Gayrimenkul HukukuBağlı olduğu rehber: Gayrimenkul Davaları 2026
Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şuyu) Şartları ve Yargıtay Kararları 2026
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası, paylı ya da elbirliği mülkiyetindeki bir taşınır veya taşınmaz mal üzerindeki ortaklığın aynen bölünerek ya da açık artırmayla satılıp bedelinin paylar oranında dağıtılmasıyla sona erdirildiği davadır. Paydaşlardan biri aynen bölme isterse mahkeme önce bunun mümkün olup olmadığını araştırır; satışa, bölme mümkün değilse ve satış istenmişse karar verilir. Dava bütün paydaşlara karşı sulh hukuk mahkemesinde, taşınmazlarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 7589 sayılı Kanun’la 31.07.2026’dan beri, bütün malikleri taşınmazı miras yoluyla edinmiş mirasçılar olan taşınmazlarda birinci artırma bir defaya mahsus yalnız mirasçılar arasında ve muhammen kıymetin yüzde yüzünü geçen tekliflerle yapılır.
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası Nedir?
Ortaklığın giderilmesi davası, eski adıyla izale-i şuyu davası (halk arasında "izaleyi şüyu davası" olarak da anılır), paylı (müşterek) mülkiyet ya da elbirliği (iştirak halinde) mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallarda paydaşlar arasındaki birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirerek ferdi mülkiyete, yani bireysel mülkiyete geçilmesini; bu mümkün değilse malın satılıp bedelinin paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılmasını sağlayan davadır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu davaları “paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır veya taşınmaz mallarda paydaşlar (ortaklar) arasında mevcut birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirip ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan, iki taraflı, tarafları için benzer sonuçlar doğuran davalar” olarak tanımlamaktadır (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 05.04.2021 tarihli ve 2018/135 E., 2021/2455 K. sayılı kararı).
Birlikte mülkiyet, örneğin bir taşınmazın birden çok mirasçıya kalmasıyla ya da cebri satışla bir taşınmazın belirli bir payının satın alınmasıyla doğar. Paydaşlar malın kullanılması, ondan yararlanılması veya malın satılması konusunda anlaşamaz ve ortaklığı anlaşmayla sona erdiremezse, her paydaş dava yoluyla ortaklığın giderilmesini isteyebilir.
Davanın maddi dayanağı paylı mülkiyette Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 698 ve 699. maddeleri, miras ortaklığında TMK’nın 642. maddesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 4. maddesi de davayı adıyla sayar ve sulh hukuk mahkemesinin görevine verir. Taşınmazlara ilişkin diğer davalar gayrimenkul davaları rehberimizde bir arada anlatılmıştır.
a) Paylı Mülkiyet (Müşterek Mülkiyet)
Paylı mülkiyet, fiilen bölünmemiş tek bir mal üzerinde kurulur; mal bir bütün halinde tek bir mülkiyete tabidir. Her paydaş mülkiyet hakkını payı oranında kullanır ve soyut payı üzerinde diğerlerinden bağımsız olarak tasarruf edebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 688. maddesi:
“Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir.
Başka türlü belirlenmedikçe, paylar eşit sayılır.
Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahip olur. Pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir.”
Paydaşın payını üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşların önalım hakkı doğar; cebri artırmayla yapılan satışlarda ise bu hak kullanılamaz (aşağıda "Cebri Satışta Önalım Hakkı Kullanılamaz").
b) Elbirliği Mülkiyeti (İştirak Halinde Mülkiyet)
Elbirliği mülkiyeti, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyetidir. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yaygındır. Kanunun ya da kanunda öngörülen bir sözleşmenin dayanağı olmadan elbirliği mülkiyeti doğmaz.
Türk Medeni Kanunu’nun 701. maddesi:
“Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir.
Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.”
Elbirliği mülkiyetinin en sık karşılaşılan örneği, mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar arasında kurulan miras ortaklığıdır.
Türk Medeni Kanunu’nun 640. maddesi:
“Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir.
Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.”
Kanunun elbirliği mülkiyetine yol açtığı diğer başlıca ortaklıklar şunlardır:
- Eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle seçtiği genel mal ortaklığı (TMK’nın 257. maddesi) ve sadece edinilmiş mallardan oluşan sınırlı mal ortaklığı (TMK’nın 258. maddesi),
- Hısımların aralarında kurduğu aile malları ortaklığı (TMK’nın 373. maddesi),
- Adi ortaklık: ortaklık için edinilen ya da ortaklığa devredilen şeyler, ortaklık sözleşmesi çerçevesinde elbirliği halinde bütün ortaklara aittir (Türk Borçlar Kanunu’nun 638. maddesi).
Elbirliği mülkiyeti malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesiyle sona erer; paylaştırma, aksine bir hüküm bulunmadıkça paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır (TMK’nın 703. maddesi). Bu yüzden ortaklığın giderilmesinin kuralları iki mülkiyet türü için büyük ölçüde aynıdır. “Aksine bir hüküm” kaydı ise önemlidir: topluluğun kendine özgü tasfiye kuralları varsa paylaştırma o kurallara göre yapılır. Örneğin adi ortaklık sona erince tasfiye bütün ortaklarca elbirliğiyle yapılır; ortaklığın borçları ödendikten, ortakların avansları, giderleri ve katılım payları geri verildikten sonra kalan kazanç ortaklar arasında paylaşılır (Türk Borçlar Kanunu’nun 643 ve 644. maddeleri). Tacir olmayanlar arasındaki adi ortaklığın feshi istemi de sulh hukuk mahkemesinde değil, asliye hukuk mahkemesinde görülür (Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 30.01.2017 tarihli ve 2016/14695 E., 2017/591 K. sayılı kararı).
c) Paylaşma Ne Zaman İstenemez?
Paydaşın paylaşma istemi kural olarak her zaman dinlenir; kanun bu hakkı yalnız sınırlı hallerde kısıtlar.
Türk Medeni Kanunu’nun 698. maddesi:
“Hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.
Paylaşmayı isteme hakkı, hukukî bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmî şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.
Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.”
