iptal 30.06.2027'de yürürlüğe girecektir.
Anayasa Mahkemesinin 04.06.2026 tarihli ve E. 2025/156, K. 2026/131 sayılı kararı:
“... Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA ...”
“... KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE 4/6/2026 tarihinde karar verildi.”
Kararın gerekçesi iki eksende toplanır. Mahkeme, önce kuralın belirli ve öngörülebilir olmadığını belirtmiştir: kuralın metni süresiz nafakaya imkan tanımakla birlikte her durumda süresiz nafaka verilmesini emretmemektedir; ancak yerleşik yargısal uygulama kuralı emredici saymakta ve hakimin nafakanın süresi konusunda takdir yetkisi bulunmadığını kabul etmektedir (19. paragraf). İkinci olarak Mahkeme, nafaka borçlusuna hiçbir ölçüt belirlenmeksizin kategorik olarak süresiz ödeme yükümlülüğü yüklenmesinin, kusurlu olması dahi gerekmeyen borçlu açısından ağır bir külfet oluşturduğunu ve taraflar arasındaki makul dengeyi bozduğunu belirtmiştir (27 ila 32. paragraflar).
Karar, kanun koyucuya bir çerçeve de çizmiştir. Yoksulluk nafakası kural olarak durumun gerektirdiği ölçüde belirli bir süreyle sınırlandırılabilecek; bazı durumlarda süre uzatılabilecek ya da yaşam boyu nafakaya hükmedilebilecektir. Kanun koyucunun, nafakanın süresini belirlerken evliliğin süresi, nafaka alacaklısının yaşı, eğitim ve sağlık durumu, ekonomik ihtiyaçlarını kendi imkanlarıyla karşılama kapasitesi gibi unsurları dikkate alacak belirli ve öngörülebilir bir çerçeve kurması gerekir (31. paragraf).
İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, TMK'nın 176. maddesi uyarınca alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır; tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Toptan ödemeye karar verilmişse bu sonuçlar doğmaz.
Bugün, 08.11.2026 itibarıyla ibare halen yürürlüktedir. Resmi metin, 175. maddede "süresiz olarak" ibaresini taşımaktadır; bu tarihe kadar ibareyi yürürlükten kaldıran bir değişiklik yürürlüğe girmemiştir. İptal hükmü 30.06.2027'de yürürlüğe girecek; o tarihe kadar mevcut metin uygulanacaktır. İptal hükmünün yürürlüğe girmesiyle doğacak hukuki boşluğun kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğü kararda belirtilmiştir (35. paragraf); kanun koyucu 30.06.2027'ye kadar düzenleme yapmazsa bu boşluk uygulamada belirsizlik doğuracaktır.
İptal Kararı Bugün Ne Değiştiriyor?
İptal edilen ibare henüz yürürlükten kalkmamıştır. İptal hükmü 30.06.2027'de yürürlüğe gireceği için bu tarihe kadar TMK'nın 175. maddesi mevcut metniyle uygulanır; süresiz nafaka talebi bu çerçevede değerlendirilir. Kararın yayımlanmış olması, tek başına süreli nafakaya hükmedilmesine imkan vermez.
İptal kararları geriye yürümez (Anayasanın 153. maddesi). Bu nedenle 30.06.2027'den önce kesinleşmiş nafaka kararları iptal hükmüyle kendiliğinden ortadan kalkmaz; koşulları varsa TMK'nın 176. maddesi uyarınca nafakanın kaldırılması veya azaltılması istenebilir.
İptal hükmünün yürürlüğe gireceği 30.06.2027'den sonra ibare yürürlükten kalkacaktır. Bu tarihten sonra nafakanın süresinin nasıl belirleneceği, kanun koyucunun yapacağı düzenlemeye bağlıdır. Kanun koyucu düzenleme yapmazsa uygulamanın nasıl şekilleneceği belirsiz kalır. Nafakanın kaldırılması ve azaltılması ise ayrı bir dava konusudur: nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası.
Velayet ve Kişisel İlişkide Kusurun Etkisi Nedir?
Velayette temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Eşlerin boşanmadaki kusuru, ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır. Bu nedenle kusurlu eş, tek başına bu nedenle velayeti kaybetmez.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.12.2024 tarihli ve 2023/3413 E., 2024/9453 K. sayılı kararı:
“Anne ve babanın yararları, boşanmadaki kusurları, ahlâki değer yargıları, sosyal konumları gibi durumları çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur.”
