İdare HukukuBağlı olduğu rehber: İdare Hukuku Davaları 2026
İdari İşlemin İptali Davası: Süre, Dilekçe ve Görevli Mahkeme 2026
İdari işlemin iptali davası, idarenin kamu gücüne dayanarak tesis ettiği kesin ve yürütülebilir işleme karşı, özel kanunda ayrı süre gösterilmemişse Danıştay ve idare mahkemesinde altmış, vergi mahkemesinde otuz gün içinde açılır; süre kural olarak yazılı bildirimi izleyen günden işlemeye başlar. Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir; yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Dava, mahkeme başkanlığına hitaben yazılmış imzalı bir dilekçeyle ve işlemin örneği eklenerek açılır; dilekçenin harç ve posta ücreti alındıktan sonra deftere kaydı, davanın açıldığı tarihtir.
İdari İşlem Nedir, Hangi İşleme Karşı İptal Davası Açılır?
İdari işlem, idarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı irade beyanıyla hukuk düzeninde değişiklik yapan ve ilgililerin hukukunu etkileyen işlemdir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi iptal davasını, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenlerin açtığı dava olarak tanımlar. Bu beş hukuka aykırılık hali, mahkemenin denetim çerçevesini de çizer.
İdari işlemler birel ve düzenleyici işlemler olarak ikiye ayrılır; iptal davası her iki türe karşı da açılabilir. Birel işlem muhatabına yazılı bildirimle, düzenleyici işlem ise kural olarak ilanla duyurulur. Bu ayrım, sürenin başlangıcı bakımından aşağıda yeniden ele alınmıştır. İdari yargıdaki dava türlerinin bütünü idare hukuku davaları başlıklı rehberimizde anlatılmıştır.
Dava konusu işlemin kesin ve yürütülebilir olması, dava dilekçesinin ilk incelemesinde aranan bir koşuldur. Danıştay 5. Dairesi iptal davasının kapsamını şöyle çizmiştir: “İptal davası, idarenin kamu gücüne dayanarak, tek yanlı irade beyanıyla tesis ettiği, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir deyişle ilgililerin hukukunu etkileyen kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemlere karşı açılır.” (Danıştay 5. Dairesinin 13.05.2026 tarihli ve 2026/738 E., 2026/3961 K. sayılı kararı). Daire, hakkında yeniden inceleme ve itiraz yolu tükenmemiş, bu nedenle kesinleşmemiş bir kurul kararına karşı açılan davayı bu gerekçeyle reddetmiştir. Bu sonuç, her ihtiyari idari itirazın dava açmadan önce tüketilmesi gerektiği anlamına gelmez; zorunlu başvuru yolu ancak kanunda öngörülmüşse vardır.
İşlemin kesin ve yürütülebilir olması iki ayrı özelliği anlatır. Kesinlik, işlemin uygulanmaya hazır ve nihai olması, başka bir makamın onayına ihtiyaç duymamasıdır; yürütülebilirlik ise kamu gücünün doğrudan doğruya hukuki sonuç doğurmasıdır. Danıştay 12. Dairesi, ilgililerin hukuki durumunda etki doğurmayan işlemleri şöyle sıralamıştır: “İlgililer hakkında hukuksal bir etki göstermeyen danışma kararları, görüş belirten kararlar, uygulama ve hazırlık işlemleri, bildirici ve iç düzen işlemleri gibi işlemlerin icrai nitelikte olmadıkları ve idari davaya konu edilemeyecekleri kabul edilmektedir.” (Danıştay 12. Dairesinin 24.06.2025 tarihli ve 2023/2205 E., 2025/3372 K. sayılı kararı). Bu nitelikteki bir işlem aleyhine dava açılırsa mahkeme, işlemin kesin olmadığı gerekçesiyle davayı reddeder (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendi, 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi).
İptal davası bir hukuka uygunluk denetimidir. Mahkeme yerindelik denetimi yapamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde ya da idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (İYUK’nın 2. maddesinin ikinci fıkrası). Bu nedenle dilekçede hukuka aykırılık iddiaları somutlaştırılmalı, mümkünse yetki, şekil, sebep, konu ya da maksat unsurlarıyla ilişkilendirilmelidir. İşlemin yerinde olmadığı, daha yararlı ya da daha adil bir sonuç doğuracağı iddiası tek başına iptal sebebi sayılmaz. İptal davası işlemi ortadan kaldırır; tek başına tazminata hükmedilmesini sağlamaz. Zararın giderilmesi, İYUK’nın 12. maddesi uyarınca iptal talebiyle birlikte ya da ayrı bir tam yargı davasıyla istenebilir.
İptal Davasında Dava Açma Süresi Ne Kadardır?
İdare mahkemesinde ve Danıştayda açılan iptal davalarında süre altmış, vergi mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklarda otuz gündür; süre, işlemin türüne ve davaya bakan mahkemeye göre değişir. İYUK’nın 7. maddesinin birinci fıkrası kuralı şöyle koyar:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin birinci fıkrası:
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
Süre, dava açma süresidir; işlemin her zaman denetlenebileceği anlamına gelmez. Sürenin işlemeye başladığı an, durması ve hesabı aşağıdaki başlıklarda ayrı ayrı ele alınmıştır.
İptal Davasında Süreler
08.11.2026 itibarıyla yürürlükteki metin.
Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
Danıştay ve idare mahkemesinde dava açma | 60 gün | İYUK 7/1 |
Vergi mahkemesinde dava açma | 30 gün | İYUK 7/1 |
İvedi yargılamaya tabi işlemlerde dava açma | 30 gün | İYUK 20/A/2-a |
Merkezi ve ortak sınavlarda dava açma | 10 gün | İYUK 20/B/1-a |
Yazılı bildirimde sürenin başlangıcı | Bildirimi izleyen gün | İYUK 7/2, 8/1 |
İlan yoluyla bildirimde sürenin başlangıcı | Son ilandan 15 gün sonra | İYUK 7/3 |
Düzenleyici işlemde sürenin başlangıcı | İlanı izleyen gün | İYUK 7/4 |
Elektronik tebligatta tebliğ tarihi | Adrese ulaşmayı izleyen beşinci günün sonu | 7201 sayılı Kanun 7/a |
Üst makama başvuruda zımni ret | 30 gün | İYUK 11/2 |
İdareye başvuruda zımni ret | 30 gün | İYUK 10/2 |
Kesin cevabı bekleme, üst sınır | 4 ay | İYUK 10/2 |
Çalışmaya ara verme nedeniyle uzama | 7 gün | İYUK 8/3, 61/1 |
Görevsiz yargı yerine başvuruda dava açma | 30 gün | İYUK 9/1 |
İstinaf | 30 gün | İYUK 45/1 |
Temyiz | 30 gün | İYUK 46/1 |
İvedi yargılamaya tabi davalarda temyiz | 15 gün | İYUK 20/A/2-g |
Merkezi ve ortak sınavlarda temyiz | 5 gün | İYUK 20/B/1-f |
Tablodaki genel süreler, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hallerde geçerlidir. Kanunun 7. maddesinin birinci fıkrasındaki “özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde” kaydı, özel kanunda ayrı bir süre öngörülmüşse o sürenin uygulanacağını söyler. Özel süre işlemde gösterilmişse altmış günlük genel süre işletilmez; hangi sürenin geçerli olduğu işlemin dayandığı özel kanundan okunur. Buna karşılık özel süreye tabi bir işlemde dava açma süresi işlemde gösterilmemişse, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15.03.2022 tarihli ve E. 2021/2, K. 2022/1 sayılı kararı uyarınca genel süre uygulanır: vergi mahkemesinde otuz, Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün. Karar 19.06.2022 tarihli ve 31871 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bu nedenle dava açmadan önce işlemin dayanağı kanun, o kanunda öngörülen süre ve sürenin işlemde gösterilip gösterilmediği kontrol edilmelidir.
