El Atmanın Önlenmesi Davası (Müdahalenin Men’i) 2026

El atmanın önlenmesi (müdahalenin men’i) davası, malikin ya da sınırlı ayni hak sahibinin, hakkının kullanılmasını engelleyen haksız müdahalenin sona erdirilmesini istediği davadır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinin ikinci fıkrasıdır; davalının kusuru aranmaz.

El Atmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men’i) Davası Nedir?

a) Tanımı ve İşlevi

El atmanın önlenmesi davası, malikin ya da sınırlı ayni hak sahibinin, hakkından kaynaklanan yetkileri hukuka aykırı biçimde engelleyen, kısıtlayan veya güçleştiren kişilere karşı açtığı eda davasıdır. Dava, müdahale gerçekleşmeden önceki hukuki durumun yeniden kurulmasını amaçlar; bu yönüyle ileriye dönük bir koruma sağlar ve geçmişe dönük zararın giderilmesini tek başına kapsamaz. Müdahale sırasında bir zarar doğmuşsa bunun giderilmesi için ayrıca ecrimisil (haksız işgal tazminatı) veya tazminat talebi gündeme gelir.

Mülkiyet hakkı, eşya üzerinde en geniş tasarruf yetkilerini veren ve herkese karşı ileri sürülebilen bir ayni haktır. Bu mutlak niteliği gereği mülkiyet, yalnız sözleşme taraflarına karşı değil, malikle hiçbir hukuki bağı bulunmayan üçüncü kişilere karşı da korunur. El atmanın önlenmesi davası, bu korumayı fiilen işleten temel araçtır. Taşınmaz işgalinden apartmanın ortak alanına müdahaleye, komşu parsele taşan yapıdan idarenin kamulaştırma yapmaksızın taşınmazı kullanmasına kadar geniş bir uygulama alanı bulunmaktadır.

b) Yasal Dayanağı

Davanın dayanağı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinin ikinci fıkrasıdır. Hüküm şöyledir:

Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesi:
“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir.”

“Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”

Madde, mülkiyet hakkının içeriğini ve bu hakka yönelik ihlallerde başvurulabilecek iki koruma yolunu birlikte düzenler: istihkak davası ve el atmanın önlenmesi davası. Hüküm, Türk Medeni Kanunu’nun dördüncü kitabında, mülkiyete ilişkin genel hükümler arasında yer alır; bu yerleşim, korumanın hem taşınır hem taşınmaz mülkiyeti bakımından geçerli genel bir ilke olduğunu gösterir.

Sınırlı ayni hak sahipleri de aynı korumadan yararlanır. İntifa hakkı sahibi, hakkın konusu malı zilyetliğinde bulundurma, yönetme, kullanma ve ondan yararlanma yetkilerine sahiptir; bu yetkileri üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir (Türk Medeni Kanunu’nun 794 ve 803. maddeleri). İntifa hakkı sahibinin, eşya üzerinde oluşan saldırının kaldırılmasını ve el atmanın önlenmesini istemesi mümkündür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, intifa hakkına dayanan davada bu ilkeyi açıkça tekrarlamıştır:

“Kuşkusuz intifa hakkı sahibinin eşya üzerinde oluşan saldırının kaldırılmasını ve elatmanın önlenmesini istemesi olanaklıdır.” (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 14.02.2019 tarihli ve 2017/8414 E., 2019/1147 K.)

Aynı koruma sükna (oturma) hakkı, üst hakkı ve geçit, kaynak, mecra gibi irtifak hakları bakımından da geçerlidir. Rehinli alacaklının durumu ise farklıdır: Türk Medeni Kanunu’nun 865. maddesi ona, rehinli taşınmazın değerini düşüren davranışlara karşı hakimden önlem isteme yetkisi verir. Bu hüküm, rehin hakkının değerini korumaya yöneliktir; el atmanın önlenmesi davasının dayanağı değildir.

c) Diğer Adları ve Kal Talebi

Uygulamada bu dava için birden fazla ad kullanılır. Bunların başında müdahalenin men’i davası gelir; Osmanlı hukuk geleneğinden devreden bu ifade, bugün de avukatlar, hakimler ve öğreti tarafından yaygın biçimde kullanılmaktadır. Tecavüzün men’i davası ise özellikle komşuluk hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda ve eski yargı kararlarında görülür. Kanun metnindeki ifade el atmanın önlenmesidir.

Kal (sökme-yıkım) davası, el atmanın önlenmesi davasından bağımsız bir dava türü değildir; aynı davada ileri sürülebilen bir istemdir. Başkasına ait arazi üzerinde izinsiz yapılan yapının ya da komşu parsele taşan kısmın kaldırılması, Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinin ikinci fıkrası ile 722 ve devamındaki maddeler çerçevesinde talep edilir. 722. madde, sahibinin rızası olmaksızın kullanılan malzemenin sökülüp kaldırılmasını, söküm aşırı zarara yol açmadığı takdirde düzenler. Yapı tamamen başkasının arazisindeyse 724. madde de uygulanır: yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa iyi niyetli taraf, uygun bir bedel karşılığında yapının ve arazinin tamamının ya da yeterli bir kısmının mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesini isteyebilir. Yapı yalnız komşu araziye taşmışsa taşan kısma ilişkin özel sonuçlar 725. maddede yer alır. Bu nedenle kal talebi, el atmanın önlenmesi talebiyle birlikte ve aynı dilekçede ileri sürülmelidir.

d) İstihkak Davasından Farkı

Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesi iki davayı birlikte düzenlediğinden, istihkak davası ile el atmanın önlenmesi davası sıkça karıştırılır. Ayrım, mülkiyetin tapuda çekişmeli olup olmamasına göre değil, istenen hukuki korumanın niteliğine göre yapılır. İstihkak davası, malı haksız olarak elinde bulunduran kişiden geri verilmesini, yani malın teslimini amaçlar. El atmanın önlenmesi davası ise mülkiyet hakkına yönelen her türlü haksız müdahalenin kaldırılmasını amaçlar. Taşınmazın tamamen işgal edilmesi de bu davanın konusudur: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, el atmanın önlenmesi talebinin taşınmazın boş teslimini ve davalının tahliyesini de içerdiğini kabul etmektedir (29.05.2024 tarihli ve 2023/1340 E., 2024/3015 K.). Her iki davada da mülkiyet hakkı çekişmeli olabilir; tapu kaydının açık olması istihkak davasını engellemez.

Taşınmazlarda mülkiyetin kime ait olduğu çekişmeliyse talep çoğu kez istihkak değil, tapu iptali ve tescil davasıdır. Mülkiyet tartışmasız olduğu halde üçüncü kişi ya da ortak taşınmazı kullanıyorsa el atmanın önlenmesi davası açılır. Davacı çevresi de farklıdır: İstihkak davasını malik ya da mülkiyet iddiasında bulunan kişi açabilirken, el atmanın önlenmesi davasını intifa hakkı sahibi ve kiracı gibi sınırlı ayni ya da şahsi hak sahipleri de açabilir.

Davanın Şartları

Davanın kabulü için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: davacının geçerli bir ayni ya da şahsi hakkının bulunması, bu hakka yönelik haksız bir müdahalenin veya somut bir müdahale tehlikesinin olması ve müdahalenin hukuki bir dayanaktan yoksun olması.

a) Hak Sahipliği

Davacının dava konusu mal üzerinde hukuken tanınmış ve geçerli bir hakkı bulunmalıdır. Tapuda malik olarak kayıtlı kişi bu davayı açabilir; tapu sicili, aksi ispatlanıncaya kadar mülkiyetin kime ait olduğunu gösteren güçlü bir karine oluşturur. Taşınırlarda zilyetlik mülkiyet karinesi doğurur (Türk Medeni Kanunu’nun 985. maddesi); davacı zilyet değilse mülkiyetini kanıtlamalıdır.

Sınırlı ayni hak sahipleri de davacı olabilir. İntifa hakkı sahibi, sükna hakkı sahibi, üst hakkı sahibi ve irtifak haklarından yararlanan kişiler, haklarının ihlali halinde bu yolu kullanabilir. Belirleyici olan, hakkın tapu siciline tescil edilmiş ya da hukuken kurulmuş olmasıdır.

Kira sözleşmesine dayanan kiracı da kiralanan taşınmazı işgal eden üçüncü kişiye karşı el atmanın önlenmesi davası açabilir. Kiracının şahsi hakkını, yani geçerli bir kira sözleşmesinin varlığını ispat etmesi gerekir; ispat edilemezse dava reddedilir. Kiracı bu davada malike tanınan Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinin ikinci fıkrasındaki ayni dava hakkına değil, kira sözleşmesinden doğan şahsi hakkına ve zilyetliğine dayanır (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 10.03.2016 tarihli ve 2015/12292 E., 2016/3106 K.). Buna karşılık davalının kiracı olduğunu ispatlaması halinde müdahale haksız sayılmaz ve dava kabul edilmez. Kiracının, kendisiyle kira ilişkisi bulunmayan üçüncü kişiye karşı kira sözleşmesine dayanarak açtığı davada görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bu uyuşmazlık kiraya veren ile kiracı arasındaki kira ilişkisinden doğmadığından, sulh hukuk mahkemesinin görevine ilişkin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uygulanmaz (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 19.01.2015 tarihli ve 2014/8369 E., 2015/579 K.; Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 24.09.2018 tarihli ve 2016/2016 E., 2018/5885 K.; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 09.11.2020 tarihli ve 2018/6936 E., 2020/6898 K.). Talep yalnız zilyetliğe dayanıyorsa sulh hukuk mahkemesi görevlidir ve aşağıda açıklanan iki ay ile bir yıllık süre işler (aynı fıkranın (c) bendi).

