Miras HukukuBağlı olduğu rehber: Miras Hukuku, Miras Davaları ve Diğer Veraset İşlemleri
Miras Paylaşımı ve İntikal İşlemleri Nasıl Yapılır? 2026
Miras, mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden kazanılır; mirasçılar taşınmazın maliki olmak için tapuda tescil edilmeyi beklemez ve bu hakkı üçüncü kişilere karşı tapuda tescil olmadan da ileri sürebilir. Ancak satış, ipotek ya da paylaşım gibi tasarruf işlemlerinin tapuda yapılabilmesi için önce intikalin tamamlanması gerekir. İntikal; mirasçılık belgesinin alınması, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi ve tapu müdürlüğünde tescil işlemlerinden oluşur. Paylaşım ise mirasçılar anlaşırsa paylaşma sözleşmesiyle, anlaşamazlarsa sulh hukuk mahkemesinde açılan mirasın paylaşılması davasıyla gerçekleştirilir.
Miras Paylaşımı ve İntikal Nedir?
Miras paylaşımı (taksim), mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetinin sona erdirilerek miras mallarının paylar oranında mirasçılara özgülenmesidir. İntikal ise mirasçıların ölümle zaten kazandıkları hakların tapu siciline yansıtılması, yani taşınmazın mirasçılar adına tescili işlemidir. İki kavram sık karıştırılır: intikal işlemi mülkiyeti kurmaz, var olan mülkiyeti açıklar; paylaşım ise elbirliği mülkiyetini sona erdirir.
Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi:
“1. Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.
2. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.”
Türk Medeni Kanunu'nun 705. maddesi:
“1. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur.
2. Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.”
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda ortaya çıkan sonuç şudur: mirasçı, mirasbırakanın ölümüyle taşınmazın maliki olur ve bu hakkını üçüncü kişilere karşı ileri sürebilir. Ancak satış, bağış, ipotek gibi bir tasarruf işlemi yapabilmesi ve tapuda işlem görebilmesi için önce intikalin tamamlanması gerekir. Bu nedenle intikal, hakkın doğumu için değil, hakkın tapuda görünür ve devredilebilir hale gelmesi için yapılır.
Birden çok mirasçı bulunması halinde mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK'nın 640. maddesi). Elbirliği mülkiyeti, paylı mülkiyetten farklıdır: miras payları belirli olmakla birlikte, elbirliği devam ederken mirasçıların tereke malları üzerinde ayrı mülkiyet payları yoktur ve her birinin hakkı malların tamamına yaygındır (TMK'nın 701. maddesi). Tasarruf için kural olarak bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir.
Ölümden Sonra Yapılması Gereken İntikal İşlemleri
Mirasçıların ölümden sonra sırasıyla yapması gereken işlemler şunlardır:
- Ölüm belgesinin alınması,
- Mirasçılık belgesinin (veraset ilamının) alınması,
- Mirasçılık belgesinde hata varsa iptalinin sağlanması,
- Gerekiyorsa terekenin tespiti,
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin verilmesi,
- Tapuda miras intikalinin yapılması,
- Banka, araç, sigorta ve benzeri malvarlığı için ilgili kuruma başvurulması.
a) Ölüm Belgesinin Alınması
Ölüm belgesi, cenaze işlemleri ve mirasçılık belgesi başvurusu için gereklidir. Ölüm resmi bir sağlık kurumunda gerçekleşmişse belge sağlık kurumunca düzenlenir ve kurumun müdürü ya da baştabibi tarafından tasdik edilir. Ölüm sağlık kurumu dışında gerçekleşmişse belge, cenazenin bulunduğu yerdeki belediye tabibi; belediye tabibi yoksa toplum sağlığı merkezi hekimi ya da aile hekimi tarafından verilir. Bu belgenin nasıl düzenleneceği Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün ölüm işlemlerine ilişkin duyurularında açıklanmıştır.
b) Mirasçılık Belgesinin (Veraset İlamının) Alınması
Mirasçılık belgesi, mirasçıların mirasçılık sıfatını ve miras paylarını gösteren, yetkili makamca verilen belgedir. Halk arasında veraset ilamı olarak da bilinir. Mirasçılık belgesi hakkında ayrıntılı bilgi mirasçılık belgesi yazımızda yer almaktadır.
Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi:
“1. Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.
2. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.
3. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.”
Belge iki makamdan alınabilir: noterlik ve sulh hukuk mahkemesi. Noterler, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 71/A maddesi uyarınca mirasçılık belgesi düzenleyebilir. Ancak noterin yetkisi yalnız yasal mirasçılıkla sınırlıdır; ölüme bağlı tasarruf varsa atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belgeyi sulh mahkemesi verir ve tasarrufun ilgililere bildirilmesinden itibaren bir aylık itiraz süresinin geçmesi beklenir (TMK'nın 598. maddesinin ikinci fıkrası).
Nüfus kayıtlarının yeterli olduğu ve mirasçılığın tartışmasız olduğu hallerde noter yolu daha hızlıdır. Soybağının tespiti, yabancı mirasçı, kayıt eksikliği ya da ölüme bağlı tasarruf gibi hallerde belgeyi sulh hukuk mahkemesi verir. Başvuru için ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, kimlik belgesi ve dilekçe hazırlanır; noterlikte sözlü başvuru da mümkündür.
c) Mirasçılık Belgesinin İptali
Mirasçılık belgesi nüfus kayıtlarına dayanır. Kayıtların hatalı ya da eksik tutulması, bir mirasçının belgede yer almaması veya payların yanlış hesaplanması halinde belgenin iptali istenebilir. Kanun, belgenin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini açıkça söyler (TMK'nın 598. maddesinin üçüncü fıkrası); bu nedenle iptal için özel bir süre yoktur.
Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davası asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK'nın 2. maddesi); noterin verdiği belgeye karşı itiraz ise sulh hukuk mahkemesine yapılır (Noterlik Kanunu'nun 71/C maddesi). Yetki bakımından özel bir hüküm de vardır: mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK'nın 11. maddesinin üçüncü fıkrası). Dava hakkında ayrıntılı bilgi mirasçılık belgesinin iptali yazımızda yer almaktadır.
Mirasçılık belgesinin iptali, ölüme bağlı tasarrufun iptaliyle karıştırılmamalıdır. Mirasçılık belgesi yasal mirasçıları gösterir; atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı için TMK'nın 598. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ayrı bir belge verilir. Belgenin içeriği maddi olarak yanlışsa, örneğin bir mirasçı dışarıda kalmışsa, iptali ve yeni belge verilmesi istenebilir. Vasiyetnamenin geçersizliği ise ayrı bir taleptir; vasiyetnamenin iptali, tenkis ya da vasiyetin tenfizi istemiyle ileri sürülür ve ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı saklıdır (TMK'nın 598. maddesinin dördüncü fıkrası).
d) Terekenin Tespiti
Mirasçıların terekeye hangi mal, alacak ve borçların girdiğini bilmemesi halinde sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti istenebilir. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hakimi, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli önlemleri alır (TMK'nın 589. maddesi). Mahkeme, tapu ve kadastro müdürlüklerine, bankalara, sigorta şirketlerine ve Merkezi Kayıt Kuruluşuna müzekkere yazarak mirasbırakana ait malvarlığının tespitini isteyebilir. Ayrıntılı bilgi terekenin tespiti yazımızda yer almaktadır.
e) Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi
Veraset yoluyla intikal eden mallar vergiye tabidir ve beyanname verilmesi ihtiyari değil, kanuni bir yükümlülüktür. Beyannamenin süresinde verilmemesi halinde kural olarak vergi ziyaı ve gecikme faizi gündeme gelir. Ancak 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 342. maddesi veraset ve intikal vergisine özel bir imkan tanır: kanuni sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde, ayrıca tebliğ edilen ikinci on beş günlük sürede beyan edilirse vergi ziyaı olmamış sayılır; usulsüzlük cezası ayrıca değerlendirilir.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 9. maddesi:
“Beyannameler aşağıda yazılı müddetlerde verilir: 1. Veraset tarikiyle vukubulan intikallerde: a) Ölüm Türkiye'de vukubulmuş ise mükelleflerin Türkiye'de bulunmaları halinde ölüm tarihini takibeden dört ay içinde, mükelleflerin yabancı bir memlekette bulunmaları halinde ölüm tarihini takibeden altı ay içinde;”
Beyanname, ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse ölüm tarihini takip eden dört ay içinde verilir; mirasçı yurt dışında bulunuyorsa süre altı aydır. Ölüm yurt dışında gerçekleşmişse süreler mirasçının bulunduğu yere göre dört, altı ya da sekiz ay olarak uygulanır. Bu süre mirasçılık belgesinin alınmasına ya da terekenin tespitine bağlı değildir; bu işlemler sürerken beyanname verilmelidir. Beyanname vergi dairesine verilir; yurt dışında bulunan mirasçılar beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verebilir. Beyannamenin her mirasçı için ayrı ayrı ya da müştereken verilmesi mümkündür (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 8. maddesi).
