İdare HukukuBağlı olduğu rehber: İdare Hukuku Davaları 2026
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması: Neye Bakılır, Olumsuz Sonuç ve İptal Davası 2026
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kamu görevine atanacak kişiler hakkında 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca yapılan iki ayrı araştırmadır; arşiv araştırması herkes hakkında mevcut kayıtlardan, güvenlik soruşturması ise yalnız kanunda sayılan kadro ve görevlerde çalıştırılacaklar hakkında yerinden araştırma yoluyla yapılır. Olumsuz sonuç, atanmama, adaylığın sonlandırılması veya sözleşmenin feshi işlemiyle bildirilir; işlemde ayrıntılı gerekçe yazılmayabilir, gerekçe Değerlendirme Komisyonunun değerlendirmesinden ve dava dosyasına giren belgelerden öğrenilir. İptal davası, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde, işlemi tesis eden atamaya yetkili idareye karşı idare mahkemesinde açılır. İptal kararı tek başına göreve başlatmaz; idare yeniden değerlendirme yapabilir; mali haklar ise iptal davasıyla birlikte veya İdari Yargılama Usulü Kanununun on ikinci maddesindeki süre içinde ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülür.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir, Aralarındaki Fark Ne?
İki ayrı işlemdir. Arşiv araştırması mevcut kayıtlardan yapılır ve kamu görevine atanacak herkes hakkında uygulanır; güvenlik soruşturması buna yerinden araştırmayı ekler ve yalnız kanunda sayılan kadro ve görevlerde çalıştırılacaklar hakkında yapılır. İkisinin ortak ölçütü, göreve uygunluk bakımından yorum içermeyen olgusal veridir.
7315 sayılı Kanunun 1. maddesi, kanunun kapsamını güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ilişkin temel ilkeler, kimler hakkında yapılacağı, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgeler, bu bilgilerin kullanılma biçimi, araştırmayı yapacak merciler, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma esasları ile verilerin saklanma ve silinme süreleri olarak sayar. Kanun 17.04.2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, 26.10.1994 tarihli ve 4045 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmış ve o kanuna yapılan atıfları kendisine bağlamıştır (13. maddenin sekizinci fıkrası ve 14. madde).
Halk arasında iki araştırma çoğu zaman tek bir işlem gibi anılır. Oysa kanun iki ayrı rejim kurmuştur ve aradaki fark, yalnız süre değil kapsam ile yöntem farkıdır:
Konu | Arşiv araştırması | Güvenlik soruşturması |
|---|---|---|
Kimlere yapılır | Kamu görevine atanacak herkes | Kanunda sayılan kadro ve görevlerde çalıştırılacaklar |
Dayanak | Kanunun 4. maddesi | Kanunun 5. maddesi |
Neye bakılır | Beş kayıt kalemi | Arşiv araştırmasına eklenen üç kalem |
Yöntem | Mevcut kayıtların tespiti | Kayıtlar ve yerinden araştırma |
Süre | En geç 30 iş günü | En geç 60 iş günü |
a) "Arşiv" adı yanıltıcıdır
Arşiv araştırması yalnız geçmişte kapanmış dosyalara bakmaz. Kanun, kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararlarını ve Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin on üçüncü fıkrası kapsamındaki kararları saydıktan sonra devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguları da açıkça araştırma konusu yapar. Bu nedenle hakkında devam eden bir soruşturma bulunan kişi, dosya kapandı diye arşiv araştırmasının konusu dışında kalmaz; dosyanın sonucu değerlendirmenin ağırlığını değiştirir.
b) Güvenlik soruşturması aile ve çevre araştırması değildir
Kanun güvenlik soruşturmasında üç kalem sayar: görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik ile terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak. Aile, arkadaş çevresi ve sosyal medya ayrı bir araştırma konusu olarak sayılmamıştır. Ölçüt, bilginin kimden geldiği değil, kişinin görevine yansıyıp yansımadığı ve olgusal olup olmadığıdır.
c) İki araştırma birlikte yapıldığında süre nasıl işler?
Kanun, sayılan kadrolarda güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının birlikte yapılmasını emreder. İki araştırma tek bir talep üzerine yürütülür ve güvenlik soruşturması sonuçlarının en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilmesi öngörülür; bu süre arşiv araştırması için öngörülen 30 iş günlük kuralı ortadan kaldırmaz. Süre, araştırma sonucunun kuruma bildirilmesine kadardır; Komisyon değerlendirmesini ve atama işlemini kapsamaz.
2019 ve 2020 Anayasa Mahkemesi İptallerinden Sonra Bugün Hangi Rejim Uygulanıyor?
Güvenlik soruşturması kaldırılmadı. Anayasa Mahkemesinin 2019 ve 2020 iptalleri, 4045 sayılı Kanunun ve 657 sayılı Kanunun 48. maddesine eklenen bendin kanunilik eksikliğine ilişkindi; kanun koyucu 7315 sayılı Kanunla çerçeveyi yeniden kurdu ve 4045 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırdı. Bugünkü işlemler 7315 sayılı Kanuna dayanır ve Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, iptal gerekçelerinin şekle ilişkin olduğunu, eksikliğin 7315 sayılı Kanunla giderildiğini söyler.
Anayasa Mahkemesi 24.07.2019 tarihli kararıyla (E. 2018/73, K. 2019/65) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48. maddesinin (A) bendine eklenen (8) numaralı alt bendi, 19.02.2020 tarihli kararıyla (E. 2018/163, K. 2020/13) 4045 sayılı Kanunun 1. maddesinin ikinci fıkrasını iptal etmiştir. Kararların gerekçesi, güvenlik soruşturmasının kendisinin yasaklanması değil, bu alanda kanuni düzeyde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir bir düzenleme bulunmamasıdır. Künyeler, bu kararları aktaran Danıştay kararlarından alınmıştır (Resmi Gazete 29.11.2019, 30963 ve 28.04.2020, 31112).
Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçeleri, güvenlik soruşturmasının kendisinin yasaklanması sonucunu doğurmamıştır. Danıştay 12. Daire, anılan iptal kararının ilgililer hakkında güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılamayacağı yönünde olmadığını, kamu görevinde çalıştırılacak kişiler hakkında düzenlemeler getirilmesinin kanun koyucunun takdir yetkisinde olduğunu belirtmiştir.
Kanun koyucu bu eksikliği 7315 sayılı Kanunla giderdi. Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, 13.10.2025 tarihli ve 2025/697 E., 2025/1913 K. sayılı kararında (oy çokluğu), Anayasa Mahkemesi kararlarındaki gerekçenin şekle ilişkin olduğunu ve kanun koyucunun 7315 sayılı Kanunla bu konudaki eksiklikleri giderdiğini belirtmiştir. Aynı yönde 06.02.2025 tarihli ve 2024/1255 E., 2025/271 K. sayılı kararı da bulunmaktadır.
a) 4045 dönemi işlemlerde iki çizgi
4045 sayılı Kanun döneminde tesis edilen işlemlerde iki yargısal çizgi yan yana durmaktadır. Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, Anayasa Mahkemesi iptallerinin şekle ilişkin olduğunu ve 7315 sayılı Kanunun çizdiği çerçevede esasın incelenmesi gerektiğini söyleyerek ısrar kararını bozmuştur (13.10.2025 tarihli ve 2025/697 E., 2025/1913 K.; aynı yönde 06.02.2025 tarihli ve 2024/1255 E., 2025/271 K.). Danıştay 12. Daire ise 26.11.2025 tarihli ve 2023/6973 E., 2025/5289 K. sayılı kararıyla, 657 sayılı Kanunun 48. maddesinin (A) bendine eklenen bendin iptali üzerine o dönem işlemine ilişkin iptal kararını onamıştır; Anayasa Mahkemesi de 12.01.2023 tarihli ve B. No: 2019/26356 sayılı kararında o dönem işleminde kişisel verilerin korunması hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu nedenle 4045 dönemi işlemlerde dava tek bir gerekçeye bağlanmamalı; Anayasa Mahkemesi iptaline dayanan talep ile 7315 sayılı Kanun çerçevesinde esas incelemesi talebi birlikte kurulmalıdır.
b) Karşı oy ayrı okunur
İdare Dava Daireleri Kurulu kararı oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda, 7315 sayılı Kanunun devam eden davalarda uygulanmasına imkan bulunmadığı, işlemin dayanağı 4045 sayılı Kanun hükümleri iptal edildiği için işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, ancak bunun güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılamayacağı ya da sonucun kendiliğinden olumlu sayılacağı anlamına gelmediği savunulmuştur. Çoğunluk görüşü ile karşı oy birbirine karıştırılmamalıdır.
c) 7315 sayılı Kanun hakkında iptal kaydı yok
7315 sayılı Kanun yürürlüktedir. Kanunun mevzuat.gov.tr'deki yürürlük tablosunda iptal eden bir Anayasa Mahkemesi kararı satırı bulunmamakta, tek değişiklik 18.06.2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanunun 23. maddesiyle 7. maddede yapılan ibare değişikliği olarak görünmektedir. Anayasa Mahkemesi 4.12.2024 tarihli ve E. 2021/60, K. 2024/200 sayılı kararıyla 7315 sayılı Kanunun bazı kurallarına ilişkin iptal taleplerini reddetmiştir. Bu nedenle 7315 sayılı Kanuna dayanan işlemler, hukuki dayanaktan yoksun sayılamaz.