Kanunun öngördüğü bir istisna ivedi yargılama usulüdür. İvedi yargılamaya tabi işlemlerde dava açma süresi otuz gündür, 11. madde uygulanmaz ve bu davalarda istinaf yoluna başvurulamaz (İYUK’nın 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile 45. maddesinin sekizinci fıkrası). Bu davalarda nihai karara karşı temyiz süresi tebliğden itibaren on beş gündür (20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendi); 46. maddenin birinci fıkrasındaki otuz günlük genel süre bu davalarda uygulanmaz. İvedi yargılamaya tabi işlemler aynı maddenin birinci fıkrasında sayılmıştır; acele kamulaştırma işlemleri bunların arasındadır ve bu işlemlere karşı açılan davalar acele kamulaştırma kararının iptali davası yazımızda anlatılmıştır.
İkinci bir özel usul, merkezi ve ortak sınavlara ilişkin uyuşmazlıklarda uygulanır. Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin uyuşmazlıklarda dava açma süresi on gündür ve 11. madde uygulanmaz (İYUK’nın 20/B maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri). Bu davalarda nihai karara karşı temyiz süresi beş gündür (20/B maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi). Bu usul, Milli Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan sınavları, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemleri ve sınav sonuçlarını kapsar.
Dava Açma Süresi Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Süre kural olarak işlemin ilgilisine yazılı bildirilmesini izleyen günden işlemeye başlar. İYUK’nın 7. maddesinin ikinci fıkrası bu kuralı şöyle düzenler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrası:
“Bu süreler; … a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, … Tarihi izleyen günden başlar.”
Aynı Kanunun 8. maddesinin birinci fıkrası da sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağını tekrarlar. Anayasa’nın 125. maddesi de idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağını belirtir. Anayasa bildirim tarihini, İdari Yargılama Usulü Kanunu ise bildirimi izleyen günü esas alır; uygulamada bildirim günü hesaba katılmaz. Bu nedenle sürenin başlangıcında işlemin niteliğine göre bildirim, yayın ya da ilan tarihi esas alınır. İşlemin hazırlanması, kurulda görüşülmesi veya imzalanması tek başına süreyi başlatmaz. Bildirimin usulüne uygun olup olmadığı da bu nedenle önem taşır.
Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlere ilişkin uyuşmazlıklarda sürenin başlangıcı ayrıca düzenlenmiştir. Kanunun 7. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi, tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilatı, tebliğ yapılan hallerde tebliği, tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemeyi, tescile bağlı vergilerde tescili, idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi esas alır. Bu tarihleri izleyen günden itibaren dava açma süresi işlemeye başlar. Bu nedenle mali yüküme ilişkin uyuşmazlıkta süre, her durumda yazılı bildirimden değil, işlemin türüne göre bu tarihlerden hesaplanır.
Adresi belli olmayanlara ilan yoluyla bildirim yapılması hali ayrı bir kurala bağlanmıştır:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.”
Bu hükme göre ilan yoluyla bildirimde süre, son ilan tarihinden itibaren hemen değil, on beş günlük bekleme süresinin bitiminden sonra işlemeye başlar. On beş günlük süre, ilan ile sürenin işlemeye başlaması arasına giren bekleme süresidir. Özel kanunda aksine bir hüküm varsa o hüküm uygulanır.
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ise süre ilan tarihinden başlar. Kanunun dördüncü fıkrası bu işlemler bakımından ayrı bir kural getirir:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin dördüncü fıkrası:
“İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.”
Düzenleyici işlemin ilanı süreyi başlattığı için, ilan tarihinden itibaren altmış gün geçtikten sonra doğrudan düzenleyici işleme karşı dava açılamaz. Düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlemin kendisi veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birlikte dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan uygulama işleminin iptaline engel değildir. İmar planı gibi düzenleyici işlemlerde ilan ve askı sürecinin ayrıntısı imar planının iptali davası yazımızda ele alınmıştır.
Elektronik tebligat, sürenin başlangıcında ayrı bir hesap gerektirir. 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 7/a maddesi, elektronik yolla tebligatın muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılacağını hükme bağlar:
Tebligat Kanunu’nun 7/a maddesi:
“Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.”
Bu kurala göre elektronik tebligatta muhatabın belgeyi fiilen açıp açmaması tebliğ tarihini değiştirmez; tebliğ, belgenin adrese ulaşmasını izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır ve dava açma süresi bu tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Beş günlük sürenin sonunda tebligat tamamlanmış olur; bu nedenle elektronik tebligat adresi bulunan kişi, adresine düşen belgeyi açmasa da dava açma süresi işlemeye başlar. Aynı maddeye göre elektronik tebligat, tüm özel hukuk tüzel kişileri ile baro levhasına yazılı avukatlar bakımından zorunludur; birinci fıkra kapsamı dışında kalan gerçek ve tüzel kişilere talep halinde elektronik tebligat adresi verilir ve bu durumda tebligat elektronik yolla yapılır.