İntifa hakkı kurulmuş taşınmazda malikin davacı sıfatı ortadan kalkmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kuru mülkiyet ile tam mülkiyet ayrımının davacı sıfatını etkilemediğini benimsemiştir:

“Elatmanın önlenmesi davası açılabilmesi için mülkiyetin tam veya kuru mülkiyet olması davacılık sıfatını etkilemez, üzerinde intifa hakkı gibi mülkiyetten gayri ayni veya kira gibi kişisel hak bulunan taşınmaz maliki dahi elatmanın önlenmesi davası açabilir (Eraslan Özkaya, Açıklamalı-İçtihatlı Elatmanın Önlenmesi Davaları 1, Ankara, 2008, s. 32-33).” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.11.2016 tarihli ve 2014/1425 E., 2016/1039 K.)

Ancak malikin davacı sıfatı ile ecrimisil talep hakkı birbirinden ayrılır. Taşınmazın kullanma ve yararlanma yetkisi intifa hakkı sahibine ait olduğundan, intifa süresi boyunca taşınmazı kullanamayan kuru mülkiyet sahibi ecrimisil isteyemez; el atmanın önlenmesi talebi ise dinlenir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 07.11.2023 tarihli ve 2022/2279 E., 2023/5375 K.).

b) Haksız Müdahale veya Tehlike

İkinci şart, davacının hakkını kullanmasını engelleyen, kısıtlayan ya da güçleştiren bir müdahalenin bulunması veya böyle bir müdahalenin gerçekleşme tehlikesinin somut olarak ortaya çıkmasıdır. Müdahale doğrudan fiziki bir eylemle olabileceği gibi dolaylı yollarla da gerçekleşebilir. Başkasının arazisine izinsiz yapı yapmak, taşınmazı işgal etmek, tarlayı ekip biçmek doğrudan; komşu parselden gelen sürekli duman, koku, gürültü ya da su akışının değiştirilmesi dolaylı müdahale örnekleridir.

Dava, kural olarak devam eden müdahalelere karşı açılır. Müdahale dava tarihinden önce sona ermiş ve tekrarlanma tehlikesi somut biçimde kalmamışsa dava açılmasında hukuki yarar bulunmaz; hukuki yarar dava şartı olduğundan dava usulden reddedilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi ve 115. maddesinin ikinci fıkrası). Yargıtay, müdahalenin dava tarihinden önce son bulduğunu saptadığında hukuki yarar yokluğu nedeniyle ret gerektiğini belirtmektedir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 14.12.2020 tarihli ve 2018/6993 E., 2020/8178 K.). Müdahale dava açıldığında mevcut olup yargılama sırasında sona ererse talep konusuz kalır ve karar verilmesine yer olmadığına hükmolunur; yargılama giderleri Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 331. maddesine göre takdir edilir. Müdahalenin tekrarlanma tehlikesi somut biçimde sürüyorsa dava açılabilir. Komşuluk hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda kural olarak zararın doğmuş olması aranır; ancak zararın yakın gelecekte doğması pek muhtemel veya muhakkaksa zararın doğması beklenmeden dava açılabilir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 03.11.2022 tarihli ve 2021/6249 E., 2022/6603 K.).

c) Müdahalenin Haksız Olması ve Kusurun Aranmaması

Müdahale, bir kanun hükmüne ya da geçerli bir sözleşmeye dayanıyorsa haksız sayılmaz. Süresi dolmuş ancak usulüne uygun feshedilmemiş kira sözleşmesine dayanarak taşınmazda oturmaya devam eden kiracının durumu, hukuki bir ilişkiye dayandığı ölçüde el atma sayılmaz; bu halde tahliye prosedürü işletilir. Hiçbir hakka dayanmaksızın taşınmazı işgal eden kişi ise haksız müdahalede bulunmaktadır.

Davalının kusurlu olması aranmaz. Dava, kusur sorumluluğuna değil mülkiyet hakkının korunmasına dayanır. Komşu parselin sınırını yanlışlıkla aşan ya da harita hatası nedeniyle başkasının arazisini kullanan kişi iyi niyetli olsa bile dava ile karşılaşabilir:

“Komşuluk hukukundan kaynaklanan elatmanın önlenmesi davalarında, davalının kusurlu olması aranmaz.” … “Davalının hiçbir kusuru olmasa dahi, elatmanın önlenmesine, eski hale getirme ve tazminata hükmedilebilir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 03.11.2022 tarihli ve 2021/6249 E., 2022/6603 K.)

Kusur, komşuluk hukukundan doğan tazminat taleplerinde de aranmaz. Buna karşılık ecrimisil, taşınmazı kötü niyetle kullanan zilyetten istenir; iyi niyetli zilyet ecrimisille sorumlu tutulmaz.

d) İspat Yükü

Türk Medeni Kanunu’nun 6. maddesi ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesi uyarınca ispat yükü, kural olarak iddiasını ileri süren tarafa aittir. Davacı, öncelikle mal üzerinde geçerli bir ayni ya da şahsi hakkı bulunduğunu kanıtlar; taşınmazlarda tapu kaydı, sınırlı ayni haklarda tescil, şahsi haklarda kira sözleşmesi bu amaca hizmet eder. Ardından müdahalenin varlığını ve haksızlığını ispatlar. Davalı ise müdahaleyi hiç gerçekleştirmediğini ya da müdahaleye dayandığı geçerli bir hakkın bulunduğunu ispatlarsa dava reddedilir.

Taraflar: Davacı ve Davalı

a) Tapu Maliki, Paydaş ve Mirasçı

Taşınmazlarda davanın birincil davacısı tapu sicilinde malik olarak kayıtlı kişidir. Malik, taşınmazı fiilen elinde bulundurmasa da dava hakkını yitirmez. Malikin ölümü halinde mirasçılar bu hakkı devralır; mirasçılık belgesinin mahkemeye sunulması gerekir. Ticaret şirketleri, dernekler, vakıflar ve kamu tüzel kişileri de kendi adlarına tescilli taşınmazlar bakımından davacı olabilir.

Paylı mülkiyette her paydaş, diğerlerinin onayını almaksızın tek başına el atmanın önlenmesi davası açabilir. Paydaş bu davayı kendi payı oranında açabileceği gibi, Türk Medeni Kanunu’nun 693. maddesinin üçüncü fıkrası ona bölünemeyen ortak menfaatlerin korunmasını diğer paydaşları temsilen isteme yetkisi verdiğinden, ortak malın tamamı için de açabilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 26.02.2025 tarihli ve 2023/1070 E., 2025/84 K.). Davalı da paydaşsa sonuç değişir: davanın kabulü halinde davacının payı oranında el atmanın önlenmesine karar verilir; davalı paydaşın payından doğan kullanım hakkını tamamen ortadan kaldıran mutlak bir hüküm kurulamaz (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 01.06.2022 tarihli ve 2021/4487 E., 2022/3960 K.; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 25.09.2025 tarihli ve 2024/4741 E., 2025/3864 K.). Elbirliği mülkiyetinde de mirasçılardan biri, diğerlerinin rızasına veya miras şirketine temsilci atanmasına gerek olmaksızın dava açabilir.

Kal (yıkım) da isteniyorsa kural değişir. Haksız yapı taşınmazın bütünleyici parçası olduğundan bütün paydaşların payları oranında mülkiyetindedir; bu nedenle yıkım davasında kural olarak bütün paydaşların taraf olması gerekir. Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği aynı kararda bu kuralın istisnasını da göstermiştir: paydaşlar arasında kullanılacak kısımları belirleyen bir anlaşma ya da fiili bir kullanım biçimi oluşmuşsa ve yıkımı istenen yapının bulunduğu bölümde davacı paydaşlar dışındaki maliklerin hak iddiası yoksa, yalnız hak iddia eden paydaşın dava açması yeterli görülür. Elbirliği mülkiyetinde de yıkım dava dışı ortakların hakkını etkileyeceğinden, onlar davaya katılmadan yıkım kararı verilemez; bu ilke, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 10.03.2025 tarihli ve 2025/846 E., 2025/1390 K. sayılı kararında aktarılan ilk bozma kararında yer alır.

Paydaşların birbirine karşı açtığı davalarda inceleme farklılaşır. Yargıtay, öncelikle tüm paydaşları bağlayan harici bir taksim sözleşmesinin, özel parselasyon planının ya da fiili kullanma biçiminin bulunup bulunmadığının araştırılmasını istemektedir:

“paydaşlar arasındaki elatmanın önlenilmesi davalarında öncelikle tüm paydaşları bağlayan harici bir taksim sözleşmesi ve özel bir parselasyon planının olup olmadığı veya fiili kullanma biçiminin oluşup oluşmadığı üzerinde özenle durulmalı” (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 18.09.2018 tarihli ve 2018/2080 E., 2018/15880 K.)

Böyle bir taksim yoksa uyuşmazlık paylı mülkiyet hükümlerine göre çözülür. Payından az yer kullandığını ileri süren paydaşın durumu ise farklıdır; onun sorunu el atmanın önlenmesi davasıyla değil, kesin sonuç getiren taksim veya ortaklığın satış yoluyla giderilmesi davasıyla çözülür:

“payından az yer kullandığını ileri süren paydaşın sorununu elatmanın önlenilmesi davası ile değil, kesin sonuç getiren taksim veya şuyun satış yoluyla giderilmesi davası açmak suretiyle çözümlemesi gerekmektedir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 01.06.2022 tarihli ve 2021/4487 E., 2022/3960 K.)