Neye Bakılır? Arşiv Araştırması, Güvenlik Soruşturması ve "Olgusal Veri" Sınırı
Arşiv araştırmasında beş kalem sayılır: adli sicil kaydı, kolluk kuvvetleri tarafından aranma, tahdit (kısıtlama), kesinleşmiş mahkeme kararları ile Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin on üçüncü fıkrası kapsamındaki kararlar ve devam eden ya da sonuçlanmış soruşturma veya kovuşturma olguları, kamu görevinden çıkarılma veya kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası. Güvenlik soruşturması bunlara üç kalem ekler. Her iki aşamada da kullanılabilecek veri, yorum içermeyen olgusal veridir; hangi verinin olumsuz sonuç doğuracağını verinin kendisi değil, göreve etkisi üzerine yapılan gerekçeli değerlendirme belirler.
a) Arşiv araştırmasının beş kalemi
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununun 4. maddesi:
“Arşiv araştırması; a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.”
Hükümdeki atıf iki ayrı karar türünü kapsar: Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci fıkrası kapsamında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları, 231. maddesinin on üçüncü fıkrası kapsamında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı ise aynı Kanunun 172. maddesine dayanır ve 7315 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendindeki sonuçlanmış soruşturma olguları kapsamında değerlendirilir. Erteleme kararlarının kayıtları ayrı bir sistemde tutulduğu için arşiv araştırmasında ayrıca çekilebilir. İdare Dava Daireleri Kurulunun yukarıda anılan kararında, olayda arşiv araştırmasının konuları arasında yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına ilişkin kayıtların elde edildiği görülmektedir.
Beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı kişinin suçlu sayılmasına dayanak yapılamaz; hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı da kesinleşmiş mahkumiyet gibi değerlendirilemez. Ancak ceza sorumluluğundan ayrı bir göreve uygunluk değerlendirmesi yapılması tümüyle yasak değildir; değerlendirme, kaydın niteliği ve göreve etkisiyle sınırlıdır.
Devam eden soruşturma ise kayıt olarak bakılır, ancak tek başına olumsuz sonuç doğurmaz. Danıştay 12. Dairenin 20.11.2025 tarihli ve 2023/2897 E., 2025/5120 K. sayılı kararıyla onadığı kararda Bölge İdare Mahkemesi, devam eden soruşturmanın henüz davacıya temas eder bir yönünün tespitine imkan tanımadığını, sırf devam eden bir soruşturmanın varlığından hareketle güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Cümle Bölge İdare Mahkemesine aittir; Daire bu gerekçeyi onamıştır.
Çocukluk dönemi kayıtları ayrı rejime tabidir: 5352 sayılı Adli Sicil Kanununun 10. maddesinin üçüncü fıkrası, on sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtlarının yalnız soruşturma ve kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hakim veya mahkemelerce istenebileceğini düzenler. Bu kayıtlar güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında istenemez.
b) Güvenlik soruşturmasının üç kalemi
7315 sayılı Kanunun 5. maddesi:
“Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.”
Hükmün son cümlesi, araştırmanın yöntemini de belirler: göreve yansıyacak hususlar denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılır. Bu ifade, kaynağı gösterilemeyen ve doğrulanamayan beyanla sonuç üretilmesini engelleyen ölçüttür.
c) Olgusal veri ve iftira süzgeci
Yönetmelik, olgusal veriyi tanımlar:
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesi:
“Olgusal veri: Yürütülecek görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi bulunan, yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir vâkıalara dayanan veri”
Tanım iki sınır çizer: veri görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili olmalı ve yorum içermemelidir. Yönetmeliğin 12. maddesinin üçüncü fıkrası bu sınırı tamamlar: somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira olduğu yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan bilgi ve beyanlar Değerlendirme Komisyonuna iletilmez ve dikkate alınmaz. Aynı fıkra, Komisyonun gerekli görmesi halinde bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama yapmasını isteyebileceğini de düzenler.
Bu süzgeç yalnız güvenlik soruşturması kapsamında elde edilen bilgi ve beyanlara ilişkindir; arşiv araştırması kalemlerine doğrudan uygulanmaz. Arşiv araştırmasında savunma, kaydın doğruluğu ve güncelliği ile göreve etkisi üzerine kurulur. Olgusal veri tanımı ve göreve etki ölçütü ise her iki araştırma için geçerlidir. Bu süzgeç ve açıklama imkanı, iptal davasının en işlevsel savunma başlığıdır.
Sosyal medya paylaşımları bakımından kanunda özel bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle bir paylaşımın olumsuz sonuca dayanak yapılması, olgusal veri ve göreve etki ölçütüne bağlanmak zorundadır. Paylaşımın varlığı, içeriği ve kişiye aidiyeti somut olgu olarak değerlendirilebilir; ancak hukuken korunan düşünce açıklaması otomatik eleme nedeni yapılamaz. Değerlendirme; ifade özgürlüğü, paylaşımın bağlamı, göreve etkisi ve ölçülülük üzerinden somut gerekçeyle yapılmalıdır.
d) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik
Güvenlik soruşturmasının ikinci kalemi, kişinin yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğidir. Hüküm, yurt dışında eğitim, çalışma veya yerleşim gibi bağlantıları doğrudan yasaklamaz; bu bağlantıların göreve yansıması bakımından değerlendirilmesini sağlar. Bu nedenle ilişiğin varlığı tek başına olumsuz sonuç doğurmaz; olumsuz sonuç için ilişiğin göreve etkisinin somut olarak gösterilmesi gerekir.
e) Hangi kayıt olumsuz sonuç doğurur?
Kanuni bir atanma engeli varsa, bu engel göreve etki değerlendirmesinden önce uygulanır. Örneğin 657 sayılı Kanunun 48. maddesinin (A) bendinin (5) numaralı alt bendi, sayılan suçlardan mahkum olanların memurluğa alınmasını yasaklar; idare bu engeli, göreve etkisi sınırlı olduğu gerekçesiyle aşamaz. Kanuni engel oluşturmayan kayıtlarda ölçüt, kaydın türü değil göreve etkisidir. Aynı tür kayıt bir kadroda olumsuz sonuç doğururken başka bir kadroda farklı değerlendirilebilir; kanun, görevin gerektirdiği nitelikler ölçütünü bu esneklik için koymuştur. Bu nedenle davada yalnız kaydın varlığı değil, kaydın hangi göreve nasıl etki ettiği tartışılır. Devam eden soruşturmada soruşturmanın davacıya temas eden bir yönü bulunup bulunmadığı, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş olması ve kaydın güncelliği bu tartışmanın parçalarıdır.
Kimler Hakkında Yapılır? Öğretmen, Öğretim Elemanı ve Sözleşmeli Personel
Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Güvenlik soruşturması ise yalnız kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasında sayılan kadro ve görevlerde çalıştırılacaklar hakkında ayrıca yapılır. Bu ayrım, okurun kendi kadrosunu bulmasını gerektirir.
7315 sayılı Kanunun 3. maddesi:
“1. Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.”
“2. Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.”
Yönetmeliğin 9. maddesi aynı listeyi tekrarlar ve gizlilik dereceli birimlerin kapsamını genişletir: Yönetmeliğin 6. maddesine göre bütün kamu kurum ve kuruluşlarının teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri gizlilik dereceli birimlerden sayılır. Bu nedenle bu birimlerde çalışacak personel, kadrosu genel idare kadrosu olsa bile güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapıldığı grupta yer alır.