Vergi idaresinin elektronik tebligatı 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 107/A maddesine tabidir; orada da tebligat, muhatabına iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
Yazılı bildirimin hiç yapılmadığı hallerde süre, işlem bütün unsurlarıyla öğrenildiğinde öğrenme tarihini izleyen günden işlemeye başlar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 04.12.2023 tarihli ve 2023/2454 E., 2023/2956 K. sayılı kararında, işlemin ilgilisine tebliğ edilmediği hallerde de öğrenme tarihinin dava açma süresine başlangıç alabileceği, bunun işlemin niteliği ve doğurduğu hukuki sonuç itibarıyla bütün unsurlarıyla öğrenildiğinin kanıtlanması şartına bağlı olduğu belirtilmiştir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 04.12.2023 tarihli ve 2023/2454 E., 2023/2956 K. sayılı kararı). Bu nedenle tebliğin gelmesini beklemek risklidir: işlem bütün unsurlarıyla öğrenilmişse süre öğrenme tarihini izleyen günden işlemeye başlar ve somut olayda öğrenmenin tebliğ yerine geçtiği kabul edilirse, tebliğ yapılmamış olması sürenin başlamasını engellemez. Öğrenme tarihinin dosyada belgelenmesi gerekir. Danıştay 13. Dairesi de bu ölçütü şöyle ifade etmiştir: “idarenin tesis ettiği işlemin doğrudan tarafı olmayan ve bu nedenle de idarece yazılı bildirim zorunluluğu bulunmayan kişilerin açacakları davalarda, bu kişilerin idari işlemi öğrenme tarihinin belirlenebildiği durumlarda, öğrenme tarihinin esas alınması gerektiği yargısal içtihatlarla kabul edilmektedir.” (Danıştay 13. Dairesinin 19.11.2025 tarihli ve 2025/2324 E., 2025/3596 K. sayılı kararı). Karar, ivedi yargılamaya tabi bir ihale uyuşmazlığında süreyi öğrenme tarihinden işletmiş; ihale kararının ilanı gereken düzenleyici işlem olmadığı için sürenin ilanla başlamayacağını da belirtmiştir. Aynı Dairenin 21.11.2024 tarihli ve 2024/2901 E., 2024/4939 K. sayılı kararında ise süre ihale tarihinden başlatılmış, öğrenme tarihini esas alan görüş karşı oyda kalmıştır; karşı oy, çoğunluk görüşü gibi okunmamalıdır.
Anayasa’nın 40. maddesinin ikinci fıkrası, Devletin işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğunu söyler. Yükümlülük idareye aittir ve işlemin bildirimiyle yerine getirilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2024/2795, K. 2025/1762 sayılı kararında, askı tutanağında zımni ret süresinin yazılmamasının o süreyi altmış güne çıkarmadığını belirtmiştir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 01.10.2025 tarihli ve 2024/2795 E., 2025/1762 K. sayılı kararı).
Süre Nasıl Hesaplanır, Son Gün Tatile Denk Gelirse Ne Olur?
Sürenin hesabında tatil günleri dışarıda bırakılmaz. Kanun, yalnız son günün tatile rastlaması halinde süreyi uzatır:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 8. maddesinin ikinci fıkrası:
“Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.”
Hafta sonu ve resmi tatil günleri süreden düşülmez; süre, bu günlerde de işlemeye devam eder. Örneğin 1 Eylül’de tebliğ edilen bir işleme karşı altmış günlük süre, 1 Eylül’ü izleyen 2 Eylül günü başlar ve 31 Ekim günü sona erer. Son gün tatile denk gelirse dava, tatili izleyen ilk çalışma günü içinde açılabilir.
Yargının çalışmaya ara verdiği dönem ayrı bir kurala tabidir. Sürenin bitmesi bu döneme rastlarsa süre, ara vermenin sona ermesinden sonra yedi gün daha uzar:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 8. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.”
Çalışmaya ara vermenin tarihleri Kanunun 61. maddesinde gösterilmiştir:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 61. maddesinin birinci fıkrası:
“Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl bir eylülde başlamak üzere, yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar çalışmaya ara verirler. Ancak, yargı çevresine dahil olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu il merkezi dışında kalan ve sadece bir idare veya bir vergi mahkemesi bulunan yerlerdeki idari yargı mercileri çalışmaya ara vermeden yararlanamazlar. Bu mahkemeler, 62 nci maddedeki sınırlamaya tabi olmaksızın görevlerine devam ederler.”
Buna göre bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl 1 Eylül’de başlamak üzere 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir. Altmış günlük süre bu dönemde bitiyorsa süre, 31 Ağustos’u izleyen 1 Eylül’den itibaren yedi gün uzamış sayılır. Kural, bölge idare mahkemesinin bulunduğu il merkezi dışında tek idare veya tek vergi mahkemesi bulunan yerlerdeki merciler bakımından uygulanmaz; bu merciler çalışmaya ara vermez.
Davanın hangi anda açılmış sayıldığı da sürenin hesabına dahildir. Dilekçenin mahkemeye ulaştığı an değil, harç ve posta ücreti alındıktan sonra deftere kaydedildiği tarih esas alınır (İYUK’nın 6. maddesinin birinci fıkrası). UYAP üzerinden güvenli elektronik imzayla gönderilen belgelerde elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter; fiziki ortamda yapılan işlemlerde ise süre mesai saati sonunda tamamlanır (Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin İdari İşler ile Yazı İşleri Hizmetlerine İlişkin Yönetmeliğin 5. maddesinin dokuzuncu ve on birinci fıkraları). Bu nedenle son gün elektronik başvuru yapılacaksa günün bitmesinden önce işlemin tamamlanması gerekir.
İdareye veya Üst Makama Başvuru Süreyi Durdurur mu?
Dava açmadan önce idareye başvurmak, süresi içinde yapıldığında sürenin işlemesini durdurur. Kanunun 11. maddesi, henüz dava açılmamışken mevcut işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istemini düzenler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesinin birinci fıkrası:
“İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.”
Sürenin durması için başvurunun dava açma süresi içinde yapılması gerekir. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru ise işlemeye başlamış bir süreyi durdurmaz ve geçmiş süreyi geri getirmez. Başvuru üst makama yapılır; üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurulur. Başvurunun kapsamı, mevcut işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yerine yeni bir işlem yapılması istemidir.
Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Bu sonuç zımni ret olarak adlandırılır; idarenin ayrıca bir ret işlemi tesis etmesi gerekmez. Zımni ret, kanunun idarenin sessizliğine bağladığı sonuçtur ve dava açma süresini yeniden işletir. Reddin sonucu, sürenin kaldığı yerden işlemeye devam etmesidir:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesinin üçüncü fıkrası:
“İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.”
Bu kural, başvurunun süreyi sınırsız biçimde uzatmadığını gösterir. Başvuru tarihine kadar geçen günler saklıdır; açık ret halinde kalan süre ret kararının tebliğini izleyen günden, zımni ret halinde otuz günlük sürenin bitimini izleyen günden işlemeye devam eder. Bu nedenle sürenin sonuna yakın yapılan bir başvuru, kalan gün sayısını artırmaz; yalnız sürenin işlemesini başvuru boyunca durdurur.
