Gayrimenkul HukukuBağlı olduğu rehber: Gayrimenkul Davaları 2026
Kamulaştırmasız El Atma Davası Nedir, Nasıl ve Nerede Açılır? 2026
Kamulaştırma Nedir?
Kamulaştırma, devlet ve kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hallerde özel mülkiyetteki bir taşınmazın tamamını veya bir kısmını, gerçek karşılığını peşin ödeyerek ve kanunla gösterilen esas ve usullere göre edinmesidir (Anayasa’nın 46. maddesinin birinci fıkrası). Bu esas ve usullere uyulmadan, kamulaştırma yapılmaksızın taşınmaza el konulması ise makalemizin konusu olan kamulaştırmasız el atmayı oluşturur.
Mülkiyet hakkı, hem Anayasamızda hem de ülkemizin de tarafı olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere birçok uluslararası sözleşmede düzenlenmiş olan mutlak bir haktır. Ancak istisnai durumlar halinde mülkiyet hakkının da kısıtlanması söz konusu olabilmektedir. Bu istisna hallerin başında kamulaştırma uygulamaları gelmektedir.
Kamulaştırma uygulamaları ile kamu yararının gerektirdiği hallerde özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait olan taşınmaz malların tamamına veya bir kısmına, bedeli devlet tarafından ödenmek üzere, devlet tarafından el konulmaktadır. Bu sayede devlet, kamuya yararlı olduğunu düşündüğü yol, sosyal tesis, elektrik hatları, altyapı çalışmaları ve benzeri hizmet araçlarını, bu taşınmazlar üzerinde inşa edip kamu hizmetine sunabilmektedir. Aslında burada kamunun geniş çaplı ihtiyaçları ve kamu menfaati, kişinin mülkiyet hakkı sahibi olduğu taşınmazı üzerindeki özel menfaatine tercih edilmektedir.
Mülkiyet hakkının mutlaklığı nedeniyle kamulaştırma süreci sıkı şekil şartlarına tabi tutulmuştur. Öncelikle kamusal bir amaç ve ihtiyaç bulunmalı, idari yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından kamusal yetki kullanılmalı ve tüm bu süreç usulüne uygun olarak yürütülmelidir. Kamulaştırma hakkında detaylı bilgi edinmek için konu hakkındaki makalemizi okuyup daha detaylı araştırma yapabilirsiniz: Kamulaştırma Nedir? Kamulaştırma İşlemi Nasıl Yapılır? Kamulaştırma Davaları Nelerdir?
Kamulaştırmasız El Atma Nedir?
Kamulaştırmasız el atma, idarenin özel mülkiyetteki bir taşınmaza, kanuna uygun bir kamulaştırma yapmadan ve bedelini ödemeden kalıcı olarak el koymasıdır. El atma, taşınmaza yol, park ya da tesis yapılması gibi fiili bir müdahaleyle olabileceği gibi, imar planıyla taşınmazın kullanılmasının uzun süre engellenmesi yoluyla hukuken de gerçekleşebilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Türk Hukuk Lügatı’na atıf yaparak kavramı şöyle tanımlamaktadır: “kamulaştırma yetkisi bulunan bir idari makamın Anayasaya ve kanunlara uygun işlemleri oluşturmaksızın bir kişinin malına kalıcı olarak el koyması ve onun üzerinde bir yapı ya da tesis yapması yahut o taşınmazı bir hizmete özgülemesi suretiyle mal sahibinin taşınmazı dilediği gibi kullanmasına engel olması hâlidir” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 03.12.2025 tarihli ve 2024/440 E., 2025/763 K. sayılı kararı).
Yukarıda kamulaştırma ifadesinin ne anlama geldiğini açıkladığımız başlığımızda belirtmiş olduğumuz üzere kamulaştırma süreci çok sıkı şekil şartlarına tabidir. İlgili idarenin kamulaştırma sürecini yasal düzenlemelere harfiyen uygun yerine getirmeksizin yürütmesi ve hak sahiplerinin mülkiyet haklarının bu usulsüzlükten etkilenmesi halinde kamulaştırmasız el atma olgusu gündeme gelecektir.
Örneğin devlet idaresinin veya ilgili kurumların, bakanlıkların, belediyelerin, kamu tüzel kişiliklerinin ve diğer idari kurum ve kuruluşların kamulaştırma sürecini hukuka uygun yürütmemesi, el atılan taşınmazların kullanılacağına dair mülk sahiplerine bildirimde bulunulmaması, bedel tespiti sürecinin Kamulaştırma Kanunumuza uygun olarak yürütülüp hak sahiplerine belirlenen kamulaştırma bedelinin ödenmemesi hallerinde kamulaştırmasız el atma olgusunun gerçekleşmiş olduğu kabul edilecektir. Bu anlamda idarenin mülkiyet hakkı sahibine bildirmeden elektrik hattı geçirmesi, taşınmaz üzerine park ve benzeri sosyal tesisi inşa etmesi gibi haller kamulaştırmasız el atmaya örnektir.
