Gayrimenkul HukukuBağlı olduğu rehber: Gayrimenkul Davaları 2026
Kira Artış Oranı Nedir, Nasıl Hesaplanır? 2026
Kira artışında üst sınır, Türk Borçlar Kanununun 344'üncü maddesi uyarınca bir önceki kira yılındaki tüketici fiyat endeksi (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır; sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmışsa bu oran tavanı aştığı oranda geçersizdir. Uygulamada yenileme ayından bir önceki aya ait on iki aylık ortalama esas alınır; buna göre 8 Kasım 2026 itibarıyla Kasım 2026'da yenilenen kira dönemlerinde Ekim 2026 verisi olan %31,23 uygulanır. Yeni kira, artış öncesi aylık kira bedelinin bu oran kadar artırılmasıyla, yani (1 + oran/100) çarpanıyla hesaplanır. Türk Borçlar Kanununun 344'üncü ve 345'inci maddelerinde kiracı için ayrı bir itiraz süresi öngörülmemiştir; tavanı aşan artışa karşı fazla ödemenin iadesi istenebilir ve uyuşmazlık sulh hukuk mahkemesine taşınır.
Kira Artış Oranı Nedir, Hangi Ölçüye Göre Belirlenir?
Kira artış oranı, yenilenen kira döneminde uygulanacak kira bedelinin üst sınırını gösteren kanuni ölçüdür; bu ölçü Türk Borçlar Kanununun 344. maddesinde düzenlenmiştir. Madde, tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalarını, bir önceki kira yılındaki tüketici fiyat endeksi on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerli sayar ve kuralın bir yıldan daha uzun süreli sözleşmelerde de uygulanacağını belirtir:
Türk Borçlar Kanununun 344. maddesi:
“Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır.”
“Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir.”
Madde üç ayrı hal kurar: tarafların anlaşması, anlaşmanın bulunmaması ve beş yıldan uzun süreli ya da beş yıldan sonra yenilenen sözleşmeler. İlk iki halde ölçü aynıdır ve bir tavan olarak işler; üçüncü halde tavan, mahkemenin 344. madde uyarınca yapacağı belirlemede bağlayıcı olmaktan çıkar, emsal kira bedelleri ve hakkaniyet devreye girer. Bu halde de bedeli kiraya veren tek taraflı olarak belirleyemez. Bu nedenle kira artış oranı sorusunun cevabı, önce hangi halin söz konusu olduğuna, sonra tavanın o dönemde hangi ölçüye bağlandığına bakılarak verilir.
Ölçü her zaman tüketici fiyat endeksi değildi. 7161 sayılı Kanunun 56. maddesi, 344. maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan "üretici fiyat endeksindeki artış" ibarelerini "tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim" biçiminde değiştirmiş, değişiklik 1 Ocak 2019 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 1 Ocak 2019'dan sonraki kira dönemlerinde ölçü tüketici fiyat endeksidir; daha eski dönemler için üretici fiyat endeksine dayanan uygulama ve o döneme ilişkin kararlar bugünkü kural gibi okunmamalıdır.
Tavanın hesabında esas alınan büyüklük, önceki kira döneminin hukuken geçerli kira bedelidir. 344. madde tavanı bir önceki kira yılına bağladığı için artış, o dönemin geçerli bedeli üzerinden hesaplanır ve her yenilemede yeniden işler. Fiilen ödenen tutar, geçerli bedelin delili olabilir; ancak tavanı aşan ödeme sonraki dönemin hesabına esas alınmaz. Bu nedenle fazla ödemenin iadesi ile sonraki dönemin hesabı ayrı değerlendirilmelidir.
Oranın işlevi bir taban değil tavandır. Taraflar tavanın altında bir oran kararlaştırabilir ve bu anlaşma geçerlidir; tavanı aşan anlaşma ise aştığı oranda geçersizdir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, daireler arasındaki uyuşmazlığı giderirken bu sonucu, yenilenen dönem için taraflarca belirlenecek artış oranlarının kanundaki artış oranını aştığı oranda geçersiz olduğu kabul edilerek 344. maddesinin konut ve çatılı işyeri kiraları bakımından emredici nitelik kazandığı gerekçesiyle açıklamıştır (30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar). Karar, bölge adliye mahkemeleri daireleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesine ilişkindir ve kesindir; içtihadı birleştirme kararı değildir.
Oranın her yenilemede yeniden belirlenmesi, tavanın sabit bir sayı olmadığını gösterir. Tavanın bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde de uygulanması, bu sözleşmelerde artışın serbest kaldığı anlamına gelmez. Madde, kuralın bu sözleşmelerde de uygulanacağını açıkça yazdığı için her yenileme döneminde tavan aynı ölçüye bağlanır. Sözleşmenin süresi uzadıkça tavanın işlevi değişmez; değişen yalnız beş yılın dolmasıyla birlikte üçüncü fıkranın devreye girmesidir.
Yenilenen kira döneminin her yıl kendiliğinden doğması, 347. maddenin sonucudur. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmenin süresinin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Uzayan yıl, yeni bir kira dönemi olduğu için 344. maddedeki tavan bu dönemde yeniden uygulanır.
Yüzde 25 Sınırı Bugün Geçerli mi?
Hayır. Yüzde 25 tavanı yalnız konut kiraları için ve yalnız belirli tarih aralıklarında yenilenen dönemlerde uygulanmıştır. İlk düzenleme 7409 sayılı Kanunla eklenen geçici 1. maddedir ve yürürlüğe girdiği tarihten 1 Temmuz 2023'e kadar (bu tarih dahil) yenilenen konut kira dönemlerini kapsar. İkinci düzenleme 7456 sayılı Kanunla eklenen geçici 2. maddedir:
Türk Borçlar Kanununun geçici 2. maddesi:
“Konut kiraları bakımından 2/7/2023 ilâ 1/7/2024 (bu tarihler dâhil) tarihleri arasında yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşini geçmemek koşuluyla geçerlidir. … Bu oranları geçecek şekilde yapılan sözleşmeler, fazla miktar yönünden geçersizdir.”
Hükmün kapsamı dardır ve üç noktada dikkat edilmelidir. Birincisi, sınır yalnız konut kiraları bakımından getirilmiştir; çatılı işyeri kiralarında yüzde 25 hiç uygulanmamıştır. İkincisi, 1 Temmuz 2024 tarihi kapsama dahildir; bu tarihe kadar yenilenen konut kira dönemlerinde tavan yüzde 25'tir, 2 Temmuz 2024 ve sonrasında yenilenen dönemlerde ise yüzde 25 uygulanmaz. Üçüncüsü, sınır bir tavan olarak işlemiş, tarafların daha düşük bir oran kararlaştırması elbette mümkün kalmıştır.
Geçici maddelerdeki tavan, iki orandan düşük olanına bağlanmıştı. Hüküm, anlaşmaları bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşini geçmemek koşuluyla geçerli saymakta, tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranının yüzde yirmi beşin altında kalması halinde değişim oranının geçerli olacağını ayrıca belirtmekteydi. Bu nedenle dönem içinde tavan, yüzde 25 ile endeks oranından düşük olanıydı; endeksin yüzde 25'in altında kaldığı yenilemelerde daha düşük oran uygulanıyordu. Geçici maddelerin son cümlesi, sınırın 344. maddenin ikinci fıkrası uyarınca hakim tarafından verilecek kararlar bakımından da uygulandığını belirtir; buna karşılık beş yıl sonrası için 344. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca yapılan belirleme bu sınıra tabi değildi. Geçmiş dönem hesabında bu ayrım gözetilmelidir.
1 Temmuz 2024 sonrasında yenilenen kira dönemleri için ayrı bir tavan öngörülmemiştir; bu dönemlerde tavan yeniden 344. maddenin kendi ölçüsüdür. Bu nedenle 2022 ile 2024 arasındaki uygulama bugünkü kural gibi sunulmamalı, yüzde 25 sınırına ilişkin açıklamaların tarih aralığı belirtilmelidir.
