İdare HukukuBağlı olduğu rehber: İdare Hukuku Davaları 2026
Tam Yargı Davalarında Islah: Talep Artırımı, Süre ve Harç (2026)
Tam yargı davasında dava dilekçesinde gösterilen tazminat miktarı artırılabilir; ancak bu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ıslah hükümlerine değil, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrasına 6459 sayılı Kanunla eklenen cümleye dayanan kendine özgü bir talep artırımıdır. Artırım yalnız tam yargı davasında, yalnız miktar için, nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenerek ve bir defaya mahsus yapılır. Artırılan miktara isabet eden nispi harç ödenir; faiz ise kural olarak dava dilekçesindeki tutarla aynı tarihten işler.
Tam Yargı Davasında Talep Artırımı Nedir, Hangi Hükme Dayanır?
Tam yargı davasında talep artırımı, davacının dava dilekçesinde gösterdiği tazminat miktarını yargılama sırasında yükseltmesine imkan veren usul işlemidir. Uygulamada ve meslek dilinde "ıslah" diye anılır, arama motorlarında da bu sözcükle aranır; ancak idari yargıda uygulanan hüküm, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 176 ila 182. maddelerine bağlı ıslah değil, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrasına 6459 sayılı Kanunla eklenen cümledir. Adın yanlış kurulması yalnız terminoloji hatası değildir; yanlış hüküm, yanlış süre ve yanlış harç hesabı demektir.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesi:
“Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir.”
Hükmün kurduğu rejim şu unsurlardan oluşur ve her biri ayrı bir okur sorusuna cevap verir. Artırım yalnız tam yargı davasına özgüdür; iptal davasında para talebi bulunmadığı için artırılacak miktar da yoktur. Artırılan şey, dava dilekçesinde belirtilen miktardır; dava konusu, taraflar ve talep türü değişmez. Artırım için dava açma süresi ve diğer usul kuralları işlemez. Süre, nihai karar verilinceye kadar açıktır. Artırım harca bağlıdır ve bir defaya mahsus kullanılır. Dilekçe, otuz gün içinde cevap verilmek üzere davalıya tebliğ edilir. Bu unsurlardan biri atlanırsa artırım işleme konmaz ya da sonradan bozma sebebi olur.
a) Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ıslahı neden uygulanmaz?
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nu bütünüyle değil, saydığı hususlarda uygular. Metin, hakimin reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, ihbar, vekiller, dosya incelemesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım ve duruşma düzeni gibi konuları sayar; sonunda “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır.” kuralına bağlar. Islah, taleple bağlılık, kısmi dava ve belirsiz alacak davası bu listede yoktur.
Bu yokluk bilinçlidir. Kanun koyucu 2013 yılında, adli yargıdaki ıslah rejimini idari yargıya taşımak yerine yalnız tam yargı davası ve yalnız miktar için ayrı bir hüküm kurmuştur. Sonuç şudur: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tamamen ıslaha, kısmen ıslaha, ıslahın etkisine ve kötü niyetli ıslaha ilişkin hükümleri idari yargıda uygulanmaz. Talep artırımı, tek konulu ve tek kullanımlık bir imkandır; ıslahın diğer sonuçlarını doğurmaz.
b) Hükmün amacı: etkili başvuru ve adil yargılanma
Anayasa Mahkemesi, hükmün işlevini açık biçimde tanımlamıştır. Genel Kurul, 09.01.2025 tarihli ve B. No: 2020/20382 sayılı kararında, tam yargı davalarında miktar artırımının mümkün hale gelmesiyle “ıslah benzeri müessese idari yargılama hukukunda yerini almıştır” demektedir. Aynı karar, hükmün amacını gerçek zararın tam tazmini ve etkili başvuru hakkı olarak açıklar.
Danıştay 10. Daire ise kapsamı daraltır. Daire, 04.06.2024 tarihli ve 2020/2270 E., 2024/2395 K. sayılı kararında, tam yargı davalarıyla sınırlı olarak miktarın artırılması bağlamında ıslah kurumunun idari yargı düzeninde yerini aldığını belirtir. İki karar farklı sorulara cevap verir: Anayasa Mahkemesi, artırım imkanının etkili giderim bakımından işlevini ve faizde ayrım yapılamayacağını; Danıştay ise artırımın usuli kapsamını değerlendirir. Anayasa Mahkemesi kararının bağlayıcılığı Anayasa'nın 153. maddesinden gelir; bir daire kararı bu çerçeveyi daraltmaz, yalnız usul sınırını gösterir.
Hükmün gerekçesi de aynı yönü gösterir. 6459 sayılı Kanunun gerekçesinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin tazminat davalarında yargılamanın yavaş işlemesinden doğan ihlal kararlarına değinilir ve davacıya talep ettiği miktarı artırma hakkı verilmemesinin adil yargılama hakkının ihlali sayılacağı belirtilir. Bu nedenle artırım, davacının baştan beri gerçek zararın tazminini istediği kabulüne dayanır; sonradan doğan yeni bir hak değildir.
Hangi Davada ve Hangi Talep İçin Artırım Yapılabilir?
Artırım yalnız tam yargı davasında ve yalnız dava dilekçesinde gösterilen miktar için yapılır. İptal davasında miktar bulunmadığı için artırım konusu da yoktur. İki dava birlikte açılmışsa artırım yalnız tam yargı kısmında olur ve iptal davasının konusunu değiştirmez.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesi, ilgililere iptal ve tam yargı davalarını birlikte ya da ayrı açma, dilerse önce iptal davası açıp sonra tam yargı davası açma imkanı verir. Birlikte açılan davada dosya tek olsa da talepler ayrıdır. Artırım dilekçesi, iptal talebini genişletmez; yalnız tam yargı davasındaki miktarı yükseltir. Bu ayrım, kararın hüküm fıkrasında ve kanun yolu değerlendirmesinde ayrı ayrı sonuç doğurur.
Artırımın konusu miktardır; yargı kolu, dava konusu ve taraflar değişmez. Ancak artırımın usuli sonuçları bununla sınırlı değildir. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un ek 1. maddesinin ikinci fıkrası, tek hakimle çözümlenecek davaların belirlenmesinde miktar artırımı yapılan hallerde artırımın yapıldığı tarihteki parasal sınırın esas alınacağını öngörür. Artırım bu nedenle davanın tek hakimle mi, heyetle mi görüleceğini değiştirebilir. Artırım dilekçesi yeni bir dava açmadığı ve yeni taraf eklemediği için yeni bir husumet kurmaz; ancak bu, mahkemenin görev, yetki, ehliyet ve husumet denetimini ortadan kaldırmaz. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin altıncı fıkrası, bu hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de 15. maddenin uygulanacağını söyler. Adli yargıdaki talep artırımı bu yazının konusu değildir. İdari yargıda ise tazminat davaları bakımından miktarı yükseltmenin yolu bu hükümdür.
