İdare HukukuBağlı olduğu rehber: İdare Hukuku Davaları 2026
Memur Disiplin Cezaları ve İtiraz: Süre, İtiraz Kurulu, Dava ve Yürütmenin Durdurulması 2026
Memura verilen disiplin cezasına karşı idari itiraz süresi, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gündür; itiraz uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarında disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasında yüksek disiplin kuruluna yapılır; Devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise özel idari itiraz yolu yoktur. İtiraz zorunlu değildir: memur, tebliğden itibaren altmış gün içinde doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İtiraz sürerken dava açılabilir ve dava esastan incelenir; itiraz kararını bekleyen memur için altmış günlük dava süresi ret kararının tebliğinden işler. Ne itiraz ne dava cezayı kendiliğinden durdurur; bunun için ayrıca yürütmenin durdurulması istenir.
Memur Disiplin Cezası Nedir?
Disiplin cezası, memurun görevine ilişkin ödevlerini yerine getirmemesi ya da kanunların yasakladığı işleri yapması halinde verilen idari yaptırımdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 124. maddesi, cezanın hangi hallerde verileceğini ve nasıl belirleneceğini gösterir:
Devlet Memurları Kanunu’nun 124. maddesi:
“Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.”
Hüküm, cezanın varlığını memurun görevine bağlar: ceza, özel hayattaki her kusurdan değil, 125. maddede karşılığı bulunan ve hizmet dışı davranışları da kapsayabilen fiilden doğar; örneğin 125/B-d hizmet dışında memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışı cezalandırır. Aynı fıkra cezanın seçiminde ölçüyü de verir; ceza, durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre belirlenir. Bu, idareye takdir alanı bırakan ancak takdiri 125. maddedeki fiiller ve aynı maddenin benzer eylemlere ilişkin hükmüyle sınırlayan bir kuraldır.
Disiplin cezası bir idari işlemdir ve yargı denetimine açıktır. Anayasa’nın 129. maddesinin üçüncü fıkrası bu konuda tereddüde yer bırakmaz:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 129. maddesi:
“Disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.”
Denetim, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 2. maddesindeki iptal davası üzerinden işler. Memur, menfaati ihlal edildiği için cezanın yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptal isteyebilir. İdari yargının genel çerçevesi ve dava türleri için idare hukuku davaları rehberine bakılabilir.
Yazının kapsamı, 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine tabi memurlardır. 125. maddenin son fıkrası özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümlerini saklı tutar; Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği de aynı sınırı yineler. Sözleşmeli personel, öğretim elemanları ve hakimler ile savcılar bu yazının kapsamı dışındadır; bu grupların rejimi kendi özel kanunlarında aranmalıdır.
Beş Disiplin Cezası ve Her Birinde İtiraz Mercii
657 sayılı Kanun’un 125. maddesi beş ceza sayar. Ceza türü, hem yaptırımın ağırlığını hem de itiraz merciini belirler:
Ceza | Tanımı | Cezayı veren | İtiraz mercii |
|---|---|---|---|
Uyarma | Görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesi | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
Kınama | Görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
Aylıktan kesme | Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması | Disiplin amiri | Disiplin kurulu |
Kademe ilerlemesinin durdurulması | Fiilin ağırlığına göre kademede ilerlemenin 1-3 yıl durdurulması | Disiplin kurulu kararı üzerine atamaya yetkili amir, il disiplin kurulu kararına dayanan hallerde vali | Yüksek disiplin kurulu |
Devlet memurluğundan çıkarma | Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma | Yüksek disiplin kurulu | İdari itiraz yok, doğrudan dava |
Tablodaki ayrım tesadüfi değildir. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları memurun amirine bırakılmıştır; kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma ise kurul kararı gerektirir. 657 sayılı Kanun’un 135. maddesi itiraz yolunu yalnız uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için düzenlediğinden, çıkarma cezasına karşı 657 sayılı Kanun’un 135. maddesindeki özel idari itiraz yolu bulunmaz; doğrudan iptal davası açılır. İYUK’un 11. maddesi kapsamındaki genel başvuru ayrıca değerlendirilebilir; bu başvurunun dava süresini durdurup durdurmayacağı tartışmalıdır.
Görevden uzaklaştırma bu beş cezadan biri değildir. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesi görevden uzaklaştırmayı cezalar arasında saymaz; İYUK’un 33. maddesi de onu göreve son verme ve emeklilikle birlikte, disiplin cezalarından ayrı bir fıkrada düzenler. Bu nedenle görevden uzaklaştırma, disiplin cezası rejiminin dışında ayrı değerlendirilir; buna karşı yargı yolu, süre ve yetkili mahkeme de kendi kuralına tabidir. Bu konu ayrı bir yazının kapsamındadır.
Aynı madde, cezanın türünü ve miktarını etkileyen üç kural daha koyar. Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiilin veya halin, cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrarlanması halinde bir derece ağır ceza uygulanır; aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiiller nedeniyle verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir. Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir. Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan memurlarda kademe ilerlemesinin durdurulması cezası yerine brüt aylığın 1/4-1/2’si kesilir; bu cezanın tekerrüründe görevlerine son verilir.
Tekerrür ve bir alt ceza uygulaması, cezanın türünü değiştirebildiği için itiraz ve dava aşamasında bakılması gereken noktalardan biridir. Bununla birlikte hangi cezanın bir derece ağır sayıldığı, takdirin sınırı ve tekerrür süresinin hesabı ayrı bir yazının konusudur; bu yazıda yalnız kuralın varlığı gösterilmiştir.
Aday memurlar bakımından 657 sayılı Kanun’un 56. maddesi (7573 sayılı Kanun’la değişik) özel bir sonuç getirir: adaylık süresi içinde temel ve hazırlayıcı eğitim veya staj devrelerinden birinde başarısız olanlar, birden fazla uyarma ve/veya kınama cezası alanlar ile aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanların ilişikleri kesilir; bu kişiler üç yıl süreyle Devlet memurluğuna alınmaz.