Henüz ortada bir işlem yokken yapılan başvuru farklı bir rejime tabidir. Kanunun 10. maddesi, idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurmayı düzenler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10. maddesinin ikinci fıkrası:
“Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Otuz günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler.”
Buna göre idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir. İdare otuz gün içinde kesin olmayan bir cevap verirse ilgili iki yoldan birini seçer: cevabı ret sayıp dava açar ya da kesin cevabı bekler. Beklemeyi seçerse dava açma süresi işlemez; ancak bekleme, başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük süre bittikten sonra idare cevap verirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.
İki madde arasındaki ayrım, başvurunun hangi işleme yöneldiğine göre kurulur. Hakkında daha önce idarece bir işlem tesis edilmemiş kişinin, bir işlem veya eylem yapılması için başvurması 10. madde kapsamındadır; hakkında işlem tesis edilmiş kişinin bu işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi ya da yerine yeni bir işlem yapılması istemi ise 11. madde kapsamındadır. Danıştay 10. Dairesi ölçütü şöyle koymuştur: “haklarında daha önce idarece tesis edilmiş herhangi bir işlem olmaksızın … yaptıkları başvurunun 2577 sayılı Kanun’un 10. maddesi kapsamında yapılmış bir başvuru olduğu …” ve bunun karşısında “…başvurunun ise, 11. madde kapsamında yapılmış bir başvuru olduğu açık olup” (Danıştay 10. Dairesinin 13.06.2025 tarihli ve 2021/291 E., 2025/2980 K. sayılı kararı). Ayrım, sürenin hangi tarihten işleyeceğini ve durup durmayacağını belirler.
Sürenin nasıl hesaplandığı bir kararda sayıyla gösterilmiştir. Danıştay 8. Dairesi, 11. madde kapsamındaki başvuruda zımni ret süresinin dolmasından sonra geçen günleri ve ret işleminin tebliğinden sonra geçen günleri toplamıştır: “… 75 gün geçtikten sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği” (Danıştay 8. Dairesinin 29.12.2025 tarihli ve 2024/5279 E., 2025/10540 K. sayılı kararı). Kararda başvuru 23.03.2022 tarihinde yapılmış, zımni ret 22.04.2022 tarihinde doğmuş, ret işlemi 08.06.2022 tarihinde tebliğ edilmiş ve dava 07.07.2022 tarihinde açılmıştır. Karar, başvuru tarihini işlemin tebliğ tarihi saydığı için başvurudan önce işlemiş bir süre bulunmadığını belirtmiş; kırk altı günü zımni ret ile açık ret tebliği arasındaki dönem olarak hesaplamıştır. Buna tebliğden dava tarihine kadar geçen yirmi dokuz gün eklenince toplam yetmiş beş gün olduğu için dava süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir. Zımni ret sonrası verilen açık ret cevabı yeni bir dava açma süresi başlatmaz; süre, başvuruya kadar geçen süre korunarak kaldığı yerden işler.
İdari yargıda dava açmadan önce idareye başvurmak kural olarak zorunlu değildir. Kanun, kural olarak işleme karşı doğrudan dava açılmasını öngörür; zorunlu idari başvuru yolu yalnız kanunda özel olarak gösterilen istisnai hallerde bulunur. Danıştay 13. Dairesi bu sınırı şöyle ifade etmiştir: “kanun koyucu, kanunda özel olarak belirtilen istisnai hallerde, idari işlemi tesis eden makamdan farklı bir makama veya farklı bir idareye başvuruda bulunulmasını zorunlu kılabilir.” (Danıştay 13. Dairesinin kanun yararına bozma üzerine verdiği 13.01.2025 tarihli ve 2024/3354 E., 2025/150 K. sayılı kararı). Kanunda böyle bir zorunluluk varsa doğrudan dava açılamaz; bu halde dava, dilekçenin görevli idari merciine tevdi edilmesiyle sonuçlanır.
Dava Açma Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?
Sürenin kaçırılması, davanın esasına girilmesini engeller. İlk incelemede dilekçe süre aşımı yönünden de incelenir (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi). Süre aşımı ilk incelemeden sonra tespit edilse bile Kanunun 15. maddesi davanın her safhasında uygulanır (14. maddenin altıncı fıkrası); süre aşımı varsa dava reddedilir (15. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi).
Sürenin davanın her safhasında gözetilmesi, onu hak düşürücü süre niteliğine sokar; bu süre zamanaşımı değildir, tarafların ileri sürmesine bağlı olmaksızın mahkemece dikkate alınır. Davalı idare savunmasında süre aşımını ileri sürmese de mahkeme bunu kendiliğinden gözetir.
Süre aşımı nedeniyle verilen ret kararı her durumda kesin değildir. Kanunun 15. maddesinin dördüncü fıkrası, idari yargının görevli olduğu konularda görev ve yetki yönünden ret, gerçek hasma tebliğ ve dilekçenin reddi kararları dışında kalan ilk inceleme kararlarına karşı istinaf ya da temyiz yoluna başvurulabileceğini söyler. Adli yargının görevli olduğu gerekçesiyle verilen ret kararı bu istisnaya girmez; süre aşımı nedeniyle verilen ret kararı da girmez. Bu nedenle bu kararlara karşı, ilgisine göre istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilir; kanun yollarındaki parasal kesinlik sınırları saklıdır. Süre aşımı nedeniyle verilen ret kararı, işlemin hukuka uygunluğu hakkında bir sonuç doğurmaz; dava esası incelenmeden reddedilir. Bu nedenle süre aşımı kararının kendiliğinden kesinleştiği düşünülmemelidir.
Sürenin kaçırılması bazı hallerde telafi edilebilir. Çözümlenmesi idari yargının görevine girdiği halde dava adli yargı yerinde açılmış ve görevsizlik nedeniyle reddedilmişse, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir; görevsiz yargı mercisine başvurma tarihi, idari yargıya başvurma tarihi sayılır (İYUK’nın 9. maddesinin birinci fıkrası). Bu imkan, adli yargıya başvurunun idari dava açma süresi içinde yapılmış olması halinde geçerlidir. İdari dava açma süresi henüz dolmamışsa, otuz günlük süre geçmiş olsa dahi idari dava bu süre içinde açılabilir (9. maddenin ikinci fıkrası). Bu düzenleme, yargı yolu yanılgısının ilgilinin aleyhine büsbütün sonuç doğurmasını önler. Süre geçtikten sonra idareye yapılan başvuru ve bu başvurunun reddi geçmiş süreyi canlandırmaz; ret cevabına dayanılarak davanın süresinde olduğu ileri sürülemez (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 04.12.2023 tarihli ve 2023/2454 E., 2023/2956 K. sayılı kararı). Tebliğ yapılmadığı hallerde ise öğrenme tarihi kuralı geçerlidir; öğrenmenin işlemin bütün unsurlarıyla gerçekleştiği kanıtlanırsa süre öğrenme tarihini izleyen günden işler.