Kamulaştırma işlemine başlanmış olması da tek başına yeterli değildir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 28.03.2017 tarihli ve 2017/10813 E., 2017/9432 K. sayılı kararında, idarenin kamulaştırdığını ileri sürdüğü taşınmazın malikine usulüne uygun kamulaştırma tebligatı yapılmadığı ve bedelin ödendiği ispatlanamadığı için kesinleşmiş bir kamulaştırma bulunmadığı belirtilmiş; “Kendisine usulüne uygun kamulaştırma tebligatı yapılmamış kişi açısından kamulaştırma işlemi başlamayacağından, bu kişilere ait taşınmaz hakkında Kamulaştırma Kanunu’nun 17.maddesine istinaden tescil talebinde bulunulamaz.” denilerek malikin kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat isteyebileceği kabul edilmiştir. Buna karşılık tebligat usulüne uygun yapılmışsa kamulaştırma kesinleşir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.03.2021 tarihli ve 2017/2028 E., 2021/192 K. sayılı kararında, adresi bulunamayan malike gazete ilanıyla yapılan kamulaştırma tebligatı usulüne uygun bulunmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiş; Kurulda dile getirilen karşı görüşte ilanlarda malikin adının ve soyadının tam yazılmadığı vurgulanmıştır.
Kamulaştırmasız el atma halinde mülkiyet hakkı sahiplerinin el atılan taşınmazlarına ilişkin olarak zarara uğradıkları hususunu izah etmek yersiz olacaktır. Bu nedenle idarenin kamulaştırmasız el atma teşkil eden nitelikte fiili veya işlemi nedeniyle sorumluluğu gündeme gelmektedir. Bu makalemizde idarenin kamulaştırmasız el atmadan doğan sorumluluğu ve bu halde açılabilecek davalar ile ileri sürülebilecek taleplerden bahsedeceğiz.
Kamulaştırmasız El Atma Halleri Nelerdir?
Kamulaştırmasız el atma, fiili el atma ve hukuki el atma olmak üzere iki biçimde ortaya çıkar. Ayrım; el atmanın nasıl tespit edileceği, uygulanacak özel kurallar ile harç ve vekalet ücreti bakımından önem taşır.
İki halin sonucu ise aynıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu şöyle ifade etmiştir: “Bir kişinin taşınmazına eylemli olarak el atılıp tamamen veya kısmen kullanılmasına engel olunması ile imar uygulaması veya ilgili kanunların uygulanması sonucu o kişinin mülkiyetinde olan taşınmaza hukuken kullanmaya engel sınırlamalar getirilmesi arasında sonucu itibari ile bir fark bulunmamakta, her ikisi de kişinin mülkiyet hakkının sınırlandırılması anlamında aynı sonucu doğurmaktadır.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.06.2026 tarihli ve 2025/749 E., 2026/360 K. sayılı kararı).
a) Fiili El Atma Hali
İdarenin özel mülkiyete konu bir taşınmaza fiilen el atması halinde fiili el atma olgusu gerçekleşecektir. "Fiilî el atma" ifadesiyle anlatılmak istenen: İdarenin, mülkiyeti bir özel hukuk tüzel kişisi veya bir gerçek kişiye ait olan taşınmazı, bilerek veya bilmeyerek yasal düzenlemelere uygun bir kamulaştırma süreci yürütmeksizin ve bedelini ödemeksizin kullanması, yani taşınmaza zilyet olmasıdır. Fiili el atmada adli yargı görevlidir; dava, 2942 sayılı Kanun’un 37. maddesi uyarınca taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Fiili el atma olgusunun gerçekleşmiş olmasından söz edilebilmesi için:
- İdare tarafından kişiye ait gayrimenkulün işgal edilmiş olması,
- İşgalin süreklilik arz etmesi,
- İşgalin, taşınmazın fiilen kamu hizmetinde kullanılması amacıyla gerçekleştirilmiş olması ve
- Bu işgalin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuz başta olmak üzere yasal mevzuatta düzenlenmiş olan kamulaştırma süreci esaslarına aykırı olması gerekmektedir.
İdarenin özel mülkiyete konu taşınmaza yönelik müdahalesinin kısa süreli yani geçici olması halinde kamulaştırmasız el atmadan söz edilmesi mümkün olmayacaktır. Bu halde, idarenin eylemli davranışı söz konusu olacak olup, şartları mevcutsa idari eylemden kaynaklanan tam yargı davası açılması gündeme gelebilecektir. Ancak kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için el atmanın sürekli ve kalıcı olması şartı aranır.
İdarenin fiilen kamulaştırmasız el atmada bulunması, "hukuka aykırı olarak bir kimsenin şahsına veya mal varlığına zarar vermek" tanımının çerçevesi içerisine girmekte olduğundan dolayı hukuki niteliği itibarıyla haksız fiil teşkil etmektedir.
İdarenin kamulaştırma sürecini yürütmeksizin bir taşınmaza fiilen el atması halinde kamulaştırmasız el atmanın önlenmesi davası, kamulaştırmasız el atma davası ve ecrimisil davaları açılabilmektedir.
b) Hukuki El Atma Hali
"İmar kısıtlılığı" olarak da anılan hukuki el atma, idarenin taşınmaza fiilen dokunmamakla birlikte imar planıyla taşınmazı okul, park, yol gibi kamusal kullanımlara ayırması ve uzun süre kamulaştırmaması sonucu malikin taşınmazını kullanamaz hale gelmesidir. Örneğin özel mülkiyete konu olan bir taşınmaza ilişkin olarak okul veya park alanı şeklinde imar düzenlemesi yapılması halinde mülkiyet hakkı sahibinin taşınmazını dilediği gibi kullanamayacak olması açıkça ortadadır ve bu gibi hallerde hukuki el atmanın varlığından söz edilebilir.