Ortaklığın giderilmesi davasının açılmış olması da el atmanın önlenmesi talebine engel değildir; taşınmaz satılmadıkça paydaşın kullanımına yönelik müdahale sürer.

b) Zilyet

Zilyet, mal üzerinde fiili hakimiyeti bulunan kişidir. Zilyetlik başlı başına bir hak değil, hukuken korunan fiili bir durumdur. Yalnız zilyetliğe dayanan dava, mülkiyete dayanan davadan farklı bir zemine oturur ve farklı süre rejimine tabidir. Türk Medeni Kanunu’nun 982. ve devamındaki maddeleri uyarınca zilyet, zilyetliğini bozan ya da tehdit eden kişilere karşı dava açabilir; ancak bu davanın süresi kısadır (ayrıntısı aşağıda, zamanaşımı ve hak düşürücü süre bölümündedir). Uygulamada taşınmazlarda zilyedin arkasında çoğunlukla bir mülkiyet ya da şahsi hak bulunduğundan, dava bu haklara dayanılarak açılır.

Taşınmaz zilyedi için mahkeme dışında idari bir yol da vardır. 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun, gerçek ya da tüzel kişilerin zilyedi bulunduğu taşınmazlara yapılan tecavüz ve müdahaleleri kapsar; yalnız su yolu ya da kaynakla sınırlı değildir (Kanunun 1. maddesi). Başvuru, taşınmaz merkez ilçe sınırları içindeyse valiliğe, diğer ilçelerde kaymakamlığa yapılır; müdahalenin önlenmesine karar verilirse taşınmaz yerinde zilyedine teslim edilir (2. madde). Başvuru, müdahalenin öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde yapılmalıdır; müdahalenin üzerinden bir yıl geçtikten sonra başvurulamaz. Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerle kamunun yararlanmasına ayrılmış taşınmazlarda süre aranmaz (4. madde). Soruşturma en geç on beş gün içinde tamamlanarak karara bağlanır (6. madde). Başvuru sırasında anlaşmazlık dava konusu yapılmışsa ya da mahkemece ihtiyati tedbir kararı verilmişse bu Kanun uygulanmaz; önce dava açan, idari yolu kullanamaz. İdari önleme kararı varken de taşınmaz anlaşmazlığına ilişkin dava açılabilir, ancak dava açılmadan mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınamaz (14. madde).

c) Davalı

Davalı, davacının hakkını haksız biçimde engelleyen, kısıtlayan veya müdahale eden kişidir. Davalının malik olması gerekmez (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 01.12.2020 tarihli ve 2018/6832 E., 2020/7754 K.). Ancak husumet, müdahaleyi gerçekleştiren, sürdüren ya da hukuken kaldırmakla yükümlü olan kişiye yöneltilir; taşınmazla yalnız bağlantılı olmak davalı sıfatı vermez (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 27.02.2017 tarihli ve 2015/5919 E., 2017/868 K.). Davalının gerçek ya da tüzel kişi olması, iyi niyetli veya kötü niyetli hareket etmesi sonucu değiştirmez. Satışı tamamlanan taşınmazı tahliye etmeyen eski malik, sözleşmesiz biçimde komşu araziye giren üçüncü kişi ya da müdahaleyi fiilen sürdüren kişi davalı olabilir.

Paylı mülkiyette kendi payını aşarak diğer paydaşların kullanımını engelleyen ortak ile miras ortaklığında taşınmazı tek başına kullanan mirasçı da davalı sıfatını taşır. Bu davalarda yine harici taksim ve fiili kullanım araştırması yapılır; davalı, kullanımını tüm paydaşları bağlayan bir anlaşmaya dayandırıyorsa müdahalenin haksızlığı ortadan kalkabilir.

d) İdare Aleyhine Dava: Fiili ve Hukuki El Atma

İdare, kamulaştırma usulünü işletmeksizin özel mülke fiilen el koyduğunda kamulaştırmasız fiili el atma söz konusu olur. İdarenin taşınmaza fiziksel olarak el koyması, üzerinde yapı inşa etmesi, yol açması ya da taşınmazı kamu hizmetine tahsis etmesi bu kapsamdadır. Bu davaların adli yargıda görüleceği, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli ve 1/6 sayılı kararı ile yerleşmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.11.2021 tarihli ve 2017/2328 E., 2021/1392 K.).

Hukuki el atma ise fiziksel müdahale olmaksızın, imar planıyla taşınmazın yeşil alan, yol, park gibi kamusal bir işleve ayrılması ve uzun süre kamulaştırma ya da takas yapılmaması sonucu malikin taşınmazı kullanamamasıdır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun Ek 1. maddesi idareye, uygulama imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıl içinde imar programı ya da imar uygulaması yapma ve bu taşınmazları kamulaştırma ya da kısıtlılığı kaldıracak plan değişikliği yapma yükümlülüğü yükler. Bu beş yıl idarenin yükümlülüğüne ilişkindir, dava açmanın şartı olarak düzenlenmemiştir; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, makul süre içinde imar planına uygun bir işlem yapılmamasını kamulaştırmasız el atmanın gerçekleşmesi için ölçüt almaktadır.

Bu uyuşmazlıkta görev kuralı son yıllarda birkaç kez değişmiştir. Ek 1. maddenin ilk halindeki, maliklerin idari yargıda dava açabileceğine ilişkin cümle, Anayasa Mahkemesinin 20.12.2018 tarihli ve 2016/181 E., 2018/111 K. sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Maddeye daha sonra 7421 sayılı Kanunla eklenen ve bedel davalarının adli yargıda görüleceğini öngören cümle de Anayasa Mahkemesinin 16.01.2025 tarihli ve 2024/135 E., 2025/20 K. sayılı kararıyla iptal edilmiş; karar 30.04.2025 tarihli ve 32886 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış, iptal 30.01.2026’da yürürlüğe girmiştir. Bugün Ek 1. maddede görevli yargı yerini belirten bir cümle yoktur.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, iki iptalden sonra verdiği kararlarda da oy birliğiyle adli yargıyı görevli saymıştır. Daire bu sonuca, 1956 tarihli içtihadı birleştirme kararını ve Hukuk Genel Kurulunun adli yargıyı görevli sayan 15.12.2010 tarihli ve 2010/5-662/651 sayılı kararını da gözeterek varmıştır:

“2942 sayılı Kanun'da açıkça idari yargının görevli olduğuna ilişkin düzenleme de bulunmadığından Adli Yargının görevli olduğunun kabulü ile işin esasına ilişkin bir karar verilmelidir.” (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 24.02.2026 tarihli ve 2025/7595 E., 2026/3211 K.)

Daire, görev yönünden adli yargıyı kabul etmiş; ancak dava konusu imar planları idari yargıda iptal edildiğinden esastan davanın reddi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur. Aynı Daire, 26.02.2026 tarihli ve 2025/9029 E., 2026/3406 K. sayılı kararında da adli yargıda verilen bedel hükmünü onamıştır.

Uyuşmazlık Mahkemesi de 2026 yılında verdiği iki kararda, imar planı nedeniyle kamulaştırmasız el atmaya dayanan bedel ve tazminat davalarında adli yargıyı görevli saymıştır (09.03.2026 tarihli ve 2026/22 E., 2026/141 K.; 13.04.2026 tarihli ve 2026/153 E., 2026/161 K.; ikisi de oy birliğiyle). Ancak Mahkeme bu sonucu, davanın açıldığı tarihte 7421 sayılı Kanunla eklenen cümlenin yürürlükte olmasına dayandırmış ve o cümle bulunmasaydı uyuşmazlığın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2., 12. ve 13. maddeleri uyarınca idari yargıda tam yargı davasının konusu olacağını açıkça yazmıştır. Mahkeme ayrıca Anayasa Mahkemesinin iptal kararının yargı yolunun değişmesini gerektirecek bir durum yaratmadığını belirtmiştir. İptalin yürürlüğe girdiği 30.01.2026’dan sonra açılan davalar için Uyuşmazlık Mahkemesinin yerleşmiş bir içtihadı henüz yoktur; bu nedenle görev konusu bu davalar bakımından tartışmalı kabul edilmeli, dava açılmadan önce talep içeriği netleştirilmeli ve güncel Yargıtay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararları gözden geçirilmelidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yalnız imar kısıtlamasına dayanan hukuki el atmada idari yargıyı görevli sayan 16.11.2016 tarihli ve 2014/1405 E., 2016/1059 K. sayılı kararı ise 7421 sayılı Kanunla eklenen cümleden önceki döneme aittir; Kurul bu sonuca, imar planıyla getirilen kısıtlamadan doğan tazminat davalarının idari yargıda görüleceğini kabul eden 30.10.2013 tarihli kararını izleyerek varmıştır. Yargı yolu hatasının sonucu aşağıda, Görev ve Yetki Hatasının Sonucu bölümünde açıklanmıştır.

İmar planının iptali gibi idari işlemin kendisine yönelen talepler idari yargının konusudur; idari yargıda dava açma süresi kural olarak altmış gündür (2577 sayılı Kanun’un 7. maddesi). Kamulaştırmasız el atma konusunun ayrıntısı kamulaştırmasız el atma davaları yazımızda ele alınmıştır.