Artırım Dilekçesinde Yeni Talep İleri Sürülebilir mi?
Hayır. Artırım hakkı, dava dilekçesinde gösterilen miktarla sınırlıdır ve dava dilekçesinde yer almayan yeni bir talep yaratmaz. Danıştay 10. Daire, 31.12.2025 tarihli ve 2022/6380 E., 2025/4617 K. sayılı kararında bu sınırı açıkça çizer: “2577 sayılı Kanun'un 16/4. maddesiyle getirilen "artırım" hakkı dava dilekçesinde gösterilen "miktar" ile sınırlı olup dava dilekçesinde yer verilmeyen yeni bir talepte bulunulmasına imkan veren bir mahiyet taşımamaktadır.” Aynı kararda, dava dilekçesinde istenmeyen yasal faizin artırım dilekçesiyle istenmesi davanın genişletilmesi sayılmış ve kabul edilmemiştir.
Danıştay 8. Daire de aynı yöndedir. Daire, 17.09.2025 tarihli ve 2024/3395 E., 2025/6950 K. sayılı kararında, dava açma süresi geçtikten sonra artırım dilekçesinde gündeme getirilen faiz talebini taleple bağlılık kuralının istisnası saymaz: “Davacıların, dava açma süresi de geçtikten sonra miktar artırım dilekçesinde gündeme getirdiği yasal faiz talebi, "taleple bağlılık" kuralının istisnası olan miktar artırımı kapsamında olmayıp, "davanın genişletilmesi" kapsamında olduğundan hükmedilen maddi tazminata yasal faiz işletilmesine olanak bulunmadığından temyize konu kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oy faizi asıl alacağa bağlı feri (ikincil) bir hak sayar.
a) Aynı zarar kaleminin miktarı ile yeni zarar kalemi
Artırım, dava dilekçesindeki zarar kaleminin miktarını yükseltir; dava dilekçesinde olmayan kalem eklenemez. Bakıcı gideri dava dilekçesinde talep edilmişse bu kalemin miktarı artırılabilir; ancak dava dilekçesinde yer almayan destekten yoksun kalma ya da efor kaybı (güç kaybı) kalemi artırım dilekçesiyle ilk kez istenemez. Sınır, kalemin adıyla değil dava dilekçesindeki talebin kapsamıyla çizilir. Yeni davalı eklemek, dava konusunu değiştirmek ya da farklı bir idari işlemi tartışmaya açmak da bu sınırın dışındadır.
Bu ayrım, uygulamada en çok faizde ve manevi tazminatta gündeme gelir. Faiz, dava dilekçesinde istenmişse artırılan tutar için de aynı tarihten işler; istenmemişse artırım dilekçesiyle ilk kez istenip istenemeyeceği aşağıda ele alınmıştır. Manevi tazminatta ise daireler ayrışır; ölçüt aşağıda ele alınmıştır.
b) Manevi tazminat talebi artırılabilir mi?
Kural olarak evet, ancak pratikte istisnai. Danıştay 10. Daire, 31.12.2025 tarihli kararında manevi tazminatın da artırılabileceğini kabul eder, fakat ölçütü dardır: “Miktar artırım müessesesi, davanın görülmesi sırasında tarafların kusurlarında, zararı doğuran nedenlerin ve olayların tespitinde ve uğranılan zararın miktarında bir değişiklik olması durumunda maddi tazminat için işletileceği gibi; zararı doğuran olaydan sonra yeni ortaya çıkan bulgu ve tespitler sonucu, kişilerin manevi yönden çok daha fazla etkilendiğinin saptanması halinde manevi tazminat için de uygulanabilir.” Kararın devamında bu durumun istisnai olduğu ve manevi zararın sonradan gerçekten artmış olduğunun tespiti gerektiği belirtilir.
Danıştay 8. Daire ise 30.04.2025 tarihli ve 2022/1938 E., 2025/4239 K. sayılı kararında aynı istisnai ölçütü anmakla birlikte, artırım dilekçesiyle yükseltilen manevi istemin esası incelenmeksizin reddedilemeyeceği sonucuna varmıştır. Daire, davacı açısından sonradan oluşan yeni bir olgu bulunmadığını kabul etmesine rağmen, işin esasının incelenmesi gerektiğini söylemiş ve İdare Mahkemesinin bu yöndeki kararını bozmuştur: “… manevi tazminat isteminin esası incelenmeksizin reddi yönünde karar veren İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oy manevi tazminatın hiç artırılamayacağı görüşündedir. 10. Dairenin 31.12.2025 tarihli kararında ise somut olayda yeni olgu bulunmadığı için artırılan manevi kısım dikkate alınmamıştır; bu sonuç, manevi tazminatın hiç artırılamayacağı anlamına gelmez. Kararın gerekçesinde yeni olgu bulunmadığı belirtilmesine rağmen esas incelemesi istenmesi, gerekçe ile sonuç arasında bir gerilim oluşturur; bu nedenle daireler arasında istikrarlı ve açık bir ayrılık bulunduğu kesin olarak söylenemez. Artırım dilekçesinde manevi tazminat kalemi yükseltilecekse, olaydan sonra ortaya çıkan yeni bulgu, tespit ya da ağırlaşan etki ayrıca gösterilmelidir. Maddi ve manevi tazminat davaları bakımından bu ölçüt, talebin kapsamıyla birlikte değerlendirilir.
Ne Zamana Kadar Artırılabilir? "Nihai Karar" Ne Demektir?
Hüküm nihai karar verilinceye kadar der; kararın kesinleşmesine kadar demez. Kesinleşme kanun yolundan sonraya denk gelir; nihai karar ise uyuşmazlığı sona erdiren karardır. Nihai kararın hangi karar olduğu daireler arasında tartışmalıdır: Danıştay 10. Daire çoğunluğu, nihai kararı ilk derece idare mahkemesi kararı sayar.