Bu ayrım geçmiş dönemlere ilişkin uyuşmazlıklarda da gözetilir. 2022 ile 2024 arasında yenilenen bir kira dönemi için hangi tavanın geçerli olduğu, o dönemin hangi geçici maddeye girdiğine göre belirlenir; bugünkü oranla geçmiş dönem hesabı yapılmaz.
On İki Aylık Ortalama ile Yıllık TÜFE Arasındaki Fark Nedir?
İki ölçü birbirinden farklıdır. Yıllık değişim, bir ayın endeksi ile bir önceki yılın aynı ayındaki endeks arasındaki yüzde değişimdir; yani (güncel endeks / önceki yılın aynı ayındaki endeks - 1) x 100 biçiminde hesaplanır ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bültenlerinde "bir önceki yılın aynı ayına göre değişim" başlığıyla yayımlanır. On iki aylık ortalamalara göre değişim ise aynı işlemin iki dönemin endeks ortalamalarına uygulanmasıyla bulunur: geriye dönük on iki ayın endeks ortalaması, ondan önceki on iki ayın endeks ortalamasına oranlanır ve sonuçtan bir çıkarılır.
Türk Borçlar Kanununun 344. maddesi ikinci ölçüyü esas alır. Bu nedenle bir kira uyuşmazlığında yıllık enflasyon oranının değil, on iki aylık ortalamalara göre değişim oranının uygulanması gerekir. İki oran aynı ay için birbirine yakın çıkabilir; ancak ölçü farklı olduğu için hesap yıllık oran üzerinden yapıldığında sonuç da farklı olur.
Fark, örnekle görünür hale gelir. Aylık 20.000 TL kira, yıllık değişim oranı olan %29,77 üzerinden 1,2977 ile çarpıldığında 25.954 TL; on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı olan %31,23 üzerinden 1,3123 ile çarpıldığında 26.246 TL bulunur. Aradaki 292 TL, ölçü farkından doğar ve tavanın hangi orana bağlandığının sonucu doğrudan değiştirdiğini gösterir.
TÜİK'in Ekim 2026 verilerinde on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı %31,23'tür; aynı ayın yıllık değişimi %29,77 olarak açıklanmıştır. Aradaki fark, ölçülerin farklı olmasından kaynaklanır ve bu fark kira hesabında doğrudan sonuç doğurur. Oranlar TÜİK verilerinden hesaplanmıştır; veri kaynağı olarak TÜİK ve TCMB resmi sayfaları kullanılabilir.
Yenilenen Kira Döneminde Hangi Ayın TÜFE Verisi Uygulanır?
Uygulamada yenileme ayından bir önceki aya ait on iki aylık ortalama esas alınır. Buna göre Kasım 2026'da yenilenen kira döneminde Ekim 2026 verisi, Aralık 2026'da yenilenen dönemde ise Kasım 2026 verisi uygulanır. Kural, 344. maddenin "bir önceki kira yılında" ifadesine ve TÜİK'in yayım takvimine dayanır.
Kira yılı, sözleşmede kararlaştırılan ve yenileme tarihiyle başlayan dönemdir. Bir önceki kira yılı, yenilenen dönemin hemen öncesindeki dönemdir; bu nedenle tavan belirlenirken sözleşmenin kendi dönemleri esas alınır, takvim yılı değil. Bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde de 344. madde uygulanır; tavan, yenilenen dönemin öncesindeki kira yılına göre hesaplanır. Kira döneminin bir yıldan uzun olması ölçüyü değiştirmez; değişen yalnız yenilemenin hangi tarihte gerçekleştiğidir.
TÜİK, tüketici fiyat endeksi verisini izleyen ayın ilk günlerinde yayımlar. Ekim 2026 bülteni 3 Kasım 2026 tarihinde yayımlanmıştır. Bir kira yılının son ayına ait veri bu nedenle o yıl bittikten hemen sonra erişilebilir hale gelir; yenilenen dönem için son açıklanan on iki aylık ortalama, bir önceki kira yılının son ayına ilişkin veridir. Kasım 2026 verisi aralık ayı başında yayımlandığında aralıkta yenilenen kira dönemleri için bu veri esas alınır; verinin ayın ilk gününde hazır olduğu yönünde bir varsayım kurulmaz.
Bu ayrım, uygulamada en çok karıştırılan noktadır. Aynı oran bir yerde "Kasım 2026 kira artış oranı", başka bir yerde "Ekim 2026 tüketici fiyat endeksi on iki aylık ortalaması" olarak anılır. İkisi aynı sayıdır: %31,23, Ekim 2026 verisinin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır ve Kasım 2026'da yenilenen kira dönemlerinde uygulanır. Bu nedenle "2026 kira artış oranı" biçiminde tek bir orandan söz edilemez; oran her ay yeniden belirlenir ve her veri ayı, kendisinden sonraki yenileme ayına karşılık gelir.
Kira Dönemi Takvim Yılına Denk Gelmiyorsa Ne Olur?
Kural değişmez, yalnız eşleşme kayar. Kira dönemi 15 Mart 2026'da yenileniyorsa bir önceki ayın, yani Şubat 2026 verisinin on iki aylık ortalaması uygulanır; 15 Eylül 2026'da yenilenen dönem için Ağustos 2026 verisi esas alınır. Eşleştirme yıl, ay ve gün üzerinden değil, yenilemenin düştüğü ay üzerinden yapılır.
Kira döneminin ayın ortasında başlaması, tavanın hangi veriye bağlanacağını değiştirmez; değişen yalnız verinin hangi ayı gösterdiğidir. Bu nedenle hesaptan önce yenileme tarihi belirlenmeli, sonra o tarihin düştüğü aydan bir önceki aya ait on iki aylık ortalama bulunmalıdır.
Takvim yılına denk gelmeyen dönemler için iki örnek yeterlidir. 15 Nisan 2026'da yenilenen kira döneminde tablodaki Mart 2026 satırı esas alınır ve %32,82 uygulanır; 15 Ekim 2026'da yenilenen dönemde ise Eylül 2026 satırındaki %31,49 geçerlidir. Belirleyici olan, yenilemenin düştüğü aydır.
2026 Kira Artış Oranı Tablosu: Veri Ayı ve Yenileme Ayı
Aşağıdaki tablo, TÜİK'in veri ayını ve o verinin uygulandığı yenileme ayını yan yana gösterir; tablo 8 Kasım 2026 itibarıyla geçerlidir. Tablodan okunacağı üzere oran aylık olarak değişir ve her satır, kendisinden sonraki yenileme ayına karşılık gelir.
Veri ayı | On iki aylık ortalamalara göre değişim | Uygulandığı yenileme ayı |
|---|---|---|
Aralık 2025 | %34,88 | Ocak 2026 |
Ocak 2026 | %33,98 | Şubat 2026 |
Şubat 2026 | %33,39 | Mart 2026 |
Mart 2026 | %32,82 | Nisan 2026 |
Nisan 2026 | %32,43 | Mayıs 2026 |
Mayıs 2026 | %32,24 | Haziran 2026 |
Haziran 2026 | %32,03 | Temmuz 2026 |
Temmuz 2026 | %31,90 | Ağustos 2026 |
Ağustos 2026 | %31,79 | Eylül 2026 |
Eylül 2026 | %31,49 | Ekim 2026 |
Ekim 2026 | %31,23 | Kasım 2026 |
Oranlar TÜİK verilerinden hesaplanmıştır; tablo 8 Kasım 2026 itibarıyla geçerlidir.
Tabloda Kasım 2026 verisi yer almaz, çünkü bu veri 8 Kasım 2026 itibarıyla yayımlanmamıştır. Kasım 2026 verisi aralık ayı başında yayımlandığında aralıkta yenilenen kira dönemleri için bu veri esas alınır; tabloya tahmini bir değer eklenmez. Tablodaki son satır, bu yazının yazıldığı tarihte yenilenen dönemler için geçerli olan oranı gösterir.