Hukuki el atma, 6745 sayılı Kanunla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen Ek 1. maddede düzenlenmiştir:
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Ek 1. maddesinin birinci fıkrası:
“Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda andığımız 10.06.2026 tarihli kararında, imar planında ilköğretim alanına ayrılan ve üzerinde hiçbir yapı bulunmayan taşınmaz için “makul süre içinde imar planına uygun herhangi bir işlem tesis edilmediğinden davalı idarenin, mülkiyet hakkının özüne dokunan bu eylemi ile kamulaştırmasız el atma olgusu gerçekleşmiştir” diyerek malikin taşınmazın bedelini isteyebileceğini kabul etmiştir.
Her plan kısıtlaması ise hukuki el atma sayılmaz. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 24.02.2026 tarihli ve 2025/7595 E., 2026/3211 K. sayılı kararında, imar planlarında üniversite alanına ayrılan taşınmazın planları idare mahkemesince iptal edildiği ve taşınmaz plansız alanda kaldığı için, yalnızca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında kalmanın hukuki el atma sayılamayacağı belirtilmiş ve davayı kabul eden karar bozulmuştur.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından verilmiş olan Sporrong & Lönnroth v. İsveç kararında: İmar düzenlemesinden kaynaklanan inşaat yasağının uzun bir dönem boyunca (Sporrong Miras Şirketi açısından 25 yıl, Bayan Lönnroth açısından 12 yıl) varlığını sürdürmesi olayının fiili el atma teşkil etmiyor olmasına rağmen, hukuken başvurucuların mülkiyet haklarını tam olarak kullanmasını engelleyici nitelikte olduğu belirtilmiş ve bu neviden inşaat yasaklarının mülk sahipleri üzerinde yaratmış olduğu olumsuz sonuçların, hukukun üstünlüğü ile yönetilen bir devlette olması gereken durumla bağdaştırılabilir olmadığı ifade edilmiştir. Bu kararla birlikte özellikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf ülkeler nezdinde hukuki el atmaların da idareler aleyhine yaptırım konusu edilmeye başlanması kaçınılmaz olmuştur.
Hukuki el atmada hangi yargı yolunun görevli olduğu, aşağıda görevli mahkeme başlığında ayrıca açıklanmıştır.
Kamulaştırmasız El Atma Halinde Hangi Davalar Açılabilir?
16.05.1956 tarihli ve 1956/1 E., 1956/6 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına göre, kamulaştırmasız olarak taşınmazına el konulmuş olan kişiler, el atmada bulunan ilgili idareye yönelik olarak el atmanın önlenmesi davası açabilecekleri gibi, bu eylemli duruma razı oldukları takdirde kamulaştırmasız el atma davası olarak da bilinen taşınmazın değerinin tahsili davasını da açabilirler. Ayrıca kamulaştırmasız el atma davasının yanında veya ayrıca ecrimisil, ya da diğer adıyla haksız işgal tazminatı da talep edilebilir.
Bedel davası hukuki el atmada da açılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda andığımız 10.06.2026 tarihli kararında, imar planı kısıtlaması nedeniyle mülkiyet hakkı engellenen malikin “dava yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini” isteyebileceğini belirtmiştir.
Kamulaştırmasız El Atmanın Önlenmesi Davası
El atmanın önlenmesi davası, Türk Medeni Kanunumuzun 683. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir.
Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinin ikinci fıkrası:
“Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”
Mülkiyet hakkı sahibi olan kişinin bu hakkını kullanmasının engellenmesi halinde müdahalenin men'i davası olarak da bilinen el atmanın önlenmesi davası açılabilecektir. Bu davada idarenin kusurlu olması aranmaz; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda andığımız 02.03.2021 tarihli kararında belirtildiği üzere, “davranışların haksız olması ve bir hakka dayanmaması yeterli olup, kusurun bulunması gerekli değildir”. El atmanın önlenmesi davaları hakkında daha detaylı bilgi edinmek istiyorsanız konuya ilişkin makalemizi okuyabilirsiniz: El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men'i) Davaları
Kamulaştırmasız El Atılan Taşınmaz Bedelinin Tahsili Davası
Uygulamada "kamulaştırmasız el atma davası", "kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası" veya "kamulaştırmasız el atma bedelinin ödenmesi davası" olarak da isimlendirildiği görülen kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davalarında, dava konusu edilen taşınmaza kamulaştırmasız el atan idarenin, usulüne uygun kamulaştırma sürecini yürütmeksizin el atmış olduğu taşınmazın bedelini mülkiyet hakkı sahibine ödemesi talep edilir.
Bu davalarda kanunda yer alan düzenlemelere uygun olarak kamulaştırma sürecini yürütmemiş olan idarenin, Kamulaştırma Kanunumuzda yer alan bedel tespit ve ödeme hükümlerine uygun olarak kamulaştırma bedelini ödemesi söz konusu olacaktır.