Görevli Mahkeme Hangisidir: İdare, Vergi Mahkemesi yoksa Danıştay mı?
İptal davasında görevli mahkeme, kural olarak idare mahkemesidir; vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıklarda vergi mahkemesi görevlidir, ilk derecede Danıştayda çözümlenecek davalarda ise Danıştay görevlidir. Görev, üçlü bir ayrıma göre belirlenir.
İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştayda çözümlenecek davalar dışındaki iptal davalarını çözer (2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi). İdare mahkemesi, aynı Kanunun 5. maddesi uyarınca tam yargı davalarını ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkları da çözmekle görevlidir.
Vergi mahkemeleri, genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davaları çözer (aynı Kanunun 6. maddesinin (a) bendi). 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davalar da (a) bendindeki konularda aynı mahkemenin görevindedir (6. maddesinin (b) bendi). Bu davalarda dava açma süresi kural olarak İYUK’nın 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca otuz gündür. Ödeme emrine karşı davada ise süre özeldir: 6183 sayılı Kanunun 58. maddesi, ödeme emri tebliğ olunan kişinin tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde borcu olmadığı, kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı yönünde başvurabileceğini öngörür. Bu özel süre otuz günlük genel sürenin yerine geçer. Parasal sonuç doğurması tek başına vergi mahkemesini görevli kılmaz; uyuşmazlığın vergi, resim, harç veya benzeri mali yüküm niteliği ve özel görev hükümleri belirleyicidir.
Danıştay, kanunda gösterilen uyuşmazlıklarda ilk derece mahkemesi olarak karar verir. 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesinin birinci fıkrası bu uyuşmazlıkları sayar: Cumhurbaşkanı kararları, Cumhurbaşkanınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışındaki düzenleyici işlemler, bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler, Danıştay İdari Dairesi ya da İdari İşler Kurulu kararları üzerine uygulanan eylem ve işlemler, birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler, Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile bu Kurulun görev alanıyla ilgili Danıştay Başkanlığı işlemleri. Aynı fıkra, tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan idari davaları da Danıştaya verir. Bu sayım dışında kalan uyuşmazlıklarda Danıştay ilk derece mahkemesi olarak görevli değildir; özel kanunlarla Danıştaya verilen ilk derece görevler bu hükmün dışındadır.
Danıştayın görevi özellikle düzenleyici işlemlerde yoğunlaşır. Bakanlıklar ile kamu kuruluşlarınca çıkarılan düzenleyici işlemlerin Danıştayda dava edilebilmesi için işlemin ülke çapında uygulanacak nitelikte olması gerekir. Ülke çapında uygulanmayan ya da birel nitelik taşıyan bir işlem, bu bent kapsamına girmez ve idare mahkemesinde dava edilir. Danıştay dava dairelerinin nihai kararları, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK’nın 46. maddesinin birinci fıkrası). Görevli mahkemenin yanlış belirlenmesi, davanın görev yönünden reddine ve dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine yol açar (İYUK’nın 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi).
Yetkili Mahkeme Nerede: Hangi İl, Hangi İdare Mahkemesi?
Görevli mahkeme belirlendikten sonra davanın hangi ilde açılacağı sorusu gelir. Yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir; Kanunun genel yetki kuralı şöyledir:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 32. maddesinin birinci fıkrası:
“Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.”
Bu kurala göre yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri ya da işlemin muhatabının bulunduğu yer değil, işlemi tesis eden merciin bulunduğu yerdir. Kanunun 32. maddesinin ikinci fıkrası yetkinin kamu düzeninden olduğunu söyler; bu nedenle yetki, tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez ve mahkemece re’sen gözetilir.
Kamu görevlilerine ilişkin davalarda özel yetki kuralları uygulanır. Atama ve nakille ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir; göreve son verme, emeklilik ve görevden uzaklaştırma davalarında son görev yapılan yer mahkemesi yetkilidir. Atama ve nakil davalarında kanun iki yeri birlikte gösterdiği için dava, yeni görev yerinde ya da eski görev yerinde açılabilir. Görevle ilişkinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil ve diğer özlük ve parasal haklara ilişkin davalarda ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK’nın 33. maddesi).
Taşınmazlarla ilgili uyuşmazlıklarda yetki taşınmazın bulunduğu yere bağlanmıştır. İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasına ya da bunlara bağlı haklara ve kamu mallarına ilişkin idari davalarda taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK’nın 34. maddesinin birinci fıkrası). Bu nedenle taşınmaza ilişkin işlemlerde dava, işlemi yapan merciin değil taşınmazın bulunduğu yerin mahkemesinde açılır. Uygulamada sık karşılaşılan riskli yapı tespit raporuna itiraz ve yapı kayıt belgesinin iptali davaları bu kurala tabidir.
Taşınır mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme, taşınır malın bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK’nın 35. maddesi). Köy, belediye ve il özel idarelerini ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki idari birimin, köyün, belediyenin veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer idare mahkemesidir (34. maddenin ikinci fıkrası). Özel kanunlarda başka bir yetki kuralı öngörülmüşse, genel yetki kuralı yerine o hüküm uygulanır (32. maddesinin birinci fıkrası).
Yetkinin kamu düzeninden olması, mahkemenin yetkiyi kendiliğinden incelemesi sonucunu doğurur. Yetki kamu düzeninden olduğu için tarafların yetki konusundaki kabulü mahkemeyi bağlamaz. İlk incelemede dilekçe görev ve yetki yönünden incelenir (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi). Yetkisiz bir mahkemede açılan davada mahkeme, davanın yetki yönünden reddine ve dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verir (15. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi). Bu nedenle dava açmadan önce yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, sürenin boşa geçmemesi bakımından önemlidir.
Davalı İdare (Husumet) Nasıl Belirlenir?
İptal davasında davalı, dava konusu işlemi tesis eden idaredir. Dilekçede hasım (davalı idare) gösterilmezse ya da yanlış hasım gösterilirse mahkeme, dilekçeyi tespit edilecek gerçek hasma tebliğ eder (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendi, 15. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi). Bu düzenleme, davacının hasımda yanılması halinde davayı büsbütün kaybetmesini önler.