Verginin ödenmesi ile tapu intikali arasındaki ilişki ise sık yanlış anlaşılmaktadır.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19. maddesi:
“Tescil tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sonucu ilgili vergi dairesine bildirilmek üzere, intikal eden gayrimenkullerin tescil işlemi, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yapılır. Ancak, intikali yapılan gayrimenkule isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde herhangi bir ayni hak tesis edilemez. Tapu memurları vergi dairesince verilmiş ilişik kesme belgesi olmaksızın devir ve ferağ işlemi yapamazlar, aksi halde verginin ödenmesinden mükellefler ile birlikte müteselsilen sorumlu olurlar.”
Bu hükme göre veraset ve intikal vergisi ödenmeden tapuda miras intikali yapılabilir. Vergi borcu intikale değil, devir ve ferağa engeldir: mirasçı taşınmazı satmak, bağışlamak ya da üzerinde ipotek gibi bir ayni hak kurmak isterse vergi dairesinden ilişik kesme belgesi almak zorundadır. İntikalin tamamlanması için verginin tahakkuku ve ödenmesi beklenmez; tapu müdürlüğü tescil tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sonucu vergi dairesine bildirir. Vergi borcuna karşılık 6183 sayılı Kanun'un 10. maddesinde yazılı türden teminat gösterilirse taşınmazın bir kısmının veya tamamının devir ve ferağına izin verilebilir (aynı maddenin üçüncü fıkrası).
Vergi, tahakkukundan itibaren üç yılda ve her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19. maddesinin birinci fıkrası). Oranlar kural olarak matrah dilimlerine göre kademeli olarak artar; özel hallerde farklı oran uygulanabilir (aynı Kanunun 16. maddesi).
f) Tapuda Miras İntikali
İntikal için tapu müdürlüğüne mirasçılık belgesi ve kimlik belgesiyle başvurulur; tapu müdürlüğü işlemin türüne göre ek belge isteyebilir. Başvuru tapu müdürlüğünde yapılabileceği gibi Web Tapu üzerinden de başlatılabilir. Tescil sonunda taşınmaz, kural olarak mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak yazılır; tapu kaydında ayrı paylar gösterilmez. Tek mirasçı varsa taşınmaz doğrudan o mirasçı adına tescil edilir. Mirasçılar paylaşma sözleşmesiyle elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini kararlaştırabilir; bu halde tescil paylı mülkiyet şeklinde yapılır (TMK'nın 676. maddesinin ikinci fıkrası).
İntikal, taşınmazın mirasçılar adına tescili olduğundan kural olarak mirasçılardan birinin başvurusuyla da ilerleyebilir. Tescil kural olarak taşınmaz malikinin yazılı beyanı üzerine yapılır; ancak kanun, bir ayni hakkı tescilden önce kazanan kimseye gerekli belgeleri ibraz ederek tescili isteme hakkı tanımıştır: “Bir aynî hakkı tescilden önce kazanan kimse, gerekli belgeleri ibraz ederek tescili isteyebilir” (TMK'nın 1013. maddesinin üçüncü fıkrası). Bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi, intikal için değil, terekeye ait haklar üzerindeki tasarruf işlemleri için gereklidir (TMK'nın 640. maddesinin ikinci fıkrası). Ölümün üzerinden iki yıl geçtiği halde intikal yapılmamışsa tapu müdürlüğü, mirasçılık belgesi düzenlenmesi için yargıya başvurabilir ve sicili elbirliği mülkiyeti şeklinde güncelleyebilir (2644 sayılı Tapu Kanunu'nun Ek 1. maddesi).
g) Banka, Araç ve Diğer Malvarlığı
Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK'nın 640. maddesi). Bu nedenle banka hesabındaki paranın çekilmesi ve aracın satılması için kural olarak bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Bankalar, terekeden ödeme yapmadan önce vergi dairesinden tasdikname ister; tasdikname ibraz edilmezse veraset yoluyla intikallerde %5 oranında tevkifat yaparak bakiyeyi öder (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 17. maddesi). Mirasçılar arasında paylaşım yapılmışsa bankaya paylaşma sözleşmesi de sunulur.