Tablodaki oranların iki özelliği vardır. Birincisi, tablodaki seyir, karşılaştırılan dönemlerin gerçekleşen endekslerine bağlıdır; on iki aylık ortalama aylık hareketleri yumuşatır, tek başına düşüşe yol açmaz. İkincisi, her oran yalnız kendi yenileme ayı için geçerlidir; geriye dönük olarak önceki ayların hesabında kullanılmaz.
Tabloyu kullanmanın yolu şudur: önce yenileme ayı bulunur, sonra o ayın satırındaki oran alınır. Şubat 2026'da yenilenen bir kira için tablonun ikinci satırı, yani Ocak 2026 verisi olan %33,98 geçerlidir. Tablo bir anlık görüntüdür; her ay yeni bir satır eklenir ve önceki satırlar değişmez. Bu nedenle tablo tarih damgasıyla verilmiş, tek bir yıllık oran yazılmamıştır. Yeni satır aynı yöntemle eklenir.
Kira Artışı Nasıl Hesaplanır?
Hesap tek adımlıdır: artış öncesi aylık kira bedeli, oranın yüzde değerine 1 eklenerek bulunan çarpanla çarpılır (yüzde 31,23 için çarpan 1,3123'tür). Kasım 2026'da yenilenen ve aylık 20.000 TL olan bir konut kirasında oran %31,23'tür; 20.000 TL, 1,3123 ile çarpıldığında 26.246 TL bulunur. Bu tutar tavanı gösterir; sözleşmede daha düşük bir oran kararlaştırılmışsa hesap o oranla yapılır ve tavan aşılamaz.
Hesapta üç büyüklük ayrılmalıdır. Artış öncesi kira bedeli, yenilenen dönemden önceki aylık kira tutarıdır. Oran, o yenileme ayına karşılık gelen on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Yeni kira ise artış öncesi bedelin (1 + oran/100) çarpanıyla çarpılmasıyla bulunan tutardır ve tavan niteliği taşır.
Yuvarlama konusunda kanunda ayrı bir kural yoktur; hesap kuruş hassasiyetinde yapılır ve tavan aşılmaz. Hesapta kullanılan oran, yenileme ayına karşılık gelen veri ayının oranıdır; farklı bir ayın oranıyla yapılan hesap tavanı yanlış gösterir. Örnekteki 20.000 TL varsayımsal bir tutardır; oran ise 8 Kasım 2026 itibarıyla geçerli olan Ekim 2026 verisidir. Aynı hesap, sitedeki kira artış oranı hesaplama aracı ile de yapılabilir.
İkinci bir örnek, sözleşmedeki oranın etkisini gösterir. Aynı 20.000 TL kira için sözleşmede yüzde 20 artış kararlaştırılmışsa hesap 20.000 TL çarpı 1,20 üzerinden yapılır ve 24.000 TL bulunur. Kanuni tavan %31,23 olduğu için bu tutar tavanın altında kalır ve sözleşmedeki oran uygulanır; tavan yalnız üst sınırı gösterir, altındaki anlaşmayı geçersiz kılmaz. Hesap sonucu, kiraya verenin isteyebileceği en yüksek tutarı gösterir.
Sözleşmedeki Oran Kanuni Tavandan Yüksekse
Tavanı aşan oran uygulanamaz. Yenilenen dönem için kararlaştırılan oran, kanundaki oranı aştığı oranda geçersizdir ve yerine kanundaki oran geçer. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bu sonucu, "sözleşmedeki artış oranın kanundaki artış oranından yüksek kararlaştırılmışsa bu oran değil kanundaki önceki kira yılında TÜFE endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı artışta uygulanır" cümlesiyle ifade etmiştir (30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar).
Geçersizlik sözleşmenin tamamına yayılmaz; yalnız tavanı aşan kısım geçersizdir. Bu nedenle sözleşmenin artış hükmü tümüyle yok sayılıp yeni bir anlaşma kurulmaz; hüküm, tavanın altında kalan kısım için geçerliliğini korur. Kiraya veren, tavanı aşan kısmı kira alacağı olarak isteyemez; bu kısım tahsil edilmişse fazla ödeme doğar ve iadesi istenebilir.
Tavanı aşan kısmın istenmesi halinde ispat yükü, artışın kararlaştırıldığını ve ödendiğini ileri süren tarafa düşer. Yazılı kira sözleşmesi, artış bildirimi ve ödeme belgeleri bu nedenle saklanmalıdır; ödeme banka yoluyla yapılmışsa dekontlar hangi dönem için ne kadar ödendiğini gösterir ve fazla kısmın hesabını somutlaştırır.
Sözleşmedeki Oran Kanuni Tavandan Düşükse
Oran, sözleşmede kararlaştırıldığı gibi uygulanır. Kanuni oran bir tavan olduğu için taraflar daha düşük bir oran kararlaştırabilir ve bu anlaşma geçerlidir. Daire, sözleşmede yasal artış oranından daha düşük bir oran kararlaştırılmış olması halinde bu sözleşmedeki artış oranının uygulanacağını belirtmiştir (30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar).
Düşük oranın varlığı, sonraki dönemlerde tavanın gözden çıkarılması sonucunu doğurmaz. Taraflar her yenilemede yeni bir oran kararlaştırabilir; kararlaştırılan oran tavanı aşarsa aşan kısım geçersiz olur, tavanın altında kalırsa o oran uygulanır. Bu nedenle sözleşmedeki oran ile kanuni tavan her dönem için ayrı ayrı karşılaştırılmalıdır.
Kiraya veren, tek taraflı bildirimle oranı tavana çıkaramaz. Sözleşmede kararlaştırılan oranın emsallerin altında kaldığı iddiası, beş yıl dolmadan 344. maddenin tavanını aşmanın aracı yapılamaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, daireler arasındaki uyuşmazlığı giderirken sınırı şu biçimde kurmuştur: 344. maddede düzenlenen kira bedelinin belirlenmesi davasının sebep ve konusu, 138. maddede düzenlenen aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlanması davasının sebep ve konusunu oluşturmaz; ancak 138. maddedeki diğer sebeplerin ve şartların oluşması halinde sözleşmede belirlenen kira artış oranı uyarlama davası konusu olabilir (10.03.2025 tarihli ve 2024/1083 E., 2025/1439 K. sayılı karar; 30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar). Bu nedenle 138. maddeye dayanan uyarlama bütünüyle dışlanmış değildir; sınır, 344. maddenin kendi sebeplerinin uyarlama davasına taşınmasına ilişkindir.
Sözleşmede Artış Hükmü Yoksa Kira Kendiliğinden Artar mı?
Hayır, artış kendiliğinden doğmaz. Türk Borçlar Kanununun 344. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca taraflar bu konuda anlaşmamışsa kira bedelini hakim, bir önceki kira yılının on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla ve kiralananın durumunu göz önüne alarak hakkaniyete göre belirler. Bu halde de tavan aynıdır; hakim, beş yıl dolmadıkça tavanın üstüne çıkamaz.
İkinci fıkrada hakime tanınan takdir alanı sınırsız değildir. Hakim, kiralananın durumunu ve hakkaniyeti gözetmekle birlikte tavanı aşamaz; emsal kira bedeline dayanarak tavanın üstünde bir bedel belirleyemez. Bu nedenle sözleşmede artış hükmü bulunmayan ilişkide de beş yıl dolmadıkça üst sınır, 344. maddenin birinci fıkrasındaki orandır.