Hasım eksikliği ilk incelemeden sonra tespit edilse bile Kanunun 15. maddesi davanın her safhasında uygulanır (14. maddenin altıncı fıkrası).
Mahkeme, işlemi tesis etmeyen bir idareyi kendiliğinden hasım mevkiine alamaz. Danıştay 6. Dairesi, imar planına ilişkin bir davada mahkemenin işlem sürecine katkısı bulunmayan büyükşehir belediyesini de hasım mevkiine almasını bozmuştur: “dava konusu işlemi tesis eden … husumetiyle görülmesi gerekirken … isabet bulunmamaktadır.” (Danıştay 6. Dairesinin 14.04.2025 tarihli ve 2021/2371 E., 2025/1961 K. sayılı kararı). Karar, hasım belirlemesinin işlemi tesis eden makama göre yapılacağını, işlem sürecine katkısı bulunmayan idarenin davaya dahil edilmesinin usule aykırı olduğunu göstermektedir.
Davanın ihbarı mahkemece kendiliğinden yapılır. Kanunun 31. maddesinin birinci fıkrası, üçüncü şahısların davaya katılması ve davanın ihbarı bakımından Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağını, ancak davanın ihbarının Danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re’sen yapılacağını söyler. Davanın ihbarı, ihbar edilen idareyi kendiliğinden davalı yapmaz; hasmın düzeltilmesi (15. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi), ihbar (31. maddenin birinci fıkrası) ve üçüncü kişinin davaya katılması ayrı usul işlemleridir. Davalı idarenin doğru gösterilmesi yine de davacının sorumluluğundadır; çünkü yanlış hasım, yargılamanın uzamasına ve tebligatın gecikmesine yol açar.
İptal Davasını Kimler Açabilir? Ehliyet ve Menfaat İhlali
İptal davasını açma hakkı, işlemle arasında menfaat ilişkisi bulunan kişilere aittir. İYUK’nın 2. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi menfaatleri ihlal edilenlerin açtığı davadan söz eder; Kanun, davacının gerçek kişi ya da tüzel kişi olmasına göre bir ayrım yapmaz. Menfaat ihlali, iptal davasının sübjektif ehliyet koşuludur ve dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanır (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 01.10.2025 tarihli ve 2025/2082 E., 2025/1774 K. sayılı kararı).
Menfaat ihlali dar yorumlanmaz; işlemle kişisel, meşru, güncel bir bağ kuran kişi davacı olabilir. Bu bağın her olayda ayrıca gösterilmesi gerekir.
Menfaatin kişisel olması, işlemin mutlaka davacı hakkında tesis edilmiş olmasını gerektirmez. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu ölçütü şöyle ifade etmiştir: “Menfaatin kişisel olması, idari işlemin mutlaka davacı hakkında tesis edilmiş olması sonucunu doğurmamaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları davacının gerçek kişi, tüzel kişi, belde sakini olması gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle ve her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliği de göz önünde tutularak belirlenmektedir.” (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 01.10.2025 tarihli ve 2025/2082 E., 2025/1774 K. sayılı kararı). Kurul, özelleştirme kapsamına alma işlemi yönünden somut menfaat bağını ortaya koyamayan derneğin davasını bu kısım için reddetmiş, imar planlarına ilişkin iptal kararını onamıştır.
Tüzel kişiler ve meslek kuruluşları da iptal davası açabilir. Danıştay 10. Dairesi, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 76. maddesinde baroların hukukun üstünlüğünü savunma ve koruma görevinin sayıldığını belirtmiş; avukatın tekel hakkını düzenleyen 35. maddesini ilgilendiren düzenleyici işlemlere karşı baro başkanlığının dava açma ehliyeti bulunduğunu kabul ederek işin esasına geçmiştir (Danıştay 10. Dairesinin 15.04.2025 tarihli ve 2022/870 E., 2025/2028 K. sayılı kararı). Aynı ölçüt işletmeler, dernekler ve diğer tüzel kişiler bakımından da geçerlidir; belirleyici olan, tüzel kişinin işlemle kurduğu somut menfaat bağıdır. Menfaat bağı, dava dilekçesinde işlemin davacının hukuki durumunu hangi yönden etkilediği gösterilerek kurulmalıdır.
Ehliyet, ilk incelemede incelenen hususlardandır (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendi). Menfaat ihlali bulunmadığı sonucuna varılırsa dava reddedilir (15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi). Bu nedenle dilekçede yalnız işlemin hukuka aykırılığı değil, davacının bu işlemden nasıl etkilendiği de anlatılmalıdır. İşlemin muhatabı olmayan üçüncü kişiler bakımından bu anlatım daha da önemlidir; çünkü menfaat bağı kurulamazsa dava, esası incelenmeden reddedilir.
İptal Davası Dilekçesi Nasıl Yazılır, Neler Eklenir?
İdari davalar, mahkeme başkanlığına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır (İYUK’nın 3. maddesinin birinci fıkrası). Dilekçede bulunması gereken bilgiler Kanunda sayılmıştır:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 3. maddesinin ikinci fıkrası:
“Dilekçelerde; a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, b) Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller, c) Davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi, …”
Dilekçede tarafların adı, unvanı ve adresi ile gerçek kişilerin kimlik numarası yer alır. Davanın konusu, yani iptali istenen işlem açıkça gösterilir; davanın sebepleri, işlemin hangi unsur yönünden hukuka aykırı olduğu anlatılarak yazılır. İşlemin hukuka aykırı olduğunun genel olarak söylenmesi yeterli değildir; hukuka aykırılık iddiaları somutlaştırılmalı, mümkünse yetki, şekil, sebep, konu ya da maksat unsurlarıyla ilişkilendirilmelidir. Dayanılan deliller dilekçeye eklenir ya da dilekçede gösterilir; işlem dosyası, tebligat belgesi ve işlemin dayanağı belgeler bu kapsamdadır. İşlemin yazılı bildirim tarihi varsa gösterilir; tebliğ yapılmamışsa bu durum ve süre hesabının dayandığı öğrenme veya başvuru tarihi açıklanır. Vergi, resim ve harç gibi mali yükümlere ilişkin davalarda uyuşmazlık konusu miktar, vergi davalarında ayrıca verginin veya cezanın nevi ve yılı ile ihbarnamenin tarih ve numarası da gösterilir (3. maddenin ikinci fıkrasının (d) ve (e) bentleri).
Dilekçeye dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri eklenir. Kanun, dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağını söyler (İYUK’nın 3. maddesinin üçüncü fıkrası). Bir davalı idareye karşı açılan davada bu, dilekçenin bir örneğinin mahkemede kalması ve bir örneğinin davalı idareye gönderilmesi anlamına gelir. İşlemin tebliğine ilişkin belge, tebligatın tarihini ve usulünü göstermesi bakımından ayrıca önemlidir; sürenin başlangıcı bu belgeyle denetlenir.