Bu noktada 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunumuzun 8. ve 11. maddelerindeki usule uygun olarak bilirkişiler tarafından hesaplama gerçekleştirilir. İleride temyiz aşamasından kaynaklı olarak gecikme ve hak kayıplarının önüne geçilebilmesi için bilirkişi raporlarında mevcut olması gerekli olan tüm unsurların bulunmaması halinde mutlaka rapora itiraz edilmeli ve rapor kanuni düzenlemelere tam olarak uygunluk içerecek şekilde yeniden tanzim ettirilmelidir. Bu nedenle özellikle kanunun aşağıya alıntıladığımız 11. maddesi özenle okunmalı ve dikkate alınmalıdır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun “Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları” başlıklı 11. maddesi:
“15 inci madde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;
a) Cins ve nevini,
b) Yüzölçümünü.
c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik ve unsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,
d) Varsa vergi beyanını,
e) Kamulaştırma tarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,
f) Arazilerde, taşınmaz mal veya kaynağın (…) mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelirini.
g) Arsalarda, kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,
h) Yapılarda, (…) resmi birim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,
ı) (…) her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,
Esas tutarak düzenleyecekleri raporda bütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerin beyanını da dikkate alarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarına uygun, gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz malın değerini tespit ederler.
Taşınmaz malın değerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kâr dikkate alınmaz.
Kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir.”
Maddenin (f) bendindeki “kamulaştırma tarihindeki” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 26.05.2016 tarihli ve 2015/55 E., 2016/45 K. sayılı kararıyla, (ı) bendindeki bazı ibareler ise 10.04.2019 tarihli ve 2018/156 E., 2019/22 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir; alıntıdaki “(…)” işaretleri bu iptalleri gösterir.
Bedel davasında ana ilke, taşınmazın gerçek değerinin ödenmesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda andığımız 03.12.2025 tarihli kararında, “ana ilke taşınmazın ve üzerinde bulunan muhdesatın gerçek değerinin tespit edilmesidir” demiş; taşınmazları yargılama sırasında satın alan davacı yönünden bölge adliye mahkemesinin yaptığı %20 hakkaniyet indirimini, Anayasanın 46. maddesindeki gerçek karşılık ilkesine aykırı bularak kabul etmemiştir.
Kamulaştırmasız El Atma Davasında Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı, Haksız İşgal Kirası) Talepleri
Ecrimisil davası, haksız işgal tazminatı anlamına gelmektedir. Bu davalarda mülkiyet hakkı sahibi olan kişi tarafından, taşınmazı haksız ve kötüniyetli olarak kullanan yani işgal eden kişilerden tazminat talep edilmektedir. Kanunda özel olarak düzenlenmemiş olan ecrimisil davasının hukuki çerçevesi, emsal teşkil eden nitelikte Yargıtay kararları ile çizilmiştir.
08.03.1950 tarihli ve 22/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına göre: Fuzuli işgalin, tarafların karşılıklı birbirine uygun iradeleri ile kurduğu kira sözleşmesine benzetilemeyeceği, niteliği itibarıyla haksız bir eylem sayılması gerektiği, haksız işgal nedeniyle oluşan zararın tazmin edilmesi gerekeceği vurgulanmıştır. Bu emsal karara göre ecrimisilin hukuki mahiyeti kira ilişkisi şeklinde değil, bir çeşit haksız fiil olarak yorumlanmalıdır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tarafından 25.02.2004 tarihinde 2004/1-120-96 sayı ile verilen karara göre ecrimisilin kapsamını haksız işgalden doğan normal kullanma sonucu eskime şeklinde oluşan ve kullanmadan kaynaklanan zarar (olumlu zarar) ve malik ya da zilyedin yoksun kaldığı fayda (olumsuz zarar) belirlemektedir.
Ecrimisil uzmanlık gerektiren bir hesaptır. Baz istasyonuyla yapılan işgale ilişkin Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 30.04.2019 tarihli ve 2019/1252 E., 2019/4447 K. sayılı kararında açıklanan genel ilkelere göre ecrimisil, taşınmazın niteliğine uygun bilirkişi incelemesiyle ve taleple bağlı kalınarak belirlenir; ilk dönem için emsal kira bedelleriyle bulunan tutar, sonraki dönemlerde “ilk dönem için belirlenen miktara ÜFE artış oranının tamamının yansıtılması suretiyle bulunacak miktardan az olmamak üzere” takdir edilir. Ecrimisil haksız eylemden doğduğundan avans faizi değil yasal faiz uygulanır.
Kamulaştırmasız el atma halinde de ecrimisil talep edilebilmektedir. Hatta ecrimisil davasının ayrıca açılması yerine, kamulaştırmasız el atılan taşınmazın bedelinin tahsili davasıyla birlikte talep edilmesi usul ekonomisi bakımından daha elverişli bir tercih olacaktır. Ecrimisil davaları hakkında daha detaylı bilgi edinmek için konuya ilişkin makalemizi okuyabilirsiniz: Ecrimisil Davaları, Haksız İşgal Tazminatı
Kamulaştırmasız El Atma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir?
Fiili el atmada görevli ve yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesidir. Hukuki el atmada da Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bugün adli yargıyı görevli kabul etmektedir.
2942 sayılı Kanun’un 37. maddesine göre “Bu Kanundan doğan tüm anlaşmazlıkların adli yargıda çözümlenmesi gerekenleri, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulü ile görülür.”