Gizlilik dereceli birim ve kısımları kamu kurum ve kuruluşları belirler ve Cumhurbaşkanlığına bildirir; uygun görülenler İçişleri Bakanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir. Bu nedenle bir kadronun gizlilik dereceli birimde olup olmadığı, kurumun bildirimine ve birimin niteliğine göre belirlenir; aday bunu idareden sorabilir.
a) Öğretmen ile öğretim elemanı aynı grupta değildir
Öğretmen, 3. maddenin ikinci fıkrasındaki listede açıkça sayılır; bu nedenle öğretmenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır. Öğretim elemanı ise listede yoktur. Bu nedenle öğretim elemanı hakkında, kamu görevine atanacak kişi olduğu için arşiv araştırması yapılır. Danıştay 8. Daire, 26.06.2025 tarihli ve 2025/2463 E., 2025/6268 K. sayılı kararında doktor öğretim üyesi kadrosuna atanmamayı, 7315 sayılı Kanunun 3. maddesi uyarınca hakkında yapılan arşiv araştırması sonucu uygun görülmemesi olarak tanımlamıştır.
Öğretim elemanı hakkında güvenlik soruşturması yapılması gerektiği sonucuna kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki listeden varılamaz. Ancak idare, kadronun niteliğini gerekçelendirerek 3. maddenin ikinci fıkrasındaki bir bende dayanabilir; bu halde hangi bende dayanıldığı ve kadronun o kapsamda olduğu iptal davasında tartışılır. Bu nedenle öğretim elemanının dosyasında, kendisi hakkında hangi araştırmanın yapıldığı ve dayanağının ne olduğu ilk sorusudur.
b) Sözleşmeli personel ve işçiler de kapsamdadır
Kanunun 3. maddesinin birinci fıkrasındaki ifade, statü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın atanacak herkesi kapsar. Bu nedenle 657 sayılı Kanunun 4. maddesinin (B) bendi kapsamındaki sözleşmeli personel, işçiler ve sözleşmeli erbaş ve erler de arşiv araştırmasının konusudur. Kararların olaylarında sözleşmeli er, 4/B kapsamında sözleşmeli personel ve subay adayı bulunmaktadır.
İşçi statüsündeki personelin iş sözleşmesinin feshi veya işe alınmaması, niteliğine göre iş hukuku uyuşmazlığıdır; bu halde görevli mahkeme iş mahkemesidir ve işçi alacağı, tazminat ile işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 sayılı Kanunun 3. maddesi). Kadroya geçiş gibi idari işlemlerde ise idari yargı görevlidir.
c) "Yeniden" atama da kapsamdadır
Kanun yalnız ilk defa atanacakları değil, yeniden memuriyete veya kamu görevine atanacakları da kapsar. Bu nedenle daha önce kamu görevinde bulunmuş, ayrılmış veya ilişiği kesilmiş kişi hakkında da arşiv araştırması yapılır; değerlendirme her yeni atama talebinde o günkü kayıtlarla yeniden yapılır. Bu cümle, bir kez olumsuz sonuç alan kişinin bir daha atanamayacağı yönündeki yaygın endişenin de cevabıdır.
Süreci Kim Yürütür, Değerlendirme Komisyonu Ne Yapar?
Araştırmayı Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri (valilik ve kaymakamlık) yapar; hangi talebin hangi birime gideceği Yönetmelikte ayrıntılıdır. Verileri değerlendirip atamaya yetkili amire sunan Değerlendirme Komisyonu kurum bünyesinde kurulur. Kararı atamaya yetkili amir verir.
Kanunun 6. maddesi araştırmayı yapacak birimleri sayar: Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri. Yönetmeliğin 11. maddesi talebin akışını düzenler: Cumhurbaşkanlığının talepleri Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığınca ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğünce, kurum ve kuruluşların arşiv araştırması talepleri Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince karşılanır. Öğretmenler, ceza infaz kurumları personeli ve gizlilik dereceli birimlerde görev yapacaklar bakımından güvenlik soruşturması ise doğrudan yapılacak talep üzerine Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince gerçekleştirilir.
Değerlendirme Komisyonu, atamaya yetkili amirin bulunduğu kurumda kurulur. Kanunun 7. maddesine göre Komisyon, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Komisyona Cumhurbaşkanlığında Genel Sekreterin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi, bakanlıklarda bakan yardımcısı, diğer kurumlarda en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi, üniversitelerde rektör yardımcısı, valiliklerde vali yardımcısı başkanlık eder; Komisyona teftiş ve denetim, personel ve hukuk birimlerinden birer üye katılır. Yönetmelik, Komisyonun üye tam sayısıyla toplandığını ve kararlarını oy çokluğuyla aldığını ekler.
Komisyonun sekretarya hizmetleri, bünyesinde bulunduğu kurumun personel işlemlerini yürüten birimlerce yapılır. İllerden gelen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talepleri valilikler tarafından yerine getirilir. Bu nedenle taşrada yürütülen süreçte muhatap, valilik bünyesindeki ilgili birimdir.
Stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır. Bu birimlerde istihdam, kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılmasını gerektirir. İdare, birimin stratejik önemini gerekçelendirmek zorundadır; Yönetmelik, bu gerekçenin talebe eklenmesini öngörür.
a) Kanun ile Yönetmelik arasında bir uyumsuzluk var
7315 sayılı Kanunun 7. maddesinde 01.07.2025 tarihinden geçerli olmak üzere "İdari İşler Başkanının" ibaresi "Genel Sekreterin" olarak değiştirilmiştir (18.06.2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanunun 23. maddesi). Yönetmeliğin 12. maddesinin birinci fıkrasında ise halen "İdari İşler Başkanının" ibaresi yer almaktadır. Uygulamada kanun metni esas alınır. Bu fark, Komisyonun yetkisiz makam tarafından oluşturulduğu iddiasına yol açabilir; somut dosyada Komisyonun kimin tarafından oluşturulduğu ve eksikliğin işlemin esasını etkileyip etkilemediği incelenir.
b) Dava hangi işleme açılır?
Dava, Komisyon kararına değil, ona dayanılarak tesis edilen atanmama, adaylığın sonlandırılması veya sözleşmenin feshi işlemine karşı açılır. Komisyon kararı, bu işlem denetlenirken incelenir. Güvenlik soruşturmasına ilişkin kararlarda dava konusu işlem bu niteliktedir; örneğin bir kararda sözleşmeli erin ön sözleşmesinin feshine ilişkin işlem, bir diğerinde atanmanın uygun görülmemesine ilişkin işlem dava edilmiştir.
c) Komisyonun takdiri sınırsız değildir
Komisyon, kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunmak zorundadır (7315 sayılı Kanunun 7. maddesinin üçüncü fıkrası). Komisyona yalnız yorum içermeyen olgusal veriler iletilir (aynı maddenin ikinci fıkrası). Bu iki cümle, iptal davasında denetimin ölçütüdür: mahkeme, Komisyonun hangi olguya hangi sonucu bağladığını ve bunun göreve etkisini arayacaktır.
d) Komisyon kararının şekli
Komisyon kararının şekli de denetimin konusudur; ancak her şekil eksikliği tek başına iptal sebebi değildir. Danıştay 12. Dairenin onadığı bir kararda Bölge İdare Mahkemesi, dosyaya sunulan Komisyon kararında başkanın adı, görevi ve imzasının yer aldığı aslının bulunmamasını kararı geçersiz hale getiren bir eksiklik saymamıştır. Aynı kararda iptal, kararın dayandığı olguların davacıya temas eder bir yönünün bulunmamasına dayandırılmıştır. Bu ayrım, şekle ilişkin itirazların tek başına sonuç doğurmadığını, asıl sorunun kararın hangi olguya dayandığı olduğunu gösterir.
Araştırma Ne Kadar Sürer? 30 ve 60 İş Günü Neyi İfade Eder?
Talep ilgili kuruma ulaştıktan sonra arşiv araştırması sonuçları en geç 30, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Bu bir idari iş süresidir, dava açma süresi değildir. Yönetmelikte sürenin aşılmasına bir yaptırım ya da sonuç bağlanmamıştır; dava süresi 60 gündür ve işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 11. maddesinin yedinci fıkrası:
“Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması taleplerinin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren; a) Arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, b) Güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü, içinde talep eden kuruma bildirilir.”
Sürenin başlangıcı, talebin ilgili kuruma ulaşmasıdır; kişinin başvuru tarihi değildir. Bu nedenle başvurunun üzerinden iki ay geçtiği gerekçesiyle sürenin dolduğu söylenemez; değerlendirme, talep yazısının Emniyet Genel Müdürlüğüne, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına veya mülki idare amirliğine ulaştığı tarihe göre yapılır.