Sık Karşılaşılan El Atma Türleri

a) Taşkın Yapı

Taşkın yapı, bir kişinin kendi arazisinde inşa ettiği yapının komşu parselin sınırını aşmasıdır. Balkon, çatı saçağı, duvar ya da garajın komşu parsele uzanması bu kapsamdadır. Arazi maliki, taşan kısmın kaldırılmasını isteyebilir; ancak taşkın yapıya ilişkin özel hükümler bu talebi sınırlar.

Türk Medeni Kanunu’nun 725. maddesi:
“Bir yapının başkasına ait araziye taşırılan kısmı, eğer yapıyı yapan malik taşırılan arazi üzerinde bir irtifak hakkına sahip bulunuyorsa, ona ait taşınmazın bütünleyici parçası olur. Böyle bir irtifak hakkı yoksa, zarar gören malik taşmayı öğrendiği tarihten başlayarak onbeş gün içinde itiraz etmediği, aynı zamanda durum ve koşullar da haklı gösterdiği takdirde, taşkın yapıyı iyiniyetle yapan kimse, uygun bir bedel karşılığında taşan kısım için bir irtifak hakkı kurulmasını veya bu kısmın bulunduğu arazi parçasının mülkiyetinin kendisine devredilmesini isteyebilir.”

İyi niyetli yapı sahibi, bu iki koşul gerçekleştiğinde taşan kısmın hukuki durumunu bedel karşılığında koruyabilir. “Durum ve koşulların haklı göstermesi” ölçütü, imar durumuna göre ifrazın mümkün olması ve ifraz halinde arazi malikinin uğrayacağı zararla taşkın yapı sahibinin elde edeceği yarar arasında aşırı fark bulunmaması biçiminde anlaşılmaktadır. Kötü niyetli yapı sahibi ise bu korumadan yararlanamaz; kural olarak aşırı zarar bulunup bulunmadığına bakılmaksızın taşan kısmın yıkımına karar verilir. Yargıtay, iyi niyetin ispatının kural olarak yapı sahibine ait olduğunu, ancak iyi niyet savunması defi değil itiraz niteliği taşıdığından ve kamu düzenini ilgilendirdiğinden mahkemece resen gözetileceğini kabul etmektedir.

“iyiniyet sav ve savunması def'i olmayıp itiraz niteliği taşıdığından ve kamu düzeni ile ilgili bulunduğundan mahkemece kendiliğinden (re'sen) göz önünde tutulmalıdır.” … “komşu taşınmaz malikinin veya o taşınmazda mülkiyetten başka ayni hak sahibi olup ta zarar gören kimselerin taşınmaza elatıldığını öğrendikleri tarihten itibaren onbeş gün içerisinde itiraz etmeleri, yapı malikinin iyiniyetli sayılması olanağını ortadan kaldırır.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 28.05.2015 tarihli ve 2015/3007 E., 2015/7832 K.)

On beş günlük süre, taşmanın öğrenilmesinden başlar; itiraz hiçbir şekle bağlı değildir. Yargıtay, sürenin başlangıcını yapının görünebilir hale geldiği tarihe göre belirlemekte, malikin öğrenmesini engelleyen öznel nedenleri dikkate almamaktadır. Taşma inşaat halindeyken tespit edilirse itirazın ve ihtiyati tedbir talebinin geciktirilmemesi, telafisi güç hak kayıplarını önler.

b) Araziyi Ekip Biçmek veya İşgal Etmek

Başkasına ait araziyi herhangi bir hakka dayanmaksızın ekmek, biçmek ya da fiilen kullanmak doğrudan el atma niteliğindedir. Araziye izinsiz baraka kurmak veya geçici depo yapmak da aynı kapsamdadır. Belirleyici olan, müdahalenin dava tarihi itibarıyla devam ediyor olmasıdır; ürün hasat edilmiş ve arazi boşaltılmışsa el atmanın önlenmesi davası değil, geçmiş dönem için ecrimisil davası açılır. Arazinin zilyedi, dava açmadan önce, yukarıda anlatılan kısa süreler içinde 3091 sayılı Kanundaki idari yola da başvurabilir.

c) İzinsiz Geçit Kullanımı

Başkasına ait arazi üzerinden geçit hakkı ya da benzeri bir irtifak hakkına dayanmaksızın geçmek, mülkiyet hakkına yönelik haksız müdahaledir. Bu uyuşmazlık özellikle kırsal alanlarda, komşu parsele ulaşmak için kullanılan patikalar nedeniyle ortaya çıkar. Geçen kişinin kurulmuş bir geçit hakkı yoksa arazi maliki el atmanın önlenmesi davası açabilir. Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan komşu ise, tam bir bedel karşılığında geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir (Türk Medeni Kanunu’nun 747. maddesi). Bu zorunlu geçit davasını geçide muhtaç komşu açar ve dava açmadan önce arabulucuya başvurması gerekir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, arabuluculuğun dava şartı olarak getirildiği 01.09.2023’ten sonra arabulucuya başvurulmadan açılan geçit hakkı davasında verilen usulden ret kararını onamıştır (18.06.2025 tarihli ve 2025/2206 E., 2025/3077 K.).

d) Kat Mülkiyetinde Ortak Alanlara Müdahale

Kat mülkiyetine tabi taşınmazlarda otopark, merdiven holü, çatı, sığınak ve bahçe gibi ortak yerler, kat maliklerinin arsa payları oranında ortak mülkiyetindedir (634 sayılı Kanunun 16. maddesi). Bir kat malikinin ya da üçüncü kişinin bu alanları diğer kat maliklerinin rızası olmaksızın kişisel kullanımına alması haksız müdahale oluşturur. Ortak yerlerin kullanımına ilişkin kararlar kat malikleri kurulunca beşte dört çoğunlukla alınabilir; ortak yerlerde inşaat, onarım ve tesis için de kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası aranır. Mimari projede oybirliğini gerektiren esaslı değişiklikler bu çoğunlukla yapılamaz (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 15.12.2021 tarihli ve 2021/12684 E., 2021/15128 K.). Ortak yer ve tesislerdeki bir bozukluğun ana yapıya zarar verdiği ve acilen onarılması gerektiği ya da ana yapının güçlendirilmesinin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilirse, onarım ve güçlendirme için kat maliklerinin rızası aranmaz (634 sayılı Kanunun 19. maddesinin ikinci fıkrası). Ana yapının dış duvarlarının, çatısının ya da damının reklam amacıyla kiralanması ise önemli bir yönetim işidir ve bütün kat maliklerinin oybirliğiyle vereceği kararı gerektirir; bunun için beşte dört çoğunluk yetmez (634 sayılı Kanunun 45. maddesi). Otoparkın depoya dönüştürülmesi, sığınağın bağımsız bölüme katılması, çatının izinsiz kiraya verilmesi ya da cepheye izinsiz reklam panosu yerleştirilmesi tipik örneklerdir. Bu davalarda görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (ayrıntısı aşağıda, görevli ve yetkili mahkeme bölümündedir); ortak yere müdahale bir bağımsız bölümün kiracısından gelse de görev değişmez (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.11.2025 tarihli ve 2017/1258 E., 2025/693 K., oy çokluğuyla).

Ortak yere müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme davası mülkiyet hakkına dayanılarak açılır. Bu nedenle yönetici bu davayı ancak ana taşınmazda kat maliki ise ya da kat malikleri kurulu ona bu konuda özel yetki vermişse açabilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 11.02.2026 tarihli ve 2025/144 E., 2026/56 K., oy çokluğuyla). Kat mülkiyetine henüz geçilmemiş, kat irtifakı kurulmuş yapılarda da yapı fiilen tamamlanmış ve bağımsız bölümlerin üçte ikisi fiilen kullanılmaya başlanmışsa, ana taşınmazın yönetiminde kat mülkiyeti hükümleri uygulanır (634 sayılı Kanunun 17. maddesinin üçüncü fıkrası).

e) Dolaylı Müdahaleler: Manzara, Gürültü, Koku

Mülkiyet hakkının kullanımını kısıtlayan dolaylı müdahaleler de davanın kapsamındadır. Komşu parseldeki yapı nedeniyle manzaranın ve güneş ışığının engellenmesi, süregelen gürültü veya koku, taşınmaza moloz ya da çöp dökülmesi bu kapsamdadır. Davanın başarıya ulaşması için salt kişisel rahatsızlık yetmez; müdahalenin mülkiyet hakkının kullanımını gerçek anlamda engellemesi ve normal bir insanın hoşgörü sınırını aşması gerekir. Bu ölçüt, Türk Medeni Kanunu’nun 737. maddesindeki taşkınlık yasağına dayanır: malik, komşularını olumsuz etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür; yerel adete uygun ve kaçınılmaz taşkınlıklardan doğan denkleştirme hakları saklıdır. Yargıtay, hoşgörü sınırının davacının öznel duyarlılığına göre değil, objektif ölçüte göre belirleneceğini; taşkın kullanım saptanırsa müdahalenin tamamen kaldırılması ile tahammül sınırına çekilmesi arasında tarafların yarar dengesi gözetilerek en uygun çözümün seçileceğini kabul etmektedir. Salt imara aykırılık iddiası ise idare hukukunu ilgilendirir ve tek başına bu davanın kabulüne yetmez.