Daire, artış hükmünün yokluğunun bedelin belirlenmesini engellemediğini, "artış hükmü olmasa bile 6098 sayılı Kanunun 344. maddesi uyarınca kira bedelinin belirlenmesi talep edilebilir" cümlesiyle ifade etmiştir (30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar). Bu nedenle sözleşmede artış hükmü bulunmayan kira ilişkisinde kiraya veren, kendiliğinden zam yapamaz; bedelin belirlenmesini mahkemeden istemesi gerekir.
Kira bedelinin dışındaki koşullar bakımından sınır daha katıdır. 343. madde, kira sözleşmelerinde kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik yapılamayacağını hükme bağlar. Bu nedenle artış görüşmelerinde kira bedeli dışında bir koşulun kiracı aleyhine değiştirilmesi istenemez.
Bedelin belirlenmesi istemi, sulh hukuk mahkemesinde kira bedelinin tespiti davasıyla ileri sürülür. Davanın usulü, bilirkişi incelemesi, ıslah ve harç ayrıntısı kira bedelinin tespiti davası yazısında anlatılmıştır; bu yazıda yalnız süre ve dava şartı bakımından bilinmesi gerekenler yer alır.
Sözleşmenin yenilendiği her durumda yeni bir sözleşme kurulduğu söylenemez. Aynı kiracıyla, kira ilişkisi kesilmeksizin yapılan sözleşme yenileme sayılır ve 344. maddenin tavanına tabidir; gerçek anlamda yeni bir sözleşmede ise bedel serbestçe belirlenebilir. Bu ayrımın nasıl yapılacağı tespit davası yazısında ele alınmıştır.
Artış Hükmü Belirsizse Ne Olur?
Artış şartının belirli ve muayyen olması gerekir; belirsiz bir şart, artışın hangi ölçüye göre yapılacağını göstermez. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, "TEFE-TÜFE ortalamasına göre veya % ..... oranında" biçimindeki bir şartı değerlendirirken ilk kısmın belli ve muayyen olduğunu, geçerli olan bu hükmün tarafları bağladığını belirtmiştir (09.10.2024 tarihli ve 2024/1143 E., 2024/2911 K. sayılı karar).
Karar, Adalet Bakanlığının kanun yararına temyizi üzerine verilmiş ve kararın kanun yararına bozulmasına, sonuca etkili olmamak üzere hükmedilmiştir. Bu nedenle karar, bozma kararı niteliğiyle anılmalı; onama gibi değerlendirilmemelidir. Okur bakımından sonuç şudur: belirsizlik halinde sözleşmenin tümü değil, belirsiz kalan kısmı değerlendirme dışı kalır ve artış, geçerli kısmın gösterdiği ölçü içinde, tavanı aşmamak koşuluyla yapılır.
Hüküm belirli olan kısmıyla ayakta kalır; belirsiz kısım artışın hesabında kullanılmaz. Bu nedenle sözleşmede boş bırakılan yüzde hanesi sonradan kiraya veren tarafından doldurularak artış yapılamaz.
Beş Yıl Dolunca TÜFE Tavanı Kalkar mı?
Evet, ancak bu, kiraya verene tek taraflı artış yetkisi vermez. Beş yıldan sonra tavan, yalnız mahkemenin 344. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca yapacağı belirlemede bağlayıcı olmaktan çıkar; bedeli kiraya veren değil mahkeme belirler. Aynı fıkra, anlaşma olup olmadığına bakılmaksızın beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda yeni kira yılı bedelinin emsal kira bedelleri ve hakkaniyet gözetilerek belirlenmesini öngörür:
Türk Borçlar Kanununun 344. maddesi:
“Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir. Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen kira bedeli, önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebilir.”
“Sözleşmede kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa … beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz. … Beş yıl geçtikten sonra kira bedelinin belirlenmesinde, yabancı paranın değerindeki değişiklikler de göz önünde tutularak üçüncü fıkra hükmü uygulanır.”
Bu dönem uygulamada "hak ve nesafet" dönemi olarak anılır. Daire, konut ve çatılı işyeri kiralarında kira süresinin belirli veya belirsiz, kısa veya uzun süreli olmasına bakılmaksızın beş yılın sonunda uygulanacak bedelin tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak belirleneceğini, uygulamada bilirkişinin belirlediği bedelden %5 ila %20 arasında hak ve nesafet indirimi yapıldığını belirtmiştir (06.05.2026 tarihli ve 2025/6234 E., 2026/2844 K. sayılı karar).
Hakkaniyet indirimi bir oran garantisi değildir. Dairenin belirttiği aralık, yerleşik uygulamanın sınırlarını gösterir; somut olayda indirimin oranı, kiracılık süresine ve tarafların sözleşmeden bekledikleri amaçlara göre takdir edilir. Bilirkişi raporunun emsal değerlendirmesi içermemesi halinde rapor hüküm kurmaya elverişli sayılmaz; aynı kararda emsal kira sözleşmelerinin dosyaya alınması, kiralanan ile emsallerin tek tek karşılaştırılması ve emsallerin neden uygun olduğunun somut gerekçelerle açıklanması gerektiği belirtilmiştir. İşyerlerinde belirlenen kira bedeli brüt olarak ifade edilir.
Emsal kira bedeli, kiralananın boş olarak yeniden kiraya verilmesi halinde getirebileceği bedeldir. Bu bedel belirlenirken kiralananın konumu, çevresi, niteliği, kullanım biçimi, kira başlangıç tarihi ve kira süresi gibi unsurlar emsallerle karşılaştırılır. Beş yıl sonrasında tavan bağlayıcı olmadığı için bu karşılaştırma, belirlenecek bedelin üst sınırını değil makul düzeyini gösterir.
Beş yıldan sonraki her kira yılı için aynı yöntem kendiliğinden uygulanmaz. Maddenin son cümlesi, her beş yıldan sonraki kira yılında belirlenen bedelin önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebileceğini söyler; yani beş yıllık dilimin sonunda emsal ve hakkaniyet yeniden değerlendirilir, aradaki yıllarda ise 344. maddenin birinci ve ikinci fıkralarındaki tavan geçerliliğini korur.
Sözleşmede artış hükmü bulunsa bile beş yıl dolduktan sonra bu hüküm tek başına belirleyici olmaz. Daire, beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde yeni kira yılı bedelinin sözleşme ile belirlenen artış şartına bağlı kalınmaksızın, sözleşmedeki artış oranı gerçekleşen endeks oranından düşük olsa bile emsal kira bedelleri gözetilerek hakkaniyete uygun belirleneceğini belirtmiştir (30.03.2026 tarihli ve 2026/1213 E., 2026/1751 K. sayılı karar). Bu nedenle beş yıl sonrası için sözleşmedeki oran bir tavan değil, tarafların geçmiş tercihini gösteren bir veridir.
Beş Yıl Sonrası İçin Dava Ne Zaman Açılır?
Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir; ancak kararın yeni dönemin başlangıcından itibaren kiracıyı bağlaması belirli koşullara bağlıdır. 345. madde bu koşulları düzenler:
Türk Borçlar Kanununun 345. maddesi:
“Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir.”
“Ancak, bu dava, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önceki bir tarihte açıldığı ya da kiraya veren tarafından bu süre içinde kira bedelinin artırılacağına ilişkin olarak kiracıya yazılı bildirimde bulunulmuş olması koşuluyla, izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açıldığı takdirde, mahkemece belirlenecek kira bedeli, bu yeni kira döneminin başlangıcından itibaren kiracıyı bağlar.”
Buna göre iki yol vardır. Dava, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önceki bir tarihte açılabilir; ya da kiraya veren bu süre içinde kira bedelinin artırılacağına ilişkin kiracıya yazılı bildirimde bulunur ve dava izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açılır. İkinci halde dava daha sonra açılmış olsa da belirlenen bedel yeni dönemin başlangıcından itibaren geçerli olur.