Talep yazısına eklenen bilgiler de denetlenebilir. Yönetmelik, arşiv araştırması taleplerine kişinin adı, soyadı ve kimlik numarasını içeren listenin; güvenlik soruşturması taleplerine bunlara ek olarak güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olunan okul, son çalışılan işyeri ve unvan bilgilerinin elektronik ortamda ekleneceğini düzenler. Eksik veya yanlış bilgi, araştırmanın seyrini ve süresini etkileyebilir.
a) İş günü ile gün aynı şey değildir
Araştırma süresi iş günüyle sayılır; hafta sonu ve resmi tatil bu hesabın dışında kalır. Dava süresinde ise kural terstir: tatil günleri süreye dahildir, sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar, sürenin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, çalışmaya ara vermenin sona erdiği günü izleyen günden itibaren yedi gün uzar (İdari Yargılama Usulü Kanununun 8. maddesi). Okurun en çok karıştırdığı nokta burasıdır.
b) Süre aşımının kendiliğinden sonucu yoktur
Yönetmelikte sürenin aşılmasına bağlanmış bir sonuç bulunmamaktadır. Bu, işlemin kendiliğinden hukuka aykırı hale geldiği anlamına gelmez; dava süresini de başlatmaz. Süre aşımı, ancak somut olayda ayrı bir hukuka aykırılık iddiasına dayanak yapılabilir.
İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
Arşiv araştırması sonucu | En geç 30 iş günü | Yönetmeliğin 11. maddesinin yedinci fıkrası |
Güvenlik soruşturması sonucu | En geç 60 iş günü | Yönetmeliğin 11. maddesinin yedinci fıkrası |
İptal davası açma | 60 gün | İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi |
İdareye başvuruda cevap | 30 gün | İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesi |
İstinaf | 30 gün | İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesi |
Temyiz | 30 gün | İdari Yargılama Usulü Kanununun 46. maddesi |
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz | 7 gün | İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesi |
İdarenin kararı uygulaması | En çok 30 gün (7588 kapsamı dışında) | İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesi |
Verilerin silinmesi | En geç 2 yıl | 7315 sayılı Kanunun 10. maddesi |
Olumsuz Sonuç Nasıl Bildirilir, Dava Süresi Ne Zaman Başlar?
Mevzuat, olumsuz sonucun ayrıca bildirilmesini düzenlemez; bildirim, sonuca dayanılarak tesis edilen atanmama, adaylığın sonlandırılması veya sözleşmenin feshi işlemiyle yapılır. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler. Gerekçe istemek süreyi durdurmaz; yalnız İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesi uyarınca yapılan başvuru süreyi durdurur.
İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi:
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
“Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, ... Tarihi izleyen günden başlar.”
Uygulamada işlem, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı ibaresiyle kurulur ve kişiye tebliğ edilir. Kararlarda dava konusu işlemler bu tür yazılardır: atanmanın yapılmaması, adaylık işlemlerinin sonlandırılması, ön sözleşmenin feshi veya kadroya geçiş işleminin iptali. Bu nedenle hangi yazının tebliğ edildiği ve tarihi, dosyanın ilk sorusudur.
a) İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesi başvurusu
Başvuru ihtiyaridir; dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan istenebilir. Başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; bu halde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
Başvurunun kapsamı, süreyi durdurup durdurmayacağını da belirler. İşlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem yapılması talebini içeren başvuru süreyi durdurur; yalnız gerekçe veya belge istenmesi bu kapsamda değildir. Bu nedenle gerekçe öğrenmek için yapılan yazışma, dava süresini kendiliğinden durdurmaz.
İşlem hiç tesis edilmemişse 11. madde değil, 10. madde uygulanır. İlgili, hakkında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idareye başvurabilir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve bu tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir. 11. maddeden farkı, ortada kaldırılması veya değiştirilmesi istenen bir işlem bulunmamasıdır.
b) e-Devlet, SMS ve CİMER bildirimi
Kanunda, e-Devlet ekranında görme veya SMS'in tek başına dava süresini başlattığına dair açık bir hüküm bulunmamaktadır. Buna karşılık 7201 sayılı Tebligat Kanununun 7/a maddesi kapsamında usulüne uygun elektronik tebligat yapılmışsa, tebligat muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; dava açma süresi, tebligatın yapılmış sayıldığı tarihi izleyen günden işler. CİMER cevabı veya işlemin bütün unsurlarıyla öğrenildiğini gösteren yazışma da öğrenme tarihi olarak esas alınabilir. İdare yazılı tebliğin yapıldığını ispatlar; yazılı tebliğ yapılmamışsa davacının beyan ettiği öğrenme tarihi, aksi kanıtlanmadıkça esas alınır. Bu nedenle tebliğ belgesi, elektronik tebligat kaydı ve yazışmalar saklanmalıdır.
c) Ayrı işlemler, ayrı tebliğ
Atanmama, adaylığın sonlandırılması ve sözleşmenin feshi ayrı işlemlerdir; her birinin süresi kendi yazılı bildiriminden işler. Bu nedenle dilekçede hangi işlemin iptalinin istendiği açık yazılır; birden çok yazı varsa her birinin tarihi ve içeriği ayrı gösterilir.
Tebliğ tarihi, dosyanın en kritik olgusudur. Yazılı bildirim yoksa veya tarihi tartışmalıysa, idareden tebliğ belgesinin bir örneği istenir ve dava dilekçesine bildirimin tarihini gösteren belge eklenir. Sürenin başlangıcı bu belgeye göre belirleneceği için, yalnız sistem kaydına dayanan bir tarih üzerine dava açmak risklidir.
Olumsuz Sonucun Gerekçesi Öğrenilebilir mi?
İşlemde ayrıntılı gerekçe yazılmayabilir; uygulamada işlem, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı ibaresiyle kurulur. Gerekçe üç yerde aranır: Komisyonun atamaya yetkili amire sunduğu nesnel ve gerekçeli değerlendirme, dava dosyasına mahkemece istenen bilgi ve belgeler ve Anayasa Mahkemesinin aradığı karşıt dengeleyici imkanlar. İstihbari faaliyet kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilmez.
7315 sayılı Kanunun 7. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.”
7315 sayılı Kanunun 8. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Ancak millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlik ile ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez.”
a) Anayasa Mahkemesinin ölçütü
Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturmasına dayanan atanmama işlemine karşı açılan davada derece mahkemesinin, hangi sebeple güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığını ve elde edilen verinin kişinin yapacağı görevi neden olumsuz etkilediğini açıkça ortaya koyması gerektiğini belirtmiştir (01.11.2023 tarihli ve B. No: 2019/26719 sayılı karar, § 35). Aynı ölçüt 24.05.2023 tarihli ve B. No: 2019/39010 sayılı kararda da yinelenmiştir (§§ 36-42). Belge verilmese bile savunma hakkındaki kısıtlamayı telafi edecek karşıt dengeleyici imkanlar sağlanmalıdır: kişinin belge içeriğinden haberdar edilmesi, belgenin karartılmış suretinin verilmesi veya mahkeme kaleminde incelenmesi bu imkanlar arasındadır (B. No: 2019/39010, § 40).
Hükmün son cümlesi, mahkemeler istediğinde bu bilgilerin sunulmasını emreder. Bu nedenle istihbari bilginin kişiye verilmemesi, bilginin mahkemeye de sunulmayacağı anlamına gelmez; sınır, bilginin kişiye verilmesindedir. Uygulamada mahkeme bilgiyi idareden ister; karartılmış suret veya kalemde inceleme gibi yöntemler, bilginin dosyaya girmesini ve savunmanın kurulmasını sağlar.
Gerekçe öğrenmenin bir sınırı vardır: istihbari bilginin niteliği gereği tam gerekçe verilmeyebilir. Anayasa Mahkemesi bu halde savunma hakkındaki kısıtlamayı telafi edecek karşıt dengeleyici imkanları arar. Bu nedenle davada yalnız gerekçe gösterilmediği ileri sürülmemeli; Komisyon değerlendirmesinin olgusal olmadığı ve elde edilen verinin göreve etkisinin gösterilmediği de ayrıca tartışılmalıdır.
b) Dava dosyasından öğrenme
Gerekçe, dava açıldıktan sonra dosyadan öğrenilir. Dilekçeye ara karar talebi konur; Komisyon kararı ve ekleri, bilgi notu ve dayanak kayıtlar istenir. Bir kararda ilk derece mahkemesi 15.11.2018 tarihli ara kararla İl Emniyet Müdürlüğünden istihbari nitelikteki bilgi ve belgeler de dahil olmak üzere bütün tespitleri istemiştir (26.11.2025 tarihli ve 2023/6973 E., 2025/5289 K. sayılı kararı). Dosyanın taraflarca incelenmesi, İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesiyle Hukuk Muhakemeleri Kanununa bağlanmıştır; istihbari bilginin karartılmış sureti veya kalemde inceleme talebi bu çerçevede ileri sürülür.