Daire, 01.07.2025 tarihli ve 2021/3634 E., 2025/3421 K. sayılı kararında, ilk derece kararından sonra ve karar tebliğ edilmeden önce verilen artırım dilekçesini dahi dikkate almamıştır: “Bu durumda, davacının İdare Mahkemesince verilen nihai karardan sonra miktar artırım dilekçesini Mahkemeye sunduğu gözetilmeksizin, miktar artırım dilekçesi dikkate alınmadan bir karar verilmesi gerekirken, miktar artırımı istemi göz önüne alınarak maddi tazminat istemi bakımından karar verilmesine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının bu kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” Karar, bozma yönünden oy çokluğuyla verilmiştir.
Aynı dosyadaki karşı oy, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar vermesi halinde nihai kararın bölge idare mahkemesi kararı olması gerektiğini savunur. Bu görüş, istinaf aşamasında artırıma kapı açan çizginin gerekçesini taşır; ancak çoğunluk onu benimsememiştir. Okur için sonuç şudur: artırım süresini hesaplarken karar tebliğ edilene kadar ölçütü güvenilir değildir.
Danıştay 13. Daire ise 27.12.2021 tarihli ve 2021/4563 E., 2021/5346 K. sayılı kararında ters yönde karar vermiştir. Daire, idari yargıda istinaf aşamasında ıslah yapılmasını yasaklayan bir kural bulunmadığını, istinaf incelemesi sonucunda verilen kararların da uyuşmazlığı sona erdiren nihai karar niteliğinde olduğunu belirtmiş ve şu sonuca ulaşmıştır: “bundan dolayı bakılan davada ilk derece mahkemesince karar verildikten sonra davacılar tarafından istinaf aşamasında tazminat miktarının artırılabileceğinin kabulü gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.” Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Gerekçedeki karşı oy istinaf aşamasında artırımı reddeder; diğer karşı oy sonuç yönünden karşı çıkar ve istinaf aşamasında artırımın ilkece mümkün olduğunu kabul eder.
Danıştay 8. Dairenin 10.04.2025 tarihli ve 2022/6478 E., 2025/3453 K. sayılı kararında ve 10. Dairenin 04.06.2024 tarihli ve 2020/2270 E., 2024/2395 K. sayılı kararında ortak bir formül vardır: istemle bağlılık kuralı uygulanarak verilen kararlara karşı taraflardan birinin kanun yoluna başvurması halinde davacı, artırılan miktara isabet eden harcı ödeyip kararı veren mahkemeye dilekçe vererek bir defaya mahsus artırım yapabilir. Bu cümlenin 30.04.2013 tarihinde derdest (görülmekte) olan davalarla sınırlı olup olmadığı metinden açıkça anlaşılmamaktadır. Danıştay 12. Daire de 15.10.2025 tarihli ve 2025/3214 E., 2025/4384 K. sayılı kararında artırımın kanun yolu aşamaları da dahil nihai karara kadar mümkün olduğunu söyler; ancak o kararın hükmü bildirim yükümlülüğü ve kanun yolu eşiği üzerinedir, istinafta artırımın geçerliliğine ilişkin bir kabul içermez.
Aşama | Artırım yapılabilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
Dava açıldıktan sonra, ilk derece kararından önce | Evet | İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrası |
İlk derece kararından sonra | Daireler ayrışır | Danıştay 13. Daire, 2021/4563 E., 2021/5346 K. (istinafta kabul); Danıştay 10. Daire, 2021/3634 E., 2025/3421 K. (kabul etmez) |
İstinaf aşaması | Daireler ayrışır: 13. Daire artırımı kabul eder (2021), 8. Daire yeni rapor doğarsa bildirim ister (2025) | Danıştay 13. Daire, 2021/4563 E., 2021/5346 K.; Danıştay 8. Daire, 2022/6478 E., 2025/3453 K. |
Temyiz | Yalnız 30.04.2013 tarihinde derdest olan davalarda | İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 7. maddesi |
Bozma sonrası hüküm aşaması | Evet, daire kararları ve yasama gerekçesine göre | Danıştay 6. Daire, 2019/14612 E., 2023/8080 K.; 6459 sayılı Kanunun Adalet Komisyonu Raporu |
a) Ayrık çizgi: yeni bilirkişi raporu ve istinaf aşaması
Danıştay 8. Daire, 10.04.2025 tarihli ve 2022/6478 E., 2025/3453 K. sayılı kararında, bölge idare mahkemesinin istinabe (başka yer mahkemesine talimat) yoluyla yeni bilirkişi raporu aldırdığı dosyada, davacıya yeni tutar bildirilmeden ve artırım hakkı hatırlatılmadan karar verilmesini bozma sebebi saymıştır. Karar, miktar artırımı talebinde bulunulabilmesi için zararın bilirkişi raporuyla tespit edilmesi, net ve doğru ortaya konması ve davacının usulünce bilgilendirilmesi gerektiğini belirtir. Bu sonuç, 8. Dairenin çizgisinde istinaf aşamasında artırım imkanının kabul edildiği anlamına gelir.
Bu çizgi, 10. Daire çoğunluğunun ölçütüyle çatışan ayrık bir çizgidir. Şu ayrım gözetilmelidir: Danıştay 4. Dairenin 30.06.2025 tarihli ve 2025/3202 E., 2025/4139 K. sayılı kararında geçen ve nihai kararın istinaf kararı olduğunu söyleyen cümle bölge idare mahkemesi gerekçesidir; Daire kararı yalnız onamıştır. O karar, istinaf aşamasında artırımın kabulüne dayanak yapılamaz.
b) Bozma sonrası hüküm aşaması ve 2013 öncesi davalar
6459 sayılı Kanunun Adalet Komisyonu Raporu, nihai karar verilinceye kadar kaydının olası bozmalardan sonraki hüküm aşamasını da kapsadığını belirtir: “olası bozmalardan sonraki hüküm aşamasını da kapsadığı şüphesizdir.” Bu ifade bir yasama belgesidir; Danıştay 10. Dairesi onu gerekçesine almıştır. Bozma sonrası artırımın tek dayanağı bu gerekçe değildir. Danıştay 6. Daire, 08.11.2023 tarihli ve 2019/14612 E., 2023/8080 K. sayılı kararında, bozma üzerine yapılacak yeni bilirkişi incelemesi sonucunda maddi zararın yeniden belirleneceğini, bu nedenle davacının miktar artırımı yapıp yapamayacağının incelenmesi gerektiğini söylemiştir. Yasama gerekçesi bu çizgiye ek dayanak olur.