Buna göre paylaşma; paydaşların hukuki işlemle kararlaştırdığı ve en çok on yıl olabilen süre içinde, malın sürekli bir amaca özgülendiği halde ve uygun olmayan zamanda istenemez. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşme resmi şekle bağlıdır. Miras ortaklığında ayrıca paylaşmanın derhal yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa sulh hakimi, bir mirasçının istemiyle paylaşmayı erteleyebilir (TMK’nın 642. maddesinin üçüncü fıkrası). Mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek bir cenin varsa paylaşma doğumuna kadar ertelenir (TMK’nın 643. maddesi).
Miras Ortaklığında Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar arasındaki ortaklık, ortaklığın giderilmesi davasıyla ya da TMK’nın 642. maddesine dayanan miras paylaşımı (miras taksim) davası yoluyla sona erdirilebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 642. maddesi:
“Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.
Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar. Mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır.
Paylaşmanın derhâl yapılması, paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa; sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine bu malın veya terekenin paylaşılmasının ertelenmesine karar verebilir.”
Davayı hukuken nitelendirmek hakime aittir; hakim Türk hukukunu kendiliğinden uygular (HMK’nın 33. maddesi). Ancak iki dava yetki bakımından birbirinden ayrılır: belirli bir taşınmazdaki ortaklığın giderilmesi istendiğinde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi, terekenin bütününün paylaşılması istendiğinde ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (aşağıda "Görevli ve Yetkili Mahkeme").
Mirasçılar arasında ortaklığın giderilmesinde kimlerin mirasçı olduğu ve her mirasçının miras payı mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile belirlenir; mirasçıların elbirliği mülkiyetindeki taşınmazın satış bedeli ve harcı bu belgedeki paylara göre dağıtılır. Belge dosyada yoksa mahkeme sunulması için süre verir ve taraf teşkili belge geldikten sonra tamamlanır (aşağıda "Ortaklığın Giderilmesi Davasının Tarafları"). Belgede hata varsa mirasçılık belgesinin iptali davası açılarak düzeltilmesi istenir. Miras kalan taşınmazın tapuda mirasçılar adına geçirilmesi intikal işlemleri yazımızda anlatılmıştır.
Mirasçılar, paylaşma yerine elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesini de isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi:
“Bir mirasçı, terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi isteminde bulunduğu takdirde sulh hâkimi, diğer mirasçılara çağrıda bulunarak belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmeye davet eder.
Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri belirlenen süre içinde paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilir.
Terekeye dahil diğer hakların ve alacakların paylar oranında bölünmesi hususunda da yukarıdaki hükümler uygulanır.”
Kardeşler arasındaki paylaşımın kendine özgü sorunları kardeşler arasında miras paylaşımı yazımızda ele alınmıştır.
Dava Açmadan Önce Zorunlu Arabuluculuk
Ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kural, 7445 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na (HUAK) eklenen 18/B maddesindedir ve 1 Eylül 2023’te yürürlüğe girmiştir.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesinin birinci fıkrası:
“Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır: …
b) Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.”
Arabuluculuk sürecinde şu kurallar uygulanır (HUAK’ın 18/A maddesi):
- Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.
- Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en çok bir hafta uzatılabilir.
- Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açılırsa dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Son tutanak dava dilekçesine eklenmemişse davacıya bir haftalık kesin süre verilir; süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir.
- Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmaz ve arabuluculuk faaliyeti bu yüzden sona ererse, katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücretinin yarısına hükmedilir. İki taraf da ilk toplantıya katılmadığı için sona eren arabuluculuktan sonra açılan davada ise tarafların yaptıkları yargılama giderleri kendi üzerlerinde bırakılır (18/A maddesinin on birinci fıkrası).
Paydaşlar arabuluculukta anlaşırsa anlaşma belgesi, taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalar ile usul ve esaslar gözetilerek düzenlenir. Belgeye icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; taşınmazla ilgili belgede şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve mahkeme anlaşmanın içeriğini denetler (HUAK’ın 18/B maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları). Taşınmazın devrine ilişkin anlaşmada taraflardan biri, şerhten sonra tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir; tescil resmi senet düzenlenmeksizin yapılır (18/B maddesinin beşinci fıkrası).
Ortaklığın Giderilmesi Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. HMK’nın 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın “Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları” sulh hukuk mahkemelerine verir.
Taşınmazlarda yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir (HMK’nın 12. maddesinin birinci fıkrası). Bu kural kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, taşınmazlar bir ilçede bulunduğu halde dosyanın il merkezindeki nöbetçi sulh hukuk mahkemesine gönderilmesini bozmuş ve şu ilkeyi koymuştur: “Mahkemenin yargı yetkisi HMK'nın 12. maddesine göre idari sınır esas alınarak belirlenir, davaya taşınmazın idari sınırları içerisinde bulunduğu ilçe veya il adli yargı yerinde bakılması gerekir. Bu kural kamu düzeni ile ilgili olup mahkemece re'sen gözetilir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 20.06.2017 tarihli ve 2015/14604 E., 2017/5295 K. sayılı kararı). Bu nedenle dava, taşınmazın bulunduğu yeri yargı çevresi içine alan sulh hukuk mahkemesinde açılır. Hukuk mahkemelerinin yargı çevresi kural olarak bulundukları il merkezi ve ilçeler ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırlarıdır; ancak 2020’den beri Hakimler ve Savcılar Kurulu, Adalet Bakanlığının önerisi üzerine yargı çevresini il ve ilçe sınırlarına bakılmaksızın da belirleyebilir (5235 sayılı Kanun’un 7. maddesi). Yukarıdaki karar bu değişiklikten öncedir; taşınmazın hangi sulh hukuk mahkemesinin yargı çevresinde kaldığı, güncel yargı çevresi kararlarına göre belirlenir.
Birden çok taşınmaz varsa dava, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri için de açılabilir (HMK’nın 12. maddesinin üçüncü fıkrası). Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, farklı illerdeki taşınmazlar için açılan davada mahkemenin bir kısım taşınmaz yönünden davayı ayırıp yetkisizlik kararı vermesini bozmuş, “HMK'nın 12/3. maddesi gereği taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da dava açılabileceği tartışmasızdır” demiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 09.02.2021 tarihli ve 2017/4174 E., 2021/763 K. sayılı kararı).
Terekenin bütününün paylaşılması istendiğinde (TMK’nın 642. maddesi) ise ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK’nın 11. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi; TMK’nın 576. maddesi). Yalnız taşınır mallara ilişkin ortaklığın giderilmesinde kesin yetki kuralı yoktur; genel yetki kuralı uygulanır ve dava davalının, davalılar birden çoksa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK’nın 6 ve 7. maddeleri).