Sigorta alacağı aynı kurala tabi değildir. Hayat sigortasında poliçede lehtar atanmışsa, aksi kararlaştırılmadıkça sigortacıdan edimi isteme ve tahsil yetkisi lehtara aittir (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1493. maddesinin yedinci fıkrası); lehtarın mirasçı olması gerekmez. Lehtar atanmamışsa ya da sigorta alacağı terekeye giriyorsa elbirliği kuralları uygulanır.
Mirasçıların tek başına işlem yapamaması, hakkın kullanılamaması anlamına gelmez. Mirasçılar anlaşamıyorsa aşağıda açıklanan mirasın paylaşılması davası açılarak paylaşım mahkeme yoluyla sağlanabilir.
Mirasın Reddi: Üç Aylık Süre
Mirası kabul etmek istemeyen mirasçı için kanun kısa ve kesin bir süre tanımıştır.
Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi:
“1. Miras, üç ay içinde reddolunabilir.
2. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.”
Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır; ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır (TMK'nın 609. maddesi). Süresi içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK'nın 610. maddesi). Ret hakkı her durumda kullanılamaz: ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez (TMK'nın 610. maddesinin ikinci fıkrası).
Kanun, borca batık terekeye karşı mirasçıyı koruyan iki imkan daha tanır. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; bu halde mirasçı ayrıca beyanda bulunmasa da tereke borçlarından sorumlu olmaz (TMK'nın 605. maddesinin ikinci fıkrası). Önemli sebeplerin varlığı halinde sulh hakimi, ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK'nın 615. maddesi). Bu nedenle mirasın borçlarından kurtulmak isteyen mirasçının, mirasçılık belgesini beklerken üç aylık süreyi kaçırmaması ve terekeden para çekmek gibi işlemlerle ret hakkını düşürmemesi gerekir. Mirasın reddi hakkında ayrıntılı bilgi mirasın reddi yazımızda yer almaktadır.
Mirasçılar Anlaşırsa: Paylaşma (Taksim) Sözleşmesi
Mirasçılar paylaşımın nasıl yapılacağı konusunda anlaşırsa bunu bir sözleşmeyle yazılı hale getirebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 676. maddesi:
“1. Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar.
2. Paylaşma sözleşmesiyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler.
3. Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.”
Paylaşma sözleşmesi, mirasçıların tamamının katılımıyla ve adi yazılı şekilde yapılabilir. Yazılı şekil ispat kolaylığı değil, geçerlilik koşuludur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 09.06.2021 tarihli ve 2021/122 E., 2021/4895 K. sayılı kararında bu kuralı açıkça ifade etmiştir: “miras ortaklığına (terekeye) dahil taşınmazlara ilişkin miras taksim sözleşmesinin geçerliliği için tüm mirasçıların katılımı ile adi yazılı şekil yeterlidir.” Daire aynı kararda “TMK'nin 676. maddesinde öngörülen yazılı şekil, bir ispat koşulu değil, geçerlilik koşuludur” diyerek şekle aykırı sözleşmenin hükümsüz olduğunu belirtmiştir. Daire, şekil eksikliği gerekçesiyle verilen ret kararını bozmuş; somut olayda davalıların geçersiz sözleşmeye dayanarak taşınmaz edinip edinmediğinin araştırılması gerektiğini, sözleşmeden doğan edimler tam olarak ifa edilmişse şekil eksikliğine dayanmanın TMK'nın 2. maddesi uyarınca hakkın kötüye kullanılması olacağını belirtmiştir.
Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması geçerlilik için zorunlu değildir. Ancak tescil istemi bakımından fark vardır: tescil yetkisini içeren noterce düzenlenmiş sözleşmeyle bir mirasçı tek başına tescil isteyebilirken, adi yazılı sözleşmede imzalar noterce onaylanmamışsa bütün mirasçıların, imzaların bir kısmı onaylanmışsa onaylanmayanların istemi gerekir (Tapu Sicili Tüzüğü'nün 20. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi).