f) Su Yoluna ve Kaynağa Müdahale

Özel mülkiyete tabi araziden geçen su yoluna, kaynağa ya da sulama arkına yapılan izinsiz müdahale de dava konusu olabilir. Komşunun ürünlerini sulamak için başkasının arazisine izinsiz ark açması, mevcut su yolunu saptırması veya kaynağın kullanımını engellemesi bu kapsamdadır. Su yoluna yapılan müdahalede de zilyet, yukarıda Zilyet bölümünde anlatılan 3091 sayılı Kanundaki idari yola, süresi içinde kaymakamlığa ya da valiliğe başvurarak gidebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

a) Kural: Asliye Hukuk Mahkemesi

El atmanın önlenmesi davasında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesi, aksine bir düzenleme bulunmadıkça malvarlığı haklarına ilişkin davalarda asliye hukuk mahkemesini görevli kılar. Dava, mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin olduğundan ve özel bir görev hükmü bulunmadığından bu mahkemede görülür. Dava değeri görevi değiştirmez; taşınırlara yönelik el atmalarda da aynı kural geçerlidir.

b) Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevli Olduğu Haller

El atma uyuşmazlıklarında görev üç halde sulh hukuk mahkemesine geçer. Bunlar, kiraya veren ile kiracı arasındaki kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi), yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar (aynı fıkranın (c) bendi) ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklardır:

Kat Mülkiyeti Kanunu’nun Ek 1. maddesi:
“Bu Kanunun uygulanmasından doğacak her türlü anlaşmazlık sulh mahkemelerinde çözümlenir.”

Kat mülkiyetine tabi taşınmazın ortak alanına yapılan müdahalede görevli mahkeme bu nedenle sulh hukuk mahkemesidir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, ortak alana müdahalenin önlenmesi isteminde bu görev kuralını uygulamıştır (04.04.2016 tarihli ve 2016/1538 E., 2016/3880 K.).

Paydaşlar arasındaki el atmanın önlenmesi davası ise aynı fıkranın (b) bendindeki paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davası değildir; bu dava genel kurala göre asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yukarıda anılan paydaş davalarına ilişkin Yargıtay kararları da asliye hukuk mahkemesi kararları üzerine verilmiştir. Kiracının üçüncü kişiye karşı davası için yukarıda anlatılan kural geçerlidir.

c) Yetkili Mahkeme

Taşınmazlarda yetki kesin kurala tabidir:

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesi:
“Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.”

Bu yetki emredicidir; taraflar aksini kararlaştıramaz. Birden fazla taşınmazı etkileyen müdahalede taşınmazlardan birinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Taşınırlarda kesin yetki yoktur; genel yetki kuralları uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

d) Görev ve Yetki Hatasının Sonucu

Yanlış mahkemede açılan dava, esasa girilmeksizin görevsizlik veya yetkisizlik kararıyla sonuçlanır. Kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurulması halinde dosya görevli mahkemeye gönderilir; aksi halde dava açılmamış sayılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 20. maddesi). Dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir. Bu nedenle görev ve yetki tespiti dava açılmadan önce yapılmalıdır.

Yargı yolu hatasında sonuç farklıdır. Adli yargıda açılan dava, örneğin hukuki el atmaya dayanan bir bedel davası, idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle reddedilirse Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 20. maddesi uygulanmaz ve dosya idare mahkemesine gönderilmez. Görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli idare mahkemesinde dava açılmalıdır; idari dava açma süresi henüz dolmamışsa o süre içinde de açılabilir (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 9. maddesi). Bu durumda açılacak tam yargı davasında idareye ön başvuru şartı aranmaz (aynı Kanunun 13. maddesinin ikinci fıkrası).

Dava Nasıl Açılır?

a) Dava Dilekçesi

Dava, yetkili mahkemeye hitaben yazılan dilekçeyle açılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 119. maddesi dilekçede bulunması zorunlu unsurları sayar: mahkemenin adı, tarafların kimlik ve iletişim bilgileri, dava konusu, iddiaların dayandığı vakıalar, hukuki sebepler, deliller ve talep sonucu. Taşınmazlarda taşınmazın ili, ilçesi, mahallesi, ada ve parsel numarası tapu kaydına uygun biçimde yazılmalıdır.

Dilekçede müdahalenin ne zaman başladığı, nasıl sürdüğü ve hangi biçimde gerçekleştiği somut olgularla anlatılmalı; Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesine ve varsa ilgili diğer hükümlere atıf yapılmalıdır. Talep sonucunda müdahalenin önlenmesi, gerekiyorsa tahliye, yıkım ve eski hale getirme istemleri açıkça gösterilmelidir. Belirsiz ya da eksik talep, mahkemenin davanın kapsamını belirlemesini güçleştirir ve bazı taleplerin karara bağlanmamasına yol açar.

Dava açılırken başvurma harcı ile gider avansı yatırılır. Avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa mahkeme, eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 120. maddesinin ikinci fıkrası).

b) Deliller

Davacı, hem hak sahipliğini hem de müdahalenin varlığını kanıtlamalıdır. Tapu kaydı, kadastro paftası, imar planı kayıtları, mirasçılık belgesi, sınırlı ayni haklarda tescil belgesi ve kiracıda kira sözleşmesi hak sahipliğini gösterir. Müdahalenin varlığı ve devamı ise tarih ve saat bilgisi taşıyan fotoğraflar, video kayıtları, uydu görüntüleri, tanık beyanları ve keşifle ortaya konur. Taşkın yapı, sınır ihtilafı ve ecrimisil hesabı içeren davalarda keşif ile bilirkişi incelemesi belirleyici olur; bilirkişi raporu müdahalenin varlığını, kapsamını ve gerektiğinde yıkım maliyetini gösterir.

c) İhtiyati Tedbir

Müdahale dava sürerken devam edebilir ve kapsamı büyüyebilir. Bu riski önlemek için davacı, dava dilekçesiyle birlikte ya da dava açıldıktan sonra ihtiyati tedbir isteyebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. ve devamındaki maddeleri uyarınca mahkeme, müdahalenin geçici olarak durdurulmasına, inşaatın askıya alınmasına ya da taşınmazın mevcut durumunun korunmasına karar verebilir. Tedbir talebinde hakkın ve gecikme halinde doğacak zararın yaklaşık olarak ispatı yeterlidir; tam ispat aranmaz. Mahkeme kural olarak teminat karşılığında tedbir kararı verir; resmi belgeye veya kesin delile dayanan ya da aciliyet gerektiren hallerde teminatsız karar verilebilir. İnşaat sürerken ya da arazi hızla tahrip edilirken tedbir talebinin geciktirilmemesi, geri dönülemez zararları önler. Tedbirin haksız çıkması halinde, lehine tedbir kararı verilen taraf bu nedenle uğranılan zararı tazminle yükümlüdür (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 399. maddesi).

d) Arabuluculuk Dava Şartı

Bu dava bakımından en sık yapılan usul hatası, arabuluculuğun hiçbir halde gerekmediği varsayımıdır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesi, belirli uyuşmazlıklarda arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir:

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesi:
“Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:”

“a) Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar.”

“b) Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.”

“c) 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklar.”

“ç) Komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar.”

Buna göre komşuluk hukukundan doğan el atmanın önlenmesi davalarında, kat mülkiyetinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda ve taşınmazın paylaştırılmasına ya da ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Başvuru yapılmadan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanunun 18/A maddesi).

Arabuluculuk başvurusu davalı yapılacak bütün maliklerle yürütülmelidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin onadığı bir dosyada, komşuluk hukukundan kaynaklanan el atmanın önlenmesi, kal ve eski hale getirme davası açılmadan önce arabulucuya başvurulmuştu; davacıların temyiz dilekçesindeki anlatıma göre arabulucu eksik kalan kat maliklerine davet göndermiş, ancak onlarla görüşülmeden anlaşamama tutanağı düzenlenmişti. İlk derece mahkemesi, dava tarihindeki malikler açısından arabuluculuk dava şartının yerine getirilmediği gerekçesiyle davayı usulden reddetmiş; istinaf başvuruları esastan reddedilmiş, Daire de kararı kısa bir onama gerekçesiyle onamıştır (08.05.2025 tarihli ve 2025/1109 E., 2025/2510 K.). Daire aynı yönde, komşuluk hukukundan kaynaklanan tazminat davasında da usulden ret kararını onamıştır (22.06.2026 tarihli ve 2025/5592 E., 2026/3390 K.). Zorunlu geçit hakkı kurulması davası da arabuluculuğa tabidir; Daire, 01.09.2023’ten sonra arabulucuya başvurulmadan açılan geçit davalarında verilen usulden ret kararlarını onamıştır (18.06.2025 tarihli ve 2025/2206 E., 2025/3077 K.; 06.10.2025 tarihli ve 2025/3607 E., 2025/4049 K.).

Komşu parseldeki inşaatın komşuluk hukukuna aykırı etkilerine dayanan el atmanın önlenmesi ve kal davası da bu kapsamdadır: yukarıda anılan 2025/2510 sayılı karar, davacıların komşu parselde hukuka aykırı inşa edilen yapıların manzarayı ve hava akımını kestiğini ileri sürdüğü böyle bir davaya ilişkindir ve orada arabuluculuk dava şartı aranmıştır. Açık kalan, davacının arazisine taşan yapıya (Türk Medeni Kanunu’nun 725. maddesi) dayanan davadır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, komşu parsele taşan bina nedeniyle açılan bir davayı “komşuluk hukukuna dayalı el atmanın önlenmesi, kâl” istemi olarak nitelendirmiştir; ancak o dava arabuluculuk dava şartı getirilmeden önce açıldığından kararda arabuluculuk incelenmemiştir (27.11.2023 tarihli ve 2023/4906 E., 2023/5725 K.). Bu nitelendirme karşısında taşkın yapı davalarında da güvenli yol, dava açmadan önce davalı yapılacak bütün malikleri kapsayan bir arabuluculuk başvurusu yapmaktır.