Ortaklığın Giderilmesi Davasının Tarafları
Davayı, malda paylı ya da elbirliği mülkiyeti bulunan her paydaş açabilir; dava diğer bütün paydaşlara karşı açılır. Paydaşlardan biri ölmüşse onun payına mirasçıları malik olacağından mirasçılar da davayı açabilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu konuda şöyle demiştir: “Paydaşlığın giderilmesi davasını paydaşlardan biri veya birkaçı diğer paydaşlara karşı açar. HMK'nin 27. maddesi uyarınca davada bütün paydaşların yer alması zorunludur. Paydaşlardan veya ortaklardan birinin ölümü halinde alınacak mirasçılık belgesine göre mirasçılarının davaya katılmaları sağlandıktan sonra işin esasının incelenmesi gerekir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 11.02.2019 tarihli ve 2016/4280 E., 2019/1133 K. sayılı kararı).
Bütün paydaşlar davaya katılmadan dava sonuçlandırılamaz. Ölen paydaşın mirasçılık belgesini sunması için davacıya süre verilir; Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 24.09.2019 tarihli ve 2016/7238 E., 2019/5723 K. sayılı kararına konu dosyada bu süre iki haftalık kesin süre olarak verilmiştir. Paydaş sayısı arttıkça tebligat yapılması güçleşir ve yargılama uzar (aşağıda "Paydaşlara Tebligat"). Borçlu paydaşın alacaklısı da belirli koşullarla bu davayı açabilir (aşağıda "Alacaklının Açtığı Ortaklığın Giderilmesi Davası").
Mahkeme Ortaklığı Nasıl Giderir? Aynen Taksim ve Satış
Paydaşlar paylaşma biçiminde anlaşırsa paylaşma anlaşmaya göre yapılır. Anlaşma yoksa paylaşmanın yöntemini aşağıdaki hüküm ve paydaşların istemleri belirler.
Türk Medeni Kanunu’nun 699. maddesi:
“Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.
Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir.
Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.”
Bu hükme göre mahkeme şu sırayla karar verir:
- Aynen bölme istemi: Paydaşlardan biri aynen bölme isterse mahkeme bunun mümkün olup olmadığını araştırır. İstemin davacıdan gelmesi gerekmez: ortaklığın giderilmesi davasında taraflar hem davacı hem davalı konumundadır ve davalının aynen taksim istemi de aynı şekilde incelenir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.03.2020 tarihli ve 2017/1753 E., 2020/279 K. sayılı kararı).
- Satış istemi: Hukuk Genel Kuruluna göre “Aynen paylaşmanın mümkün olduğu anlaşıldığı takdirde, satış yoluyla paylaşma kararı verilemeyecektir. Aynen paylaşmanın mümkün görülmediği durumda talep olması hâlinde satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilecektir.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.11.2021 tarihli ve 2018/509 E., 2021/1406 K. sayılı kararı).
- Yalnız aynen bölme istenmişse: Hakim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır (HMK’nın 26. maddesi). Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, davacının yalnız aynen taksim istediği ve bilirkişi raporlarıyla taksimin mümkün olmadığının anlaşıldığı bir dosyada satışa karar verilmesini bu nedenle bozmuş ve “mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken, talep dışına çıkılarak satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilmesi doğru olmadığından” demiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 10.06.2014 tarihli ve 2014/4203 E., 2014/7743 K. sayılı kararı).
Dava dilekçesinde ortaklığın öncelikle aynen taksim, bu mümkün değilse satış yoluyla giderilmesinin istenmesi bu nedenle önemlidir.
a) Ortaklığın Aynen Taksim Suretiyle Giderilmesi
Aynen taksimde mal, değerleri birbirine denk parçalara bölünür; parçaların değerleri denk düşmezse eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme yapılır. Aynen taksim için malın bölünebilir olması ve bölünmekle önemli bir değer kaybına uğramaması gerekir; paydaşlardan biri aynen taksim istese de bölme durum ve koşullara uygun değilse, satış da istenmişse mahkeme satışa karar verir. Uygulamada davaların büyük bölümü satışla sonuçlanır; konut gibi bölünemeyen mallar bir yana, paydaşlar bölünen parçalar arasında ileride geçit hakkı gibi yeni uyuşmazlıklar doğmasını da çoğu zaman istemez.
Fiziksel olarak bölünebilen bir taşınmazın imar mevzuatına göre de bölünebilmesi gerekir. Belediye ve mücavir alan sınırları içindeki taşınmazlarda ifrazın imar mevzuatına uygunluğunu belediye encümeni veya il idare kurulu onaylar; tarafların rızası veya mahkeme kararıyla şuyuun giderilmesi ve arazi taksimi de bu kurala tabidir (3194 sayılı İmar Kanunu’nun 16. maddesi). Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bu incelemeyi şöyle tarif etmiştir: “Aynen bölünerek paylaştırma (taksim) halinde teknik bilirkişiye ifraz (taksim) projesi düzenlettirilerek bu projeye göre taşınmaz mücavir alan hudutları içerisinde ise Belediye Encümeninden karar alınmak suretiyle belediyeden, Belediye dışında ise İl İdare Kurulundan İmar Yasası ve Yönetmeliğine göre bölüşmenin (taksimin) mümkün olup olmadığı sorulur.” Onay makamından olumsuz cevap gelirse aynen taksim yapılamaz (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 12.06.2015 tarihli ve 2014/13549 E., 2015/6522 K. sayılı kararı).
Tarım arazilerinde aynen taksimin önünde ayrıca kanuni bir engel vardır: Bakanlıkça belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğüne erişmiş araziler bölünemez eşya niteliği kazanır; tarım arazileri bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, pay ve paydaş adedi artırılamaz (5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 8. maddesi). Kanun bu yasağa dar bir istisna tanır: tarım dışı kullanım izni verilen alanlarda ya da çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyacı olan bitkilerin yetiştiği alanlarda, arazi özellikleri gerektiriyorsa Bakanlığın uygun görüşüyle daha küçük parseller oluşturulabilir. Miras kalan tarım arazilerine ilişkin özel usul aşağıda ayrı başlıkta anlatılmıştır.
Üzerinde kat mülkiyeti kurulmaya elverişli bir yapı bulunan taşınmazda ortaklık, kat mülkiyeti kurularak ve her paydaşa bağımsız bölüm verilerek de giderilebilir.