30.04.2013 tarihinde derdest olan davalarda ise kanun yolu aşamasında da artırım yapılabilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 7. maddesi, hükmün “kanun yolu aşaması dâhil, yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır” kuralını taşır. Geçici 7. madde yalnız 30.04.2013 tarihinde derdest olan davalara uygulanır; bunun dışında istinaf ve temyiz aşamasında artırımın mümkün olup olmadığı daireler arasında ayrışır ve dosyanın hangi daireye geldiğine göre değerlendirilir.
Kaç Kez Artırılabilir? Yeni Bilirkişi Raporu İkinci Artırım Sayılır mı?
Kural bir kezdir; hüküm “bir defaya mahsus” der. Ancak Danıştay, önceki raporun yetersiz görülmesi, üst mahkemece hükme esas alınabilecek nitelikte bulunmaması veya eksik ya da hatalı olduğunun tespiti üzerine alınan yeni rapor tazminatı yükseltmişse, son duruma göre verilen artırım dilekçesini ikinci artırım saymaz. Bu, sırf ek rapor alınmasıyla kendiliğinden doğan bir hak değildir; yeni raporun önceki hesabı geçersiz kılacak nitelikte olması gerekir. 8. Daire, 10.04.2025 tarihli ve 2022/6478 E., 2025/3453 K. sayılı kararında bu istisnayı şöyle kurar:
Danıştay 8. Dairenin 10.04.2025 tarihli ve 2022/6478 E., 2025/3453 K. sayılı kararı:
“Eğer yeni duruma göre miktar artırım dilekçesi verilir ise önceki miktar artırımı dilekçesi dikkate alınmaksızın son duruma göre verilen miktar artırım dilekçesinin kabulü, kanun koyucunun amacına ve hakkaniyete uygun olup, bu durumun ikinci kez miktar artırımı yapıldığı şeklinde değerlendirilmesi hak kayıplarına yol açacaktır.”
Kararın gerekçesi, yeni raporun ortaya çıkardığı yeni hukuki duruma dayanır; Daire her ek raporu değil, tazminatı yükselten ve önceki hesabı geçersiz kılan raporu esas alır. Ancak daireler bu noktada ayrışır. Danıştay 6. Daire, 25.10.2022 tarihli ve 2022/4112 E., 2022/8923 K. sayılı kararında ikinci ıslah dilekçesini esas almamıştır; karar oy çokluğuyla verilmiştir. Ancak bu karar aynı dosyanın ara aşamasıdır: dosyada ikinci artırımı kabul eden ısrar kararı, İdare Dava Daireleri Kurulunun 27.03.2025 tarihli kararıyla onanmış ve dosya esas hakkında karar verilmek üzere Danıştay 4. Dairesine gönderilmiştir. Bu nedenle 6. Daire kararı, bugün yürürlükte olan bir yasak olarak okunamaz. Danıştay 10. Daire ise 04.06.2024 tarihli, 2020/4682 esas sayılı kararıyla bir dosyada ikinci dilekçeyi kabul etmemiş, başka bir dosyada 27.10.2025 tarihli ve 2024/1810 E., 2025/4881 K. sayılı kararıyla, bozma olmaksızın ilk derecede alınan yeni rapor üzerine verilen ikinci artırımın değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur; bu karar maddi tazminat yönünden oy çokluğuyla verilmiştir ve karşı oy ikinci artırımı kabul etmez. İdare Dava Daireleri Kurulu ise 23.06.2025 tarihli ve 2025/442 E., 2025/1384 K. sayılı kararıyla ikinci artırımı koruyan ısrar kararını diğer kısımlar yönünden onamış, yalnız faiz yönünden bozmuştur. 10. Dairenin 04.06.2024 tarihli ve 2020/2270 E., 2024/2395 K. sayılı kararı ise ikinci artırımın değil, bildirim yükümlülüğünün dayanağıdır.
a) Mahkemenin bildirim yükümlülüğü
Artırım hakkının kullanılabilmesi, davacının zarar tutarından haberdar edilmesine bağlıdır. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda bu yönde açık bir düzenleme yoktur; Danıştay bu yükümlülüğü hakkaniyet ve adil yargılanma hakkı üzerinden kurmuştur. 10. Daire, 04.06.2024 tarihli kararında yükümlülüğü şöyle tanımlar:
Danıştay 10. Dairenin 04.06.2024 tarihli ve 2020/2270 E., 2024/2395 K. sayılı kararı:
“Her ne kadar 2577 sayılı Kanun'da bu yönde açık bir düzenleme bulunmasa da Mahkemelerce hak kayıplarının önlenmesi amacıyla, tazminat davalarında esas hakkında karar verilmeden önce bilirkişi incelemesi yaptırılmış ise bilirkişi raporu tebliğ edilmek suretiyle, bilirkişi incelemesi yaptırılmamış ise ara kararı ile dosyanın esas hakkında karar verilebilecek durumda olduğunun veya dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre karar verileceğinin davacıya bildirilerek tazminat talep miktarını artırmak isteyenlere bu imkânın tanınması hakkaniyet gereğidir.”
Gerekli bildirim yapılmadan ve davacıya artırım imkanı tanınmadan karar verilmesi, somut koşullara göre bozma nedenidir. Davacının artırım dilekçesi vermemesi tek başına bozma sebebi değildir; hakkı kullanıp kullanmamak davacının tasarrufundadır. Bu nedenle dosyada bilirkişi raporu geldiğinde mahkemenin itirazın sonucunu ve artırım imkanını bildirmesi gerekir. 8. Dairenin anılan kararında bildirim yükümlülüğü oy çokluğuyla kabul edilmiş, karşı oy bu yükümlülüğün kanunun lafzına aykırı olduğunu savunmuştur. Bilirkişi incelemesi yapılmayan dosyalarda da bildirim gerekir; mahkeme, dosyanın esas hakkında karar verilebilecek durumda olduğunu ara kararla davacıya bildirir.
İstisnanın sınırı kararlarda net değildir ve daireler ayrışır. Son dönemde İdare Dava Daireleri Kurulu, ikinci artırımı kabul eden ısrar kararlarını onamıştır; buna karşılık 10. Dairenin bir kararı ikinci dilekçeyi kabul etmemiştir. İkinci artırım yolu denenecekse dayanak, yeni raporun tazminatı yükseltmesi ve davacının usulünce bilgilendirilmesi koşullarına kurulmalıdır.