Sözleşmede yeni dönemde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa, yeni dönemin sonuna kadar açılacak davada belirlenen bedel de yeni dönemin başlangıcından itibaren geçerlidir. Bu durum, artış hükmü bulunan sözleşmelerde otuz gün öncesinden dava açma zorunluluğunu ortadan kaldırır; ancak davanın yeni dönemin sonuna kadar açılması koşulu korunur.
Otuz gün, davanın açılabilirliğinin değil kararın etkisinin koşuludur. Süre kaçırılırsa dava kendiliğinden reddedilmez; ancak mahkeme izleyen dönem için bedeli kendiliğinden belirlemez. Bu durumda mahkeme davacıya bir sonraki kira dönemi için tespit isteyip istemediğini sorar; istem varsa o dönem için bedel belirlenir, istem yoksa dava süre yönünden reddedilir (16.01.2018 tarihli ve 2017/4779 E., 2018/193 K. sayılı karar; 24.10.2019 tarihli ve 2017/8580 E., 2019/8348 K. sayılı karar). Arabuluculuk dava şartı olduğu için süre planlaması bu koşulla birlikte yapılmalıdır; arabuluculuk süreci otuz günün yerine geçmez. Davanın usulü ve talebin hangi dönem için kurulacağı kira bedelinin tespiti davası yazısında anlatılmıştır.
Bu nedenle talebin hangi kira dönemi için kurulduğu dilekçede açıkça gösterilmelidir. Sürenin hesabında yeni dönemin başlangıç tarihi esas alınır; yazılı bildirim, yeni dönemin başlangıcından en az otuz gün önce kiracıya ulaşacak biçimde yapılmalıdır. Son otuz gün içinde yapılan bildirim o dönem için sonuç doğurmaz; bu nedenle bildirimin tebliğ veya ulaşma tarihi esas alınır ve bu tarih ayrıca belgelenir.
Çatılı İşyeri ve Döviz Kirasında Artış Oranı Değişir mi?
Hayır, konut ve çatılı işyeri kirası için ayrı bir artış oranı yoktur. Türk Borçlar Kanununun 344. maddesi konut ve çatılı işyeri kiralarında tavanı koyar; bu nedenle çatılı işyerinde de tavan tüketici fiyat endeksi on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Çatısız işyeri ve ürün kirasında ise 344. madde uygulanmaz; bu ilişkilerde artış, sözleşme hükümlerine ve genel hükümlere göre belirlenir. 3. Hukuk Dairesi, kiralananın çatılı (musakkaf) yapıda olmadığı anlaşıldığında Türk Borçlar Kanununun konut ve çatılı işyeri kiraları hakkındaki hükümlerinin uygulanamayacağını, 344. ve devamı maddeleri uyarınca kira bedelinin tespitinin yalnız konut ve çatılı işyeri kiralarında istenebileceğini belirtmiştir (10.09.2019 tarihli ve 2017/8124 E., 2019/6421 K. sayılı karar). Yüzde 25 sınırı yalnız konut kiraları için getirilmişti ve 1 Temmuz 2024 sonrasında uygulanmıyor; çatılı işyeri kiralarında bu sınır hiç uygulanmadı.
Tacir kiracılı işyeri kiraları bakımından ayrı bir geçiş dönemi yaşanmıştır. 6217 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi, kiracının tacir sayılan kişiler ile özel hukuk ve kamu hukuku tüzel kişileri olduğu işyeri kiralarında 343 ve 344. maddelerin 1 Temmuz 2012 tarihinden itibaren sekiz yıl süreyle uygulanamayacağını hükme bağlamıştı. Bu süre 1 Temmuz 2020 itibarıyla dolmuştur; o tarihten sonraki dönemlerde 344. madde bu sözleşmelerde de uygulanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da erteleme süresinin 1 Temmuz 2020 itibarıyla bittiğini ve 344. maddedeki sınırlamanın kiracının tacir veya tüzel kişi olduğu işyeri kiralarında uygulanmaya başladığını belirtmiştir (21.01.2026 tarihli ve 2025/502 E., 2026/15 K. sayılı karar). 7161 sayılı Kanunun 59. maddesiyle 6217 sayılı Kanunun geçici 2. maddesine eklenen fıkra, tüketici fiyat endeksi ölçüsünün birinci fıkra kapsamındaki kira sözleşmeleri ile diğer kira sözleşmelerinin yenilenmesinde uygulanacağını ayrıca belirtmiştir. Bu nedenle ölçü, 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren tacir veya tüzel kişi kiracılı işyeri kiralarının yenilenmesinde de uygulanır; 1 Temmuz 2020 tarihinde erteleme tümüyle sona erer.
Dairenin çatılı işyeri kiralarına ilişkin değerlendirmesi de aynı yöndedir. 3. Hukuk Dairesi, 7161 sayılı Kanunun 56. maddesiyle getirilen ölçünün, "anılan hükmün kiracısı tacir olan işyeri kiraları bakımından da uygulanacağı" gerekçesiyle çatılı işyeri kiralarında da geçerli olduğunu kabul etmiştir (12.05.2026 tarihli ve 2025/6193 E., 2026/2965 K. sayılı karar). Karar, tavanı aşan artış nedeniyle fazla ödenen kira farkının tahsiline ilişkin hükmü onamıştır; fazla ödemenin istirdadına ilişkin açıklama aşağıda yer almaktadır.
Bu nedenle çatılı işyeri kirası için "yüzde 25 sınırı" ya da "ticari kiralarda serbestlik" biçiminde bir kural bugün için geçerli değildir. Ayrım, tavanın varlığında değil, beş yıl sonrasında uygulanacak yöntemde ve tespit kararının brüt bedel üzerinden kurulmasında ortaya çıkar.
Çatılı işyerinde tavanın hesabı konutla aynıdır; fark, kararın kapsamında ve bedelin niteliğinde görünür. Çatılı işyerlerinde kira bedeli brüt olarak ifade edilir ve tespit kararında bu nitelik belirtilir. Tacir kiracılı işyeri kiralarında erteleme dönemi sona erdiği için bugün 344. maddenin tavanı bu kiralarda da geçerlidir; sözleşmeye konulan yüksek artış oranı, tavanı aştığı oranda geçersizdir.
Döviz Kirasında Beş Yıl Kuralı
Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ölçü değişir. Türk Borçlar Kanununun 344. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, 1567 sayılı Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz; aşırı ifa güçlüğüne ilişkin 138. madde hükmü saklıdır. Beş yıl geçtikten sonra kira bedelinin belirlenmesinde yabancı paranın değerindeki değişiklikler de göz önünde tutularak 344. maddenin üçüncü fıkrası uygulanır.
Bu düzenlemenin iki sonucu vardır. Birincisi, döviz kirasında ilk beş yıl boyunca kira bedelinde artış yapılamaz; tüketici fiyat endeksi tavanı bu dönemde uygulanmaz. İkincisi, beş yılın sonunda tek ölçü kur değişimi değildir; yabancı paranın değerindeki değişiklikler emsal kira bedelleri ve hakkaniyetle birlikte değerlendirilir.
Sözleşmede kira bedelinin beş yılda bir yeniden belirleneceğine ilişkin bir hüküm varsa, kiraya veren bu hükme dayanarak bedelin tespitini isteyebilir. 3. Hukuk Dairesi, yıllık 70.000 Amerikan doları bedelli ve beş yılda bir yeniden belirleme hükmü taşıyan bir sözleşmede kiraya verenin tespit isteme hakkının bulunduğunu, bilirkişi raporunun sözleşme hükmü kapsamında değerlendirilmesi ve belirlenen bedelden %5 ile %20 arasında hakkaniyet indirimi yapılması gerektiğini belirtmiştir (11.12.2024 tarihli ve 2024/93 E., 2024/4260 K. sayılı karar). Karar, 6217 sayılı Kanunun geçici 2. maddesinin uygulandığı döneme ilişkindir; bu nedenle yalnız sözleşme hükmünün etkisi bakımından ve karar tarihindeki düzenlemeye göre okunmalıdır.