Hukuki el atmada yargı yolu ise kanun değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birkaç kez değişmiştir:
- İdari yargı kuralı ve iptali: 6745 sayılı Kanunla Ek 1. maddeye, beş yıllık süre içinde işlem yapılmazsa uzlaşma ve idari başvuru tamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabileceğine ilişkin bir cümle eklenmişti. Bu cümle ile maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, Anayasa Mahkemesinin 20.12.2018 tarihli ve 2016/181 E., 2018/111 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir (05.04.2019 tarihli Resmi Gazete).
- Adli yargı kuralı: 7421 sayılı Kanunla (26.11.2022 tarihli Resmi Gazete) Ek 1. maddeye, bu davaların adli yargıda görüleceğine ilişkin cümle eklenmiştir. Bu dönemde Danıştay 6. Dairesi, 28.03.2023 tarihli ve 2023/1604 E., 2023/3133 K. sayılı kararında, “idari yargı mercilerinde görülmekte olan davaların anılan Kanun hükmü gereğince görev yönünden reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır” demiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş; karşı oyda, hukuki el atmada önce kamulaştırmama işleminin idari yargıda denetlenmesi gerektiği savunulmuştur.
- Adli yargı kuralının iptali: Bu cümle de Anayasa Mahkemesinin 16.01.2025 tarihli ve 2024/135 E., 2025/20 K. sayılı kararıyla oy birliğiyle iptal edilmiştir (30.04.2025 tarihli ve 32886 sayılı Resmi Gazete). Mahkemeye göre kural, hükmedilen bedel malike ödenmeden taşınmazın idare adına tescil edilmesini önleyen bir güvence içermiyor ve “kamulaştırmasız el atmayı, kamulaştırmaya alternatif olarak başvurulabilecek bir hukuksal araç olarak kabul ettiği izlenimi” veriyordu. Mahkeme iptal hükmünün kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdiğinden adli yargı cümlesi 30.01.2026’da yürürlükten kalkmıştır.
- Bugünkü uygulama: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, iptal yürürlüğe girdikten sonra verdiği ve yukarıda andığımız 24.02.2026 tarihli kararında iki iptal kararını da değerlendirmiş; 2942 sayılı Kanun’un 37. maddesini ve 16.05.1956 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararını gözeterek “2942 sayılı Kanun'da açıkça idari yargının görevli olduğuna ilişkin düzenleme de bulunmadığından Adli Yargının görevli olduğunun kabulü ile işin esasına ilişkin bir karar verilmelidir” demiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 10.06.2026 tarihli kararında, asliye hukuk mahkemesinde açılan davada imar planı kısıtlaması nedeniyle kamulaştırmasız el atmanın gerçekleştiğini kabul etmiştir.
Kanun’da 30.01.2026’dan beri hukuki el atmada yargı yolunu açıkça gösteren bir hüküm bulunmadığından, dava açılmadan önce güncel içtihat ayrıca gözden geçirilmelidir.
İmar planına karşı açılacak iptal davası gibi idari yargıda görülen davalarda ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunumuzun "Taşınmaz Mallara İlişkin Davalarda Yetki" başlıklı 34. maddesine göre taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.
Kamulaştırmasız El Atma Davasında Taraflar
Kamulaştırmasız el atma davasının tarafları, mülkiyet hakkı idarenin kamulaştırmasız el atma teşkil eden işlem veya eylemiyle zarara uğrayan kişi veya kişiler ile idaredir. Dava, idarenin yetkilendirdiği (ihale ile veya başka herhangi bir şekilde) özel hukuk tüzel kişisine karşı değil, bizzat idareye karşı açılmalıdır.
Hukuki el atmada davalı, imar planına göre taşınmazı kamulaştırmak ya da kısıtlılığı kaldırmakla yükümlü idaredir. Mahkeme bu idareyi kendisi araştırır: Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 15.10.2025 tarihli ve 2025/3272 E., 2025/12861 K. sayılı kararında aktarılan bozma kararında Daire, taşınmazın imar planındaki durumunun ve plana hangi tarihte alındığının sorulmasını, kamuya özgülenmiş bir alan varsa “işin esasına girilip, sorumlu idare tespit edilerek” karar verilmesini istemiştir.
Kamulaştırmasız El Atma Davasında Bedel Nasıl Tespit Edilir?
Taşınmazın bedeli, el koyma tarihindeki özelliklerine göre dava tarihindeki değeridir ve kamulaştırma davalarındaki bedel tespiti esaslarıyla, yani 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre hesaplanır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda andığımız 03.12.2025 tarihli kararında bu durumu şöyle açıklamıştır: “Kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı tazminat davalarında, bilirkişilerin taşınmazın değerinin tespitine ilişkin değer biçme esaslarını düzenleyen herhangi bir yasal düzenleme mevcut değildir. Ancak öteden beri Yargıtay içtihatlarında, kamulaştırmasız el atma davalarında da kamulaştırma davalarındaki bedel tespiti esasları uygulanmaktadır.” Kurul, 16.05.1956 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararına dayanarak ödenecek bedelin “taşınmazın el koyma tarihindeki özelliklerine göre, dava tarihindeki değeri olacaktır” sonucuna varmıştır.