Paylaşma sözleşmesi, elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kapsayabilir (TMK'nın 676. maddesinin ikinci fıkrası). Mirasçılar bu yolda anlaşamazsa bir mirasçı, sulh hakiminden elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesini isteyebilir; hakim diğer mirasçılara çağrıda bulunarak itirazlarını bildirmeleri için süre verir (TMK'nın 644. maddesi).
Sözleşme kural olarak şu hallerde geçersizdir: mirasçılardan birinin sözleşmeye katılmaması, yazılı şekle uyulmaması ve sözleşme konusu malın miras ortaklığına dahil olmaması. Ancak sözleşmeden doğan edimler taraflarca tam olarak ifa edilmişse, şekil eksikliğine dayanarak geçersizliği ileri sürmek hakkın kötüye kullanılması sayılabilir. Miras payının devri ayrı bir rejime tabidir: mirasçılar arasında pay devri sözleşmesi yazılı şekle, mirasçının üçüncü kişiyle yaptığı pay devri sözleşmesi noterlikçe düzenlenmeye bağlıdır; üçüncü kişi paylaşmaya katılmaz, yalnız paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteyebilir (TMK'nın 677. maddesi). Miras taksim sözleşmesi ve mirasın paylaştırılması hakkında ayrıntılı bilgi ilgili yazımızda yer almaktadır.
Mirasçılar Anlaşamazsa: Mirasın Paylaşılması Davası
Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşamazsa miras ortaklığı dava yoluyla giderilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 642. maddesi:
“1. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.
2. Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar.”
Paylaşma davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davalar kanunla sulh hukuk mahkemesine verilmiştir (HMK'nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi). Yetki bakımından ayrım yapılır: terekenin tamamının paylaşılması istendiğinde mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK'nın 11. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi). Elbirliği yalnız belirli bir taşınmaz üzerinde giderilecekse taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK'nın 12. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları).
Paylaşma davasında mirasçıların tamamı taraftır: davacı mirasçı diğer mirasçıları davalı gösterir, eksik taraf mahkemece tamamlattırılır.
Terekenin tamamının paylaşılması istendiğinde uygulamada miras taksim davası ve ortaklığın giderilmesi davası denilen dava aynı davadır; ayrı bir mahkemesi ya da ayrı bir usulü yoktur. Fark, ortaklığın kaynağındadır: mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyetinde TMK'nın 642. maddesi, paylı mülkiyette ise TMK'nın 699. maddesi uygulanır. Her iki halde de görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; paylı mülkiyette ortaklığın giderilmesinde yetki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir (HMK'nın 12. maddesi). Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 10.04.2015 tarihli ve 2015/1223 E., 2015/2901 K. sayılı kararında, mirasın paylaştırılması istemine ilişkin uyuşmazlığın “terekenin tespiti ve resmi tasfiyesi istemine ilişkin olduğu anlaşıldığından, davanın sulh hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir” sonucuna varmıştır.
Paylaşma davası açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi, “Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar” bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılmıştır. Arabuluculuk süreci sonunda anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh zorunludur; şerh, taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Şerhten sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil talebinde bulunabilir (aynı maddenin üçüncü ve beşinci fıkraları).
Dava, karar ve ilam harcı bakımından nispidir. Dava açılırken maktu peşin harç alınır; nispi harç hükümle hesaplanır: satış yoluyla paylaştırmada satış bedeli üzerinden binde 11,38, aynen taksimde taksim edilen değer üzerinden binde 4,55 oranı uygulanır; taşınır mallarda maktu harç alınır (492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 16. ve 28. maddeleri ile 1 sayılı Tarife).
Mahkeme önce malların aynen paylaştırılmasını dener. Taşınmazların bütün olarak bir mirasçıya verilmesi ve değer farkının para ödenerek denkleştirilmesi de mümkündür (TMK'nın 642. maddesinin ikinci fıkrası). Bölünme veya bu yolla paylaştırma mümkün değilse satış yoluyla paylaştırmaya karar verilir ve satış bedeli miras payları oranında dağıtılır. Paylaşma davası ve ortaklığın giderilmesi hakkında ayrıntılı bilgi ortaklığın giderilmesi yazımızda yer almaktadır.