Üçüncü kişinin hukuki dayanaktan yoksun işgali, satış sonrası taşınmazı tahliye etmeyen eski malik ya da sözleşmesiz kullanım gibi komşuluk ilişkisinden doğmayan el atmalarda ise arabuluculuk dava şartı yoktur; dava doğrudan açılabilir. Uygulamada bu ayrım, uyuşmazlığın komşuluk hukukundan mı yoksa genel mülkiyet korumasından mı kaynaklandığına göre yapılır.

Yargılama Süreci

a) Yargılama Usulü

Mülkiyet ya da sınırlı ayni hakka dayanan davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür ve yazılı yargılama usulüne tabidir. Dilekçe teatisi dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle tamamlanır; davalıya cevap için iki hafta verilir, mahkeme haklı görülen başvuru üzerine bu süreyi bir aya kadar uzatabilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 127. maddesi). Ardından ön inceleme duruşması yapılır, çekişmeli vakıalar belirlenir ve sulh imkanı araştırılır.

Yalnız zilyetliğe dayanan davalarda sulh hukuk mahkemesi basit yargılama usulünü uygular; dilekçe teatisi dava ve cevap dilekçesiyle sınırlıdır, cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır.

b) Keşif ve Bilirkişi

Sınır uyuşmazlığı, taşkın yapı, arazi bölünmesi ve müdahalenin boyutu gibi teknik konularda mahkeme taşınmazın bulunduğu yerde keşif yapar. Keşifte müdahalenin tespiti ve kararın infazına esas olacak ölçümler yapılır. Bilirkişi; sınırları, müdahalenin niteliğini ve kapsamını, yıkım veya eski hale getirme masrafını, talep varsa ecrimisil hesabını rapor eder. Taraflar rapora itiraz edebilir; itiraz halinde ek rapor ya da yeniden inceleme istenebilir. Yargıtay, harici taksim ve fiili kullanım araştırmasının keşifle somutlaştırılmasını, aksi halde kararın bozulacağını kabul etmektedir.

c) Karar ve İnfaz

Davanın kabulü halinde hüküm, müdahalenin önlenmesi, gerekiyorsa tahliye, yıkım ve eski hale getirme, talep edilmişse ecrimisil ve yargılama giderlerine ilişkin olur.

Taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 350. maddesinin ikinci fıkrası ve 367. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kesinleşmedikçe yerine getirilemez. El atmanın önlenmesi davası kural olarak taşınmazın aynına ilişkin olduğundan bu kural ona da uygulanır; mülkiyetin taraflar arasında çekişmeli olduğu davalarda ve kal (yıkım) içeren hükümlerde kesinleşme beklenir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, taşınmazın mülkiyeti çekişmeli olmasa bile kal kararlarının kesinleşmeden icra edilemeyeceğini kabul etmiştir; çünkü hükmün sonradan bozulması halinde telafisi imkansız zararlar doğar (27.09.2018 tarihli ve 2018/3723 E., 2018/8800 K.). Aynı Dairenin oy çokluğuyla verdiği bir kararında ise taşınmazın aynına ilişkin olmayan, taşınmaz üzerindeki şahsi haklara yönelik ilamların icraya konulabilmesi için kesinleşmeye gerek olmadığı belirtilmiştir. O dosyada çoğunluk, ilamda taşınmazın aynı tartışmalı olmadığından kesinleşme şikayetinin İcra ve İflas Kanunu’nun 16. maddesinin birinci fıkrasındaki yedi günlük süreye tabi olduğunu kabul etmiş ve ret sonucunu şikayetin bu süre geçtikten sonra yapılmasına dayanarak onamıştır; takibin esastan haklı olduğuna karar verilmemiştir. Karşı oyda ise ilamın yıkımla gerçekleşecek bir eski hale getirme içerdiği, bu tür ilamların kesinleşmeden icra edilemeyeceği ve şikayetin süreye tabi olmadığı savunulmuştur (06.11.2023 tarihli ve 2023/2755 E., 2023/7131 K.). Mülkiyeti çekişmesiz el atma ilamlarının kesinleşmeden icraya konulabileceği görüşü bu nedenle kural değil, tartışmalı bir istisnadır. Kesinleşmemiş bir ilamla takibe girişilen borçlu, şikayetin süreye tabi sayılması ihtimaline karşı icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine başvurmalıdır. Karar yerine getirilebilir hale geldiğinde infaz, bir işin yapılmasına dair ilamlar gibi İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesi uyarınca yapılır; kira ilişkisinden doğan tahliye ilamlarının infazı ise aynı Kanunun 26. maddesine tabidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, el atmanın önlenmesi talebinin taşınmazın boş teslimini ve tahliyeyi de içerdiğini, bu nedenle hükümde ayrıca teslim hükmü kurulmasının İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesine aykırı olduğunu belirtmiştir (29.05.2024 tarihli ve 2023/1340 E., 2024/3015 K.). İstinaf ve temyiz yoluna başvurma kural olarak kararın icrasını durdurmaz; kesinleşmenin beklenip beklenmeyeceği yukarıdaki ayrıma göre belirlenir. Alacaklı ilamlı icra takibi başlatır; davalıya tanınan sürede taşınmaz boşaltılmazsa zorla tahliye yoluna gidilir.

Kal kararının infazı İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesine göre yapılır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, yıkım için süre verilmesi ve masrafın hükümde gösterilmesinin gerekmediğini, bu hususların infaz sırasında dikkate alınacağını belirtmiştir:

“Elatmanın önlenmesi ve kal kararında da davalı yanın haksız kullanıma son vermesi ve kal'e konu şeyin yıkılması hüküm altına alınmaktadır. Bu ilamlar da anılan madde uyarınca infaz edilir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 26.05.2021 tarihli ve 2018/5117 E., 2021/3510 K.)

Davalı yapıyı kendiliğinden yıkmazsa, gider bilirkişiye hesaplattırılır. Alacaklı onay verirse yıkım masrafı alacaklıdan peşin alınarak yıkım yaptırılır ve bu masraf ileride ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan borçludan tahsil edilir; alacaklı onay vermezse borçlunun yeterli miktardaki malı haczedilip paraya çevrilerek yıkım yaptırılır (İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesinin ikinci fıkrası).

d) İstinaf ve Temyiz

İlk derece kararına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. maddesi); ancak miktar veya değeri 341. maddenin ikinci fıkrasındaki parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. İstinaf incelemesi sonucunda verilen karara karşı yine iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 361. maddesi); bunun için kararın temyize kabil olması, yani miktar veya değerinin 362. maddedeki temyiz sınırını aşması gerekir. Bu sınırın bir istisnası, 16.07.2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla 362. maddeye eklenen üçüncü fıkradadır: bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek esas hakkında yeniden karar vermişse, kararın kabul edilen ya da reddedilen kısmı miktar veya değeri itibarıyla 341. maddenin ikinci fıkrasındaki sınırı aşıyorsa karar temyiz edilebilir; fıkra bu kuralın uygulanmayacağı halleri de sayar. Bu parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; istinaf ve temyiz sınırlarının uygulanmasında davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Ek 1. maddesi).

Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren davalarda verilen kararlar kural olarak temyiz edilemez. Bu yasağın dışında kalanlar şunlardır: kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değeri itibarıyla temyiz edilebilen alacak davaları, kira ilişkisinden doğan diğer davalardan üç aylık kira tutarı temyiz sınırını aşanlar ve 634 sayılı Kanundan doğup taşınmazın aynına ilişkin olan davalar (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi).

Dava Ne Kadar Sürer?

Dava süresi önceden kesin biçimde kestirilemez. Süreyi; dava öncesinde arabuluculuk gerekip gerekmediği, keşif ve bilirkişi incelemesinin kapsamı ve istinaf ile temyiz aşamaları belirler. Kesinleşme gereken hallerde, yukarıda anlatıldığı gibi, kanun yolu süreci taşınmazın boşaltılmasını ya da yapının yıkılmasını da geciktirir. Bu nedenle müdahale devam ederken ihtiyati tedbir talebi, fiili sonucun dava sonundan önce elde edilmesini sağlayabilir.

Süreyi etkileyen başlıca etkenler davanın teknik karmaşıklığı, bilirkişi raporunun hazırlanma süresi, mahkemenin iş yükü, davalı sayısı ve delillerin netliğidir. Keşif ve bilirkişi gerektiren taşkın yapı, sınır ve kamulaştırmasız el atma uyuşmazlıkları daha uzun sürer. Dava öncesi delil tespiti yaptırılması, dilekçenin eksiksiz hazırlanması ve tüm taleplerin aynı dilekçede toplanması süreci kısaltır.