Taşınmazın niteliği hesap yöntemini belirler. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 03.12.2025 tarihli ve 2025/4678 E., 2025/16139 K. sayılı kararında aktarılan, Dairenin aynı dosyada verdiği ilk bozma kararında, 1975 yılında el atılan taşınmaz için el atma tarihindeki niteliklerinin esas alınarak dava tarihindeki değerinin bulunması istenmiştir. Taşınmaz arsa ise 11. maddenin birinci fıkrasının (g) bendine göre emsal satışlarla, tarım arazisi ise (f) bendine göre net gelirle değer biçilecektir.
Yakın ve aynı özellikteki taşınmazlar için Yargıtay denetiminden geçmiş değerler güçlü delildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 01.10.2019 tarihli ve 2018/823 E., 2019/984 K. sayılı kararında, komşu parsel için Daire denetiminden geçen değeri esas alan direnme kararı onanmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de yukarıda andığımız 03.12.2025 tarihli kararının kendi gerekçesinde, aynı değerlendirme tarihi itibarıyla yakın konumdaki taşınmaza biçilen değerden ayrılmanın nedenleri bilirkişi kurulundan sorulmadan hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır. Taşınmazın konumundan kaynaklanan özellikler, örneğin yol bağlantısı ve yerleşim merkezine yakınlık, birim fiyata objektif değer artışı olarak yansıtılabilir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.09.2019 tarihli ve 2017/2765 E., 2019/954 K. sayılı kararı bu yönde verilmiştir.
09.10.1956-04.11.1983 Arasındaki El Atmalarda Uzlaşma Şartı Nedir?
Kamulaştırma Kanunumuzun "Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel tespiti" başlıklı geçici 6. maddesine göre, 09.10.1956 ve 04.11.1983 tarihleri arasında gerçekleştirilen fiili kamulaştırmasız el atmalarda uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. Bu demek oluyor ki, bu tarihler arasında başlamış olan fiili el atmalarda, öncelikle uzlaşma usulünün uygulanmamış olması halinde dava açılırsa, bu dava, dava şartı yokluğuyla reddedilecektir.
Kanunun geçici 6. maddesi oldukça kapsamlı bir düzenleme içerdiğinden dolayı bu yayınımızı gereğinden fazla uzun tutmamak amacıyla makalemizde kanun hükmünün tamamını alıntılamaktan imtina ediyoruz. Ancak 09.10.1956 ile 04.11.1983 tarihleri arasında başlamış olan kamulaştırmasız el atmalar açısından mutlaka bu maddenin tamamının okunması ve sürecin bu maddeye tam olarak uygun bir şekilde yürütülmesi gerektiğini önemle vurguluyoruz. Maddenin öne çıkan hükümleri şunlardır:
- İdarenin daveti ya da malikin başvurusu üzerine taşınmazın tahmini değeri, el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınarak kıymet takdir komisyonunca belirlenir ve malik uzlaşma görüşmelerine çağrılır.
- Uzlaşma; idareye ait bir taşınmazın trampası, idare taşınmazı üzerinde sınırlı ayni hak tanınması, başka bir yerde imar hakkı kullandırılması ya da bunlar mümkün değilse nakdi bedel üzerinden yapılabilir.
- Uzlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren üç ay içinde malik veya idare bedel tespiti davası açabilir; mahkeme taşınmazın dava tarihindeki değerini, el koyma tarihindeki niteliklerini esas alarak belirler.
- Bu davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücreti maktu olarak belirlenir.
- Uzlaşılan ya da hükmedilen bedel, bütçe imkanlarına göre taksitle ödenebilir; taksitli ödeme süresince ayrıca kanuni faiz ödenir ve bu bedelin tahsili için idarenin mal, hak ve alacakları haczedilemez.
08.10.1956 Öncesi Kamu Hizmetine Tahsis Edilen Taşınmazlar İçin Bedel İstenebilir mi?
Kural olarak hayır. 08.10.1956 tarihine kadar kamulaştırma yapılmadan fiilen kamu hizmetine tahsis edilen taşınmazlar, 2942 sayılı Kanun’a eklenen geçici 20. maddeyle tahsis tarihinde kamulaştırılmış sayılmaktadır. 12.01.1963 tarihinden sonra ileri sürülen bedel dahil talepler kabul edilmez.
Geçici 20. madde, 02.07.2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanunun 8. maddesiyle eklenmiş ve 11.07.2026 tarihli ve 33307 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Maddenin öne çıkan hükümleri şunlardır:
- Taşınmazda kamu hizmetinin nitelik ve amacına uygun bir tesis ya da yapının inşa edilmiş olması fiili tahsis sayılır.
- Hak sahipleri, Anayasa Mahkemesince iptal edilen 221 sayılı Kanunun belirlediği süre içinde yalnızca taşınmazın fiili tahsis tarihindeki rayiç bedelini isteyebilir.
- 12.01.1963 tarihine kadar açılmış bedel davalarında bu hükümler uygulanır; 12.01.1963 tarihinden sonra ileri sürülen bedel dahil talepler kabul edilmez. Bu kural, kanun yolundakiler dahil görülmekte olan davalara da uygulanır.
- Bu davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücreti maktu olarak belirlenir.
- Kamulaştırılmış sayılan taşınmazlar, ilgili idarenin açacağı davayla idare adına tescil edilir.
Bu düzenlemeden önce de Yargıtay, 6830 sayılı İstimlak Kanunu’nun yürürlüğe girdiği tarihten önceki el koymaların 221 sayılı Kanunla “kamulaştırılmış” sayıldığını kabul etmekteydi; Hukuk Genel Kurulunun yukarıda andığımız 02.03.2021 tarihli kararında bu durum açıkça belirtilmiştir.