Dosyadan öğrenmenin bir sınırı vardır. İdari Yargılama Usulü Kanununun 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, istenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek menfaatlerine ilişkinse Cumhurbaşkanı ya da ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan, gerekçesini bildirmek suretiyle bunları vermeyebilir; verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez. 7315 sayılı Kanunun 7. maddesinin üçüncü fıkrası ise mahkemeler istediğinde bu bilgilerin sunulmasını emreden özel hükümdür. Bu nedenle dosyada, özel hüküm ile 20. maddenin genel rejimi birlikte tartışılır ve belgenin verilmemesi halinde kararın hangi maddi olguya dayandığı ayrıca gösterilmelidir.
c) Dava öncesi tek fırsat
Yönetmeliğin 12. maddesinin üçüncü fıkrası, Komisyonun bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama yapmasını isteyebileceğini düzenler. Bu, olumsuz karar verilmeden önce dosyaya açıklama girme imkanıdır. Davada, hakkındaki beyanın Komisyona iletilmediği veya kendisinden açıklama istenmediği, bu hükme dayandırılarak ileri sürülebilir.
d) Bilgi edinme ve KVKK başvurusu
7315 sayılı Kanunun 8. maddesi özel bir rejim kurar; istihbari faaliyet kapsamındaki bilgiler verilmez. Genel KVKK yolu ayrı yazının konusudur ve dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle süreyi korumak için dava açma yolunun kullanılması, bilgi edinme başvurusunun sonucunu beklemeden yapılmalıdır.
İptal Davası Nerede, Hangi Sürede, Kime Karşı Açılır?
İptal davası idare mahkemesinde açılır; süre 60 gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden işler. Yetkili mahkeme davacının statüsüne göre ayrışır: aday için işlemi yapan idari merciin yeri, kamu görevlisinin atanması ve naklinde yeni veya eski görev yeri, görevine son verilmesinde son görev yeri, özlük ve parasal haklarda görevli bulunduğu yerdir; askeri hizmete ilişkin işlemlerde ise yetkili mahkeme, ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Davalı, işlemi tesis eden atamaya yetkili idaredir; zorunlu idari başvuru yoktur.
Davacının durumu ve işlem | Yetkili mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
Askeri hizmete ilişkin işlemler | Görev yapılan yerin bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi | İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/C maddesi |
Aday, hiç kamu görevlisi olmamış | İşlemi yapan merciin bulunduğu yer | İdari Yargılama Usulü Kanununun 32. maddesi |
Kamu görevlisinin atanması ve nakli | Yeni veya eski görev yeri | Aynı Kanunun 33. maddesinin birinci fıkrası |
Kamu görevlisinin görevine son verilmesi | Son görev yeri | Aynı Kanunun 33. maddesinin ikinci fıkrası |
Özlük ve parasal haklar | Görevli bulunulan yer | Aynı Kanunun 33. maddesinin üçüncü fıkrası |
Tam yargı (tazminat) davası | Zararı doğuran uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili yer | Aynı Kanunun 36. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi |
Dava süresinin hesabı takvim üzerinden yapılmalıdır. Örneğin 10.03.2026 tarihinde tebliğ edilen bir işlemde süre 11.03.2026 tarihinde işlemeye başlar; altmışıncı gün 09.05.2026'dır. Bu gün cumartesiye rastladığı için süre, tatil gününü izleyen çalışma günü olan 11.05.2026 Pazartesi gününün bitimine kadar uzar. Bu hesap, tebliğ tarihinin doğru belirlenmesine ve son günün tatil olup olmadığına bağlıdır.
a) Askeri hizmete ilişkin işlemlerde özel yetki
Askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklarda özel bir yetki kuralı vardır. İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/C maddesi, Milli Savunma Bakanlığı kadrolarında çalışan kamu görevlileri ile Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetini yerine getiren yedek subaylar, yedek astsubaylar, erbaş ve erleri ilgilendiren uyuşmazlıklarda, ilgilinin görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesini yetkili kılar. Danıştay 12. Daire, güvenlik soruşturması olumsuzluğuna dayanan sözleşme feshi işlemlerinde bu kuralı uygulamıştır: uzman erbaş adayının Kütahya'da görev yapması nedeniyle Bursa İdare Mahkemesini (06.05.2024 tarihli ve 2024/2605 E., 2024/2155 K. sayılı kararı), sözleşmeli er adayının Isparta'da görev yapması nedeniyle Konya İdare Mahkemesini yetkili görmüştür (01.02.2023 tarihli ve 2022/6318 E., 2023/81 K. sayılı kararı). Bu kural, askeri hizmete ilişkin işlemlerde genel ve özel yetki kurallarından önce uygulanır.
b) Aday için genel yetki
Hiç kamu görevlisi olmamış adayın işlemine karşı açılan davada, İdari Yargılama Usulü Kanununun 32. maddesi uygulanır; yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Danıştay 12. Dairenin 01.02.2023 tarihli ve 2022/6224 E., 2023/110 K. sayılı kararında davacı, hiç görev yapmamış aday değil, görevdeyken sözleşmesi feshedilen personeldir; iptal kararından sonra yeni sözleşme imzalanmadığı ve askerlik statüsü kurulmadığı için 20/C maddesi uygulanmamış, 32. maddeye göre işlemi yapan idarenin bulunduğu yer olan Ankara İdare Mahkemesi yetkili görülmüştür.
c) Kamu görevlisi için özel yetki
Kamu görevlisinin atanması ve nakliyle ilgili davalarda yeni veya eski görev yeri, görevine son verilmesiyle ilgili davalarda son görev yeri, görevle ilişkinin kesilmesi sonucunu doğurmayan özlük ve parasal hak davalarında görevli bulunulan yer yetkilidir. Danıştay 2. Daire, memurluktan çıkarma cezasına ilişkin davada son görev yeri kuralını uygulamıştır (16.02.2023 tarihli ve 2023/551 E., 2023/507 K. sayılı kararı); disiplin kararına ilişkin bu karar, güvenlik soruşturmasına dayanan göreve son işlemlerinde de aynı kuralın uygulanmasına engel değildir. Danıştay 12. Daire ise parasal hak ve manevi tazminat istemli davada görev yeri kuralını uygulamıştır (05.05.2025 tarihli ve 2025/2305 E., 2025/2232 K. sayılı kararı; 30.06.2025 tarihli ve 2025/3104 E., 2025/3562 K. sayılı kararı).
d) Tam yargıda yetki ayrışması
Tam yargı davasında yetkili mahkeme, İdari Yargılama Usulü Kanununun 36. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili yer idare mahkemesidir. Danıştay 12. Daire, hiç kamu görevlisi olmamış adayın iptal sonrası mali hak davasında bu kuralı uygulamıştır (21.05.2025 tarihli ve 2025/2432 E., 2025/2603 K. sayılı kararı, oybirliği). Kamu görevlisinin parasal hak davasında ise aynı Dairenin çoğunluğu 33. maddenin üçüncü fıkrasını uygulamakta, karşı oy 36. maddenin birinci fıkrasının (a) bendini savunmaktadır. İki çizgi arasındaki fark, davacının o dönemde kamu görevlisi olup olmamasına bağlanabilir; dosyada hangi çizginin uygulanacağı, davacının görev yeri ile zararı doğuran yerin farklı olup olmadığına göre belirlenir.
e) Husumet
Davalı, işlemi tesis eden ve atamaya yetkili olan idaredir. Kararlarda davalı sıfatı Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, üniversite rektörlüğü, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, Merkez Bankası ve valilik gibi işlemi tesis eden idarelere aittir. Araştırmayı yapan Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mülki idare amirliği, işlemi tesis etmediği sürece bu sıfatla davalı olmaz. Bu sonuç, kararlardaki davalı sıfatından çıkmaktadır; ayrı bir husumet kararı bulunmamaktadır.
f) Yetki kamu düzenindendir
İdari Yargılama Usulü Kanununun 32. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yetki kamu düzenindendir; mahkeme yetkiyi re'sen inceler. Bu nedenle yetki, yalnız davalı idarenin itirazıyla gündeme gelmez; mahkeme kendiliğinden de dosyayı yetkili mahkemeye gönderebilir.
g) Görev ile yetki ayrımı
Görev, davanın hangi mahkeme türünde görüleceğini; yetki, o tür içinde hangi yer mahkemesinin bakacağını belirler. Güvenlik soruşturmasına dayanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme idare mahkemesidir; yetki ise yukarıdaki tabloya göre davacının statüsüne ve işlemin türüne göre belirlenir. Bu ayrım, dilekçede hangi mahkemeye başvurulduğunun ve davalı idarenin hangi itirazı ileri sürdüğünün ayrı değerlendirilmesini sağlar. İşçi statüsündeki personelin iş sözleşmesinin feshi veya işe alınmaması ise niteliğine göre iş hukuku uyuşmazlığıdır; bu halde görevli mahkeme iş mahkemesidir ve işçi alacağı, tazminat ile işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 sayılı Kanunun 3. maddesi). Kadroya geçiş gibi idari işlemlerde idari yargı görevlidir.
h) Dilekçede ne bulunur?