Artırım Dilekçesi Nereye Verilir, Karşı Tarafa Ne Olur?
Artırım dilekçesi davayı gören mahkemeye verilir; Danıştayda ilk derece olarak görülen davada Danıştaya sunulur. Dilekçe aynı davalı idareye karşıdır ve harcın ödendiğine dair makbuz eklenir; artırım yeni bir taraf, yeni bir dava konusu ya da yeni bir husumet yaratmaz. 8. Daire kararı, işlemi “artırılan miktara isabet eden harcı ödemek suretiyle kararı veren Mahkemeye verecekleri dilekçe” olarak tarif eder.
Dilekçe, otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir. Bu süre, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin üçüncü fıkrasındaki cevap süresiyle aynıdır. Tebliğ, davalı idareye savunma imkanı verir; artırım tek taraflı bir işlem olarak tamamlanmaz. Tebliğin yapılmaması usuli dinlenilme hakkını zedeler.
a) Harç ödenmezse artırım işleme konur mu?
Hayır. Artırım, harcın ödenmesine bağlı bir usul işlemidir. Dayanak, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrasındaki harcı ödenmek suretiyle ifadesi ve Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin (a) bendidir. Harçlar Kanunu'nun 30. maddesi adli yargıdaki celse düzenine göre kurgulanmıştır. Danıştay kararları artırım harcının dayanağı olarak bu maddeyi kullanmaz; maddede öngörülen dosyanın işlemden kaldırılması sonucu da idari yargıda uygulanmaz. Kararlar, artırılan miktara isabet eden eksik harcın davacıya tamamlattırılması yolunu gösterir:
Danıştay 8. Dairenin 30.12.2022 tarihli ve 2021/7896 E., 2022/8527 K. sayılı kararı:
“Mahkemece artırılan miktara yönelik olarak eksik harcın davacıya tamamlattırılması suretiyle bir değerlendirme yapılarak bir karar verilmelidir.”
Harç ödenmeyen dilekçe işleme konmaz; mahkeme, artırılan miktara isabet eden eksik harcın tamamlanması için davacıya süre verir (Danıştay 8. Daire, 2021/7896 E., 2022/8527 K.; Danıştay 10. Daire, 2024/1810 E., 2025/4881 K. sayılı kararlar). Süre içinde ödeme yapılmazsa artırım talebi dikkate alınmaz ve dava dilekçesindeki miktar üzerinden karar verilir. Bu nedenle dilekçeyle birlikte harcın ödendiğine dair makbuzun eklenmesi, usul güvenliği bakımından zorunludur. Adli yardım ve kanunda öngörülen harç muafiyetleri saklıdır.
b) İdareye yeniden başvurmak gerekir mi?
Hayır. Hüküm, artırımı “süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin” mümkün kılar. 6459 sayılı Kanunun Adalet Komisyonu Raporu bu sonucu açıkça yazar: “zarar hesabının yapıldığı tarih itibarıyla dava dışı alacak yönünden sürenin dolması, hakkın talebi artırmak suretiyle ileri sürülmesine engel olmayacak ve talebi artırmak için başvuru ve benzeri diğer usûl şartları aranmayacaktır.” Rapor, aynı yerde sürenin geçmesinin etkisini de örnekler: “Söz gelimi, olay tarihinden itibaren on yıl geçse dahi talep artırılabilecektir.”
Bu kural yalnız artırım içindir; davanın kendisinin süresinde açılmış olması gerekir. Dava açma süresinin başlangıcı ve zamanaşımı ayrı bir yazının konusudur; burada yalnız artırımla bağlantılı olduğu ölçüde anılır. Artırım için idareye yeni bir başvuru yapılmaz, zorunlu idari başvuru şartı yeniden aranmaz.
Artırım Harcı Ne Kadar? Nasıl Hesaplanır?
Artırılan miktar dava değerini yükselttiği için artırılan kısma isabet eden nispi karar ve ilam harcı ödenir. Oran, anlaşmazlık konusu değer üzerinden binde 68,31'dir. Aşağıdaki tablo, 2026 yılı için geçerli oranı ve 100.000 TL artırım üzerinden yapılan örnek hesabı gösterir; oranlar kanundan alınmıştır.
Kalem | Oran | 100.000 TL artırımda |
|---|---|---|
Nispi karar ve ilam harcı | Binde 68,31 | 6.831 TL |
Peşin ödenen kısım | Dörtte bir | 1.707,75 TL |
Ölüm ve cismani zararda peşin kısım | Yirmide bir | 341,55 TL |
Tablodaki tutarlar örnek hesaptır; dilekçeyle ödenecek tutarı mahkeme belirler.
Harcın zamanı ve oranı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinde düzenlenir. Madde, nispi karar ve ilam harcının dörtte birinin peşin, geri kalanının kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödeneceğini; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oranının yirmide bir olduğunu söyler:
Harçlar Kanunu'nun 28. maddesi:
“Karar ve ilam harçlarının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Şu kadar ki, ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide bir olarak uygulanır.”
a) Örnek hesap ve “peşin kısım” kaydı
100.000 TL artırım için nispi harç, 100.000 TL'nin binde 68,31'i olan 6.831 TL'dir. Artırılan miktara isabet eden nispi karar ve ilam harcı için Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinin (a) bendindeki peşin ödeme rejimi uygulanır: harcın dörtte biri peşin ödenir; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında bu oran yirmide birdir. Buna göre 100.000 TL artırımda peşin kısım genel kuralda 1.707,75 TL, ölüm ve cismani zararda 341,55 TL olur. Harcın tamamının peşinen yatırılması kanuni bir zorunluluk değildir; somut dosyada ödenecek tutarı mahkeme hesaplar.
Kararlar, artırımı artırılan miktara isabet eden harç biçiminde tarif eder ve eksik harcın davacıya tamamlattırılması yolunu gösterir. İncelenen kararlarda artırım harcının dayanağı, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrası ile Harçlar Kanunu'nun 28. maddesidir. Harçlar Kanunu'nun 30. maddesinin idari yargıdaki uygulanma kapsamı ise ayrıca değerlendirilmelidir; maddede öngörülen dosyanın işlemden kaldırılması sonucu idari yargıda uygulanmaz.
b) Harcın bakiyesi ve yargılama gideri
Harcın geri kalanı, kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Ödenmemesi hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir. Uygulamada hüküm altına alınan değer üzerinden hesaplanan nispi harçtan, dava açılırken ve artırım dilekçesiyle ödenen harç mahsup edilir.