Disiplin Cezasını Kim Verir?
Cezayı veren makam, ceza türüne göre değişir. 657 sayılı Kanun’un 126. maddesi uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirlerine bırakır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında iki aşamalı bir yapı vardır: önce memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulu karar verir, cezayı bu karardan sonra atamaya yetkili amirler, il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde valiler verir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası ise amirlerin bu yoldaki isteği üzerine, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.
Kurulların yetkisi sınırsız değildir. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur; kurul, kendisine gelen ceza teklifini kabul veya ret eder. Ret halinde atamaya yetkili amirler on beş gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir. Bu kural, kurulun cezayı ağırlaştıramayacağı, ancak amirin ret kararından sonra yeni bir takdir kullanabileceği anlamına gelir.
Disiplin amirinin kim olduğu kuruma göre değişir. 657 sayılı Kanun’un 124. maddesi bu unvanların kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak özel yönetmeliklerinde belirleneceğini söyler. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği, Cumhurbaşkanı, bakanlar, üst yöneticiler, bölge müdürleri, valiler, kaymakamlar, belediye başkanları ve misyon şefleri gibi unvanları sayar; taşra ve yerel yönetim teşkilatları için ayrı kurallar öngörür. Bu nedenle somut olayda hangi amirin yetkili olduğu, memurun bağlı olduğu kurumun disiplin amirleri yönetmeliğinden doğrulanmalıdır.
Kararın süresi de kanunla bağlanmıştır. Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır. Kademe ilerlemesinin durdurulmasında soruşturma dosyası on beş gün içinde disiplin kuruluna gönderilir, kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren otuz gün içinde kararını bildirir. Çıkarma cezasında dosya, yüksek disiplin kuruluna verilmesinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlanır. Cezalar verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; aylıktan kesme cezası ise veriliş tarihini takip eden aybaşında uygulanır.
Disiplin Soruşturması ve Savunma Hakkı
Cezanın hukuka uygunluğu, soruşturmanın ve savunmanın usulüne uygun yürütülmesine bağlıdır. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği’nin 28. maddesi soruşturmayı zorunlu kılar: disiplin cezası verilebilmesi için memur hakkında soruşturma açılması gerekir ve soruşturma yapılmadan ceza verilemez. Soruşturma, memurlar arasından görevlendirilen muhakkik (soruşturmayı yürüten memur) ya da teftiş, denetim ve soruşturma yapmakla görevli memurlar eliyle yürütülür. Muhakkik, hakkında soruşturma yapacağı memurdan hiyerarşik olarak alt seviyede olamaz; bu kural, soruşturmanın bağımsızlığını korumaya yöneliktir.
Savunma hakkı hem kanunda hem Anayasa’da güvence altındadır. Anayasa’nın 129. maddesinin ikinci fıkrası, savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemeyeceğini söyler. 657 sayılı Kanun’un 130. maddesi aynı kuralı usulüyle birlikte düzenler:
Devlet Memurları Kanunu’nun 130. maddesi:
“Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.”
“Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”
Savunma istemi, memurun neyle suçlandığını bilmesini sağlayacak biçimde yapılır. Yönetmelik’in 30. maddesi, savunma istenirken memur hakkındaki iddiaların, bu iddiaların dayandığı delillerin, isnat edilen fiilin hukuki nitelendirmesinin ve 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinde sayılan fiillerden hangisinin kapsamına girdiğinin bent ve alt bent belirtilerek gösterilmesini arar. Savunma istemine ilişkin yazıda, süresinde savunma yapılmaması halinde savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı da belirtilir.
Savunmayı kimin isteyeceği, cezanın usulü bakımından belirleyicidir. Yönetmelik’in 29. maddesi muhakkikin yetkilerini sayarken “savunma isteme ve disiplin cezası verme yetkisi hariç” kaydını koyar; muhakkik yalnız ifade alabilir. Aynı Yönetmelik’in 30. maddesi savunmanın soruşturma sürecinin son aşamasında disiplin amiri tarafından isteneceğini söyler. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 30.10.2024 tarihli ve 2024/29 E., 2024/57 K. sayılı kararında (oy çokluğuyla) muhakkiklerin savunma isteme yetkisi bulunmadığını, “savunma” adı altında alınan beyanın usulüne uygun savunma sayılmayacağını ve cezanın iptali gerektiğini kabul etmiştir. Kararda, 657 sayılı Kanun’un 130. maddesinin ikinci fıkrasındaki “soruşturmayı yapanın” ibaresinin muhakkiki kapsadığı düşüncesi, Yönetmelik’in emredici düzenlemesi karşısında benimsenmemiştir; karşı oyda ise Kanun hükmünün üstün olduğu ve muhakkikin de savunma alabileceği savunulmuştur.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasında savunma, ek bir güvenceyle çevrelenmiştir. 657 sayılı Kanun’un 129. maddesi, hakkında çıkarma cezası istenen memura soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi ya da vekili aracılığıyla savunma yapma hakkı verir. Yönetmelik, yüksek disiplin kurulunun memurun son savunmasını ayrıca istemesini ve bu sırada 129. maddedeki haklardan yararlanmasına imkan sağlanmasını öngörür.
Ceza kovuşturması disiplin sürecini durdurmaz. 657 sayılı Kanun’un 131. maddesi bu ilişkiyi açıkça kurar:
Devlet Memurları Kanunu’nun 131. maddesi:
“Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.”
“Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.”
Bu kural, ceza davasının sonucunun beklenmesi gerektiği yönündeki yaygın kabullere aykırı görünebilir; ancak kanunun tercihi açıktır. Ceza davası ile disiplin soruşturması kural olarak ayrı yürür; ceza kovuşturması disiplin sürecini geciktiremez. Bununla birlikte disiplin cezasına konu fiilin aynı zamanda suç oluşturduğu ve mevcut delillerin yeterli görülmediği hallerde, ceza mahkemesi kararının kesinleşmesi beklenebilir (Danıştay 12. Daire, 29.03.2023, 2021/2030 E., 2023/1480 K.). Memur açısından bunun pratik sonucu şudur: ceza davasında beraat etmek, verilmiş disiplin cezasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; cezanın iptali için disiplin cezasına karşı ayrıca dava açılması gerekir.