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 10. maddesi:
“Kat mülkiyetine konu olmaya elverişli bir gayrimenkul üzerindeki ortaklığın giderilmesi davalarında, mirasçılardan veya ortak maliklerden biri, paylaşmanın, kat mülkiyeti kurulması ve bağımsız bölümlerin tahsisi suretiyle yapılmasını isterse, hakim, o gayrimenkulün mülkiyetinin, 12 nci maddede yazılı belgelere dayanılarak kat mülkiyetine çevrilmesine ve paylar denkleştirilmek suretiyle bağımsız bölümlerin ortaklara ayrı ayrı tahsisine karar verebilir.”
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, kat mülkiyeti kurulu binadaki bağımsız bölümlerin tamamının satışına karar veren ilk derece mahkemesi kararını bozmuş ve şöyle demiştir: “Davalı ... vekilince taşınmaz üzerinde kat mülkiyeti kurulu olduğundan aynen taksim yoluyla giderilmesi talep edildiğine göre mahkemece, öncelikle bu talep üzerinde durularak gerekirse ivaz ilavesi sağlanmak suretiyle her paydaşa bir bağımsız bölüm isabet edecek şekilde taksim suretiyle ortaklığın giderilmesine, kalan bağımsız bölümler hakkında ise şimdiki gibi satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verilmesi gerekir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 18.02.2021 tarihli ve 2017/4362 E., 2021/1018 K. sayılı kararı). Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda ilk derece mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur. Daire aynı kararda, kat mülkiyetine geçilebilmesi için yapının onaylı projesine uygun olmasını, bağımsız bölümlerin başlı başına kullanılmaya elverişli olmasını, yapının tümünün kargir olmasını ve her paydaşa en az bir bağımsız bölüm düşmesini aramış; giderilebilir eksikliklerin kat mülkiyeti kurulmasını isteyen tarafa tamamlattırılması gerektiğini belirtmiştir. Kat mülkiyeti ve kat irtifakının kuruluşu kat irtifakı ve kat mülkiyeti yazımızda anlatılmıştır.
b) Ortaklığın Satış Suretiyle Giderilmesi
Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse, özellikle mal önemli bir değer kaybına uğramadan bölünemiyorsa ve satış istenmişse mahkeme açık artırmayla satışa karar verir. Pazarlıkla satış, ancak paydaşların paylaşma biçiminde anlaşmasıyla mümkündür; anlaşma yoksa mahkeme açık artırmaya karar verir. Artırmanın yalnız paydaşlar arasında yapılmasına karar verilmesi bütün paydaşların rızasına bağlıdır; tek bir paydaş rıza göstermezse artırma herkese açık yapılır. Bu kuralın 31.07.2026’dan beri önemli bir istisnası vardır: bütün malikleri taşınmazı miras yoluyla edinmiş mirasçılar olan taşınmazlarda birinci artırma kanun gereği yalnız mirasçılar arasında yapılır (aşağıda "Mirasçılar Arasında İlk Artırma").
Mahkeme satışa karar verirken satışın nasıl yapılacağını ve bedelin nasıl dağıtılacağını hükümde göstermek zorundadır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bunu “Mahkemece paydaşlığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi halinde satışın nasıl yapılacağının, satış bedeli, harç ve yargılama giderlerinin ne şekilde dağıtılacağının hüküm sonucunda gösterilmesi gerekir.” diye ifade etmiş, satış yöntemini yazmayan hükmü “Genel açık arttırma yöntemi” ibaresini ekleyerek düzeltmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 14.09.2020 tarihli ve 2020/2119 E., 2020/4891 K. sayılı kararı).
Ortaklığın Giderilmesinde Satış Nasıl Yapılır? Adım Adım
Satış kararı ortaklığı hemen sona erdirmez. Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi için satış gerekiyorsa hakim satış için bir memur görevlendirir; taşınır ve taşınmazların satışı İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre yapılır (HMK’nın 322. maddesinin ikinci fıkrası). Satış süreci aşağıdaki adımlardan oluşur.
a) Kararın Kesinleşmesi ve Satış Memurunun Görevlendirilmesi
Taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK’nın 350. maddesinin ikinci fıkrası); taşınmazın satışı bu nedenle ortaklığın giderilmesi kararı kesinleştikten sonra başlar. Hükümde satış memuru görevlendirilir; Yargıtay görevlendirmede kişi adı yazılmamasını ister: “Mahkeme kararının infazı için satış memuru görevlendirilmesi gerekli olmakla, bu görevlendirme yapılırken isim belirtilmemesi gerekmektedir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 14.09.2020 tarihli ve 2020/2119 E., 2020/4891 K. sayılı kararı).
Satış memurunun işlemlerine karşı şikayetlerde merci icra mahkemesi değil, ortaklığın giderilmesine karar veren sulh hukuk mahkemesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu şöyle açıklamıştır: “Satış memurunun karar ve işlemlerine karşı itiraz ve şikâyetler ile satışın kanuna aykırılığı iddiasıyla açılan ihalenin feshi istemlerinin icra (hukuk) mahkemelerinde değil, ortaklığın giderilmesi kararını veren sulh hukuk mahkemesinde İİK hükümlerine göre çözümlenmesi gerekir.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2020 tarihli ve 2017/349 E., 2020/1031 K. sayılı kararı). Karar oy birliğiyle verilmiştir.
b) Kıymet Takdiri ve Şikayet Süresi
Yargılama sırasında taşınmazın değeri keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenebilir. Satış aşamasında ise satış memurluğu, satışa esas alınacak değeri (muhammen bedel) bilirkişiye ayrıca belirletir. Bu kıymet takdirine karşı şu kurallar uygulanır:
- Süre: Kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililer, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde şikayet yoluna başvurabilir (İİK’nın 128/a maddesi).
- Merci: Ortaklığın giderilmesi satışında şikayet, icra mahkemesine değil satış memurunu görevlendiren sulh hukuk mahkemesine yapılır (yukarıdaki Hukuk Genel Kurulu kararı). Kıymet takdiri talimatla başka bir yerin satış memurluğunca yapıldıysa şikayeti talimat sulh hukuk mahkemesi inceler (Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 02.03.2026 tarihli ve 2025/13443 E., 2026/3625 K. sayılı kararı).