Dilekçe, mahkeme başkanlığına verilebileceği gibi idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk hakimliğine de verilebilir. Kanunun 4. maddesi, dilekçelerin ve davaya ilişkin evrakın Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlıklarına, bunlara gönderilmek üzere idare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına, idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalıp kalmadığına bakılmaksızın asliye hukuk hakimliklerine veya yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına verilebileceğini söyler. Bu yerlerde verilen dilekçeler, en geç üç gün içinde mahkemeye taahhütlü olarak gönderilir (6. maddenin üçüncü fıkrası).
Birden fazla işleme karşı tek dilekçeyle dava açılması sınırlı biçimde mümkündür. Kural, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılmasıdır; ancak aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçeyle dava açılabilir (İYUK’nın 5. maddesinin birinci fıkrası). Birden fazla kişinin müşterek dilekçeyle dava açabilmesi için davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir (5. maddenin ikinci fıkrası). Bu koşullar yoksa mahkeme, dilekçenin düzeltilmesi için süre verir.
Dilekçenin elektronik ortamda gönderilmesi de mümkündür. Taraf ve vekilleri ile diğer ilgililer, güvenli elektronik imza ile imzalamak suretiyle UYAP vasıtasıyla mahkemelere elektronik ortamda bilgi ve belge gönderebilir (Yönetmeliğin 5. maddesinin dördüncü fıkrası). Dilekçeler, harç ve posta ücreti alındıktan sonra deftere kaydedilir; dava bu kayıt tarihinde açılmış sayılır (İYUK’nın 6. maddesinin birinci fıkrası). Harcı veya posta ücreti eksik yatırılmışsa ilgiliye otuz gün içinde tamamlaması bildirilir. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmezse bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır; ikinci süre de kaçırılırsa davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (6. maddenin dördüncü fıkrası).
İlk İncelemede Neye Bakılır, Eksiklik Olursa Ne Olur?
Dilekçe mahkemeye ulaştıktan sonra ilk inceleme yapılır. İlk incelemede dilekçe sırasıyla görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet ile 3 ve 5. maddelere uygunluk yönlerinden incelenir (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrası). Bu sıra, hangi eksikliğin önce ele alınacağını da belirler.
İlk incelemeyi Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye yapar. İnceleme, dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde sonuçlandırılır (14. maddenin dördüncü fıkrası).
İlk incelemede kanuna aykırılık görülürse Kanunun 15. maddesindeki kararlardan biri verilir. Adli yargının görevli olduğu konuda açılan dava reddedilir; idari yargının görevli olduğu konuda görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan dava görev ya da yetki yönünden reddedilerek dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir. Ehliyetsizlik, kesin ve yürütülebilir işlem bulunmaması ve süre aşımı hallerinde dava reddedilir. Hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılan davada dilekçe tespit edilecek gerçek hasma tebliğ edilir (15. maddenin birinci fıkrası). Bu kararlar, davanın esasına girilmeden verilir; tek hakimle çözümlenecek davalarda rapor düzenlenmez ve 15. madde hükümleri ilgili hakim tarafından uygulanır (14. maddenin dördüncü fıkrası).
Dilekçenin 3. maddeye uygun olmaması halinde mahkeme, otuz gün içinde dilekçenin yeniden düzenlenmesine veya noksanların tamamlanmasına karar verir (İYUK’nın 15. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi). Bu ret halinde yeni dilekçe için ayrıca harç alınmaz (15. maddenin üçüncü fıkrası). Süresi içinde verilen yeni dilekçede aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir (15. maddenin beşinci fıkrası). Bu nedenle dilekçenin reddi davayı hemen sona erdirmez; tanınan süre içinde yeni dilekçe verilirse dava görülmeye devam eder.
İdari merci tecavüzü, zorunlu idari başvuru yolunun bulunduğu hallerde ortaya çıkar. Kanunda özel olarak öngörülmüş bir başvuru yolu tüketilmeden doğrudan dava açılırsa mahkeme, dilekçeyi görevli idare merciine tevdi eder (İYUK’nın 15. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi). Tevdi kararıyla mahkemedeki dava sona erer; başvuru, görevli idare merciin önünde sürer. Tevdi halinde Danıştaya veya mahkemeye başvurma tarihi, merciine başvurma tarihi olarak kabul edilir (15. maddenin ikinci fıkrası). Bu düzenleme, zorunlu başvuru yolunun süre kaybına yol açmasını önler; çünkü başvuru tarihi geriye doğru korunur.
Dava Açmak İşlemi Durdurur mu, İptal Kararı Ne Zaman Yerine Getirilir?
Dava açılması, dava edilen işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK’nın 27. maddesinin birinci fıkrası).
Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir; mahkeme kararı gerekçe göstererek verir ve kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra karar verir (27. maddenin ikinci fıkrası). Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma alınmaksızın da durdurulabilir; ancak kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri bu istisnadan sayılmaz (27. maddenin ikinci fıkrası).
İstem yerinde görülmezse ve bu sonuca dava dilekçesi ile eklerinden varılırsa, savunma alınmaksızın ret kararı verilebilir (27. maddenin üçüncü fıkrası). Bu kararlara tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir kez itiraz edilebilir; ivedi yargılama usulünde itiraz yolu kapalıdır (27. maddenin yedinci fıkrası, 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi).
Vergi mahkemesinde vergi uyuşmazlığından doğan davanın açılması, dava konusu vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının tahsil işlemlerini kendiliğinden durdurur (27. maddenin dördüncü fıkrası); bu, birinci fıkradaki kuralın vergi davaları bakımından istisnasıdır. Ancak ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar ile 26. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca işlemden kaldırılan dosyalarda bu sonuç doğmaz; bu davalarda yürütmenin durdurulması istenebilir (27. maddenin dördüncü fıkrası). Bu nedenle vergi davası dışında dava açmak, işlemin uygulanmasını tek başına engellemez; durdurma için ayrıca ve gerekçeli bir istem gerekir.
İptal kararının ardından idarenin yapacağı işlem, Kanunda ayrıca düzenlenmiştir:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesinin birinci fıkrası:
“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”
Bu hükme göre idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır. Kararın gereğini yerine getirme süresi, kararın idareye tebliğinden başlar ve hiçbir şekilde otuz günü geçemez. Kanunun 28. maddesinin birinci fıkrasına 2 Temmuz 2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanunla eklenen cümle, bu cümlede sayılan personel, öğrenci ve adaylar ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35. maddesi uyarınca tesis edilen işlemler ve terör örgütleriyle iltisak gerekçesiyle tesis edilen işlemler bakımından istisna getirir; bu işlemlerde göreve iade sonucunu doğuran kararlar nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Bu istisna dışında idare, kararın icaplarına göre işlem tesis eder.