Cezanın ve itiraz kararının tebliği de sürelere bağlanmıştır. Yönetmelik’in 33. maddesi uyarınca disiplin amirleri, atamaya yetkili amirler veya valilerce verilen cezalar kararın verildiği tarihi izleyen on beş gün içinde, çıkarma cezası yedi gün içinde ilgilisine tebliğ edilir. İtiraz sonucu karar da verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde tebliğ edilir. Bu sürelerin kaçırılması halinde ne olacağı yönetmelikte ayrıca düzenlenmemiştir.
Disiplin Cezalarında Zamanaşımı: Bir Ay, Altı Ay ve İki Yıl
Ceza verme yetkisinin zamanla sınırlanması, disiplin hukukunun en çok gözden kaçan kurallarından biridir. 657 sayılı Kanun’un 127. maddesi iki aşamalı bir sınır kurar. Fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, Devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
İkinci sınır, fiil tarihine bağlıdır ve soruşturmanın ne zaman başladığından bağımsız olarak işler. İki yıllık üst sınır 7573 sayılı Kanun’dan önce de yürürlükteydi; 23.01.2026’da kabul edilip 29.01.2026’da yürürlüğe giren 7573 sayılı Kanun bu fıkrayı yeniden yazarak iptal sonrası yeniden ceza kuralını ekledi:
Devlet Memurları Kanunu’nun 127. maddesi:
“Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”
“Disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan disiplin ceza zamanaşımı süresi içinde; zamanaşımı süresinin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir.”
İkinci fıkra, iptal kararından sonra ne olacağını açıkça cevaplar: idare, kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan sürede yeniden ceza tesis edebilir; süre dolmuşsa ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde bu yolu kullanabilir. Yeni ceza, iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak verilir. Bu düzenleme 7573 sayılı Kanun’la geldiği için, daha eski tarihli kaynaklarda iptal sonrası yeniden cezaya ilişkin bu cümle bulunmayabilir. Kanun 29.01.2026’da yürürlüğe girmiştir; bu tarihten önceki işlemlere uygulanması geçiş sorunudur ve dosyanın tarihine göre değerlendirilir.
Zamanaşımının hesabında itiraz ve onay süreci dikkate alınmaz. Danıştay 12. Dairesi, 24.02.2025 tarihli ve 2022/4529 E., 2025/944 K. sayılı kararında, zamanaşımı sürelerinin idarenin disiplin fiilinden haberdar olmasından ilk cezanın verilmesine kadarki süreçte dikkate alınacağını, ceza verildikten sonraki itiraz veya onay sürecinin hesaba katılmayacağını belirtmiştir. Aynı Daire, 16.04.2025 tarihli ve 2023/1521 E., 2025/1991 K. sayılı kararında da ilk cezanın verilmesiyle zamanaşımı süresinin kesildiği sonucuna varmıştır. Her iki karar, 7573 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 29.01.2026 tarihinden önceki metne göre verilmiştir.
Bu nedenle kararlar bugünkü kural gibi okunmamalıdır. 7573 sayılı Kanun, iptal sonrası yeniden ceza için kalan süreye ve en çok altı aylık ek süreye dayanan açık bir hesap kuralı getirmiştir. Kararların itiraz ve onay sürecini hesap dışında bırakan yaklaşımı, bu açık kuralla birlikte değerlendirilir. Zamanaşımının hangi tarihte başladığı, hangi işlemin süreyi kestiği ve iptal sonrası hesabın nasıl yapıldığı ise ayrı bir yazının konusudur.
Cezaya İtiraz: Yedi Gün, Merci ve Otuz Günlük Karar Süresi
İtiraz, cezanın kesinleşmesini engelleyen idari yoldur. 657 sayılı Kanun’un 135. maddesi süreyi, merci ve sonucu birlikte düzenler:
Devlet Memurları Kanunu’nun 135. maddesi:
“Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir.”
“İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir.”
“İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır.”
“İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler.”
“Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir.”
Süre, kararın tebliğini izleyen günden işlemeye başlar ve yedi gündür; tebliğ günü hesaba katılmaz, son gün yedinci gündür. 657 sayılı Kanun metni “tebliği tarihinden itibaren” dese de Danıştay 12. Dairesi tebliğ gününü saymamaktadır: 25.06.2015 tarihinde tebliğ edilen cezaya 02.07.2015 tarihinde yapılan itirazı süresinde saymıştır (2023/1196). Bu süre içinde itiraz edilmezse ceza kesinleşir; kesinleşen cezaya karşı itiraz yolu kapanır. İtiraz, cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; 657 sayılı Kanun’un 132. maddesi uyarınca cezalar verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır. Merci, ceza türüne göre belirlenir: uyarma, kınama ve aylıktan kesmede disiplin kurulu, kademe ilerlemesinin durdurulmasında yüksek disiplin kurulu yetkilidir. Çıkarma cezası 135. maddede sayılmadığı için bu cezaya karşı 657 sayılı Kanun’un 135. maddesindeki özel idari itiraz yolu yoktur; doğrudan dava açılabilir. İYUK’un 11. maddesi kapsamındaki genel başvuru ayrıca değerlendirilebilir; bu başvurunun dava süresini durdurup durdurmayacağı tartışmalıdır.
İtiraz mercii, dilekçe ile karar ve eklerinin kendisine intikalinden itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır. Karar ve eklerinin itiraz merciine intikali idarenin görevidir; otuz günlük süre bu intikalle başlar. Memurun dilekçesine kararın bir örneğini eklemesi işi kolaylaştırır, ancak itirazın geçerliliği için şart değildir. Soruşturma dosyası memurda bulunmaz; Yönetmelik uyarınca kurul üyelerinin incelemesine sunulur. Bu nedenle yedi gün içinde ek toplamaya çalışmak gerekmez. Kararın kabulü halinde disiplin amirleri cezayı gözden geçirerek hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir; ret halinde ceza kesinleşir ve dava yolu açılır. İtirazın sonucu, kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde ilgilisine tebliğ edilir.