Bakiyenin kimden tahsil edileceği konusunda daireler ayrışır. Danıştay 8. Daire, 14.09.2021 tarihli ve 2020/6382 E., 2021/3777 K. sayılı kararında, nispi karar harcının davacıya tamamlattırıldıktan sonra harcın tamamının davalı idarelere yükletilmesi gerektiğini belirtir. Danıştay 10. Daire ise 10.12.2025 tarihli ve 2023/6312 E., 2025/6008 K. sayılı kararında, davalı idarece ödenmesi gereken bakiye nispi karar harcının davacılara tamamlattırılmasında hukuka uygunluk görmemiştir. Dairenin 18.12.2025 tarihli ve 2022/6057 E., 2025/677 K. sayılı kararında bakiyenin doğrudan davalıdan tahsili yönünde düzeltme yapılmış, karşı oy harcın önce davacıya tamamlattırılması gerektiğini savunmuştur. Bu ayrılık, harcın peşin kısmını ödeyen davacı için sonuç doğurur; bakiye harcın kimden tahsil edileceği dosyanın görüldüğü daireye göre değişebilir.
c) Ölüm ve cismani zararda yirmide bir oranı
Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin oranı yirmide birdir. Oran Harçlar Kanunu'nun 28. maddesinde öngörülmüştür ve idari yargıda da uygulanmaktadır; Danıştay 8. Dairenin 14.09.2021 tarihli ve 2020/6382 E., 2021/3777 K. sayılı, Danıştay 10. Dairenin 06.01.2021 tarihli ve 2019/953 E., 2021/12 K. sayılı kararlarında kural bu oranla aktarılmıştır. Bu nedenle tablodaki yirmide bir satırı kanun ve karar dayanaklıdır.
Artırılan Tutara Faiz Hangi Tarihten İşler?
Faizde kural, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 24.10.2024 tarihli, E. 2021/5, K. 2024/2 sayılı kararıyla belirlenmiştir. Kurul, dava dilekçesinde talep edilen miktara hangi tarihten itibaren faize hükmedilecekse artırılan miktara da aynı tarihten itibaren faize hükmedilmesi yönünde içtihadı birleştirmiştir. Karar, 16.04.2025 tarihli ve 32872 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Birleştirme kararının metni Resmi Gazete'de taranmış görüntü olarak yayımlandığı için kural, kararı aktaran Danıştay kararlarında okunmaktadır. İdare Dava Daireleri Kurulu, 23.06.2025 tarihli ve 2025/442 E., 2025/1384 K. sayılı kararında Birleştirme Kurulunun gerekçesini aktarır:
Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulunun 23.06.2025 tarihli ve 2025/442 E., 2025/1384 K. sayılı kararında aktarılan Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu gerekçesi:
“Bu nedenle, davanın açıldığı tarihten itibaren davacının asıl talebi, belirsiz olan kısım da dahil gerçek zararın tamamının tazmini olduğundan dava dilekçesiyle talep edilen miktara hangi tarihten itibaren faize hükmedilecekse, yargılama sürecinde belirlenen ve artırma talep edilen miktara da aynı tarihten itibaren faize hükmedilmesi gerekmektedir.”
Kural bugün daire kararlarında uygulanmaktadır. Danıştay 10. Daire, 27.11.2025 tarihli ve 2022/471 E., 2025/5648 K. sayılı kararında artırılan tutara idareye başvuru tarihinden faiz işletilmesi gerektiğini belirtmiş ve kararı bu yönden düzelterek onamıştır. Aynı daire, 10.12.2025 tarihli ve 2023/6312 E., 2025/6008 K. sayılı kararında faiz ve nispi harç yönünden düzelterek onama vermiştir. Danıştay 8. Daire de 27.11.2025 tarihli ve 2022/5141 E., 2025/9212 K. sayılı kararında aynı kuralı uygular: “dava dilekçesinde faiz talebine yer verilmediği, faiz talebinin miktar artırım dilekçesiyle talep edildiği dosyalarda da, yasal faiz talebinin yukarıda belirtilen içtihattan ayrılmadan ... işletilmesi gerekmektedir.”
Faizin başlangıç tarihi 2026'da maddi hukuk bakımından da değişmiştir. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunun 18. maddesiyle Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesine eklenen fıkralara göre çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıplarında, kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminat toplamına olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin toplamına karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası bu hükümleri idari eylem ve işlemlerden doğan bedensel zarar ve ölüm zararlarına da uygular. Değişiklik, yürürlük tarihinden sonra meydana gelen olaylar hakkında uygulanır (7589 sayılı Kanun geçici 1/9). Bu nedenle İçtihatları Birleştirme Kurulunun “aynı tarih” kuralı, artırılan tutarın dava dilekçesindeki tutarla aynı başlangıcı paylaşmasını sağlar; başlangıç tarihinin kendisi, yeni düzenlemenin kapsamına giren dosyalarda Türk Borçlar Kanunu'nun 55. maddesine göre belirlenir.
a) Faizin ilk kez artırım dilekçesinde istenmesi
Dava dilekçesinde hiç faiz istenmemişse faizin ilk kez artırım dilekçesinde istenip istenemeyeceği çözülmüş değildir; daireler ayrışır. Kabul yönünde iki karar vardır. Danıştay 15. Daire, 05.06.2018 tarihli ve 2018/1314 E., 2018/5615 K. sayılı kararında faizi asıl alacağa bağlı feri bir hak saymış ve şu sonuca varmıştır: “Faiz, asıl alacağa bağlı feri bir hak olması nedeniyle dava dilekçesinde bu konuda bir istek olmasa dahi, sonradan 2577 sayılı Kanunun 16/4. maddesi uyarınca miktar artırımına ilişkin dilekçede faiz isteminde bulunulmuşsa bu istemin miktar artırımı kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.” Ancak 15. Daire faizi yalnız artırılan kısma ve artırım dilekçesinin tebliğ tarihinden işletmiştir. Danıştay 8. Daire de 27.11.2025 tarihli ve 2022/5141 E., 2025/9212 K. sayılı kararında kabul yönündedir ve faizi idareye başvuru tarihinden işletmiştir. Ret yönünde ise 8. Dairenin 17.09.2025 tarihli ve 2024/3395 E., 2025/6950 K. (oy çokluğu) ve 02.04.2024 tarihli ve 2021/3151 E., 2024/2027 K. sayılı kararları ile 10. Dairenin 31.12.2025 tarihli ve 2022/6380 E., 2025/4617 K. sayılı kararı vardır.