Birlikte Açılabilecek Talepler

a) Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı)

Ecrimisil, taşınmazın hak sahibinin rızası dışında ve hukuki dayanaktan yoksun biçimde kullanılması nedeniyle istenen tazminattır. El atmanın önlenmesi müdahaleyi durdurmayı amaçlarken ecrimisil, geçmiş dönemde yoksun kalınan geliri karşılar. Ecrimisil, kötü niyetli zilyetten istenir; iyi niyetli zilyet ecrimisille sorumlu tutulmaz. Hesap, taşınmazın niteliği ve emsal kira bedelleri esas alınarak bilirkişi tarafından yapılır; olağan kullanımdan doğan eskime ile kaçırılan olağan kazanç da hesaba katılır.

Paydaşların birbirinden ecrimisil isteyebilmesi için kural olarak intifadan men şartı aranır. Yargıtay bu şartı ve istisnalarını şöyle açıklar:

“Kural olarak, intifadan men edilmedikçe paydaşlar birbirlerinden ecrimisil isteyemezler.” … “Bunlar; ecrimisil istenen taşınmazın (bağ, bahçe gibi) doğal ürün veren yada (işyeri, konut gibi) kiraya verilerek hukuksal semere elde edilen yerlerden olması, paylı taşınmazı işgal eden paydaşın bu yerin tamamında hak iddiası ve diğerlerinin paydaşlığını inkar etmesi, paydaşlar arasında yapılan kullanım anlaşma sonucu her paydaşın yararlanacağı ortak taşınmaz veya bölümlerinin belirli bulunması, davacı tarafından diğer paydaşlar aleyhine daha önce bu taşınmaza ilişkin, elatmanın önlenmesi, ortaklığın giderilmesi, ecrimisil ve benzeri davalar açılması veya icra takibi yapılması halleridir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 04.05.2026 tarihli ve 2026/1787 E., 2026/2440 K.)

Üçüncü kişinin işgalinde intifadan men aranmaz. Ecrimisil talebi beş yıllık zamanaşımına tabidir; süre dava tarihinden geriye doğru işler (25.05.1938 tarihli ve 29/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı). Bu nedenle ecrimisil talebinin geciktirilmemesi gerekir.

b) Kal (Yıkım) Talebi

Kal, başkasına ait taşınmaz üzerinde izinsiz inşa edilen ya da taşırılan yapının sökülmesi veya yıkılmasıdır. Talep, müdahalenin devam ettiği sürece ileri sürülebilir. Yapı sahibinin iyi niyeti sonucu etkiler. Yapı komşu araziye taşmışsa iyi niyetli yapı sahibi, 725. madde kapsamında taşan kısım için bedel karşılığı irtifak ya da mülkiyet devri isteyebilir. Yapı tamamen başkasının arazisindeyse 724. madde uygulanır: yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa iyi niyetli yapı sahibi, uygun bir bedel karşılığında yapının bulunduğu alan ile yapının kullanılması için zorunlu arazi parçasının kendi adına tescilini (temliken tescil) isteyebilir. Bu istem, el atmanın önlenmesi ve kal davasında savunma yoluyla da ileri sürülebilir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 29.06.2022 tarihli ve 2022/1417 E., 2022/4626 K.); karşı dava açmak da mümkündür. Her iki yolda süre önemlidir. Karşı dava, cevap dilekçesiyle ya da esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçeyle açılır; süresinden sonra açılırsa davalar ayrılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 133. maddesi). Savunma ise dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra, ıslah ya da karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça genişletilemez (aynı Kanunun 141. maddesi). Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, taşkın yapıya ilişkin bir kararında, davalının temliken tescil ya da irtifak istemi için cevap süresi içinde ve harcı yatırılarak usulüne uygun açılmış bir dava ya da süresinde ileri sürülmüş bir def’i bulunmadığı ve davacı savunmanın genişletilmesine itiraz ettiği için, bu istem hakkında hüküm kurulmasını doğru bulmamıştır (11.11.2020 tarihli ve 2020/1409 E., 2020/7139 K.). Buna karşılık cevapta yapının iyi niyetle yapıldığının savunulması, temliken tescil isteğini de içerir sayılabilir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi böyle bir dosyada, mahkemenin davalıya temliken tescil isteği bulunup bulunmadığını sorması gerektiğini kabul etmiştir (16.01.2024 tarihli ve 2023/3824 E., 2024/221 K.). Kötü niyetli yapı sahibi bu korumalardan yararlanamaz ve yıkıma karar verilir. Kal kararının infazı yukarıda açıklanan İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesi çerçevesinde yapılır.

c) Tazminat Talebi

Müdahale nedeniyle doğrudan bir zarar doğmuşsa tazminat da istenebilir. Tarım ürününün zarar görmesi, işyerinin kullanılamaması nedeniyle gelir kaybı ya da malın bizzat hasara uğraması bu kapsamdadır. Tazminat, ecrimisilden farklıdır: ecrimisil kullanım değerini karşılarken tazminat, müdahalenin doğrudan yol açtığı maddi zararı giderir. Her iki talep dilekçede ayrı ayrı ve açıkça gösterilmelidir.

d) Taleplerin Birlikte mi Ayrı mı Açılması

Müdahale devam ediyorsa el atmanın önlenmesi, ecrimisil ve varsa kal taleplerinin aynı dilekçede ileri sürülmesi yargılama ekonomisi sağlar; mahkeme tek keşif ve bilirkişi incelemesiyle tüm talepleri değerlendirir. Müdahale dava açılmadan önce sona ermişse el atmanın önlenmesi talebi konusuz kalacağından yalnız ecrimisil ve tazminat davası açılır. Kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında taleplerin farklı mahkemelerin görev alanına girmesi halinde ayrı dava açılması gerekebilir.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

a) Mülkiyete Dayanan Davada Süre Yoktur

Mülkiyet hakkı süresiz bir ayni haktır. Mülkiyete dayanan el atmanın önlenmesi davası zamanaşımına ya da hak düşürücü süreye tabi değildir. Müdahale ne kadar eski olursa olsun, dava tarihi itibarıyla devam ettiği sürece dava açılabilir. Malikin müdahaleden haberdar olup uzun süre sessiz kalması dava hakkını ortadan kaldırmaz; belirleyici olan müdahalenin dava tarihinde sürmesidir. Bunun tek istisnası, taşkın yapıda iyi niyetin korunmasına bağlanan on beş günlük itiraz süresidir; bu süre dava hakkını değil, yapı sahibinin iyi niyetli sayılmasını etkiler.

Davalı, taşınmazı olağanüstü zamanaşımıyla kazandığını ileri sürüyorsa bu savunma ayrıca değerlendirilir. Türk Medeni Kanunu’nun 713. maddesi uyarınca tapu kütüğünde kayıtlı olmayan taşınmazı davasız ve aralıksız yirmi yıl süreyle malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, mülkiyetin tapu kütüğüne tesciline karar verilmesini isteyebilir; 712. madde ise tapuya malik olarak yazılan kişinin on yıllık iyi niyetli zilyetliğini korur. Bu savunma davacının mülkiyet hakkını etkilediğinden, el atmanın önlenmesi talebinden önce çözülmesi gerekir.

b) Zilyetliğe Dayanan Davada İki Ay ve Bir Yıl

Yalnız zilyetliğe dayanan dava kısa süreye tabidir:

Türk Medeni Kanunu’nun 984. maddesi:
“Gasp ve saldırıdan dolayı dava hakkı, zilyedin fiili ve failini öğrenmesinden başlayarak iki ay ve her hâlde fiilin üzerinden bir yıl geçmekle düşer.”

Süreler kümülatif değildir; hangisi önce doluyorsa dava hakkı o süreyle son bulur. Bu nedenle yalnız zilyetliğe dayanan davada müdahalenin öğrenilmesinden itibaren iki ay içinde dava açılmalıdır.

c) Müdahale Sona Erdiyse

Müdahale dava açılmadan önce tamamen sona ermiş ve tekrarlanma tehlikesi kalmamışsa el atmanın önlenmesi talebi bakımından hukuki yarar bulunmaz; dava usulden reddedilir. Müdahale yargılama sırasında sona erdiyse talep konusuz kalır. Her iki halde müdahalenin devam ettiği dönem için ecrimisil, doğrudan zarar varsa tazminat istenebilir. Müdahalenin tekrarlanma tehlikesi somut biçimde sürüyorsa el atmanın önlenmesi davası yine açılabilir.

Dava Masrafları ve Avukatlık Ücreti (2026)

a) Harç

El atmanın önlenmesi davası kural olarak nispi harca tabidir. Dayanak, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 16. maddesidir:

Harçlar Kanunu’nun 16. maddesi:
“Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1) sayılı tarifede yazılı değerler esastır. Müdahelenin men'i tescil ve tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda gayrimenkulün değeri nazara alınır.”

“Gayrimenkulün aynına taallük eden davalarda ecrimisil ve tazminat gibi taleplerde de bulunulduğu takdirde harc, gayrimenkulün değeri ile talebolunan tazminat ve ecrimisil tutarı üzerinden alınır.”

Dava değeri, el atılan yerin değeri ile talep edilen ecrimisil toplamından oluşur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu ilkeyi açıkça uygulamıştır:

“Bu tür bir davada … dava değeri el atılan yerin değeri ile talep edilen ecrimisil toplamından ibarettir. Dava bir bütün olup, ecrimisil talebi el atmanın önlenmesi talebinden ayrı olarak değerlendirilemez.” (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 16.06.2021 tarihli ve 2021/2054 E., 2021/5168 K.)