7589 sayılı Kanunla 2026'da 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesinde yapılan değişiklikle, bütün maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesinde ilk açık artırma yalnız malik mirasçılar arasında yapılır. Bu usul bir defaya mahsus uygulanır ve bu artırmada teklif eşiği muhammen kıymetin %100'üdür (İİK'nın 114. maddesinin ikinci ve yedinci fıkraları). Değişiklik 31.07.2026'da yürürlüğe girmiştir.
Tarım arazilerinde 5403 sayılı Kanun'un 8/B ve devamı maddelerindeki özel hükümler uygulanır; ifraz, hisselendirme, pay temliki, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, taksim ve vasıf değişikliği Bakanlığın iznine bağlıdır. Bu yazıdaki genel açıklamalar tarım arazileri bakımından bu hükümler saklı tutularak değerlendirilmelidir.
Paylaşım, tereke alacaklılarının haklarını ortadan kaldırmaz. Mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklı tarafından açık ya da örtülü rıza gösterilmemiş tereke borçlarından paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludur; teselsül, paylaşmanın gerçekleştiği tarihten veya sonra yerine getirilecek borçlarda muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl geçmekle sona erer (TMK'nın 681. maddesi).
Mirasçılar Kimlerdir ve Miras Payları Nedir?
Miras paylaşımının doğru yapılabilmesi için önce kimlerin mirasçı olduğunun ve payların bilinmesi gerekir. Yasal mirasçılar kanunda zümre sistemi ile belirlenmiştir: birinci zümre mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları), ikinci zümre ana ve babası ile onların altsoyu, üçüncü zümre büyük ana ve büyük babaları ile onların altsoyudur. Üst zümrede mirasçı bulunması alt zümrenin mirasçılığını engeller (TMK'nın 495 ve devamı maddeleri). Sağ kalan eş varsa üçüncü zümrede halefiyet sınırlıdır: büyük ana ya da büyük babalardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse payı kendi çocuğuna, çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana ya da büyük babaya geçer; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın ikisi de ölmüşse paylar diğer tarafa geçer (TMK'nın 497. maddesinin son fıkrası).
Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesi:
“Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur: 1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri, 2. Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı, 3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.”
Sağ kalan eş zümrelere dahil değildir; miras hangi zümrede kalıyorsa eş o zümreyle birlikte mirasçı olur ve payı yukarıdaki oranlara göre belirlenir. Sağ kalan eşin mirasçılığı hakkında ayrıntılı bilgi sağ kalan eşin mirasçılığı yazımızda yer almaktadır.
Bazı yasal mirasçılar aynı zamanda saklı pay sahibidir; muris bunların saklı payına zarar verecek şekilde tasarruf edemez.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi:
“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.”
Saklı pay, terekenin değil yasal miras payının belirli bir oranıdır. Örneğin sağ kalan eş üçüncü zümreyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payı terekenin dörtte üçü, saklı payı ise bu payın dörtte üçü, yani terekenin on altıda dokuzu kadardır. Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir; bu davanın süresi sınırsız değildir:
Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesi:
“Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.”
Saklı pay ve tenkis hakkında ayrıntılı bilgi tenkis davası yazımızda yer almaktadır. Vasiyetnamenin iptali davası da süreye tabidir: dava, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde; her halde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıl içinde açılmalıdır (TMK'nın 559. maddesi). Mirasçıların kimler olduğu, zümre sistemi ve pay tablosu yasal mirasçılar yazımızda ayrıntılı olarak açıklanmıştır; miras payı hesaplaması için miras payı hesaplama aracı da kullanılabilir.
Murisin ölüme bağlı tasarrufla mirasçı ataması halinde atanmış mirasçı söz konusu olur; atanmış mirasçı da mirası ölümle kazanır, ancak muris saklı payları zedeleyemez. Vasiyet alacaklısı ise mirasçı değildir: mirası bir bütün olarak kazanmaz, tereke borçlarından mirasçı gibi sorumlu olmaz ve saklı payı bulunmaz. Vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir (TMK'nın 600. maddesi).