İtiraz, cezayı ağırlaştıramaz. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulu ayrı bir ceza tayin edemez, cezayı kabul veya ret eder (657 sayılı Kanun’un 126. maddesi); itirazın kabulü halinde yalnız hafifletme veya kaldırma söz konusu olur (aynı Kanunun 135. maddesinin dördüncü fıkrası).
İtiraz süresinin kaçırılması her durumda hak kaybına yol açmaz. Danıştay 8. Dairesi, özel öğretim kurumunda çalışan bir öğretmenle ilgili dosyada verdiği 25.02.2021 tarihli ve 2018/79 E., 2021/1243 K. sayılı kararında, 657 sayılı Kanun’un 135. maddesinin özel bir süre ve merci düzenlemesi olduğunu, İYUK’un genel başvuru rejiminin yorum yoluyla bu süreye uygulanamayacağını belirtmiştir. Aynı kararda Anayasa’nın 40. maddesi üzerinden ikinci bir gerekçe kurulmuştur: idare, işleminde hangi kanun yollarına ve mercilere, hangi sürede başvurulacağını bildirmek zorundadır. Karar, bu bilgi işlemde gösterilmediği için süresinde yapılmamış itirazı süresinde saymıştır. Kararın kendi cümlesi şöyledir: “bu hususun idari işlemde açıklanmaması halinde, dava konusu idari işlemin tebliği tarihinden itibaren, özel idari başvuru süresinin geçirildiğinden ve buna bağlı olarak davanın süresinden sonra açıldığından bahsedilemez”. Bu nedenle tebligat belgesinde itiraz yolu ve süresinin gösterilip gösterilmediği, süre kaçırıldığı iddiasında ilk bakılacak noktadır.
İtiraz Zorunlu mu? Doğrudan Dava Seçeneği
İtiraz zorunlu değildir: memur, itiraz etmeden de altmış gün içinde doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açabilir. 657 sayılı Kanun’un 135. maddesi itiraz yolunu “edilebilir” diye kurar ve son fıkrasında disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunu söyler; bu iki cümle birlikte okunduğunda iki ayrı yol çıkar. Memur ya yedi gün içinde itiraz eder ya da doğrudan dava açar; itiraz etmek dava hakkını ortadan kaldırmaz.
Doğrudan dava yolunun süresi İYUK’un 7. maddesine bağlıdır ve tebliğden itibaren altmış gündür. Danıştay 12. Dairesi, 06.06.2024 tarihli ve 2022/280 E., 2024/2947 K. sayılı kararında, devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı dava açma süresinin cezanın tebliğini izleyen günden işlemeye başladığını ve doğrudan dava açılabildiğini kabul etmiştir. Karar, süre geçtikten sonra yapılan başvurunun bu süreyi canlandırmayacağını da ekler: “dava açma süresi geçtikten çok sonra (27/05/2019 tarihinde) 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında yapılan başvurunun kaçırılan dava açma süresini canlandırmasına olanak bulunmamaktadır”.
İtiraz edilmiş olması, cezanın hukuki sonuç doğurmasını engellemez. 657 sayılı Kanun’un 132. maddesi uyarınca disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; itiraz, cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Anayasa Mahkemesi, 03.12.2020 tarihli ve 2018/12262 başvuru numaralı kararında bu noktayı mahkemeye erişim hakkı üzerinden ele almıştır. Başvurucu, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına süresinde itiraz etmiş, itirazı cevap verilmemek suretiyle zımnen reddedilmiş ve açtığı dava “kesinleşmiş bir işlem bulunmadığı” gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığın esasının incelenmemesini mahkemeye erişim hakkına müdahale saymış ve ihlal kararı vermiştir.
Anayasa Mahkemesinin bu kararından sonra Danıştay 12. Dairesi, 24.02.2021 tarihli ve 2021/1784 E., 2021/919 K. sayılı kararında aynı sonuca kendi gerekçesiyle varmıştır. Daire, itiraz sürerken açılan davada işlemin “davacının menfaatini etkiler mahiyette, icrai sonuçlar doğuran, kesin ve yürütülmesi zorunlu” bir işlem olduğunu belirtmiş; “İdare Mahkemesince işin esasının incelenmesi gerekirken, davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir” demiştir. Bu nedenle itiraz sürerken açılan dava esastan incelenir.
Danıştay 5. Dairesinin 11.11.2020 tarihli ve 2016/41152 E., 2020/5035 K. sayılı kararı bir karar düzeltme kararıdır ve inceleme vekalet ücreti ile yargılama gideriyle sınırlıdır. Kararda “kesinleşmeyen dava konusu işleme karşı açılan davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken” cümlesi geçerse de Daire hemen ardından “bu yönden temyiz ve karar düzeltme yoluna başvurulmadığından, kararın bu yönden incelenmesine olanak bulunmamaktadır” diyerek o noktayı karara bağlamamıştır. Bu cümle bugünkü kuralın kaynağı değildir.
İtirazın sonucu, açılan davayı da etkiler. İtiraz kabul edilip ceza tamamen kaldırılırsa dava konusuz kalır ve “konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına” karar verilir; ceza hafifletilirse yeni ceza üzerinden değerlendirme yapılır. Ceza kaldırılsa bile parasal hak, faiz veya başka talepler saklı kalabilir. Danıştay 12. Dairesi, 01.02.2023 tarihli ve 2020/5103 E., 2023/66 K. sayılı kararında bu sonuca varmıştır.