Yargıtay da el atılan yerin değeri ile ecrimisil toplamı üzerinden harç alınacağını 04.03.1953 tarihli ve 10/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayandırmaktadır. Nispi harç kuralının Yargıtayca kabul edilen bir istisnası 634 sayılı Kanundan doğan davalardır: 634 sayılı Kanundan kaynaklanan ve konusu doğrudan para alacağı olmayan davalarda, örneğin ortak alana müdahalenin önlenmesi ve eski hale getirme davasında, maktu harç uygulanır ve taşınmazın değeri üzerinden nispi vekalet ücreti istenemez (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 05.04.2023 tarihli ve 2022/13944 E., 2023/3500 K.); ecrimisil gibi para alacağı istemleri bu istisnaya girmez. Komşuluk hukukuna aykırılığın giderilmesi istemi ayrıca değerlendirilir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, el atmanın önlenmesi ve kal istemlerinin reddedildiği bir dosyada, komşuluk hukukuna aykırılığın giderilmesi için verilen balkonların camla kapatılması hükmünde, komşuluk hukukuna dayalı davaların işin niteliği gereği değere tabi olmadığını belirterek maktu harç alınması gerektiğini kabul etmiştir (13.01.2026 tarihli ve 2025/5743 E., 2026/196 K.). Bu karar, komşuluk hukukuna dayanan el atma ve kal isteminin harcını belirlemez.

Bunlardan ayrı olarak Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2026 yılında oy çokluğuyla verdiği kararlarda yeni bir ayrım yapmıştır: taraflar arasında taşınmazın mülkiyeti çekişmeli değilse ve davalı yalnız evlilik, kira ilişkisi gibi şahsi bir hakka dayanıyorsa dava taşınmazın aynına ilişkin sayılmamış, maktu harç ve maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği kabul edilmiştir (11.05.2026 tarihli ve 2025/5042 E., 2026/2617 K.; 14.05.2026 tarihli ve 2026/2770 E., 2026/2737 K.). Daire aynı kararlarda, yerleşik içtihadının el atmanın önlenmesi davalarını kural olarak taşınmazın aynına ilişkin sayıp taşınmazın değeri üzerinden nispi harç ve vekalet ücretine hükmetmek olduğunu da belirtmiştir. Karşı oylarda ise taşınmazın değeri üzerinden nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin doğru olduğu (2026/2617 sayılı karar) ve maktu harç alınmasının kanuni dayanağı bulunmadığı (2026/2737 sayılı karar) savunulmuştur. Bu çizgi yenidir ve henüz yerleşmiş değildir; genel kural olarak uygulanabileceği kabul edilemez.

2942 sayılı Kanun kapsamında açılan davalarda ise ayrı bir kural vardır: bu davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir (2942 sayılı Kanunun Ek 4. maddesi). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu hükmü, Ek 1. madde uyarınca hukuki el atmaya dayanan bir tazminat davasında uygulamış; maktu vekalet ücretini ise Ek 4. maddeye değil, Dairenin yerleşik uygulamasına dayandırmıştır (26.03.2026 tarihli ve 2025/7535 E., 2026/5063 K.). Bu kural el atmanın önlenmesi davasının harcını belirlemez.

Nispi harç oranı, Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifenin karar ve ilam harcına ilişkin hükmü uyarınca binde 68,31’dir. Bu tutarın dörtte biri dava açılırken peşin ödenir; kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (Harçlar Kanunu’nun 28. maddesi). Ayrıca asliye mahkemelerinde alınan sabit tutarlı başvurma harcı ile gider avansı yatırılır.

b) Keşif ve Bilirkişi Giderleri

Keşif ve bilirkişi incelemesi, yargılama giderlerinin en değişken kalemidir. Bilirkişi ücreti, taşınmazın büyüklüğüne, teknik karmaşıklığa ve bilirkişinin uzmanlığına göre değişir. Bu giderler önce gider avansından karşılanır; yargılama sonunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 326. maddesi uyarınca kural olarak davada haksız çıkan tarafa yükletilir.

c) Avukatlık Ücreti

2026 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde asliye hukuk mahkemeleri için maktu bir ücret öngörülmüştür. Harcın nispi olduğu davalarda vekalet ücreti de taşınmazın değeri üzerinden nispi tarifeye göre hesaplanır; hesaplanan nispi ücret, ilgili mahkeme için belirlenen maktu ücretin altında kalamaz. Yukarıda açıklanan 634 sayılı Kanundan doğan davalarda ve 7. Hukuk Dairesinin 2026 tarihli oy çokluğu kararlarındaki mülkiyeti çekişmesiz davalarda ise maktu vekalet ücretine hükmedilmiştir. Tarifedeki tutarlar, avukatın altına inemeyeceği asgari tutarlardır; akdi ücret bunun üzerinde serbestçe kararlaştırılabilir.

Mahkemenin davayı kabul etmesi halinde hükmolunan karşı vekalet ücreti, tarifede yazılı miktar üzerinden belirlenir ve davayı kaybeden taraftan tahsil edilir.

d) Adli Yardım

Yargılama giderlerini karşılama gücünden yoksun kişiler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334 ile 340. maddeleri arasında düzenlenen adli yardımdan yararlanabilir. Ödeme gücünden yoksunluk ile talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Adli yardım kararı, yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminat gösterme yükümlülüğünden muafiyet ve zorunlu hallerde baro tarafından avukat görevlendirilmesi sonuçlarını doğurur.

Sıkça Sorulan Sorular

El atmanın önlenmesi davası zamanaşımına tabi midir? Hayır. Mülkiyete dayanan davada zamanaşımı işlemez; dava, müdahale devam ettiği sürece açılabilir. Yalnız zilyetliğe dayanan davada ise öğrenmeden itibaren iki ay ve her halde bir yıllık hak düşürücü süre vardır.

Kiracı bu davayı açabilir mi? Evet. Kiracı, kiralanan taşınmaza üçüncü kişinin müdahalesi halinde el atmanın önlenmesi davası açabilir; ancak geçerli bir kira sözleşmesinin varlığını ispatlamalıdır.

Arabuluculuğa başvurmadan dava açılabilir mi? Uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Komşu hakkından, kat mülkiyetinden, kira ilişkisinden ya da taşınmazın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır; zorunlu geçit hakkı davası da bu kapsamdadır. Başvuru, davalı yapılacak bütün maliklerle yürütülmelidir. Komşu parseldeki inşaatın komşuluk hukukuna aykırı etkilerine dayanan davalar da bu kapsamdadır; davacının arazisine taşan yapıya dayanan davada da önceden arabulucuya başvurmak güvenli yoldur. Üçüncü kişinin hukuki dayanaktan yoksun işgali gibi komşuluk dışı el atmalarda dava doğrudan açılabilir.

Görevli mahkeme hangisidir? Kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Kiraya veren ile kiracı arasındaki kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalarda ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanan uyuşmazlıklarda sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Paydaşlar arasındaki el atma davası ile kiracının kira ilişkisi bulunmayan üçüncü kişiye açtığı dava asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Müdahale dava açılmadan önce sona erdiyse ne olur? Müdahale dava açılmadan önce sona ermiş ve tekrarlanma tehlikesi kalmamışsa hukuki yarar bulunmadığından dava usulden reddedilir. Müdahale yargılama sırasında sona erdiyse el atmanın önlenmesi talebi konusuz kalır. Her iki halde müdahalenin devam ettiği dönem için ecrimisil, doğrudan zarar varsa tazminat istenebilir. Müdahalenin tekrarlanma tehlikesi somut biçimde sürüyorsa dava yine açılabilir.

Paydaş, kendi payından az yer kullanıyorsa ne yapmalıdır? Bu halde el atmanın önlenmesi davası açılamaz; sorun taksim veya ortaklığın satış yoluyla giderilmesi davasıyla çözülür. Paydaşlar arasında harici taksim veya fiili kullanım biçimi varsa, önce bu durumun kapsamı araştırılır.

Taşkın yapıda on beş günlük süre neyi etkiler? Süre, dava hakkını değil yapı sahibinin iyi niyetli sayılmasını etkiler; tek başına hak vermez. Taşmayı öğrenen malik on beş gün içinde itiraz etmezse, yapı sahibi ancak iyi niyetli olması, durum ve koşulların talebi haklı göstermesi ve uygun bedel ödenmesi halinde irtifak hakkı kurulmasını veya taşan kısmın mülkiyetinin devredilmesini isteyebilir.

İdarenin el atmasında hangi mahkemede dava açılır? Fiili el atmadan kaynaklanan bedel davalarında adli yargı görevlidir. Hukuki el atmada Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarından sonra da oy birliğiyle adli yargıyı görevli saymıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi de 2026’da adli yargı demiştir; ancak bu sonucu, davanın açıldığı tarihte 7421 sayılı Kanunla eklenen cümlenin yürürlükte olmasına dayandırmıştır. İptalin yürürlüğe girdiği 30.01.2026’dan sonra açılan davalar için görev konusu tartışmalıdır. Adli yargıda açılan dava görev yönünden reddedilirse, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır. İmar planının iptali gibi idari işlemin kendisine yönelen taleplerde idari yargı görevlidir.

Ecrimisil ne kadar geriye dönük istenebilir? Beş yıl geriye doğru. Süre dava tarihinden geriye işler; paydaşlar arasında ayrıca intifadan men şartı aranır.

İhtiyati tedbir alınabilir mi? Evet. Müdahalenin durdurulması, inşaatın askıya alınması veya taşınmazın mevcut durumunun korunması için ihtiyati tedbir istenebilir; hakkın ve gecikme halinde doğacak zararın yaklaşık olarak ispatı yeterlidir.