Kamulaştırmasız El Atma Davasında Harç ve Vekalet Ücreti Nispi mi, Maktu mu?
Bu sorunun cevabı el atmanın türüne ve tarihine göre değişir. 04.11.1983 tarihinden sonraki fiili el atmalarda harç ve vekalet ücreti nispi; 09.10.1956-04.11.1983 arasındaki el atmalarda, hukuki el atmada ve 08.10.1956 öncesi tahsislerde ise maktu belirlenir.
- 09.10.1956-04.11.1983 arasındaki fiili el atmalar: Geçici 6. madde uyarınca harç ve vekalet ücreti maktudur. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 01.12.2021 tarihli ve 2021/5104 E., 2021/14280 K. sayılı kararında, 04.11.1983 tarihinden önce el atılan taşınmaz için açılıp idarenin sonradan açtığı bedel tespiti ve tescil davası nedeniyle konusuz kalan kamulaştırmasız el atma davasında da, davanın açılmasına sebebiyet veren idare aleyhine davacı lehine maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir.
- 04.11.1983 sonrasındaki fiili el atmalar: Geçici 6. maddeyi 04.11.1983 sonrasındaki el atmalara da uygulayan on ikinci ve on üçüncü fıkraları, Anayasa Mahkemesinin 13.11.2014 tarihli ve 2013/95 E., 2014/176 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle bu dönemdeki el atmalarda geçici 6. maddenin maktu harç ve vekalet ücreti kuralı uygulanmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda andığımız 24.09.2019 tarihli kararında bu dönemdeki el atmalarda nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini kabul etmiştir. 7421 sayılı Kanunla eklenen Ek 4. maddenin üçüncü fıkrası, 2942 sayılı Kanun kapsamında açılan davalarda harcın maktu alınmasını öngörmektedir. Ancak Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 17.02.2026 tarihli ve 2025/8919 E., 2026/2534 K. sayılı kararına göre bu dönemdeki fiili el atma davaları kaynağını İçtihadı Birleştirme Kararlarından aldığından “mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekâlet ücretinin nispi olarak uygulanması gerektiğinden 2942 sayılı Kanun'un Ek Madde 4'ün üçüncü fıkrasının uygulanma imkanı bulunmamaktadır”.
- Hukuki el atma: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda andığımız 10.06.2026 tarihli kararında aktarılan Özel Daire bozma kararında, Ek 1. maddeye dayanan bedel davalarında Ek 4. maddenin üçüncü fıkrasının uygulanacağı ve harcın maktu olduğu kabul edilmiştir. Kurul da oy birliğiyle, maktu harca hükmedildiğine göre “davacı lehine hükmedilmesi gereken vekâlet ücretinin de Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin ikinci kısmının ikinci bölümüne göre maktu olarak belirlenmesi gerekir” demiştir.
- 08.10.1956 öncesi tahsisler: Geçici 20. madde uyarınca harç ve vekalet ücreti maktudur.
Mahkemenin Hükmettiği Bedel Ne Zaman Ödenir?
2942 sayılı Kanun’un Ek 4. maddesine göre mahkemelerce hükmedilen bedel, tazminat, vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının ya da vekilinin davalı idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına, bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılır. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa alacak genel hükümlere göre icra yoluyla takip edilir.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu takiplerde İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesine göre icranın geri bırakılmasını isteyen idareyi teminat göstermekten muaf tutmaktaydı. Anayasa Mahkemesi, 13.05.2026 tarihli ve 2026/24 E., 2026/106 K. sayılı kararıyla bu fıkrayı “kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları” yönünden oy çokluğuyla iptal etmiştir (07.08.2026 tarihli ve 33333 sayılı Resmi Gazete). Mahkemeye göre idarenin teminat göstermeden icranın geri bırakılmasını isteyebilmesi, “malikin alacağına geç kavuşması sonucunu doğurmakta, Anayasa’nın 46. maddesinde yer alan peşin ödeme güvencesine yönelik olarak ortaya çıkan ihlali daha da ağırlaştırmaktadır”. Kararda yürürlük için ayrı bir tarih belirlenmediğinden iptal, Resmi Gazete’de yayımlandığı 07.08.2026’da yürürlüğe girmiştir.
Bu tarihten sonra kamulaştırmasız el atma tazminatı için yapılan takipte idare, icranın geri bırakılmasını isterse Ek 4. maddedeki teminat muafiyetine dayanamaz; teminat, İcra ve İflas Kanunu’nun 36. maddesindeki genel kurala göre değerlendirilir. Fıkra, Kanun kapsamındaki diğer davalarda (örneğin kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında) yürürlüktedir.
Kamulaştırmasız El Atma Hallerinde Zamanaşımı
Kamulaştırmasız el atılan taşınmazın bedeli ve el atmanın önlenmesi için açılacak davalar zamanaşımına tabi değildir; ecrimisil ise dava tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem için istenebilir.