Kişisel ilişki bakımından ölçüt daha da dardır. Velayet kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisi düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK'nın 182. maddesinin üçüncü fıkrası). Kişisel ilişki, ancak çocuğun yüksek yararı gerektirdiği takdirde kısıtlanabilir veya kaldırılabilir (25.04.2024 tarihli ve 2023/6503 E., 2024/2850 K. sayılı karar). Bu karar oy birliğiyle verilmiştir.
Velayetin kimin tarafından kullanılacağı da kanunda düzenlenmiştir. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır; ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hali gerçekleşmişse hakim velayeti eşlerden birine verebilir; boşanmada velayet çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK'nın 336. maddesi).
Velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olduğu için resen araştırma ilkesi geçerlidir; mahkeme, çocuğun yararına etki eden gelişmeleri kendiliğinden araştırır. Bu nedenle velayet ve kişisel ilişki, kusur tartışmasından ayrı bir inceleme gerektirir. Velayet davası ve sosyal inceleme raporu ayrı yazıların konusudur: velayet davası, sosyal ve ekonomik durum araştırması.
Eşe Yönelik Şiddet Velayeti Etkiler mi?
Şiddet, velayet bakımından otomatik bir sonuç doğurmaz; ancak çocuğun şiddet ortamına maruz kalması veya ebeveynin bakım kapasitesini etkilemesi halinde üstün yarar değerlendirmesinde dikkate alınır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesinin erkeğin kadına ve ortak çocuklara fiziksel ve duygusal şiddet uyguladığı kabulüne dayanan dosyada iki uzman raporu bulunduğunu belirtmiştir: ilk raporda yalnız velayet düzenlemesi değerlendirilmiş, kişisel ilişkiye yönelik bir değerlendirme yapılmamış; ikinci raporda ise baba ile yatılı kişisel ilişki kurulması önerilmiştir. Daire, kişisel ilişki konusunda yeterli ve bütüncül bir uzman incelemesi yapılmadan karar verilmesini bozma nedeni saymış; psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan inceleme ve rapor alınması, idrak çağındaki çocukların görüşlerinin alınması gerektiğini belirtmiştir (25.04.2024 tarihli ve 2023/6503 E., 2024/2850 K. sayılı karar).
Bu nedenle şiddet varsa velayetin kesin olarak anneye verileceği biçiminde bir kural yoktur. Belirleyici olan, şiddetin çocuğun üstün yararını nasıl etkilediğidir. Şiddetin ceza hukuku boyutu ve delilleri bu yazının konusu değildir; ayrıntı için boşanmada fiziksel, psikolojik ve ekonomik şiddet yazımıza bakılabilir.
Mal Rejiminde Kusurun Etkisi Var mı?
Kural olarak hayır. Mal rejiminin tasfiyesinde kusur, katılma alacağının hesabında ölçüt değildir. Kanun, kusura yalnızca dar bir istisnada sonuç bağlamıştır: zina veya hayata kast nedeniyle boşanma halinde hakim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK'nın 236. maddesinin ikinci fıkrası).
Türk Medeni Kanunu'nun 236. maddesinin ikinci fıkrası:
“Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.”
İstisna dar yorumlanır; genel kusur veya ağır kusur bu kapıyı açmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, zina nedeniyle boşanma halinde TMK'nın 236. maddesinin ikinci fıkrasının uygulanacağını, ancak artık değerdeki payın tamamının otomatik olarak kaldırılamayacağını belirtmiştir; evlilik süresi, zinanın gerçekleşme biçimi ve tanık beyanları gözetilerek hakkaniyete uygun bir azaltma yapılmalıdır (18.03.2025 tarihli ve 2024/4305 E., 2025/2817 K. sayılı karar). Karar oy birliğiyle verilmiştir. Mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı hesabı ayrı yazının konusudur: boşanma ve mal paylaşımı.
Tam veya Ağır Kusurlu Eş Boşanma Davası Açabilir mi?
Yargıtay, tam kusurlu eş ile ağır kusurlu eş arasında bir ayrım yapar. Tam kusurlu eş, boşanmaya sebep olan olaylarda tek başına kusurlu olan ve diğer eşin hiç kusuru bulunmayan eştir. Yargıtay, TMK'nın 166. maddesinin birinci fıkrasına dayanan kusur temelli çekişmeli boşanma davasında bu eşin dava açamayacağını kabul eder. Ağır kusurlu eş ise diğerine göre daha ağır kusurlu olmakla birlikte diğer eşin de az da olsa kusuru bulunan eştir; bu eş dava açabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.02.2025 tarihli ve 2023/653 E., 2025/25 K. sayılı kararı:
“Yargıtay içtihatları uyarınca bu hüküm tam kusurlu eşin dava açamayacağı şeklinde yorumlanmaktadır.”