Kararın yerine getirilmemesinin ayrı bir sonucu vardır. İdare, mahkeme kararına göre işlem tesis etmez veya eylemde bulunmazsa, idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK’nın 28. maddesinin üçüncü fıkrası). Mahkeme kararlarının süresi içinde yerine getirilmemesi halinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir (28. maddenin dördüncü fıkrası). Tazminat istemi, tazminat davaları yazımızda; idarenin taşınmaza kamulaştırma yapmadan el atmasından doğan uyuşmazlık ise kamulaştırmasız el atma davası yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Mahkeme Kararına Karşı İtiraz Yolu Var mı?
İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf yolu açıktır. İstinaf başvurusu, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır (İYUK’nın 45. maddesinin birinci fıkrası). Ancak konusu her yıl güncellenen parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare ve vergi mahkemelerinin kararları kesindir ve bu kararlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz; hangi sınırın geçerli olduğu davanın açıldığı tarihe göre belirlenir (İYUK’nın Ek 1. maddesinin ikinci fıkrası).
Bölge idare mahkemesinin kararları, Kanunda sayılan davalar bakımından temyize açıktır. Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin 46. maddede sayılan davalarda verdikleri kararlar, tebliğden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir (İYUK’nın 46. maddesinin birinci fıkrası). 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla eklenen ikinci fıkra, 46. maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmeyen davalarda bölge idare mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden verdiği kararın da tebliğden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceğini söyler; fıkrada sayılan istisnalar saklıdır (46. maddenin ikinci fıkrası). 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası, 46. maddedeki değişikliğin bu tarihten sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygulanacağını, önceki kararlar hakkında eski hükümlerin geçerli olduğunu söyler. İvedi yargılamaya tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz (45. maddenin sekizinci fıkrası); bu davalarda temyiz süresi tebliğden itibaren on beş gündür (20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendi). Kanun yolları, iptal davasının sonucunu değiştirebilecek son aşamadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava açma süresi altmış gün mü, otuz gün mü?
Genel süre altmış gündür; özel düzenlemeler saklıdır. İdare mahkemesinde ve Danıştayda açılan iptal davalarında süre altmış gündür; otuz günlük süre vergi mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklarda ve ivedi yargılamaya tabi işlemlerde, on günlük süre merkezi ve ortak sınavlara ilişkin uyuşmazlıklarda geçerlidir (İYUK’nın 7. maddesinin birinci fıkrası, 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi, 20/B maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi).
Süre tebligatın yapıldığı günde mi başlar?
Hayır. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar (İYUK’nın 7. maddesinin ikinci fıkrası). Bildirim tarihiyle sürenin başladığı gün aynı değildir; tebligatın yapıldığı gün hesaba katılmaz.
Elektronik tebligat belge açılmasa da süre işler mi?
Evet. Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; adrese ulaştıktan sonra belgenin açılıp açılmaması bu sonucu değiştirmez (7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 7/a maddesi). Adrese hiç ulaşmayan tebligat yapılmış sayılmaz ve süreyi başlatmaz.
İdareye dilekçe vermek süreyi durdurur mu?
Evet. Mevcut bir işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yerine yeni bir işlem yapılması istemiyle süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK’nın 11. maddesinin birinci fıkrası). Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır (11. maddenin üçüncü fıkrası).
10. madde kapsamındaki başvuruda kesin cevap ne kadar beklenebilir?
Dört ay. İYUK’nın 10. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca idare otuz gün içinde kesin olmayan bir cevap verdiyse ilgili bu cevabı ret sayıp dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilir; beklemeyi seçerse dava açma süresi işlemez, ancak bekleme başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dört aylık üst sınır yalnız bu madde kapsamındaki başvuruya aittir; 11. madde kapsamındaki başvuruda dört ay beklenmez, otuz gün sonra zımni ret doğar ve başvuruya kadar geçen süre korunarak kalan süre işler.
Yanlış mahkemede dava açılırsa süre yanar mı?
Kural olarak hayır. Adli yargıya başvurunun idari dava açma süresi içinde yapılmış olması şartıyla, adli yargı yerine açılan dava görevsizlik nedeniyle reddedilirse kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir ve görevsiz mercie başvurma tarihi idari yargıya başvurma tarihi sayılır (İYUK’nın 9. maddesinin birinci fıkrası). İdari dava süresi henüz dolmamışsa dava, otuz gün geçmiş olsa da bu süre içinde açılabilir (9. maddenin ikinci fıkrası). İdari yargı içinde görevsiz veya yetkisiz bir mahkemede dava açılmışsa ikinci bir dava gerekmez; mahkeme davayı görev veya yetki yönünden reddederek dosyayı görevli veya yetkili mahkemeye gönderir (15. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi).
Süre kaçırılırsa dava yine de kabul edilir mi?
Hayır. Süre aşımı ilk incelemede ve davanın her safhasında gözetilir (İYUK’nın 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi ve altıncı fıkrası); süre aşımı varsa dava reddedilir (15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi). Ancak bu ret kararı, 15. maddenin dördüncü fıkrasındaki istisnalar dışında istinaf ve temyize açıktır.
Dilekçeye tebligatın eklenmesi zorunlu mu?
Varsa evet. Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir; dilekçe ile eklerinin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur (İYUK’nın 3. maddesinin üçüncü fıkrası). Tebliğ yapılmamışsa bu durum ve süre hesabının dayandığı tarih açıklanır.
İptal kararının gereği ne kadar sürede yerine getirilir?
İdare karara derhal uymak zorundadır; yerine getirme süresi kararın tebliğinden itibaren en geç otuz gündür; kanuni istisnalar saklıdır (İYUK’nın 28. maddesinin birinci fıkrası). Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucu tesis edilen işlemlere karşı açılan davalarda göreve iade sonucunu doğuran kararlar ise nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir.
İptal davası açmadan önce idareye başvurmak zorunlu mu?
Hayır. Kural olarak işleme karşı doğrudan dava açılır; zorunlu idari başvuru yolu yalnız kanunda özel olarak gösterilen istisnai hallerde bulunur (Danıştay 13. Dairesinin 13.01.2025 tarihli ve 2024/3354 E., 2025/150 K. sayılı kararı). Başvuru yolu öngörülmemişse dilekçe doğrudan mahkemeye verilir.