Bu ayrışma iki gerekçeye dayanır. Kabul yönündeki kararlar faizi asıl alacağa bağlı feri bir hak olarak görür. 15. Daire bu nedenle artırım dilekçesindeki faiz talebini kabul etmiş, ancak faizi artırım dilekçesinin tebliğ tarihinden işletmiştir; 8. Daire ise içtihattan ayrılmadan başvuru tarihini esas almış ve kararı düzelterek onamıştır. Ret yönündeki kararlar faizi miktar dışında kalan ve artırım dilekçesiyle ilk kez ileri sürülemeyecek bir talep sayar. Çözüm, üst bir kararla kurulmadığı için kesin bir sonuca varılamaz. Dosyada faiz dava dilekçesinde istenmişse bu tartışma doğmaz; artırılan tutara da aynı tarihten faiz işler.
b) Birleştirme öncesi çizgi ve Anayasa Mahkemesi
Birleştirme öncesinde, artırılan kısma artırım dilekçesinin tebliğ tarihinden faiz yürüten kararlarla ilk istemle aynı başlangıcı esas alan kararlar arasında ayrılık vardı; içtihadın birleştirilmesine duyulan ihtiyaç bu ayrılıktan doğdu. Anayasa Mahkemesi, 09.01.2025 tarihli ve B. No: 2020/20382 sayılı kararında bu ayrımı etkili başvuru hakkı bakımından yetersiz bulmuştur. Karar, bilirkişi raporuna istinaden artırılan miktar bakımından faizin başlangıcına yönelik farklı bir uygulamaya gidildiğini tespit eder ve Danıştayın yaklaşımının şikayetin etkili biçimde incelenmesine imkan sağlamadığını belirtir: “Danıştayca ortaya konulan bu yaklaşım temel hak ve hürriyetlerin ihlal edildiğine yönelik şikâyetin etkili şekilde incelenmesine imkân sağlamamıştır.”
Bugünkü kural, artırılan tutara ilk talebin faiz tarihinden faiz işletilmesidir. Birleştirme öncesi uygulama bugünkü kural gibi okunamaz; yalnız tarihsel gelişim olarak anılabilir.
Artırım Kanun Yolu Sınırını Etkiler mi?
Evet. Artırılan tutar dava değerine eklenir; istinaf ve temyiz için ayrı parasal sınırlar öngörülmüştür ve her biri bu toplam üzerinden ayrı ayrı değerlendirilir. Danıştay 10. Daire, 21.12.2023 tarihli ve 2023/6521 E., 2023/8709 K. sayılı kararında dava değerini “maddi tazminata ilişkin kısmın miktar artırımlı haliyle” 298.669,20 TL olarak almış; dava konusu miktarın temyiz sınırının altında kaldığı gerekçesiyle temyiz istemini incelemeye almamıştır.
Sınırın hangi yılın tutarı olduğu da önemlidir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 1. maddesinin ikinci fıkrası, istinaf ve temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınırın esas alınacağını söyler: “45 inci ve 46 ncı maddeler uyarınca istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır.” Yani değer artırılmış toplamdır, sınır ise dava tarihinde geçerli sınırdır.
Sonuç okur için çoğu zaman beklenmediktir: tazminatı artıran davacı, kararın kesinleşmesini de etkiler. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin birinci fıkrası istinaf için, 46. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi temyiz için ayrı parasal sınır öngörür. Dava değeri istinaf sınırını geçmiyorsa karar kesindir ve istinaf yolu kapalıdır. İstinaf sınırı geçilip temyiz sınırı geçilmiyorsa kural olarak istinaf açıktır, yalnız temyiz yolu kapalıdır.
Ancak temyiz imkanı yalnız bu parasal sınıra bağlı değildir. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesine eklenen ikinci fıkra, birinci fıkra kapsamına girmeyen davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden verdiği kararların temyiz edilebilmesine imkan verir. Tek hakimle görülen davalar, 4081 ve 3091 sayılı kanunlardan kaynaklanan davalar, 6458 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar, bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği karar ile ilk derece kararı arasındaki farkın istinaf sınırını geçmediği haller ve yalnız vekalet ücreti ile yargılama giderlerine ilişkin kararlar bu imkanın dışındadır. Değişiklik, yürürlük tarihinden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında uygulanır (7589 sayılı Kanun geçici 1/3). Bu nedenle artırım dilekçesi verilmeden önce dava değerinin iki sınıra etkisi ve kararın türü birlikte değerlendirilmelidir; temyiz sınırının altında kalmak tek başına yeterli değildir. İstinaf ve temyiz tutarları 2026 yılı için bu yazıda verilmemiştir; güncel tutarlar ayrı bir yazının konusudur.
Islah Yerine Kısmi Dava, Belirsiz Alacak Davası veya "Fazlaya İlişkin Haklar Saklıdır" Kaydı İşe Yarar mı?
İdari yargıda kısmi dava ve belirsiz alacak davası yolu işlemez: İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun kısmi davaya ve belirsiz alacak davasına ilişkin hükümlerini saymaz. Talep ise adli yargıdaki bu yollar yerine doğrudan İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 16. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca artırılır. Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu kayıt da dava değerini yükseltmez.
Adli yargıda ise tablo değişmiştir. 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107. maddesi, yani belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmış; adli yargıda yalnız kısmi dava ve 109. maddenin dördüncü fıkrasındaki talep artırımı kalmıştır. Kanunun geçiş hükmü, kaldırılma tarihinden önce açılan davalarda eski hükmün uygulanmaya devam edeceğini söyler: “Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 6100 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan 107 nci maddesi, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunur.” Aynı Kanunla 109. maddeye de dördüncü fıkra eklenmiş ve kısmi davada talep artırımı açık bir hükme bağlanmıştır: “Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.” Hüküm adli yargı içindir; İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesindeki liste değişmediği için idari yargıya taşınmaz.