Kanun metni ile içtihat arasındaki fark açıktır: TMK'nın 166. maddesinin birinci fıkrası "eşlerden her biri boşanma davası açabilir" der; Yargıtay, tam kusurlu eşi TMK'nın 2. maddesindeki dürüst davranma ilkesi üzerinden dışlar. Kanunun tam kusurlu eşe dava hakkı vermediği söylenemez; Yargıtay, kanunun verdiği hakkı TMK'nın 2. maddesiyle sınırlandırmıştır. Bu, dava açmanın usulen engellendiği anlamına gelmez; açılan davada mahkeme kusur belirlemesini esastan değerlendirir ve tam kusur sabitse davayı reddeder.
Bu sınırlama yalnız kusur temelli çekişmeli davaya özgüdür. Tam kusurlu eş de TMK'nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasındaki anlaşmalı boşanma yolunu kullanabilir ve dördüncü fıkrasındaki fiili ayrılık yoluna başvurabilir. Dördüncü fıkra, 14.11.2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle değiştirilmiştir; fıkrada, boşanma davasının reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi, ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verileceği düzenlenmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilk boşanma davasında tam kusurlu bulunan eşin 166/4 davasını esastan incelemiş; davayı dava hakkı yokluğu nedeniyle reddetmemiş, kusur belirlemesi ve tazminat yönünden bozmuştur (30.09.2014 tarihli ve 2014/18481 E., 2014/18873 K. sayılı karar).
Ağır kusurlu eşin dava hakkı ise korunmuştur. Hukuk Genel Kurulu, ağır kusurlu tarafın dahi dava hakkı bulunduğunu; boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurunun belirlenmesi gerektiğini; az kusurlu davalının itiraz hakkı olduğunu belirtmiştir (27.11.2024 tarihli ve 2023/580 E., 2024/573 K. sayılı karar). Tam kusurlu eşin açtığı davanın reddedildiği bir dosyada ise Hukuk Genel Kurulu, kadın yararına yoksulluk nafakasına hükmedilemeyeceği sonucuna da varmıştır (25.06.2025 tarihli ve 2023/1141 E., 2025/395 K. sayılı karar). Kararlar oy çokluğuyla verilmiştir. 2023/1141 kararında karşı oyda, kadının tam değil ağır kusurlu olduğu ve erkeğin az kusurlu sayılması gerektiği savunulmuştur.
Davalının İtiraz Hakkı Ne Zaman Doğar?
İtiraz hakkı davalıya aittir ve davacının kusurunun davalıya göre daha ağır olması şartına bağlıdır. Bu şart gerçekleşmezse davalının itiraz hakkı doğmaz. İtiraz, tek başına davayı düşürmez; hakim, itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olup olmadığını ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalıp kalmadığını değerlendirir.
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin ikinci fıkrası:
“Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.”
Hukuk Genel Kurulu, davacının ağır kusurlu olduğu durumlarda az kusurlu davalının boşanmak istememesinin tek başına davayı reddetmesini gerektirmediğini; itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğu ve korunmaya değer bir yararın kalmadığı anlaşılırsa boşanmaya karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (27.11.2024 tarihli ve 2023/580 E., 2024/573 K. sayılı karar). Bu değerlendirme, dosyanın somut koşullarına bağlıdır. Çekişmeli boşanma davasının yürüyüşü için çekişmeli boşanma davası yazımıza bakılabilir.
Anlaşmalı Boşanmada Kusur Tespiti Yapılır mı?
Hayır. Anlaşmalı boşanmada mahkeme kusur tespiti yapmaz. TMK'nın 166. maddesinin üçüncü fıkrası, evliliğin en az bir yıl sürmesi ve eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını; boşanma kararı verilebilmesi için hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması gerektiğini düzenler.
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların anlaşmalı olarak boşanmış olmaları nedeniyle daha önce açılmış boşanma davalarında birbirlerine kusur izafelerinin mümkün olmadığını ve artık haklılık araştırması yapılamayacağını belirtmiştir (09.09.2025 tarihli ve 2025/69 E., 2025/6964 K. sayılı karar). Karar oy birliğiyle verilmiştir.
Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştiğinde taraflar, boşanmanın mali sonuçları bakımından tasfiye sonucu doğuran bir düzenleme yapmış sayılır. Bu kapsamda eşlerin TMK'nın 174. maddesindeki maddi ve manevi tazminat ile TMK'nın 175. maddesindeki yoksulluk nafakası talepleri yer alır; mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar bu kapsamda değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, TMK'nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasında geçen kavramın kapsamını şu cümleyle sınırlamıştır (07.06.2022 tarihli ve 2019/335 E., 2022/850 K. sayılı karar):
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.06.2022 tarihli ve 2019/335 E., 2022/850 K. sayılı kararı:
“Maddede geçen "boşanmanın mali sonuçları" kavramı mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz.”
Kurul, anlaşmalı boşanmanın kesinleşmesiyle birlikte sonraki davada yeniden kusur araştırması yapılamayacağını ve TMK'nın 174. maddesindeki maddi ve manevi tazminatın istenemeyeceğini de belirtmiştir (02.05.2019 tarihli ve 2017/3067 E., 2019/512 K. sayılı karar). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra boşanmanın mali sonuçları hakkında istekte bulunulamayacağını; yoksulluk nafakası ve manevi tazminat taleplerinin reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (31.05.2017 tarihli ve 2016/9087 E., 2017/6526 K. sayılı karar). Mal rejiminden doğan alacaklar bakımından ise protokolün kapsamı ve feragat beyanları ayrıca değerlendirilir; yalnız anlaşmalı boşanmış olmak, mal rejiminin de tasfiye edildiği anlamına gelmez. Bu nedenle anlaşmalı boşanma, kusur belirlemesi yapmadan boşanmayı sağlayan ve boşanmanın mali sonuçlarını kesinleştiren bir yoldur.
Bunun pratik sonucu şudur: Anlaşmalı boşanma protokolünde yer almayan tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri, boşanma kararı kesinleştikten sonra istenemez. Protokole yazılan kusur kaydı ise tek başına talep doğurmaz; kayıt, tazminat veya nafaka talebinin kendisi değildir. Taleplerin korunması için tazminat ve yoksulluk nafakasının protokole yazılması gerekir. Bu nedenle protokol hazırlanırken mali sonuçların eksiksiz düzenlenmesi gerekir. Protokolün hazırlanışı ve kapsamı anlaşmalı boşanma protokolü, anlaşmalı davanın usulü anlaşmalı boşanma davası yazılarında ele alınmıştır.
Çocuk için istenen iştirak nafakası bu sınırın dışındadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, boşanma davasında iştirak nafakası istenmemesinin sonradan istenmesine engel olmadığını belirtmiştir (25.12.2017 tarihli ve 2017/16997 E., 2017/18176 K. sayılı karar):
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 25.12.2017 tarihli ve 2017/16997 E., 2017/18176 K. sayılı kararı:
“Boşanma davasında iştirak nafakası istenmemesi sonradan istenmesine engel değildir.”
“Çünkü, bu nafaka velayet hakkı verilen davacı anne tarafından çocuk adına istenmekte ve nafaka borcu bu nedenle her an yenilenen borçlardan olduğundan yeniden doğmaktadır.”
“… iştirak nafakasında nafaka doğmadan bu nafakadan feragat mümkün değildir.”
Süreler ve Kanun Yolu: Kusura İtiraz Ne Zaman Yapılır?
Boşanmaya bağlı maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde istenmelidir. Bu süre, TMK'nın 178. maddesinde düzenlenen zamanaşımıdır; boşanma hükmünün kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Zamanaşımı kendiliğinden gözetilmez; hak düşürücü sürelerden farklı olarak davalı ileri sürmezse hakim bunu resen dikkate alamaz (TBK'nın 161. maddesi). Bu nedenle süre geçse de dava açılabilir; ancak davalı zamanaşımı def'ini ileri sürerse talep reddedilir. Hukuk Genel Kurulu, bir yıllık sürenin def'i niteliğinde olduğunu belirtmiştir (02.11.2021 tarihli ve 2017/3155 E., 2021/1307 K. sayılı karar).
Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi:
“Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Türk Borçlar Kanunu'nun 161. maddesi:
“Zamanaşımı ileri sürülmedikçe, hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.”
Kusur belirlemesi hükmün parçası olduğu için itirazı da hükme karşı kanun yoluyla yapılır. İstinaf süresi, ilamın usulen taraflara tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK'nın 345. maddesi). Temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK'nın 361. maddesi). Kusur belirlemesine itiraz, hükme karşı bu süreler içinde yapılır. Kanun yolu ayrıntısı için istinaf ve kanun yolu başvurusu yazımıza bakılabilir.