Türk Medeni Kanunu'nun 602. maddesi:
“Vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinin veya vasiyet borcu daha sonra muaccel olacaksa muaccel olma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Bu on yıllık süre zamanaşımıdır ve mirasbırakanın ölüm tarihinden değil, ölüme bağlı kazandırmanın öğrenilmesinden ya da borcun muaccel olduğu tarihten işlemeye başlar. Vasiyetname hakkında ayrıntılı bilgi vasiyetname yazımızda, iptal davası vasiyetnamenin iptali yazımızda yer almaktadır.
Sağ Kalan Eşin Mal Rejiminden Doğan Alacağı
Miras paylaşımında sık göz ardı edilen noktalardan biri, sağ kalan eşin yalnız mirasçı değil, aynı zamanda mal rejiminden doğan bir alacağın sahibi olmasıdır.
Türk Medeni Kanunu'nun 225. maddesi:
“Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.”
Ölümle mal rejimi sona erer ve tasfiye gündeme gelir. Edinilmiş mallara katılma rejiminde sağ kalan eş lehine, tasfiye hesabı sonucunda mirasbırakanın artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı doğabilir (TMK'nın 236. maddesi). Bu alacak miras payından ayrıdır: eş hem mirasçı sıfatıyla miras payını alır hem de mal rejiminden doğan alacağını isteyebilir. Hesap; borçlar, kişisel mallar, karşılıksız kazandırmalar ve varsa mal rejimi sözleşmesi dikkate alınarak yapılır. 1 Ocak 2002 öncesinde evlenen eşlerde 4722 sayılı Kanun'un 10. maddesindeki geçiş hükümleri uygulanır. Mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçilmişse alacak, o rejimin hükümlerine göre belirlenir.
Katılma alacağı ve değer artış payı davası kural olarak aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi) ve mirasın paylaşılması davasından ayrı bir davadır. Alacak, mal rejiminin sona ermesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK'nın 146. maddesi). Üçüncü kişilere karşı ileri sürülen haklar bakımından ise TMK'nın 241. maddesindeki özel süreler uygulanır.
Mal rejiminin tasfiyesi hakkında ayrıntılı bilgi mal rejiminin tasfiyesi yazımızda, mal rejimi türleri evlilikte mal rejimleri yazımızda yer almaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasçılık belgesi noterden mi, mahkemeden mi alınır? Noter yalnız yasal mirasçılık belgesi düzenleyebilir. Ölüme bağlı tasarruf varsa atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesini sulh hukuk mahkemesi verir.
Tapuda miras intikali için bütün mirasçıların imzası gerekir mi? Hayır. İntikal, mülkiyeti kuran değil açıklayan bir tescil olduğundan mirasçılardan birinin başvurusuyla ilerleyebilir. Bütün mirasçıların birlikte hareket etmesi, satış ve ipotek gibi tasarruf işlemleri için gereklidir.
Veraset ve intikal vergisi ödenmeden tapuda intikal yapılır mı? Evet. İntikal tescili verginin tahakkuku beklenmeden yapılır. Vergi borcu, taşınmazın satılması veya üzerinde ayni hak kurulması halinde ilişik kesme belgesi alınmasını gerektirir.
Mirasçılar anlaşamazsa hangi mahkemede dava açılır? Sulh hukuk mahkemesinde. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Miras taksim sözleşmesi noterde mi yapılmalıdır? Zorunlu değildir; adi yazılı şekil geçerlilik için yeterlidir. Noterde düzenleme, ispat ve tapu işlemleri açısından kolaylık sağlar.
Mirasın reddi süresi ne kadardır? Ret süresi kural olarak üç aydır; sürenin başlangıcı mirasçılığın türüne göre değişir (yasal mirasçıda ölümün öğrenilmesi, vasiyetnameyle atanmış mirasçıda tasarrufun bildirilmesi). Süre geçerse miras kayıtsız şartsız kazanılmış olur.
Sağ kalan eş miras payının dışında alacak isteyebilir mi? Evet. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı miras payından ayrıdır ve aile mahkemesinde istenir.
Mirasçılık belgesi sonradan iptal ettirilebilir mi? Evet. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; iptal için özel bir süre yoktur.
Miras paylaşımı ve miras davaları hakkında genel bilgi miras hukuku ve miras davaları yazımızda yer almaktadır.