- Masraf: Şikayet tarihinden itibaren yedi gün içinde gerekli masraf ve ücret mahkeme veznesine yatırılırsa yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir; yatırılmazsa şikayet kesin olarak reddedilir. Hukuk Genel Kurulu, bu kuralın uygulanabilmesi için yatırılacak tutarın mahkemece belirlenmiş olması gerektiğini kabul etmiştir.
- Kesinlik ve yeni kıymet takdiri: Şikayet üzerine verilen karar kesindir. Kesinleşen kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe, doğal afet ve imar durumunda çok önemli değişiklik gibi haller dışında yeniden kıymet takdiri istenemez.
Süresinde şikayet etmemenin sonucu ağırdır. Hukuk Genel Kurulu aynı kararında “kıymet takdirine süresinde itiraz etmeyerek yasanın öngördüğü bu olanağı kullanmayanlar, kıymet takdirine ilişkin hususları ihalenin feshi sebebi olarak ileri süremezler” demiştir.
c) İlan, Teminat ve Artırma
Satış elektronik ortamda açık artırmayla yapılır ve şu kurallara bağlıdır (İİK’nın 114, 115 ve 129. maddeleri):
- İlan: Birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir. İkinci artırmanın başlangıç tarihi, birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçmeyecek şekilde belirlenir.
- Teminat: Artırmaya katılmak için malın kıymetinin yüzde onunu karşılayan teminat yatırılır. 31.07.2026’dan beri İİK’nın 114. maddesi teminattan yalnız satış isteyen alacaklıyı (alacağının teminatı karşıladığı miktar kadar) ve Hazineyi muaf tutar; artırmaya katılan paydaş da teminat yatırır. 7589 sayılı Kanun’dan önce artırmaya katılmak isteyen pay sahibinden, ortaklık payının teminatı karşıladığı miktar kadar teminat alınmıyordu; Kanun bu muafiyeti kaldırmıştır. İlanı 31.07.2026’dan önce yapılmış artırmalarda önceki hükümler uygulanır (aşağıda "Geçiş hükmü").
- Başlangıç ve asgari teklif: İhale muhammen kıymetin yüzde ellisi üzerinden başlatılır. Malın ihale edilmesi için teklifin, muhammen kıymetin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınmış rüçhanlı alacakların toplamından hangisi fazlaysa onu ve ayrıca paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi şarttır. Bu kural taşınmazın ihalesinde de uygulanır.
- Alıcı çıkmazsa: Asgari ihale bedeli teklif edilmezse ya da en yüksek teklifi veren bedeli yatırmazsa ihalenin yapılamadığı veya iptal edildiği tutanakla tespit edilir ve ikinci artırma daha önce ilan edilen tarihte başlar. Genel usulde ikinci artırma birinci artırmadaki şartlarla yapılır; birinci artırma yalnız mirasçılar arasında yapılmışsa ikinci artırma herkese açıktır ve yüzde elli eşiği uygulanır (aşağıda).
Örneğin muhammen kıymeti 1.000.000 TL olan ve üzerinde rehin bulunmayan bir taşınmazda herkese açık artırmada teklifin 500.000 TL ile satış masraflarının toplamını geçmesi gerekir. Bütün malikleri mirasçı olan taşınmazda yalnız mirasçılar arasında yapılan birinci artırmada ise teklifin, muhammen kıymetin yüzde yüzü olan 1.000.000 TL ile satış masraflarının toplamını geçmesi gerekir.
d) Mirasçılar Arasında İlk Artırma (31.07.2026’dan Beri)
7589 sayılı Kanun, 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve bu hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun’un 1. maddesi İİK’nın 114. maddesinin ikinci fıkrasına şu cümleleri eklemiştir:
İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesinin ikinci fıkrası:
“Tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlar bakımından ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi hâlinde yapılacak açık artırmalarda birinci artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılır. Sadece malik olan mirasçılar arasında yapılacak bu artırma usulü bir defaya mahsus olmak üzere uygulanır.”
Bu usulün sonuçları şunlardır:
- Uygulama alanı: Taşınmazın bütün malikleri onu miras yoluyla edinmiş olmalı ve mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin mülkiyet hakkı bulunmamalıdır. Paylardan biri mirasçı olmayan bir kişiye aitse birinci artırma da herkese açık yapılır.
- Teklif eşiği: Yalnız mirasçılar arasında yapılan birinci artırmada teklifin muhammen kıymetin yüzde yüzünü ve ayrıca paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi gerekir (İİK’nın 114. maddesi, ilanda yer alacak hususların 8. bendi). Birinci artırmada sonuç alınamazsa ikinci artırma herkese açık yapılır ve muhammen kıymetin yüzde ellisi ile rüçhanlı alacaklar toplamından fazla olanı ve masrafları geçme kuralı uygulanır.
- Bir defaya mahsus: Mirasçılar arasında artırma yalnız bir kez yapılır.
- Bedeli yatırmamanın yaptırımı: Ortaklığın satış suretiyle giderilmesinde en yüksek teklifi verip bedeli süresinde yatırmayan ihale alıcısının teminatı kendisine iade edilmez; satış masrafları düşüldükten sonra paydaşlara payları oranında ödenir. Bedeli yatırmayan paydaşsa teminatın tamamı diğer pay sahiplerine payları oranında ödenir. Ayrıca bedeli süresinde yatırmayan ihale alıcısına, teklif ettiği bedelin yüzde beşi oranında idari para cezası verilir.
- Geçiş hükmü: 7589 sayılı Kanun’un İİK’nın 114. maddesinde yaptığı değişikliklerin tamamı (mirasçılar arasında artırma, teklif eşiği, teminat ve bedeli yatırmamanın yaptırımları), yürürlüğe girdiği tarihten önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz; bu artırmalarda önceki hükümler uygulanır (7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin birinci fıkrası).
Bu durumların dışında, satışın yalnız paydaşlar arasında artırmayla yapılması TMK’nın 699. maddesinin üçüncü fıkrası gereği bütün paydaşların rızasına bağlı olmaya devam eder.
e) İhale Bedelinin Ödenmesi ve İhalenin Feshi
İhale alıcısı satış bedelinin tamamını, artırma sonuç tutanağının elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren yedi gün içinde nakden öder. İhalenin feshi istenmiş olsa bile bu yükümlülük devam eder (İİK’nın 130. maddesi; taşınırlarda 118. maddesi).