Dilekçede iptal talebi, yürütmenin durdurulması talebi, ara karar talebi ve varsa mali hak talebi ayrı ayrı yazılır; tebliğ belgesi eklenir. Mali hak talebinin usulü, iptal kararının sonuçlarına ilişkin bölümde açıklanmıştır. İdari yargıda dava dilekçesi ve harç konusunda genel çerçeve için idari yargı yazısına bakılabilir.
Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi, Ne Beklenmeli?
Yürütmenin durdurulması iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra karar verilir; savunma alınmadan karar yalnız uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde mümkündür ve adayın atanmama işlemi bu nitelikte değildir. Yürütmenin durdurulması yalnız işlemin yürütmesini durdurur ve atama sonucu doğurmaz; idare, yürütmeyi durdurma kararının gereğini yerine getirmekle yükümlüdür.
İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesinin ikinci fıkrası:
“Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. ... Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. ... Sadece ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.”
a) Kararın gerekçesi zorunludur
Yürütmenin durdurulması kararlarında, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve işlemin uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkansız zararın neler olduğu belirtilmek zorundadır. Sadece ilgili kanun hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına karar verilemez. Bu nedenle dilekçede ve eklerinde, atanmamanın doğurduğu somut zarar ayrı ayrı gösterilmelidir.
b) Usul
Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; itirazı inceleyen merci dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez. Karar teminat karşılığında verilir; mahkeme durumun gereklerine göre teminat aramayabilir; idareden ve adli yardımdan yararlanan kimselerden teminat alınmaz. İptal davalarında teminat istenmeyebilir kuralı, istinaf ve temyiz aşamasındaki durdurma istemleri için 52. maddenin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir.
c) 7588 sayılı Kanunun etkisi
11.07.2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7588 sayılı Kanun, İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesine eklediği cümleyle, belirli davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran kararların nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilmesini öngörmüştür. Yürütmenin durdurulması kararının bu istisnadan nasıl etkileneceği, kararın niteliğine göre tartışmalıdır. Ancak cümle her davayı kapsamaz; kapsamı aşağıda, iptal kararının sonuçları bölümünde açıklanmıştır.
d) Gerçekçi beklenti
Uygulamada yürütmenin durdurulması, iki şartın somut olayda gösterilmesine bağlıdır; dilekçeye konması, sonucun kendiliğinden alınacağı anlamına gelmez. Bu nedenle talep dilekçede yer almalı, ancak asıl beklenti esas hakkındaki karara bırakılmalıdır.
e) İstinaf ve temyiz aşamasında yürütmenin durdurulması
İstinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Ancak kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına, istinaf başvurusunu incelemeye yetkili bölge idare mahkemesi veya temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi ya da kurulu karar verebilir. İptal davalarında teminat istenmeyebilir; idareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. İstinaf ve temyiz incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir.
f) Talebin reddi
Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, davalı idarenin savunması alınmaksızın istem reddedilebilir. Bu nedenle talep, genel ifadelerle değil, işlemin hangi yönüyle açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak zararın ne olduğu gösterilerek kurulmalıdır. Ret kararı, davanın esası hakkındaki incelemeyi ortadan kaldırmaz; dava sürmektedir.
Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir ve karara bağlanır; kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. Bu kural, yürütmenin durdurulması kararının fiilen gecikmesini önlemeye yöneliktir.
İptal Kararı Neyi Değiştirir, İdare Ne Yapmak Zorunda?
İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye mecburdur; 7588 kapsamı dışındaki davalarda bu süre kararın tebliğinden başlayarak 30 günü geçemez, 7588 kapsamındaki davalarda ise işlemler nihai kararın kesinleşmesinden sonra yerine getirilir ve süre bu aşamadan sonra işler. İptal kararı mutlak olarak göreve başlatma niteliğinde değildir; idare 7315 sayılı Kanun ve Yönetmelik çerçevesinde yeniden değerlendirme yapabilir. Mali haklar ise iptal davasıyla birlikte veya İdari Yargılama Usulü Kanununun on ikinci maddesindeki süre içinde ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülür; atamanın sonucunu beklemek süreyi kendiliğinden korumaz.
İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesinin birinci fıkrası:
“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. ... Millî Savunma Bakanlığı merkez, taşra, yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili, ilişkili ve bünyesindeki kuruluşlarda görevli personel ve bunların adayları ... gerçekleştirilen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu söz konusu idari işleme yönelik açılan davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir.”
a) 7588 istisnası: sınır kurum değil, göreve iade ölçütü
11.07.2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7588 sayılı Kanunun 7. maddesiyle eklenen cümle dört kategoriyi kapsar: (i) sayılan kurumların personeli, bunların adayları ve öğrencileri, (ii) terör gerekçesiyle kamu görevine alınmayan veya çıkarılanlarla ilgili davalar, (iii) 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35. maddesi uyarınca tesis edilen işlemlere yönelik davalar, (iv) ilgili mevzuat uyarınca gerçekleştirilen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu açılan davalar. Son bendin kurum listesiyle sınırı yoktur; bu bendin koşulu, verilen kararın göreve iade sonucunu doğurmasıdır. Bu nedenle kamu görevlisinin görevine son verilmesine ilişkin iptal kararı, kurum listede olmasa da (örneğin Milli Eğitim Bakanlığı öğretmeni veya üniversite idari personeli) kesinleşme bekler. Adayın atanmama davası, iptal göreve iade sonucu doğurmadığı için bu bendin kural olarak dışında kalır; ancak uygulamada bu konuda tereddüt bulunduğundan idareden, işlemin hangi kategoriye ve hangi mevzuata dayandığı yazılı olarak istenmelidir.
b) İdare yeniden değerlendirme yapabilir; aynı sonucu tekrarlayamaz
İptal kararı, idarenin kararın gerekçesine göre yeniden değerlendirme yapmasına engel değildir; ancak kararın bağlayıcılığı sürer ve idare aynı olgularla aynı sonucu tekrarlayamaz (İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesindeki icaplarına göre kuralı). Bu tespit, Danıştay 12. Dairenin yetkili yargı yerinin belirlenmesine ilişkin 06.05.2024 tarihli ve 2024/2327 E., 2024/2151 K. sayılı kararının gerekçesinde yer alır. Nitekim Danıştay 12. Dairenin 01.02.2023 tarihli ve 2022/6224 E., 2023/110 K. sayılı kararında idare, iptal kararından sonra değerlendirmeyi yeniden yapmıştır.
c) Mali haklar
Mali haklar iptal kararıyla kendiliğinden doğmaz; talep, iptal davasıyla birlikte veya İdari Yargılama Usulü Kanununun 12. maddesindeki süre içinde ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülür. Atamanın sonucunu beklemek süreyi kendiliğinden korumaz. Süre, iptal kararının tebliğini izleyen günden başlar; kanun yoluna başvurulmuşsa kanun yolu kararının tebliğini izleyen günden, işlemin icrası sebebiyle doğan zararlarda icra tarihinden itibaren işler; 11. madde uyarınca yapılan başvuru süreyi durdurur. Atama sonradan gerçekleşirse, atama tarihine kadar olan kayıplar için idareye başvurup ret üzerine dava açılabilir.