Uyarma ve kınama cezaları hafif görünse de dava yolu açıktır. Anayasa’nın 129. maddesinin üçüncü fıkrası 2010 yılında 5982 sayılı Kanun’la değiştirilmiş; uyarma ve kınama cezaları bakımından var olan istisna kaldırılarak bütün disiplin kararları yargı denetimine açılmıştır. Danıştay 12. Dairesi, 06.10.2015 tarihli ve 2012/1562 E., 2015/5008 K. sayılı kararında değişikliği şöyle açıklar: “uyarma ve kınama cezaları dışında disiplin kararlarının yargı denetimi dışında bırakılamayacağına ilişkin düzenleme, 5982 sayılı Kanun'un 13/3. maddesi ile disiplin kararlarının yargı denetimi dışında bırakılamayacağı şeklinde değiştirilmiştir”. Bu nedenle en hafif ceza da iptal davasına konu olabilir. Ancak mahkeme cezanın yerinde olup olmadığını değil hukuka uygunluğunu denetler; İYUK’un 2. maddesi idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacağını açıkça söyler.
İki yol arasındaki seçim, dosyanın somut durumuna bağlıdır. İtiraz yolu, cezanın kurul önünde hafifletilmesi ya da kaldırılması ihtimalini kullanır; dava yolu ise yargı denetimini açar. İtiraz sürerken dava açmak da mümkündür; bu halde dava esastan incelenir ve itiraz kabul edilip ceza tamamen kaldırılırsa konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilir. Hangi yolun seçileceği, cezanın ağırlığına ve eldeki delillere göre avukat tarafından değerlendirilir.
İtiraz, Dava Açma Süresini Nasıl Etkiler?
İtiraz, dava açma süresinin başlangıcını değiştirebilir: süresi içinde itiraz edip kararını bekleyen memur için altmış günlük dava süresi ret kararının tebliğinden işlemeye başlar. İtiraz süresi ile dava süresi bu nedenle ayrı hesaplanır ve iki hesabın birlikte bilinmesi gerekir. İYUK’un 7. maddesi süreyi yazılı bildirimi izleyen günden başlatır; Danıştay 12. Dairesi ise 06.10.2015 tarihli ve 2012/1562 E., 2015/5008 K. sayılı kararında cezanın kesinleşmesinden itibaren altmış gün demiştir. İtiraz edilmeyen ceza yedinci günün sonunda kesinleşir; bu nedenle iki hesap arasında yedi gün fark vardır. Kesinleşmeden hesap, yedinci günü başlangıç aldığı için altmış günlük süreyi altmış yedinci güne kadar uzatır; tebliğden hesap ise altmışıncı günde bitirir. Mahkeme hangi hesabı uygularsa uygulasın, tebliğden altmış günü geçmemek güvenli yoldur.
Süresi içinde itiraz edilmişse ve memur itiraz kararını beklemeyi seçerse, dava süresi itiraz hakkındaki kararın tebliğinden işlemeye başlar. Danıştay 12. Dairesi, 15.03.2023 tarihli ve 2021/4266 E., 2023/1196 K. sayılı kararında bu kuralı şöyle kurmuştur: “cezanın itiraz başvurusunun sonuçlandırılması ile kesinleşeceğinin kabulü gerekir”. Aynı kararda, itirazın ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılan davada süre aşımı bulunmadığı belirtilmiştir.
Geç itiraz bu sonucu doğurmaz. Yedi günlük süre geçtikten sonra yapılan itiraz cezanın kesinleşmesini engellemez ve itirazın reddi yeni bir altmış gün başlatmaz. Anayasa’nın 40. maddesine dayanan istisna bunun açık kapısıdır: işlemde itiraz yolu ve süresi gösterilmemişse geç itiraz süresinde sayılabilir. Danıştay 8. Dairesi, 25.02.2021 tarihli ve 2018/79 E., 2021/1243 K. sayılı kararında bu istisnayı uygulamıştır. İstisna dışında geç itiraz, süre hesabını değiştirmez.
a) İtiraz Sonuçlanmadan Dava Açılırsa
İtiraz sonuçlanmadan açılan dava, ceza derhal uygulandığı için esastan incelenir. Danıştay 12. Dairesinin 24.02.2021 tarihli kararı bu sonucun açık örneğidir: Daire, itiraz sürerken açılan davada işlemin icrai (uygulanabilir) olduğunu ve esasın incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Dava sürerken itiraz kabul edilip ceza tamamen kaldırılırsa “konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına” karar verilir; ceza hafifletilirse yeni ceza üzerinden değerlendirme yapılır. Ceza kaldırılsa bile parasal hak, faiz veya başka talepler saklı kalabilir. Danıştay 12. Dairesi 01.02.2023 tarihli kararında bu sonuca varmıştır.
b) İtiraza Cevap Gelmezse
657 sayılı Kanun’un 135. maddesi itiraz mercisine otuz günlük karar süresi verir; ancak bu süre içinde karar verilmezse ne olacağını düzenlemez ve maddede zımni ret (cevap vermeyerek reddetme) hükmü yoktur. Bununla birlikte İYUK’un 11. maddesinin ikinci fıkrası, idari işlemin kaldırılması için yapılan başvuruda otuz gün içinde cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağını düzenler; Anayasa Mahkemesinin 2018/12262 kararının 67. paragrafı bu hükmü, dava hakkının belirsiz süreyle kısıtlanmasını önleyen güvence olarak anar. Bu nedenle otuz günün dolması halinde zımni ret üzerinden dava açılabileceği ve altmış günlük sürenin işlemeye başlayacağı görüşü de savunulmaktadır. Danıştay 12. Dairesi ise itiraz kararını bekleyen memur için sürenin ret kararının tebliğinden başladığını kabul etmektedir (2023/1196). İki görüş birlikte değerlendirildiğinde en güvenli yol, otuz gün dolduktan sonra altmış gün içinde dava açmak ya da itiraz kararını beklemeden davayı açmaktır; süresiz beklemek risklidir.
Bu boşluk, memurun dava hakkını kısıtlamaz. Danıştay 12. Dairesi, 135. maddede “bu kurala uyulmaması hâlinde disiplin cezası işleminin uygulanıp uygulanmayacağına, kesinlik kazanıp kazanmayacağına ve ilgililerin dava açmak için ne kadar süre beklemek zorunda olduklarına dair hüküm getirilmediği” tespitinde bulunmuştur. Bu nedenle idare karar vermezse memur cevabı beklemeden dava açabilir ve dava esastan incelenir (Anayasa Mahkemesi 2018/12262; Danıştay 12. Dairesi 2021/919).