İhalenin feshi, yurt içinde bir adres gösterilerek ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde şikayet yoluyla istenir (İİK’nın 134. maddesi). Satış ilanı tebliğ edilmemişse ya da satılan malın esaslı niteliklerindeki hata veya ihaledeki fesat sonradan öğrenilmişse süre öğrenme tarihinden başlar; ancak ihalenin yapıldığına ilişkin kararın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren bir yılı geçemez. Feshi yalnız satış isteyen alacaklı, borçlu, malın resmi sicilinde kayıtlı ilgililer, sınırlı ayni hak sahipleri ve pey sürerek ihaleye katılanlar isteyebilir; bunlar dışındaki kişilerin talebi dosya üzerinden kesin olarak reddedilir. Kanunda sayılan satış isteyen alacaklı, borçlu, resmi sicilde kayıtlı ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri dışındaki başvurucular, yani yalnız pey sürerek ihaleye katılmış olanlar, ihale bedeli üzerinden hesaplanan nispi harcın yarısını peşin yatırmak ve ihale bedelinin yüzde beşi oranında teminat göstermek zorundadır. Harç veya teminat hiç ya da eksik yatırılmışsa mahkeme iki haftalık kesin süre verir; süresinde tamamlanmazsa talep dosya üzerinden kesin olarak reddedilir. Talep işin esasına girilerek reddedilirse talep eden, feshi istenen ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasına mahkum edilir.
Ortaklığın giderilmesi satışında ihalenin feshi de satış memurunu görevlendiren sulh hukuk mahkemesinden istenir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, ihalenin feshi talebi üzerine asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı veren sulh hukuk mahkemesi kararını kanun yararına bozmuş ve “satış memuru davaya bakan Sulh Hukuk Mahkemesince tayin edildiğinden, onun işlemlerine karşı şikayetleri inceleme görevi de ortaklığın giderilmesine karar veren Sulh Hukuk Mahkemesine aittir” demiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 13.06.2024 tarihli ve 2024/3775 E., 2024/6302 K. sayılı kararı). Şikayet görevsiz ya da yetkisiz bir mahkemeye yapılırsa mahkeme on gün içinde görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir ve dosyayı kendiliğinden görevli ya da yetkili mahkemeye gönderir (İİK’nın 134. maddesi).
f) Satış Bedelinin ve Harcın Paydaşlara Dağıtılması
Satış bedeli ve harç, paylı mülkiyette tapudaki paylara, mirasçıların elbirliği mülkiyetinde mirasçılık belgesindeki paylara göre dağıtılır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin kuralı şöyledir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 05.04.2021 tarihli ve 2018/135 E., 2021/2455 K. sayılı kararı):
“Satışına karar verilen taşınmaz;
a) Paylı mülkiyet hükümlerine konu ise satış bedelinin ve harcın paydaşların tapudaki payları oranında,
b) Elbirliği mülkiyeti hükümlerine tabi olması halinde satış bedelinin ve harcın mirasçılık belgesindeki paylar oranında,
c) Hem paylı, hem de elbirliği mülkiyeti halinin bir arada bulunması halinde ise satış bedelinin ve harcın tapudaki ve mirasçılık belgesindeki paylar nazara alınarak dağıtılmasına ve tahsil edilmesine karar verilmesi gerekir.”
Kuraldaki mirasçılık belgesi, elbirliğinin miras ortaklığından doğduğu hali karşılar; başka elbirliği topluluklarında paylaştırma o topluluğun kendi kurallarına göre yapılır (yukarıda "Elbirliği Mülkiyeti").
Taşınmaz üzerindeki muhdesatın bir paydaşa ait olduğu kabul edilmişse bedelin muhdesata düşen kısmı önce o paydaşa ayrılır (aşağıda "Muhdesat").
g) Cebri Satışta Önalım Hakkı Kullanılamaz
Ortaklığın giderilmesi için yapılan açık artırma cebri bir satıştır. TMK’nın 733. maddesinin birinci fıkrasına göre “cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz”. Paydaşın payını kendi isteğiyle üçüncü kişiye satması halinde ise diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilir (TMK’nın 732. maddesi).
Muhdesat, Tapu İptali ve Ecrimisil: Bekletici Mesele ve Ayrı Davalar
a) Muhdesatın Aidiyeti
Muhdesat, taşınmaz üzerindeki bina, ağaç gibi bütünleyici parçalardır. Ortaklık satış yoluyla giderilirken muhdesat arzla birlikte satılır. Muhdesatın bir kısım paydaşlara ait olduğu tapuda şerhliyse ya da bütün paydaşlar bunu kabul ediyorsa ayrı bir dava gerekmez: mahkeme dava tarihi itibarıyla arzın ve muhdesatın değerini ayrı ayrı belirletir, bedelin muhdesata düşen yüzdesi muhdesat sahibi paydaşa, geri kalanı payları oranında paydaşlara dağıtılır. Muhdesat paydaşlara değil üçüncü bir kişiye aitse o kişi davaya katılamaz ve satış bedelinden pay alamaz.
Muhdesatın kime ait olduğunda uyuşmazlık varsa muhdesatın aidiyetinin tespiti davası bekletici mesele olur. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi yakın tarihli bir kararında bu usulü şöyle özetlemiştir: “Muhdesatın kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık olup da bunlar üzerinde bazı paydaşların (ortaklar) hak iddia etmeleri ve öncelikle bu uyuşmazlığın giderilmesini istemeleri halinde o paydaşa görevli mahkemede dava açmak üzere HMK'nın 165. maddesi uyarınca uygun bir süre verilmelidir. Mahkemece verilen süre içerisinde dava açıldığı takdirde sonucunun beklenmesi, açılmadığı takdirde o konuda uyuşmazlık yokmuş gibi davaya devam edilmesi gerekir.” (Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 12.02.2026 tarihli ve 2026/643 E., 2026/773 K. sayılı kararı). O dosyada yargılama sırasında ölen davalının mirasçısı muhdesat iddiasını temyizde ileri sürmüş; Daire, mirasçının bu hakkını gözetmeden satışa karar verilmesini bozmuştur. Aynı ilke, muhdesatın tespiti davası açılmış olmasına rağmen beklenmeden verilen satış kararını bozan Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 11.02.2019 tarihli ve 2016/4280 E., 2019/1133 K. sayılı kararında de yer almaktadır.