Tazminat ve nafaka davası, diğer eşe karşı aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi, TMK'nın Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabına göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi). Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde, Hakimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi görevlidir (4787 sayılı Kanun'un 2. maddesi). Yetki bakımından üç ayrı rejim vardır. TMK'nın 168. maddesi yalnız boşanma ve ayrılık davalarında yetkiyi düzenler; boşanmadan sonra açılan davalara uygulanmaz. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK'nın 177. maddesi). Maddi ve manevi tazminat davasında ise özel bir yetki kuralı yoktur; genel yetki kuralı uygulanır ve davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK'nın 6. maddesi). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanmadan sonra bağımsız istenen maddi ve manevi tazminatta genel yetki kuralının uygulanacağını belirtmiştir (17.06.2019 tarihli ve 2019/3087 E., 2019/7274 K. sayılı karar). Hukuk Genel Kurulu da 168. maddenin boşanma ve ayrılık davalarına özgü olduğunu, nafaka davasında 177. maddenin uygulanacağını belirtmiş; her iki maddede düzenlenen yetki kurallarının kesin yetki niteliğinde olmadığını açıkça yazmıştır (27.09.2018 tarihli ve 2017/2722 E., 2018/1359 K. sayılı karar):
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.09.2018 tarihli ve 2017/2722 E., 2018/1359 K. sayılı kararı:
“… TMK'nın gerek 168. maddesinde, gerekse 177. maddesinde düzenlenen yetki kuralları kesin yetki kuralı niteliğinde değildir.”
Bu nedenle TMK'nın 177. maddesindeki kural kesin yetki değildir; nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yanında davalının yerleşim yeri mahkemesi de genel yetki kuralına göre yetkilidir ve davacı bu mahkemelerden birini seçebilir. Yetki kesin olmadığı için davalı süresi içinde ve usulüne uygun biçimde yetki itirazında bulunmazsa, davanın açıldığı mahkeme yetkili hale gelir (HMK'nın 19. maddesi). Harç ve yargılama gideri bu yazının konusu değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kusur oranı yüzde olarak belirlenir mi? Hayır. Yargıtay kusurluluk durumunu beş dereceyle belirler; kararlarda yüzde yer almaz. 03.07.1978 tarihli ve 5/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, kimin daha fazla kusurlu olduğunun önceden bir ölçüyle tayin edilemeyeceğini belirtir.
Eşit kusurluysam maddi ve manevi tazminat alabilir miyim? Hayır. Tazminat talep eden eşin kusursuz veya diğerine göre daha az kusurlu olması gerekir; eşit kusurda maddi ve manevi tazminat reddedilir. Yoksulluk nafakası ise eşit kusurda istenebilir.
Ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası alabilir mi? Hayır. Yoksulluk nafakası, kusuru daha ağır olmayan tarafa tanınmıştır; ağır veya tam kusurlu eş nafaka isteyemez.
Tam kusurlu eş boşanma davası açabilir mi? Kusur temelli çekişmeli davada Yargıtaya göre hayır; tam kusurlu eşin TMK'nın 166. maddesinin birinci fıkrasına dayanan davası reddedilir. Buna karşılık anlaşmalı boşanma (166/3) ve fiili ayrılık (166/4) yolları tam kusurlu eş bakımından da açıktır.
Kusur velayeti etkiler mi? Tek başına etkilemez. Velayette ölçüt çocuğun üstün yararıdır; kusur, ancak bu yararı etkilediği ölçüde dikkate alınır. Şiddet, çocuğun güvenliği ve bakım ortamı üzerinden değerlendirilir.
Boşanma kararı kesinleştikten sonra kusur yeniden tartışılır mı? Hayır, usulüne uygun biçimde kesinleşmiş bir kusur belirlemesi varsa yeniden tartışılmaz. Kusur belirlemesi hükümden bağımsız olarak kanun yoluna taşınabilir; yalnız boşanma hükmünün kesinleşmesi onu kendiliğinden kesinleştirmez. Belirleme kanun yoluna götürülmemiş ya da kanun yolu tüketilmişse kesinleşir ve TMK'nın 178. maddesine göre açılan davada kesin hüküm oluşturur; hakim kusuru yeniden belirleyemez.
Yoksulluk nafakası halen süresiz mi? Bugün evet. "Süresiz olarak" ibaresi 08.11.2026 itibarıyla yürürlüktedir; Anayasa Mahkemesinin iptal kararı 30.06.2027'de yürürlüğe girecektir.
Anlaşmalı boşanmada kusur tespiti yapılır mı? Hayır. Mahkeme kusur belirlemez; anlaşmalı boşanmadan sonra eski davalarda kusur izafesi ve haklılık araştırması yapılamaz.