Döviz kirasında süre dolmadan kur artışı gerekçesiyle bedelin yükseltilmesi istenemez; 138. maddeye dayanan uyarlama ise kendi koşullarına bağlıdır. Beş yıl dolduktan sonra yapılacak belirlemede kur değişimi tek ölçü değildir; yabancı paranın değerindeki değişiklikler, emsal kira bedelleri ve hakkaniyet birlikte değerlendirilir. Bu nedenle döviz kirasında artış, yalnız kur farkı üzerinden hesaplanmaz.
Kiraya Veren Tavanı Aşan Artış İsterse Ne Yapılır?
Türk Borçlar Kanununda kiracı için kira artışına itiraza özel bir süre öngörülmemiştir. Bu nedenle yapılacak iş süre kollamak değil, hangi işlemin hangi süreye bağlı olduğunu bilmektir. İzlenecek yol üç adımdan oluşur: kiraya verene tavanı ve hesaplanan bedeli yazılı olarak bildirmek, yenilenen dönemde tavanı aşmayan bedeli ödemek, kiraya veren icra takibi başlatırsa ödeme emrine süresi içinde itiraz etmek.
Yazılı bildirim, uyuşmazlığın sonraki aşamalarında hangi oranın uygulandığını ve hangi bedelin ödendiğini gösterir. Bildirimde yenilenen dönemin başlangıç tarihi, artış öncesi kira bedeli, uygulanan veri ayı, oran ve hesaplanan aylık bedel yer almalı; tavanı aşan kısmın ödenmeyeceği açıkça yazılmalıdır. Bildirimin nasıl düzenleneceği ihtarname yazısında anlatılmıştır; noter aracılığıyla yapılması zorunlu değildir. Bildirimin kiraya verene ulaştığını gösteren belge saklanmalıdır, çünkü hangi bedelin kabul edildiği bu belgeyle gösterilir.
Tavanı aşan kısmın ödenmemesi, kiraya verene karşı bir savunma oluşturur; ancak kirayı hiç ödememek temerrüt sonucunu doğurur ve tahliye riski yaratır. Bu nedenle tavanı aşmayan bedelin ödenmesi, fazla kısmın ise ödenmemesi ve bu tutumun yazılı olarak bildirilmesi gerekir. Kiracının temerrüdü ve tahliye sonuçları kiralananın tahliyesi yazısında ele alınmıştır.
Taraflar anlaşamazsa uyuşmazlık yargıya taşınır. Kira bedelinin tespitini kiraya veren isteyebileceği gibi kiracı da isteyebilir; 3. Hukuk Dairesi, 344. madde uyarınca kiracının da kira bedeli tespiti davası açma hakkı bulunduğunu belirtmiştir (04.07.2019 tarihli ve 2017/8181 E., 2019/6293 K. sayılı karar). Menfi tespit davası farklı bir işlev görür: yalnız fazla kısmı kaldırır, geçerli kira bedelini belirlemez. Bu nedenle bedelin belirlenmesi isteniyorsa tespit davası açılmalıdır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; bu nedenle dava açmadan önce arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır.
Görüşmelerde anlaşma sağlanırsa yenilenen dönem için kararlaştırılan bedel taraflar arasında geçerlidir. Ancak bu anlaşma tavanın üstünde bir oran içeriyorsa aşan kısım geçersiz olur; tavan, anlaşma yoluyla da aşılamaz.
Hukuki yararı bulunan kiracı, ileri sürülen borcun mevcut olmadığının tespitini isteyebilir; bu dava icra takibinden önce veya takip sırasında açılabilir (İcra ve İflas Kanununun 72. maddesinin birinci fıkrası) ve iki haftalık bir süreye bağlı değildir. Arabuluculuk başvurusundan sonra karşı taraf icra takibi yaparsa, başvuran taraf son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açıp talep ederse, İcra ve İflas Kanununun 72. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca teminat karşılığında takibin durdurulmasını isteyebilir. 6325 sayılı Kanunun 18/A maddesinin on altıncı fıkrası bu imkanı düzenler; iki hafta, dava açma süresi değil, takibin durdurulmasını isteme imkanının koşuludur.
Fazla Ödenen Kira Geri İstenebilir mi?
Evet, geri istenebilir; ancak iade isteminin hukuki temeli tartışmalıdır. Tavanı aşan artış nedeniyle fazla ödenen kira için Yargıtay uygulaması iade yolunu kabul etmektedir. İade istemi sebepsiz zenginleşme olarak nitelendirildiğinde Türk Borçlar Kanununun 77. maddesi uygulanır; madde, haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından zenginleşen kişinin bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlü olduğunu hükme bağlar ve geçerli olmayan bir sebebe dayanan ödeme bu yükümlülüğün doğmasına yol açar.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, tavanı aşan artış nedeniyle fazla ödenen 51.708,30 TL kira farkının tahsiline ilişkin hükmü onamıştır (12.05.2026 tarihli ve 2025/6193 E., 2026/2965 K. sayılı karar). Karar, kiracının yeni dönem kira bedelinin tavan üzerinden tespiti ile fazla ödemenin iadesi istemlerini birlikte içeren bir dosyada verilmiştir.
İstirdat davasında fazla ödemenin varlığı ve tutarı ödeme belgeleriyle gösterilir. Ödemelerin hangi dönem için yapıldığı, hangi oranın uygulandığı ve tavanın ne olduğu karşılaştırılarak fazla kısım hesaplanır. Kiracı ödemeyi hangi orana göre yaptığını yazılı olarak bildirmişse bu bildirim de delil olarak değerlendirilir.
Ödemenin hangi orana göre yapıldığının yazılı olarak bildirilmesi sonraki aşamada önem kazanır. 3. Hukuk Dairesi, sözleşmede yazılı artış hükmünün bilinmesine rağmen ihtirazi kayıt (çekince) ileri sürmeksizin artış yaparak kirayı ödemeye devam eden kiracının, kira bedelinin indirilmesine yönelik haklarından halin gereğine göre feragat etmiş sayılabileceğini belirtmiştir (09.05.2019 tarihli ve 2017/8010 E., 2019/4357 K. sayılı karar). Bu nedenle kayıtsız ödeme, artışın kabulü ya da feragat iddiasına dayanak yapılabilir; ihtirazi kayıt iadenin zorunlu koşulu değildir, ancak ödemenin hangi orana göre yapıldığını gösteren yazılı bildirim bu riski azaltır. Bu karar, sözleşmede yazılı artış hükmünün uygulanmasına ilişkindir; kanuni tavanı aşan ödemenin aynı gerekçeyle geri alınamaz sayılması ayrıca değerlendirilir.
Zamanaşımı bakımından hangi hükmün uygulanacağı, istemin nasıl nitelendirildiğine bağlıdır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kira sözleşmesinden kaynaklanan alacak davalarında, kira alacağı dışında kalan istemler için Türk Borçlar Kanununun 146. maddesindeki on yıllık süreyi uygulamaktadır; Daire, "kira alacağı dışında kira sözleşmesine dayanılarak açılan alacak ve tazminat davaları TBK'nun 146. maddesi ... hükmüne göre on yıllık zamanaşımı süresine tabidir" demektedir (11.12.2019 tarihli ve 2019/4165 E., 2019/9976 K. sayılı karar). İade istemi sebepsiz zenginleşme olarak nitelendirilirse Türk Borçlar Kanununun 82. maddesindeki iki ve on yıllık süreler uygulanır. 147. maddenin birinci bendindeki beş yıllık süre ise kira bedeli alacaklarına ilişkindir; fazla ödemenin iadesine kendiliğinden uygulanmaz. Bu nedenle süre, istemin niteliğine göre belirlenir ve somut olayda avukat değerlendirmesi gerektirir. Uzun süre devam eden ödemelerde hangi ödemenin hangi tarihte yapıldığı, ödeme belgelerinden izlenir.