b) Tapu İptali ve Tescil Davası Bekletici Meseledir
Dava konusu taşınmazda pay ve paydaş durumunu değiştirebilecek bir tapu iptali ve tescil davası görülüyorsa ortaklığın giderilmesi davası onun sonucunu bekler. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, derdest tapu iptali davası nedeniyle hukuki yarar bulunmadığı gerekçesiyle ortaklığın giderilmesi davasını reddeden kararı bozmuş ve şöyle demiştir: “Dava konusu taşınmaz hakkında tapu iptali ve tescil davası bulunması halinde bu davanın sonunda pay ve paydaş durumu değişebileceğinden ortaklığın giderilmesi davasının sonucu da bu davanın sonucundan etkilenecektir. Bu nedenle, açılan tapu iptali ve tescil davalarının 6100 sayılı HMK'nın 165/1. maddesi gereğince görülmekte olan ortaklığın giderilmesi davası için bekletici mesele yapılması gerekir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 26.04.2017 tarihli ve 2015/11787 E., 2017/3489 K. sayılı kararı).
c) Ecrimisil ve Kira Alacağı Aynı Davada İstenemez
Paydaşlardan birinin taşınmazı tek başına kullanmasından doğan ecrimisil (haksız işgal tazminatı) ya da kira alacağı, ortaklığın giderilmesi davasında istenemez; ayrı bir davayla istenir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, satış bedelinden bir paydaşa kira bedeli verilmesine hükmeden kararı bozmuş ve şöyle demiştir: “Ortaklığın giderilmesi davası ile alacak davası birlikte görülemez. O halde kira bedeli olarak talep edilen kısmın bu davadan tefriki ile görevsizlik kararı verilmesi ve mahkemece sadece ortaklığın giderilmesi ile ilgili bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 23.01.2017 tarihli ve 2015/7322 E., 2017/458 K. sayılı kararı).
Ortaklığın Giderilmesi Davasında Harç, Masraf ve Avukatlık Ücreti (2026)
Ortaklığın giderilmesi davasında dava açılırken maktu harçlar ödenir; nispi karar ve ilam harcı ise hükümde, satış bedeli ya da taksim edilen değer üzerinden hesaplanır. 2026 yılında uygulanan tutarlar şunlardır:
Kalem | 2026 tutarı | Dayanak |
|---|---|---|
Sulh mahkemesinde başvurma harcı (dava açılırken) | 335,20 TL | 492 sayılı Harçlar Kanunu (1) sayılı tarife, A-I-1 |
Maktu karar ve ilam harcı (dava açılırken peşin) | 732,00 TL | Tarife A-III-2-a; Harçlar Kanunu’nun 27. maddesi |
Karar ve ilam harcı, taşınmazın satışına karar verilirse | Satış bedelinin binde 11,38’i | Tarife A-III-1-b |
Karar ve ilam harcı, taşınmazın aynen taksimine karar verilirse | Taksim edilen taşınmaz değerinin binde 4,55’i | Tarife A-III-1-c |
İstinaf yoluna başvuru harcı (bölge adliye mahkemesi) | 2.002,00 TL | Tarife A-IV-e |
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi: ortaklığın giderilmesi davası | 52.000 TL | AAÜT, İkinci Kısım, Birinci Bölüm, sıra 3 |
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi: satış memurluğundaki işlerin takibi | 25.000 TL | AAÜT, İkinci Kısım, Birinci Bölüm, sıra 2 |
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi: arabuluculuk anlaşmazlıkla biterse taraf vekilleri için | 10.000 TL | AAÜT, Birinci Kısım, Birinci Bölüm, sıra 6 |
İstanbul Barosu 2026 tavsiye niteliğindeki en az ücret | 116.000 TL’den az olmamak üzere muhammen bedelin vekil edenin payına düşen miktarının %16’sı | İstanbul Barosu 2026 çizelgesi, A-4 |
Harçlar. Maktu harçlar işlem yapılmadan önce peşin ödenir (Harçlar Kanunu’nun 27. maddesi). Nispi oranlar yalnız taşınmazlar için öngörülmüştür; taşınır mallardaki paydaşlığın satış suretiyle giderilmesinde Yargıtay maktu harçla yetinilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Hükümdeki karar ve ilam harcı da satış bedeli gibi paydaşlardan payları oranında alınır (yukarıda "Satış Bedelinin ve Harcın Paydaşlara Dağıtılması"). 5403 sayılı Kanun kapsamında mirasçılar veya Bakanlıkça sulh hukuk mahkemesinde açılan tarım arazisi davaları her türlü resim ve harçtan muaftır (5403 sayılı Kanun’un 8/Ç maddesi).
Yargılama giderleri ve vekalet ücreti. Dava kabul edilip ortaklık giderildiğinde davanın kazananı ve kaybedeni yoktur; bu nedenle yargılama giderleri ve vekalet ücreti bütün taraflara payları oranında yükletilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi bunu “Paydaşlığın (ortaklığın) giderilmesi davaları iki taraflı, taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalar olup, sonuçta kazanan ve kaybeden taraftan söz edilemeyeceğinden yargılama giderleri ve vekalet ücretinin taraflara payları oranında yükletilmesi gerekir.” diye ifade etmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 05.04.2021 tarihli ve 2018/135 E., 2021/2455 K. sayılı kararı). Dava başka biçimde sona ererse sonuç değişebilir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davanın açılmamış sayıldığı bir dosyada, kendisini vekille temsil ettiren davalı Hazine lehine vekalet ücretinin davacılardan tapudaki payları oranında alınmasına hükmetmiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 17.02.2025 tarihli ve 2025/508 E., 2025/829 K. sayılı kararı). Alacaklının açtığı davadaki gider kuralları aşağıda ayrıca anlatılmıştır. Arabuluculuk ilk toplantısına mazeretsiz katılmadığı için arabuluculuğun sona erdiği ve son tutanakta adı geçen taraf ise davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (yukarıda "Zorunlu Arabuluculuk").