Kamulaştırmasız el atma, mülkiyet hakkının bizzat onu korumakla görevli olan idare tarafından ihlal edilmesidir. Bu nedenle el atmanın önlenmesi ve kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davalarında zamanaşımı söz konusu değildir. 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 E., 1956/7 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında, taşınmazı yola çevrilen kişinin idare aleyhine “açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına” karar verilmiştir; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu yukarıda andığımız 02.03.2021 tarihli kararında bu kararı aktarmıştır. 2942 sayılı Kanun’un 38. maddesinde öngörülen yirmi yıllık süre de Anayasa Mahkemesinin 10.04.2003 tarihli ve 2002/112 E., 2003/33 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Ecrimisil ise haksız eylem niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin yukarıda andığımız 30.04.2019 tarihli kararında bu kural şöyle ifade edilmiştir: “25.05.1938 tarihli ve 29/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ve Yargıtayın aynı yoldaki yerleşmiş içtihatları uyarınca ecrimisil davaları beş yıllık zamanaşımına tabi olup, bu beş yıllık süre dava tarihinden geriye doğru işlemeye başlar.”
Ek 1. maddedeki beş yıllık süre ise malikin dava açma süresi değildir. Bu süre, idarenin imar planıyla kısıtlanan taşınmazı kamulaştırması ya da kısıtlılığı kaldıracak plan değişikliğini yapması için öngörülmüştür. Yargıtay, makul süre içinde imar planına uygun bir işlem yapılmamasını hukuki el atmanın gerçekleşmesi için yeterli saymaktadır.
Acele Kamulaştırma Uygulaması
Acele kamulaştırma, kamulaştırma uygulamasının özel bir şeklidir; ilgili mevzuat hükümlerinde yer alan ve sınırlı olarak sayılmış olan olağanüstü hallerin varlığı durumunda, ilgili idari makamın kamulaştırma usullerine dair bazı işlemleri sonradan tamamlamak üzere taşınmaza el koymasına ve taşınmazı acele bir şekilde kullanmasına olanak sağlayan idare hukuku müessesesidir.
Acele kamulaştırma halinde idari yargı nezdinde acele kamulaştırma kararının iptali davasının açılması mümkün olabilmektedir. Usule ilişkin oldukça teknik bir konu olan acele kamulaştırma uygulaması hakkında detaylı bilgi alabilmek için, konuya dair oldukça kapsamlı bir şekilde hazırlamış olduğumuz makalemizi okuyabilirsiniz: Acele Kamulaştırma Uygulaması ve Acele Kamulaştırma Kararının İptali Davası
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuki el atma nedeniyle hangi mahkemede dava açılır?
Yargıtay 5. Hukuk Dairesine göre taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde. Kanun’daki adli yargı cümlesinin Anayasa Mahkemesince iptali 30.01.2026’da yürürlüğe girmiş olsa da Daire, idari yargıyı görevli kılan açık bir hüküm bulunmadığından adli yargıyı görevli saymaktadır.
Kamulaştırmasız el atma davası için bir süre sınırı var mı?
Hayır. Taşınmazın bedeli ve el atmanın önlenmesi için açılan davalar zamanaşımına tabi değildir. Ecrimisil ise dava tarihinden geriye doğru en çok beş yıllık dönem için istenebilir. 08.10.1956 öncesi kamu hizmetine tahsis edilen taşınmazlar ise geçici 20. maddeye tabidir; bunlar için 12.01.1963 tarihinden sonra ileri sürülen bedel talepleri kabul edilmez.
Dava açmadan önce idareyle uzlaşma görüşmesi yapmak şart mı?
Yalnızca 09.10.1956 ile 04.11.1983 arasında fiilen el atılan taşınmazlarda şarttır. Bu taşınmazlarda geçici 6. maddedeki uzlaşma usulü uygulanmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.
Taşınmazın bedeli hangi tarihe göre belirlenir?
Taşınmazın el koyma tarihindeki özelliklerine göre dava tarihindeki değeri esas alınır. Hesap, 2942 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki esaslara göre bilirkişi kurulunca yapılır.
İmar planında okul alanında kalan taşınmaz için bedel istenebilir mi?
Evet. İdare makul süre içinde taşınmazı kamulaştırmaz ya da kısıtlılığı kaldıracak plan değişikliğini yapmazsa hukuki el atma gerçekleşir ve malik taşınmazın bedelini isteyebilir.
Kamulaştırmasız el atma davasında harç ve vekalet ücreti nispi mi, maktu mu?
El atmanın türüne ve tarihine göre değişir. 04.11.1983 sonrasındaki fiili el atmalarda nispi; 1956-1983 arasındaki el atmalarda, hukuki el atmada ve 1956 öncesi tahsislerde maktudur.
1956'dan önce yola dönüştürülen taşınmaz için bedel istenebilir mi?
Kural olarak hayır. Geçici 20. maddeye göre 08.10.1956 tarihine kadar fiilen kamu hizmetine tahsis edilen taşınmazlar tahsis tarihinde kamulaştırılmış sayılır ve 12.01.1963 tarihinden sonra ileri sürülen bedel talepleri kabul edilmez.
Mahkemenin hükmettiği bedel ne zaman ödenir?
Davacının banka hesabını idareye yazılı olarak bildirmesinden itibaren otuz gün içinde. Bu sürede ödenmeyen bedel için icra takibi yapılabilir. 07.08.2026’dan beri idare, kamulaştırmasız el atma tazminatına ilişkin takipte icranın geri bırakılmasını isterse Ek 4. maddedeki teminat muafiyetinden yararlanamaz.