İcra baskısıyla yapılan ödemelerde ayrı bir süre daha vardır. İcra ve İflas Kanununun 72. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca, takibe itiraz etmemiş veya itirazı kaldırılmış olduğu için borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde genel hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geri alınmasını isteyebilir. Bu bir yıllık süre, özel koşullara bağlı ve genel iade talebinden ayrı bir süredir; ödeme tarihinden itibaren işler.
Ödemenin borçlu olmadığı bilinerek yapıldığı ileri sürülürse Türk Borçlar Kanununun 78. maddesindeki "kendisini borçlu sanarak ödeme" koşulu tartışılır. Madde, borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimsenin bunu ancak kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebileceğini hükme bağlar. Bu nedenle iade istemi, ödemenin hangi bilgi ve koşullarla yapıldığına göre değerlendirilir.
İade alacağına uygulanacak faizin başlangıcı ve oranı, alacağın hukuki niteliğine ve temerrüt koşullarına göre belirlenir; temerrüt faizi gecikmenin sonucudur ve yasal oran üzerinden de hesaplanabilir. Arabuluculuk süreci zamanaşımını durdurur; 6325 sayılı Kanunun 18/A maddesinin on beşinci fıkrası uyarınca büroya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı işlemez. İstirdat istemi de kira ilişkisinden kaynaklandığı için görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve dava şartı arabuluculuk bu istem bakımından da geçerlidir.
Kira Artışına İtiraz İçin Kanunda Süre Var mı?
Hayır, kiracının kira artışına itirazı için kanunda özel bir süre öngörülmemiştir. Türk Borçlar Kanununun 344. maddesi artışın sınırını, 345. maddesi ise davanın açılmasını ve kararın etkisini düzenler; kiracıya "şu kadar gün içinde itiraz et" biçiminde bir yükümlülük getirmez. Yazılı süreler başka işlemlere aittir ve birbirine karıştırılmamalıdır.
İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
Kira artışına itiraz | Kanunda süre öngörülmemiş | TBK 344, 345 |
Yeni dönem için tespitin geriye etkisi | Yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce dava ya da yazılı bildirim | TBK 345 |
İcra ödeme emrine itiraz | Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün | İİK 62 |
İtirazın iptali davası | İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl | İİK 67 |
İtirazın kaldırılması | İtirazın tebliğinden itibaren altı ay; belge koşulu var | İİK 68 |
Arabuluculuk süreci | Üç hafta, zorunlu halde bir hafta uzatma | 6325 sayılı Kanun 18/A |
Fazla ödemenin iadesi | İstemin niteliğine göre; yukarıda açıklandı | TBK 146, 82 |
İcra baskısıyla ödenen fazla kira | Ödeme tarihinden itibaren bir yıl | İİK 72 |
Tablodaki sürelerin hiçbiri kira artışını kabul etme süresi değildir. Artışın kabulü ya da reddi, ödeme davranışıyla ve yazılı bildirimle ortaya çıkar; bir sürenin kaçırılması kira artışına itiraz hakkını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık icra aşamasındaki süreler kaçırıldığında takip kesinleşir; bu süreler kira artışına itiraz süresiyle karıştırılmamalıdır. Süreler tebliğ tarihine bağlandığı için tebliğ belgesi dosyada saklanmalıdır.
Sürelerin işleyişi bir örnekle gösterilebilir. Ödeme emri 10 Mart'ta tebliğ edilmişse itiraz süresi 17 Mart'ta sona erer ve bu süre içinde yapılan itiraz takibi durdurur. İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açılmazsa alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır.
Ödeme Emrine İtiraz ve İtirazın İptali
Kiraya veren tavanı aşan kira farkı için icra takibi başlatırsa, borçlunun izlemesi gereken yol 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununda düzenlenmiştir. Borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecburdur; itiraz takibi durdurur. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa o kısmın cihet ve miktarı açıkça gösterilmelidir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılır.
Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak itirazın iptalini dava edebilir. Bu süre geçerse alacaklının genel hükümlere göre alacağını dava etme hakkı saklıdır. İtirazın kaldırılması yolu ise takibin imzası ikrar veya noterlikçe tasdik edilmiş borç ikrarını içeren bir senede ya da resmi dairelerin veya yetkili makamların usulüne göre verdikleri bir belgeye dayanması halinde açıktır ve itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde istenir.
İtirazın iptali davasında alacaklı, alacağının varlığını genel hükümlere göre ispatlamak zorundadır; bu nedenle dava, itirazın haksızlığını gösteren belgelerle kurulur.
İtirazın kaldırılması yolu, takibin dayandığı belgeye ve itirazın içeriğine göre değerlendirilir. Takip, imzası ikrar edilmiş bir senede veya noterlikçe tasdik edilmiş borç ikrarına dayanıyorsa bu yol açıktır. İmza inkar edilirse ya da tavanın hesabı yargılamayı gerektiriyorsa uyuşmazlık itirazın iptali davasında çözülür. Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve cebri icra işlemleri ilerler; maddi hukuk bakımından borçsuzluk iddiası menfi tespit ve istirdat yollarıyla ayrıca ileri sürülebilir. Tahliyeye ilişkin sonuçlar kiralananın tahliyesi yazısında ele alınmıştır.
Hangi Mahkemeye, Hangi Belgeyle Başvurulur?
Görevli mahkeme, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 4. maddesi, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dahil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları sulh hukuk mahkemesinin görevine verir. Yetki bakımından genel yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesidir (Hukuk Muhakemeleri Kanununun 6. maddesi); sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir (aynı Kanunun 10. maddesi). Para borçlarında ifa yeri, aksine anlaşma yoksa alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yeridir (Türk Borçlar Kanununun 89. maddesi). Bu nedenle kira tespiti, kira alacağı ve iade istemlerinde yetki, talebin niteliğine göre belirlenir; taşınmazın bulunduğu yer kesin yetki doğurmaz ve geçerli bir yetki şartı varsa o uygulanır.
Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenir; bu zorunluluğa uyulmaması halinde mahkeme davacıya son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiğini, aksi takdirde davanın usulden reddedileceğini ihtar eder. Bir haftalık kesin süre, yapılmış arabuluculuğun tutanağını sunmak içindir; dava açılmadan önce arabulucuya hiç başvurulmamışsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir ve bu süre tamamlama imkanı vermez.
Dilekçeyle birlikte dosyaya konulması gereken belgeler sınırlı değildir; ancak uygulamada kira sözleşmesi, ödeme belgeleri ve banka kayıtları, taraflar arasındaki yazışmalar, varsa ihtarname ve uygulanacak oranın dayanağı olan tüketici fiyat endeksi verisi dosyaya sunulur. Oranın hangi aya ait olduğunu gösteren tablo ya da veri çıktısı, tavanın hesabını somutlaştırır. Tespit davasının usulü, bilirkişi incelemesi, ıslah ve harç ayrıntısı kira bedelinin tespiti davası yazısındadır.
Dava dilekçesinde talep açıkça kurulmalıdır: hangi kira dönemi için, hangi aylık bedelin istendiği ve bu bedelin hangi orana dayandığı gösterilmelidir. Talep birden çok döneme yayılıyorsa her dönem ayrı ayrı belirtilir. Talebin ve ıslahın tespit davasına özgü sonuçları tespit yazısında anlatılmıştır. Bu üç unsurun dilekçede birlikte gösterilmesi, dosyanın ilk incelemesinde tavan hesabının denetlenebilmesini sağlar.