Otuz günün dolması tek başına kesinleşme doğurmaz; ancak İYUK’un 11. maddesi uyarınca zımni ret de gündeme gelebilir. İtiraz kararını beklemeyi seçen memur için altmış günlük süre ret kararının tebliğinden işler (12. Daire 2023/1196).
İptal Davası: Altmış Günlük Süre ve Başlangıcı
İdari yargıda dava açma süresi kural olarak altmış gündür. İYUK’un 7. maddesi süreyi ve başlangıcını birlikte düzenler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi:
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
“Bu süreler; ... a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, ... Tarihi izleyen günden başlar.”
Disiplin cezaları bakımından özel bir dava süresi öngörülmemiştir; bu nedenle altmış günlük süre uygulanır. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında da kural değişmez: Danıştay 12. Dairesi, 06.06.2024 tarihli kararında dava süresinin cezanın tebliğ edildiği tarihi izleyen günden başladığını ve en geç altmış gün içinde dava açılması gerektiğini belirtmiştir. İtiraz edilmeyen cezada ceza yedinci günün sonunda kesinleşir; tebliğden hesap ile kesinleşmeden hesap arasındaki yedi günlük fark yukarıda anlatılmıştır. Hangi hesabın uygulanacağı dosyaya göre değişir; sürenin son günü tebliğ tarihi üzerinden hesaplanmalıdır.
Süre geçirildikten sonra idareye yapılan başvuru, geçmiş süreyi geri getirmez. Danıştay 12. Dairesinin 06.06.2024 tarihli kararında davacı, dava süresi geçtikten çok sonra İYUK’un 11. maddesi kapsamında idareye başvurmuş ve bu başvurunun reddine karşı dava açmıştır. Daire, başvurunun “kaçırılan dava açma süresini canlandırmasına olanak bulunmamaktadır” diyerek davayı süre aşımı yönünden ele almıştır. Bu nedenle sürenin son günü, dava açılmadan önce tebligat belgesi üzerinden hesaplanmalıdır.
Tebligatın içeriği de süre bakımından önemlidir. Anayasa’nın 40. maddesine dayanan istisna, kararda itiraz yolu ve süresinin gösterilmemesi halinde devreye girer ve yukarıda itiraz bölümünde anlatılmıştır. Disiplin cezasına karşı açılan dava, idari para cezasına itirazla karıştırılmamalıdır; idari para cezalarında görevli merci ve süre ayrı hükümlere bağlıdır ve bu konu idari para cezasına itiraz yazısında ele alınmıştır.
Tebligatın elektronik yolla yapıldığı hallerde, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. Kurum içi e-posta veya mesajla yapılan bildirim, UETS üzerinden yapılmış tebligat sayılmaz. Dava süresinin son günü tatile denk gelirse süre, izleyen çalışma gününün sonuna kadar uzar; çalışmaya ara verme döneminde süreler yedi gün uzar.
Süre aşımı, idarenin itirazına bağlı olmaksızın ilk incelemede resen gözetilir. İYUK’un 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendi süre aşımını ilk inceleme konuları arasında sayar, 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi bu halde davanın reddine karar verileceğini düzenler. Bu nedenle idarenin süre itirazı yapmaması davayı kurtarmaz. Ceza kesinleştikten sonra 657 sayılı Kanun’un 133. maddesindeki özlük dosyasından silme yolu açık kalır; bunun dışındaki yollar (tazminat, bireysel başvuru, eski hale getirme) bu yazıda değerlendirilmemiştir.
Dava dilekçesinin içeriği de kanuna bağlıdır. İYUK’un 3. maddesi dilekçede tarafların ve varsa vekillerinin ad, soyad ve adreslerinin, davanın konu ve sebepleri ile dayandığı delillerin ve davaya konu idari işlemin yazılı bildirim tarihinin gösterilmesini; dava konusu kararın ve belgelerin asıllarının ya da örneklerinin dilekçeye eklenmesini ister. Disiplin cezasına karşı davada bu, ceza kararının ve varsa itiraz kararının dilekçeye eklenmesi ve tebliğ tarihinin açıkça yazılması anlamına gelir. Dilekçe ve eklerinin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Disiplin cezasına karşı açılan iptal davasında görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir. 2576 sayılı Kanun’un 5. maddesi, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştayda çözümlenecek davalar dışındaki iptal davalarını idare mahkemelerine verir. Danıştayın ilk derece görevi, 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesinde sayılmıştır; bunlar arasında Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararlarına karşı açılacak davalar da vardır. Bu nedenle kurumların yüksek disiplin kurulu kararlarına karşı dava idare mahkemesinde, Danıştayın kendi yüksek disiplin kurulu kararlarına karşı dava ise Danıştayda açılır.
Davanın tek hakimle mi heyetle mi görüleceği de kanunla belirlenmiştir. 2576 sayılı Kanun’un 7. maddesi 16.07.2026’da kabul edilip 31.07.2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’la değiştirilmiş; bugünkü metinde uyarma cezasına karşı açılan davalar tek hakimle çözümlenecek davalar arasında sayılmıştır:
2576 sayılı Kanun’un 7. maddesi:
“Düzenleyici işlemlere karşı açılanlar hariç, aşağıda sayılan davalar idare mahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümlenir: ... d) Kamu görevlilerine verilen uyarma cezasına karşı açılan davalar.”
7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi, 2576 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki değişikliği bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten (31.07.2026) sonra açılan davalara, 2577 sayılı Kanun’un 46. maddesindeki değişikliği ise bu tarihten sonra verilen bölge idare mahkemesi kararlarına uygular; bu tarihten önce açılan davalarda önceki hükümler geçerlidir.