Uygulamada tartışma, fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu kayıt üzerinden yürür. Bu kayıt, dava değerini yükseltmez ve davayı kısmi dava haline getirmez; Danıştay 8. Daire, 09.12.2022 tarihli ve 2021/2423 E., 2022/7502 K. sayılı kararında bu nedenle kararı kesin saymıştır: “davanın 1.000,00 TL maddi tazminat talebi ile açıldığı da dikkate alınarak 2577 sayılı Kanunun 45/1. maddesi gereği davanın miktarı itibariyle kesin olarak karar verildiği”. Kaydın işlevi bununla sınırlı değildir; kayıt, mevcut davada artırım iradesini de ortaya koyar. Danıştay 6. Daire, 25.11.2021 tarihli ve 2021/8517 E., 2021/13098 K. sayılı kararında, imar kısıtlılığı nedeniyle bakiye zarar için açılan ikinci tam yargı davasını usulden reddeden idare mahkemesi kararını oy çokluğuyla onamıştır. İdare Dava Daireleri Kurulu, 19.03.2025 tarihli ve 2024/628 E., 2025/651 K. sayılı kararında, bu ifadenin mevcut davada gerçek zararın tespiti üzerine artırım iradesine işaret ettiğini kabul etmiştir: “bu ifadeden de davacının gerçek zararının yargı yerince tespiti üzerine 2577 sayılı Kanun'un 16/4 maddesi uyarınca talep ettiği miktarı artırma iradesi taşıdığı anlaşılmaktadır.” 6. Dairenin anılan onama kararı, kaydın tek başına sonraki bir davaya hak vermediğini gösterir; ancak bu sonuç, o dosyanın imar kısıtlılığı ve süregelen zarar özelliğiyle sınırlıdır.
a) Kaydın işlevi ve sınırı
Fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu kayıt, mevcut davada artırım iradesini gösterir; dava değerini yükseltmez, kısmi dava yaratmaz ve tek başına sonraki davaya hak vermez. Artırım hakkı kullanılmadan dava sonuçlanırsa, aynı zararın öğrenilmiş bakiyesi için ikinci bir dava açılması kural olarak usulden reddedilir; 6. Daire kararı bu sonucu imar kısıtlılığı dosyasında onamıştır. Sonradan doğan zarar, farklı döneme ait zarar ya da farklı bir idari işlemden doğan istem bu kuraldan ayrı değerlendirilir; süre ve kesin hüküm incelemesi her dosyada ayrıca yapılır. 6. Daire kararındaki karşı oyda, imar kısıtlılığı gibi süregelen zarar hallerinde zarar giderilene kadar dava açılabileceği savunulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava dilekçesinde 10.000 TL istedim, bilirkişi 500.000 TL hesapladı; artırabilir miyim?
Evet. Nihai karar verilinceye kadar, harcı ödemek suretiyle ve bir defaya mahsus artırım yapılabilir. Bilirkişi raporu tebliğ edildikten sonra mahkemenin artırım imkanını bildirmesi gerekir; gerekli bildirim yapılmadan verilen karar, somut koşullara göre bozma sebebidir. Artırım dilekçesi, artırılan miktara isabet eden harç ödenerek verilir; dilekçeyle ödenecek tutarı mahkeme belirler.
İstinaf veya temyiz aşamasında artırım yapılabilir mi?
Daireler ayrışır. Danıştay 13. Daire 27.12.2021 tarihli kararında istinaf aşamasında artırımı kabul etmiştir; karar oy çokluğuyla verilmiştir; gerekçedeki karşı oy istinaf aşamasında artırımı reddeder, diğer karşı oy sonuç yönündendir ve artırımın ilkece mümkün olduğunu kabul eder. Danıştay 10. Daire çoğunluğu ise nihai kararı ilk derece idare mahkemesi kararı sayar ve bu karardan sonra verilen dilekçeyi dikkate almaz. 8. Daire, yeni bilirkişi raporu doğarsa istinaf aşamasında bildirim yapılması gerektiğini kabul eder. Geçici 7. madde yalnız 30.04.2013 tarihinde derdest olan davalara uygulanır.
İkinci kez artırım yapılabilir mi?
Kural bir kezdir. Yeni bilirkişi raporuyla tazminat miktarı yükselmişse Danıştay 8. Dairesi son duruma göre verilen dilekçeyi ikinci artırım saymaz. Buna karşılık Danıştay 6. Daire bir dosyada ikinci ıslah dilekçesini esas almamış, Danıştay 10. Daire ise bir dosyada ikinci dilekçeyi kabul etmemiş, başka bir dosyada yeni rapor üzerine verilen ikinci artırımın değerlendirilmesi gerektiği yönünde bozma vermiştir. 6. Dairenin kararı aynı dosyanın ara aşamasıdır; o dosyada ikinci artırımı kabul eden ısrar kararı İdare Dava Daireleri Kurulunca onanmıştır. Sonuç dosyaya ve daireye göre değişebilir.
Artırım harcını ödemezsem ne olur?
Artırım işleme konmaz. Artırılan miktara isabet eden eksik harç tamamlanmadıkça artırım istemi dikkate alınmaz; Danıştay, eksik harcın davacıya tamamlattırılması yolunu gösterir (8. Daire, 2021/7896 E., 2022/8527 K.). Harç tamamlanmazsa dava dilekçesindeki miktar üzerinden karar verilir.
Artırım için idareye yeniden başvurmam gerekir mi?
Hayır. Hüküm, artırımı süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin mümkün kılar. Artırım için idareye yeni bir başvuru yapılmaz, zorunlu idari başvuru şartı yeniden aranmaz. Ancak davanın kendisinin süresinde açılmış olması gerekir.
Faizi ilk kez artırım dilekçesinde isteyebilir miyim?
Daireler ayrışmaktadır. Kabul yönünde Danıştay 15. Dairenin 05.06.2018 tarihli, Danıştay 8. Dairenin 27.11.2025 tarihli kararları vardır. Ret yönünde 8. Dairenin 17.09.2025 ve 02.04.2024 tarihli kararları ile 10. Dairenin 31.12.2025 tarihli kararı bulunmaktadır. Dava dilekçesinde faiz istendiğinde bu tartışma doğmaz ve artırılan tutara aynı tarihten faiz işler.
Fazlaya ilişkin hakları saklı tutmak dava değerini yükseltir mi?
Hayır. Kayıt dava değerini yükseltmez, kısmi dava yaratmaz ve sonraki davaya hak vermez; yalnız mevcut davada artırım iradesini gösterir. Artırım, harcı ödenerek ve nihai karara kadar kullanılmalıdır.