Kira artışı uyuşmazlığında idari bir başvuru mercii bulunmamaktadır. Belediyeye, dilekçe ve bilgi edinme kanallarına ya da tüketici hakem heyetine başvuru bu uyuşmazlıkta yol değildir. Tüketici hakem heyetinin görevi tüketici işleminden doğan uyuşmazlıklara bağlıdır; 6502 sayılı Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi tüketici işlemini, mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden kişiler ile tüketiciler arasında kurulan sözleşmeler olarak tanımlar. Konut kirasında kiraya veren kural olarak ticari veya mesleki amaçla hareket etmediği için ilişki bu tanımın dışında kalır; ayrıca kira uyuşmazlığında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
Arabuluculuk Kira Uyuşmazlıklarında Dava Şartı mıdır?
Evet, dava şartıdır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 18/B maddesi uyarınca, kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Düzenleme 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir; bu tarihten sonra açılan davalarda dava şartı uygulanır.
Kira bedelinin tespiti de kira ilişkisinden kaynaklanan bir uyuşmazlıktır ve 18/B maddesinin kapsamına girer; maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamı "kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar" olarak belirler ve konut ile çatılı işyeri ayrımı yapmaz. 3. Hukuk Dairesi, 18/B maddesinin 1 Eylül 2023 tarihinde yürürlüğe girdiğini belirtirken kapsamı aynı ifadeyle anmıştır (22.10.2025 tarihli ve 2025/2978 E., 2025/5081 K. sayılı karar); ancak o dosyada dava, maddenin yürürlüğe girmesinden önce açıldığı için dava şartı uygulanmamıştır. Kapsam bakımından esas alınan metin 18/B maddesinin birinci fıkrasının (a) bendidir. Aynı kararda, tespit davasının Türk Ticaret Kanununun 5/A maddesi anlamında "bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat" davası olmadığı belirtilmiştir; bu ayrım 5/A maddesine ilişkindir ve 18/B maddesinin kapsamını daraltmaz, çünkü 18/B maddesi ödeme istemini değil kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlığı ölçü alır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da tahkime elverişlilik konusunda oy çokluğuyla verdiği kararda, 18/B maddesinin ilamsız tahliye dışında kalan ve arabuluculuğa elverişli nitelikte olan tüm kira uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu hale getirdiğini belirtmiştir (21.01.2026 tarihli ve 2025/502 E., 2026/15 K. sayılı karar). Kararın konusu tahkime elverişlilik olduğu için bu cümle yalnız 18/B maddesinin kapsamını göstermek amacıyla anılmalıdır.
Tahkim şartı bulunan kira ilişkilerinde dava şartı arabuluculuk uygulanmaz; 6325 sayılı Kanunun 18/A maddesinin on sekizinci fıkrası, tahkim sözleşmesinin bulunduğu hallerde dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını düzenler. Bu istisna, tahkim şartının geçerliliği ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olup olmadığı değerlendirmesini ortadan kaldırmaz.
Arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Süreç sonunda anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerhin alınması zorunludur; şerh alınmadan anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge olarak ilamlı icraya konulamaz; genel hükümlere göre ilamsız takip imkanı ayrıca değerlendirilir. Şerh, taşınmazla ilgili belgelerde taşınmazın bulunduğu yer, diğer belgelerde arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir ve dava bu tutanakla açılır. Arabuluculuk süresi, 345. maddedeki otuz günlük sürenin yerine geçmez; bu nedenle süre planlaması arabuluculuk başvurusuyla birlikte yapılmalıdır.
Arabuluculuk süreci dava açma süresini kendiliğinden uzatmaz; ancak süreç boyunca zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanak dava dilekçesine eklenir; tutanakta tarafların hangi konularda anlaşamadığı görünür ve dava bu çerçevede kurulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Kira artış oranı hangi ayın tüketici fiyat endeksi verisine göre belirlenir?
Yenileme ayından bir önceki aya ait on iki aylık ortalama esas alınır. Kasım 2026'da yenilenen kira döneminde Ekim 2026 verisi, Aralık 2026'da yenilenen dönemde Kasım 2026 verisi uygulanır. Veri ayı ile yenileme ayı aynı şey değildir; tabloda her veri ayı kendisinden sonraki yenileme ayına karşılık gelir.
Kasım 2026'da yenilenecek kira için hangi oran geçerli?
%31,23. Bu oran Ekim 2026 verisinin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır ve Kasım 2026'da yenilenen kira dönemlerinde uygulanır. Oran her ay yeniden belirlenir; 2026 için tek bir oran yoktur. Kasım 2026 verisi aralık ayı başında yayımlandığında aralıkta yenilenen dönemler için o veri esas alınır; bugünden bir aralık oranı yazılamaz.
Kira artışına itiraz için kanunda süre var mı?
Yok. Türk Borçlar Kanununun 344. ve 345. maddelerinde kiracıya özel bir itiraz süresi öngörülmemiştir. Yazılı süreler ödeme emrine itiraz, itirazın iptali ve tespitin geriye etkisi gibi başka işlemlere aittir. İtirazın yöneltileceği merci, uyuşmazlığın dava aşamasında mı icra aşamasında mı olduğuna göre belirlenir.
Ev sahibi tüketici fiyat endeksinin üzerinde zam isterse ne olur?
Tavanı aşan kısım geçersizdir; kiraya veren bu kısmı kira alacağı olarak isteyemez. Fazla ödenmişse sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi istenebilir; zamanaşımı bakımından somut olayın değerlendirilmesi gerekir. Ödenmemiş fazla kısım için iade değil, borçlu olmadığının tespiti istenir.
Sözleşmede yüzde 50 artış yazıyorsa bu oran geçerli mi?
Tavanı aştığı oranda geçersizdir. Yerine, bir önceki kira yılındaki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı uygulanır; sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur.
Sözleşmede artış hükmü yoksa kira kendiliğinden artar mı?
Hayır. Taraflar yeni dönem bedelinde anlaşırsa o bedel geçerlidir; anlaşamazlarsa bedeli, beş yıl dolmadıkça tavanı aşmamak koşuluyla hakim belirler. Kiraya verenin tek taraflı bildirimle zam yapması mümkün değildir; bedelin belirlenmesi için sulh hukuk mahkemesinde dava açılması ve arabuluculuk dava şartının yerine getirilmesi gerekir.
Beş yıl dolunca tüketici fiyat endeksi tavanı kalkar mı?
Evet, ancak bedeli kiraya veren tek taraflı olarak belirleyemez. Beş yıldan sonra kira bedeli, mahkemece tüketici fiyat endeksi, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete göre belirlenir; uygulamada %5 ila %20 arasında hak ve nesafet indirimi yapılır. Beş yıllık dilimin sonunda bu değerlendirme yeniden yapılır; aradaki yıllarda tavan yeniden geçerlidir.
Fazla ödediğim kirayı geri alabilir miyim?
Evet. Tavanı aşan artış nedeniyle fazla ödenen kira için iade yolu vardır; istemin hukuki temeli tartışmalıdır, sebepsiz zenginleşme ya da sözleşmesel iade olarak nitelendirilebilir. Zamanaşımı, istemin nasıl nitelendirildiğine bağlıdır; 146 ve 82. maddeler ile İcra ve İflas Kanununun 72. maddesinin yedinci fıkrasındaki bir yıllık süre ayrı ayrı değerlendirilir. İade istemi, fazla ödemenin belgelendiği ölçüde kabul edilir.
İşyeri kiramda yüzde 25 sınırı var mı?
Hayır. Yüzde 25 sınırı yalnız konut kiraları için ve 1 Temmuz 2024'e kadar uygulandı. Çatılı işyeri kirasında bu sınır hiç uygulanmadı; tavan tüketici fiyat endeksi on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Çatısız işyeri ve ürün kirasında ise 344. madde uygulanmaz.
Arabulucuya gitmeden dava açılabilir mi?
Hayır. 1 Eylül 2023'ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilamsız icra yoluyla tahliye hariç, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Kira bedelinin tespiti de bu kapsamdadır. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerhin alınması zorunludur; şerh, taşınmazla ilgili belgelerde taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır.