Danıştay 12. Daire, iptal kararına rağmen yeniden değerlendirme gerektiği gerekçesiyle mali hakları reddeden bölge idare mahkemesi kararını bozmuş; iptalden sonra atanıp göreve başlayan davacının nasıp (atama) tarihinin düzeltilmesi, maddi kayıpları ile SGK primleri ve OYAK aidatlarının karşılanması gerektiğini söylemiştir (10.07.2025 tarihli ve 2025/2750 E., 2025/3763 K. sayılı kararı). Karar, iptal kararının sonuçlarını dar yorumlayan yaklaşımı düzeltmesi bakımından önemlidir; ancak davacının iptalden sonra atanmış olması, kararın bu sonucunun koşuludur. İdare yeniden değerlendirme sonucunda yine olumsuz karar verirse, o karar da hukuka uygunluk denetiminden geçer; yeni işlem hukuka aykırıysa ayrıca dava edilir ve zararın kapsamı, işlemin hukuka uygunluğu ile zararın hangi döneme ilişkin olduğuna göre belirlenir.
Mali hak talebi, kalem kalem gösterilmelidir. Yoksun kalınan aylık ve ek ödemeler, sosyal haklar ile prim ve aidat kesintileri ayrı ayrı yazılır; talebin hangi tarihten itibaren istendiği belirtilir. İdare kararın gereğini yerine getirmezse, yoksun kalınan haklar için tazminat davası açılabilir; bu dava, iptal davasından ayrı bir dava olarak görülür.
d) Karar uygulanmazsa
İdare, kararın gereğini süresi içinde yerine getirmezse idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır; kamu görevlileri aleyhine açılmaz.
e) Kararın uygulanması için başvuru
İptal kararı idareye tebliğ edildiğinde, idare kararın gereğini kendiliğinden yerine getirmek zorundadır. Uygulamada kararın gereğinin yerine getirilmesi için idareye yazılı başvuru yapılması ve otuz günlük sürenin bu başvurudan sonra izlenmesi, sürenin işleyişini belgelemek bakımından yararlıdır. Süre, 7588 kapsamı dışındaki davalarda kararın idareye tebliğinden başlar; 7588 kapsamındaki davalarda işlem nihai kararın kesinleşmesinden sonra yerine getirilir ve süre bu aşamadan sonra işler. Başvuru bu süreyi kısaltmaz veya uzatmaz.
Karar Kesin mi, Kanun Yolu Nedir?
İstinaf, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır. Atanmama işlemine karşı verilen karar, kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğurmadığı için temyize kapalı sayılıyordu. 31.07.2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanunun eklediği ikinci fıkra uyarınca bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse temyiz açılabilir; onama halinde karar kesindir.
İdari Yargılama Usulü Kanununun 46. maddesinin ikinci fıkrası:
“Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırması üzerine yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Ancak, aşağıda sayılan dava ve işler bakımından kaldırma kararı üzerine yeniden bir karar verilmiş olsa dahi temyiz yoluna başvurulamaz: a) İdare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar.”
Bölge idare mahkemesinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir. Bu nedenle istinaf aşamasında, kararın onama mı kaldırma mı olduğu ve kaldırma halinde yeniden bir karar verilip verilmediği, kanun yolunun açık olup olmadığını belirler.
Temyiz süresi, kararın tebliğinden işler ve otuz gündür. Bölge idare mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden verdiği kararda süre, bu kararın tebliğinden başlar; ilk derece kararının tebliği esas alınmaz. Tek hakimle görülen davalarda ise kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilse de temyiz yoluna başvurulamaz.
a) 7589 sonrası dönem
7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası, 46. maddedeki değişikliği yürürlük tarihinden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygular; bu tarihten önce verilen kararlara değişiklikten önceki hükümler uygulanır. İkinci fıkra, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verdiği hale özgüdür; 45. maddenin beşinci fıkrası uyarınca dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesi halinde yeniden verilmiş bir karar bulunmadığı için 46. maddenin ikinci fıkrası kapsamı da doğmaz.
b) 2025 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı
İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin altıncı fıkrasının birinci cümlesi, istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hali yönünden Anayasa Mahkemesinin 27.03.2025 tarihli ve E. 2024/189, K. 2025/83 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Danıştay 12. Daire, bu karara dayanarak temyiz isteminin reddi kararını kaldırmıştır (10.07.2025 tarihli ve 2025/2750 E., 2025/3763 K. sayılı kararı; Resmi Gazete 26.06.2025, 32938). Karar, 7589 öncesi dönem bakımından önemlidir; bugünkü çerçeve 46. maddenin ikinci fıkrasıdır.
c) İstinafın parasal sınırı
Aynı Kanunun 45. maddesinde, konusu parasal bir değerle sınırlanan davalar için kesinlik kuralı vardır. Atanmama işleminde konu parasal bir değerle ölçülmediği için bu eşik gündeme gelmez ve istinaf yolu açıktır. Nitekim bu tür davalarda istinaf incelemesi yapılmıştır.
d) Kamu görevinden çıkarılma ayrımı
Kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemler, 46. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamında temyize açıktır. Adayın atanmama işlemi bu nitelikte değildir; Danıştay 8. Daire, 26.06.2025 tarihli ve 2025/2463 E., 2025/6268 K. sayılı kararında, henüz göreve başlamamış adayın atanmamasına ilişkin işlemin görevine son verme işlemi olarak değerlendirilmesinin hukuken mümkün olmadığını belirtmiştir. Bu ayrım, davacının statüsüyle kanun yolunun da değiştiğini gösterir.
Verilere Ne Olur, İki Yıl Sonra Silinir mi?
Veriler, işlenme amacı ortadan kalkınca veya her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir; araştırmayı yapan birimlerdeki istihbari faaliyete konu olmayan veriler de iki yılın sonunda silinir. Bu süre, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında elde edilen verilere ilişkindir; adli sicil, mahkeme veya savcılık kayıtlarındaki asıl kayıtların da iki yılda silineceği anlamına gelmez. Dava açılırsa veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez; mahkemenin bu konudaki talepleri ilgili kurumca karşılanır.
7315 sayılı Kanunun 10. maddesi:
“1. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında elde edilen kişisel veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir.”
“2. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapan birimlerdeki istihbari faaliyete konu olmayan ilgilisine ait güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ait veriler iki yılın sonunda silinir ve yok edilir.”
“3. Bu veriler, işleme karşı dava açılması hâlinde karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez. Mahkemelerin bu konudaki talepleri, Değerlendirme Komisyonunun bünyesinde bulunduğu ilgili kurum ve kuruluş tarafından karşılanır.”
a) Kişinin erişim, düzeltme ve silme talebi
İstihbari faaliyetlere konu olmayan kişisel veriler bakımından kişinin bilgilendirilmesi, bu verilere erişmesi, bunların düzeltilmesi ve silinmesi taleplerine ilişkin tedbirler alınır (7315 sayılı Kanunun 8. maddesinin birinci fıkrası). İstihbari faaliyet kapsamındaki bilgiler ise kişiye verilmez (aynı maddenin üçüncü fıkrası). Bu nedenle silme talebi, hangi verinin istihbari kapsamda olduğu ayrımı gözetilerek yapılmalıdır.
b) Dava açılırsa silme durur
Dava açılması, verilerin akıbeti bakımından davacı lehine bir güvence doğurur: veriler karar kesinleşmeden silinemez ve yok edilemez. Yönetmelik ayrıca, mahkemenin olası taleplerinin karşılanabilmesi için gerekli evrakın saklanmasını ve dava sonunda karar kesinleştiğinde verilerin silinmesi ve evrakın imha edilmesi için ilgili kuruma bildirimde bulunulmasını düzenler. Bu hüküm, ara kararla belge istemenin ve istihbari bilginin karartılmış suretini talep etmenin dayanağıdır.
c) KVKK genel rejimi ayrı yazıdadır
7315 sayılı Kanunun 8. maddesi özel rejim kurduğu için genel KVKK başvurusu bu verilerde sınırlı sonuç doğurur; ayrıntı için kişisel verilerin korunması yazısına bakılabilir. 7315 sayılı Kanunun özel hükümleri, KVKK'nın bütün hükümlerinin dışında kalındığı anlamına gelmez; KVKK'nın 28. maddesindeki istisnaların hangi veri ve faaliyet bakımından geçerli olduğu ayrıca değerlendirilir.
d) Verilerin doğru ve güncel olması
Kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına konu kişisel verilerin doğru ve güncel olmasını esas alır; veriler işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılır. Bu ilke, eski veya düzeltilmiş bir kayda dayanan değerlendirmenin hukuka aykırı olacağı anlamına gelmez; ancak kaydın güncelliğinin davada tartışılmasına imkan verir. Bu nedenle düzeltilmiş kayıtlar ve sonradan verilen kararlar dosyaya girmelidir.