Uyarma dışındaki disiplin cezalarında dava kural olarak heyetle görülür. Maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki parasal sınır, konusu para olmayan bir iptal davasına kendiliğinden uygulanmaz; bu nedenle kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında davanın tek hakimle görüleceği sonucu çıkarılmamalıdır. Bu nokta, uygulamada tereddüt doğurabilecek ayrıntılardan biridir.
Yetkili mahkeme, görevle ilişkinin kesilip kesilmediğine göre belirlenir. İYUK’un 33. maddesi bu ayrımı yapar:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 33. maddesi:
“Kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir.”
“Kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ... ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.”
Buna göre uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı dava, memurun görevli bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Devlet memurluğundan çıkarma cezasında ise son görev yeri esas alınır; cezayı veren kurumun merkezinin bulunduğu yer yetkili mahkeme değildir. Danıştay 12. Dairesi, 09.09.2024 tarihli ve 2024/4625 E., 2024/3316 K. sayılı kararında, İstanbul ilinde görev yapan memur hakkında verilen çıkarma cezasında İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna karar vermiştir. Danıştay 2. Dairesi de 15.01.2024 tarihli ve 2023/7205 E., 2024/314 K. sayılı kararında, ceza verildiği sırada memurun emekli olmasının bu kuralı değiştirmediğini belirtmiş ve son görev yeri mahkemesini yetkili bulmuştur.
Davalı, cezayı tesis eden kamu idaresidir. Kurulların nerede kurulduğu bu noktayı etkiler: Yönetmelik’in 15. maddesinin birinci fıkrası yüksek disiplin kurulunu kamu idaresinin merkez teşkilatında kurar; 8. maddesinin birinci fıkrası disiplin kurullarını merkez teşkilatının yanı sıra illerde, bölge merkezlerinde ve mahalli idarelerde kurar. İtiraz mercii kural olarak memurun görev yerindeki disiplin kuruludur (25. maddesinin birinci fıkrası). Bu nedenle taşrada işlemi tesis eden idare valilik ya da kaymakamlık olabilir; Yönetmelik kaymakamları da disiplin amiri olarak sayar. Taşra teşkilatında cezayı veren valilik ya da kaymakamlık davalı olur; merkezde ise davalı, kararı veren Bakanlık ya da Başkanlıktır. Dava dilekçesinde davalı olarak kararı tesis eden idarenin gösterilmesi gerekir.
Yürütmenin Durdurulması: Şartlar, Teminat ve Kararın Etkisi
Dava açmak, cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İYUK’un 27. maddesi bu kuralı ve istisnasını birlikte düzenler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi:
“Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz.”
“... Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler.”
“Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. ... İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz.”
Karar için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilir. Kararda, işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve doğacak zararın neden telafisi güç olduğu gösterilmelidir. Yalnız bir kanun hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması, yürütmenin durdurulması kararı verilmesi için yeterli sayılmaz.
Kanun, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemler için bir istisna tanır: bu işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma alınmaksızın da durdurulabilir. Ancak kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmeye ilişkin işlemler bu istisnadan sayılmaz. Disiplin cezaları için kanunda böyle bir sayım yoktur; cezanın türüne göre bu istisnanın uygulanıp uygulanmayacağı dosyanın değerlendirmesine bağlıdır.
Yürütmenin durdurulması kararına karşı itiraz yolu da kanunda düzenlenmiştir. Karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; itiraz mercii dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Yürütmenin durdurulmasına dair kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır; yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir.
Yürütmenin durdurulması kararı, işlemi ortadan kaldırmaz; yalnız yürütülmesini durdurur. İdare, İYUK’un 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kararın icaplarını yerine getirmekle yükümlüdür; bu hüküm yürütmenin durdurulması kararlarını da kapsar. Parasal ve özlük sonuçların hangi aşamada giderileceği, kararın kapsamına ve uygulanma gereklerine göre belirlenir; kesin sonuç için iptal kararı gerekir. Bu nedenle yürütmenin durdurulması istemi, iptal talebinin yerine geçmez; iki talep ayrı ayrı ve birlikte ileri sürülür.
Dava Sonrası: İstinaf, Temyiz ve İptal Kararının Sonuçları
İdare mahkemesinin kararına karşı önce bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulur; istinaf süresi kararın tebliğinden itibaren otuz gündür (İYUK’un 45. maddesinin birinci fıkrası). İYUK’un 45. maddesinin birinci fıkrası, konusu kanunda öngörülen parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare mahkemesi kararını kesin kılar. Disiplin cezasının iptali kural olarak parasal olmayan bir iptal davasıdır; bu nedenle söz konusu parasal sınır kendiliğinden uygulanmaz. Bununla birlikte uygulamada aylıktan kesmede kesinti tutarını esas alan kararlar görülebildiğinden, istinaf yolunun açık olup olmadığı dosyada ve güncel sınır üzerinden teyit edilmelidir. Uyarma ve kınama cezalarında doğrudan bir parasal dava konusu bulunmaz.
Temyiz, idare mahkemesinin kararına karşı değil, bölge idare mahkemesinin kararına karşı yapılır: belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davalarında bölge idare mahkemesinin kararı, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK’un 46. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi). Diğer davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesinde ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar temyize açıktır; tek hakimle görülen davalarda ise kaldırma kararı üzerine verilen karar temyiz edilemez. Süresinde verilen dilekçede kanun yolunun yanlış gösterilmesi tek başına başvuruyu reddettirmez; İYUK’un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca dilekçedeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosya bölge idare mahkemesine gönderilir. Ancak istinaf süresi geçirilmişse başvuru süre aşımından reddedilir.
İptal kararı, idare için bir yapma yükümlülüğü doğurur. İYUK’un 28. maddesi bu yükümlülüğün çerçevesini ve süresini belirler:
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesi:
“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”
7588 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle 28. maddeye eklenen cümle, Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet ve MİT personeli ile terör bağlantılı çıkarma veya atama işlemlerinde göreve iade sonucunu doğuran kararların nihai karar kesinleştikten sonra yerine getirilmesini öngörür; bu hallerde otuz günlük kural yerine kesinleşme beklenir.