Silme talebinin reddi de bir idari işlemdir; bu işleme karşı idari yargı yoluna başvurulabilir. Ret, 7315 sayılı Kanunun 8. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 10. maddesine ve verinin tutulduğu sisteme ilişkin düzenlemelere göre değerlendirilir; 8. maddenin üçüncü fıkrası kişiye bilgi verilmemesine ilişkindir. Bu nedenle silme davasında önce hangi verinin istihbari kapsamda olduğu, sonra verinin 10. madde uyarınca silinmesi gerekip gerekmediği tartışılır.
Bir Kez Olumsuz Sonuç Alan Bir Daha Atanamaz mı?
Hayır, kanunda kalıcı yasak yoktur. Arşiv araştırması ilk defa veya yeniden atanacaklar hakkında yapılır; her yeni atama talebinde değerlendirme o günkü kayıtlarla yeniden yapılır ve araştırma kapsamında elde edilen veriler en geç iki yılın sonunda silinir; kaynak kayıtlar bu süreye tabi değildir. Pratik sınır şudur: aynı kayıt silinmedikçe her başvuruda aynı sonuç çıkabilir ve idare iptal kararından sonra yeniden değerlendirme yapabilir.
a) Aynı kaydın etkisi
Devam eden soruşturma tek başına yeterli olmamakla birlikte, kaydın niteliği değişirse sonuç da değişebilir. Danıştay 12. Dairenin onadığı kararda, sonradan verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı Dairenin ek açıklamasına girmiştir (20.11.2025 tarihli ve 2023/2897 E., 2025/5120 K. sayılı kararı). Bu nedenle başvuruda, kaydın güncel halini gösteren kararlar dosyaya konur ve değerlendirmede bunların esas alınması istenir.
Örneğin hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı arşiv araştırmasında kayıt olarak görünür; ancak denetim süresi dolup kayıt silindiğinde veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğinde, yeni başvuruda değerlendirilecek kayıt değişir. Bu nedenle yeni başvuruda eski dosyanın değil, güncel kaydın esas alınması istenir.
b) Yeni başvuruda hazırlık
Yeni başvuruda güncel adli sicil kaydı, sonuçlanmış soruşturmalara ilişkin kararlar ve önceki iptal kararı dosyaya konur. İdareden, bu belgeler çerçevesinde yeniden değerlendirme yapılması istenir; aksi halde idare eski kayda dayanarak aynı sonucu tekrarlayabilir.
c) İptal kararından sonra hangi koşullarda yeni işlem kurulabilir?
İdare, iptal kararının gerekçesine göre yeniden değerlendirme yapabilir; ancak kararın bağlayıcılığı sürer ve idare aynı olgularla aynı sonucu tekrarlayamaz (İdari Yargılama Usulü Kanununun 28. maddesindeki icaplarına göre kuralı). Danıştay 12. Dairenin 06.05.2024 tarihli ve 2024/2327 E., 2024/2151 K. sayılı kararı bir yetkili yargı yerinin belirlenmesi kararıdır; iptal kararının mutlak atama doğurmadığı tespiti kararın gerekçesinde yer alır. Bu nedenle dava kazanıldığında atama kesinleşmiş sayılmaz; ancak idare, aynı olguları tekrarlayan yeni bir işlem tesis ederse bu işlem de denetlenir.
d) Farklı kuruma başvuru
Değerlendirme, atamaya yetkili amirin bulunduğu kurumda kurulan Komisyon tarafından yapılır. Bu nedenle bir kurumun olumsuz değerlendirmesi, başka bir kurumun kendi kadrosuna atama sürecinde otomatik olarak bağlayıcı değildir; her kurum kendi Komisyonu aracılığıyla değerlendirme yapar. Ancak aynı kayıt, yeni kurumun araştırmasında yeniden ortaya çıkabilir ve aynı sonucu doğurabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Güvenlik soruşturması olumsuz olunca gerekçe yazılı olarak verilir mi? Bildirim her zaman ayrıntılı gerekçe içermeyebilir. Gerekçe, Değerlendirme Komisyonunun nesnel ve gerekçeli değerlendirmesinden ve dava dosyasına mahkemece istenen belgelerden öğrenilir; istihbari faaliyet kapsamındaki bilgiler kişiye verilmez.
30 ve 60 iş günü dava açma süresi midir? Hayır. Bu süreler araştırmanın idari süresidir; arşiv araştırması en geç 30, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Dava açma süresi 60 gündür ve işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar.
Dava süresi ne zaman başlar; e-Devlet bildirimi yeterli midir? Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar; e-Devlet ekranında görme veya SMS tek başına yazılı bildirim niteliğinde değildir. 7201 sayılı Tebligat Kanununun 7/a maddesi kapsamında usulüne uygun elektronik tebligat yapılmışsa tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; dava açma süresi, tebligatın yapılmış sayıldığı tarihi izleyen günden işler. Yazılı tebliğin yapıldığını idare ispatlar; yapılmamışsa davacının beyan ettiği öğrenme tarihi aksi kanıtlanmadıkça esas alınır. İşlem, yazılı tebligat dışında bir yolla bütün unsurlarıyla öğrenilmişse öğrenme tarihi de sürenin başlangıcı olarak değerlendirilebilir.
İdareye başvurmadan dava açılabilir mi? Evet. Zorunlu idari başvuru yoktur; İdari Yargılama Usulü Kanununun 11. maddesi uyarınca yapılan başvuru ihtiyaridir ve süreyi durdurur.
Hangi mahkemede açılır; aday ile memur arasında fark var mıdır? İdare mahkemesinde açılır. Yetki, davacının statüsüne göre İdari Yargılama Usulü Kanununun 32, 33 ve 36. maddelerine göre ayrışır; aday için işlemi yapan merciin yeri, kamu görevlisi için görev yeri esas alınır. İşçi statüsündeki personelin iş sözleşmesinin feshi veya işe alınmaması niteliğine göre iş mahkemesinin görevine girer; işçi alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır (7036 sayılı Kanunun 3. maddesi).
Davalı kimdir; Milli İstihbarat Teşkilatı, Emniyet Genel Müdürlüğü ya da valiliğe dava açılır mı? Davalı, işlemi tesis eden atamaya yetkili idaredir. Araştırmayı yapan birim, işlemi tesis etmediği sürece bu sıfatla davalı olmaz.
Yürütmenin durdurulması istenebilir mi? İki şart birlikte aranır: telafisi güç veya imkansız zarar ve açıkça hukuka aykırılık. Savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra karar verilir; savunma alınmadan karar yalnız uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde mümkündür. Yürütmenin durdurulması, esas hakkındaki karardan bağımsız bir geçici korumadır; yalnız işlemin yürütmesini durdurur, atama sonucu doğurmaz; idare kararın gereğini yerine getirmekle yükümlüdür.
Davayı kazanırsam hemen atanır mıyım? İptal kararı mutlak atama sonucu doğurmaz; idare yeniden değerlendirme yapabilir. Mali haklar ise iptal davasıyla birlikte veya İdari Yargılama Usulü Kanununun 12. maddesindeki süre içinde ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülür; atamanın sonucunu beklemek süreyi kendiliğinden korumaz. 7588 sayılı Kanunun kesinleşme kuralı ise kapsamı tartışmalı bir istisnadır ve somut dosyada idareden yazılı bilgi alınmadan uygulanmamalıdır.
Mali kayıplarımı ayrı davada mı isterim? Mali kayıplar, iptal davasıyla birlikte veya İdari Yargılama Usulü Kanununun 12. maddesindeki süre içinde ayrı tam yargı davasıyla ileri sürülür; atamanın sonucunu beklemek süreyi kendiliğinden korumaz. Süre, iptal kararının, kanun yoluna başvurulmuşsa kanun yolu kararının tebliğini izleyen günden; işlemin icrası sebebiyle doğan zararlarda icra tarihinden itibaren işler ve 11. madde başvurusu süreyi durdurur. Atama sonradan gerçekleşirse, atama tarihine kadar olan kayıplar için idareye başvurup ret üzerine dava açılabilir.
Karar kesin midir, temyiz var mıdır? İdari Yargılama Usulü Kanununun 46. maddesinin birinci fıkrası kapsamına girmeyen atanmama uyuşmazlıklarında onama halinde karar kesindir; 46. maddenin birinci fıkrası kapsamındaki davalarda (örneğin kamu görevinden çıkarılma) onama kararı da temyize açıktır. Bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse, 46. maddenin ikinci fıkrası uyarınca temyiz yoluna başvurulabilir; tek hakimle görülen davalar bu imkanın dışındadır.