İptal edilen disiplin cezası nedeniyle memurun yoksun kaldığı parasal haklar, kararın sonucu olarak gündeme gelir. Danıştay 12. Dairesi, 26.06.2024 tarihli ve 2021/6779 E., 2024/3171 K. sayılı kararında, iptal edilen ceza nedeniyle “yoksun kaldığı parasal haklarının dava tarihi olan 07/08/2018 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine” ilişkin idare mahkemesi kararını onamıştır. Bu dosyada iade, cezanın verildiği tarihten değil, davanın açıldığı tarihten itibaren faizle hesaplanmıştır; faizin başlangıcı, talebin kapsamını belirlerken önemlidir.
İptal kararı, idareyi ceza verme yetkisinden tümüyle yoksun bırakmaz. 657 sayılı Kanun’un 127. maddesinin ikinci fıkrası, iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak kalan sürede ya da en geç altı ay içinde yeniden ceza tesis edilebileceğini öngörür. Bu nedenle iptal kararı, dosyayı kendiliğinden kapatmaz. İdare kararın icaplarına göre işlem tesis etmezse, İYUK’un 28. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
Disiplin Cezası Özlük Dosyasından Nasıl Silinir?
Disiplin cezası, uygulanmasından beş ya da on yıl sonra atamaya yetkili amire başvuru üzerine özlük dosyasından silinebilir; kayıt, cezanın hukuki sonuçlarını taşır; ancak 132. maddedeki atama yasağı gibi bazı sonuçların süresi ayrıdır ve kaydın silinmesinden önce dolabilir. 657 sayılı Kanun’un 133. maddesi, cezanın silinmesini belirli sürelere ve başvuruya bağlar:
Devlet Memurları Kanunu’nun 133. maddesi:
“Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka bir disiplin cezasına çarptırılmış olan memur uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak, verilmiş olan cezalarının özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.”
“Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının özlük dosyasından çıkarılmasında disiplin kurulunun mütalaası alındıktan sonra yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.”
Silme, talep üzerine ve takdire bağlı yürür. Atamaya yetkili amir, memurun süre içindeki davranışlarını silme talebini haklı kılacak nitelikte görürse talebin kabulüne karar verir ve karar özlük dosyasına işlenir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ayrıca disiplin kurulunun mütalaası (görüşü) alınır. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği’nin 40. maddesi aynı süreleri ve usulü tekrarlar.
Silinme süreleri, cezanın başka bir sonucuyla karıştırılmamalıdır. 657 sayılı Kanun’un 132. maddesinin dördüncü fıkrası, aylıktan kesme cezası alanları beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanları on yıl boyunca daire başkanı ve daha üst kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanmaktan yasaklar. Atama yasağı, cezanın uygulanma tarihinden itibaren işleyen ayrı bir sonuçtur; özlük dosyasından silinme ise ayrı bir başvuruya ve amirin değerlendirmesine bağlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür? Yedi gündür. Süre kararın tebliğini izleyen günden işlemeye başlar; tebliğ günü sayılmaz, son gün yedinci gündür. Bu süre içinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir.
İtiraz etmeden dava açılabilir mi? Evet. İtiraz zorunlu değildir; memur, tebliğden itibaren altmış gün içinde doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açabilir. İtiraz edilmişse dava, itiraz sonuçlanmadan da açılabilir; dava esastan incelenir. İtiraz kabul edilip ceza tamamen kaldırılırsa konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilir; ceza hafifletilirse yeni ceza üzerinden değerlendirme yapılır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasına itiraz edilebilir mi? Hayır; 657 sayılı Kanun’un 135. maddesindeki özel idari itiraz yolu çıkarma cezası için yoktur. Doğrudan iptal davası açılabilir. İYUK’un 11. maddesi kapsamındaki genel başvuru ayrıca değerlendirilebilir; bunun dava süresini durdurup durdurmayacağı tartışmalıdır.
İtiraz hangi kurula yapılır? Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarında disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasında yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir.
İtiraza otuz gün içinde cevap gelmezse ne olur? İdare karar vermezse memur cevabı beklemeden dava açabilir ve dava esastan incelenir. 657 sayılı Kanun’un 135. maddesinde otuz gün sonunda zımni ret hükmü yoktur; otuz gün itiraz merciinin karar süresidir. Anayasa Mahkemesi, zımni ret üzerine açılan davayı “kesinleşmiş işlem yok” diye reddetmeyi mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır. Bununla birlikte İYUK’un 11. maddesi uyarınca otuz gün sonunda zımni ret de gündeme gelebilir; en güvenli yol, otuz gün dolduktan sonra altmış gün içinde dava açmaktır. İtiraz kararını bekleyen memur için süre ret kararının tebliğinden işler.
Dava açmak cezayı durdurur mu? Hayır. İYUK’un 27. maddesi uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; bunun için ayrıca yürütmenin durdurulması istenmeli ve iki şart birlikte gerçekleşmelidir.
Dava hangi mahkemede açılır? Görevli mahkeme idare mahkemesidir; yalnız Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararlarına karşı dava Danıştayda açılır. Uyarma cezasına karşı davalar tek hakimle görülür. Yetkili mahkeme, görevle ilişkiyi kesmeyen cezalarda görev yeri, çıkarmada son görev yeri idare mahkemesidir.
İptal kararı alınırsa kesilen aylık geri ödenir mi? Evet. İptal edilen ceza nedeniyle yoksun kalınan parasal hakların iadesine karar verilir; Danıştay, dava tarihinden itibaren yasal faizle ödenmesine ilişkin kararı onamıştır.
Ceza özlük dosyasından ne zaman silinir? Uyarma ve kınama cezaları uygulanmasından beş yıl, diğer cezalar on yıl sonra atamaya yetkili amire başvuru üzerine silinebilir. Kademe ilerlemesinin durdurulmasında ayrıca disiplin kurulunun mütalaası alınır. Devlet memurluğundan çıkarma cezası bu silme yoluna tabi değildir.