Avukatlık ücreti. 03.11.2026 tarihli ve 33419 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve yayımı tarihinde yürürlüğe giren Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde ortaklığın giderilmesi davası ile satış memurluğundaki işlerin takibi, konusu para olsa bile maktu ücrete bağlı işlerdendir. Tarifedeki tutarlar alt sınırdır: avukatlık asgari ücret tarifesinin altında vekalet ücreti kararlaştırılamaz (AAÜT’nin 1. maddesinin üçüncü fıkrası). Hükümde paydaşlara payları oranında yükletilen, mahkemenin tarifeye göre hükmettiği vekalet ücretidir ve bu ücret avukata aittir (Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi). Paydaşın kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesi bundan ayrıdır: avukat ile müvekkil arasındaki ücret sözleşmeyle kararlaştırılır ve bu alt sınırın altında kalamaz; İstanbul Barosunun çizelgesi tavsiye niteliğindedir. Tutarlar 07.11.2026 itibarıyla yürürlükteki tarifelerden alınmıştır; tarifeler değiştiğinde güncellenecektir.
Paydaş sayısı arttıkça tebligat, keşif ve bilirkişi giderleri de artar. Yurt dışındaki paydaşlara yapılacak tebligatta çeviri gideri ayrıca doğar (aşağıda "Paydaşlara Tebligat").
Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer? Kanun Yolu ve Süreler
Kanunda ortaklığın giderilmesi davasının ne kadar süreceğine ilişkin bir süre yoktur. Süreyi belirleyen başlıca etkenler paydaş sayısı, paydaşların adreslerinin bilinip bilinmemesi ve yurt dışında paydaş bulunması, ölen paydaşların mirasçılarının davaya katılması, keşif ve bilirkişi incelemesi, muhdesat ya da tapu iptali gibi bekletici meseleler, kanun yolu ve satış aşamasıdır. Davanın ve satışın aşamalarındaki kanuni süreler şunlardır:
Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
Arabuluculuk | Arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren üç hafta; zorunlu halde en çok bir hafta uzatma | HUAK’ın 18/A maddesi |
İstinaf başvurusu | Kararın tebliğinden itibaren iki hafta | HMK’nın 345. maddesi |
Kıymet takdirine şikayet | Raporun tebliğinden itibaren yedi gün | İİK’nın 128/a maddesi |
Şikayet masrafının yatırılması | Şikayet tarihinden itibaren yedi gün | İİK’nın 128/a maddesi |
Satış ilanı | Artırmaya başlangıçtan en az on beş gün önce | İİK’nın 114. maddesi |
İkinci artırma | Birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçmeyecek tarihte başlar | İİK’nın 114. maddesi |
İhale bedelinin ödenmesi | Artırma sonuç tutanağının ilanından itibaren yedi gün; ihalenin feshi istenmiş olsa bile | İİK’nın 130. maddesi (taşınırlarda 118. maddesi) |
İhalenin feshi | İhale tarihinden itibaren yedi gün; satış ilanı tebliğ edilmemişse öğrenmeden itibaren, en geç bir yıl | İİK’nın 134. maddesi |
İstinaf. İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK’nın 345. maddesi). İstinaf yoluna başvurma kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; ancak taşınmaza ilişkin ortaklığın giderilmesi kararı kesinleşmeden satış yapılmaz (HMK’nın 350. maddesi).
Temyiz. HMK’nın 362. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 4. maddede gösterilen sulh hukuk davalarına ilişkin bölge adliye mahkemesi kararlarını temyiz dışında bırakır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bu nedenle “6100 sayılı Kanun'un 4. maddesinde münhasıran sulh hukuk mahkemesinin görev alanına giren ortaklığın giderilmesine ilişkin olan davalar hakkında verilen Bölge Adliye Mahkemesi kararları kesin olup temyiz edilemez” demiştir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 23.12.2025 tarihli ve 2025/5454 E., 2025/5582 K. sayılı kararı). Kural olarak ortaklığın giderilmesi davası istinaf aşamasında kesinleşir.
Bu karar 7589 sayılı Kanun’dan öncedir. Bu arada Anayasa Mahkemesi, 26.02.2026 tarihli ve E. 2026/49, K. 2026/48 sayılı kararıyla 362. maddenin birinci fıkrasının (a) bendini, yani parasal temyiz sınırını, “istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hali” yönünden iptal etmiştir. İptal (b) bendine ilişkin değildir. 7589 sayılı Kanun’la HMK’nın 362. maddesine eklenen üçüncü fıkra, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında verdiği kararın, kabul ya da reddedilen kısmı HMK’nın 341. maddesinin ikinci fıkrasındaki parasal sınırın üzerindeyse temyiz edilebileceğini düzenler. Fıkranın (a) ve (b) bentleri bu yolu ayrıca daraltır: birinci fıkradaki temyiz sınırının altında kalan kararlarda, bölge adliye mahkemesi kararı ile ilk derece mahkemesi kararı arasındaki fark 341. maddenin ikinci fıkrasındaki sınırı geçmiyorsa ya da yeni karar yalnız yargılama gideri veya vekalet ücretine ilişkinse temyiz yolu kapalıdır. Yeni fıkranın, birinci fıkranın (b) bendiyle temyiz dışı bırakılan sulh hukuk davalarına da uygulanıp uygulanmayacağını açıkça çözen bir Yargıtay kararına, 07.11.2026 itibarıyla erişilebilen kararlarda rastlanmamıştır. Bölge adliye mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden hüküm kurduğu dosyalarda temyiz yolunun açık olup olmadığı bu nedenle dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Paydaşlara Tebligat: Adresi Bilinmeyen ve Yurt Dışındaki Paydaşlar
Paydaş sayısı fazla olduğunda tebligat, ortaklığın giderilmesi davasını en çok geciktiren konulardan biridir. Miras ortaklığında mirasçıların bir kısmı zamanla ölür ve payları kendi mirasçılarına geçer; böylece çok sayıda paydaşlı birlikte mülkiyet ortaya çıkabilir. Usulsüz tebligat hükmün bozulmasına yol açabilir. Usulsüz yapılan tebliğ, muhatap tebliği öğrenmişse geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir (Tebligat Kanunu’nun 32. maddesi). Buna karşılık usulsüz tebligat tek başına yargılamanın iadesi sebepleri arasında sayılmamıştır (HMK’nın 375. maddesi).
Tebligatın sırası Tebligat Kanunu ile belirlenmiştir:
- Tebligat önce muhatabın bilinen en son adresine yapılır (Tebligat Kanunu’nun 10. maddesi).
- Bilinen en son adres tebligata elverişli değilse ya da bu adreste tebligat yapılamazsa, muhatabın adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilinen en son adres sayılır ve tebligat oraya yapılır. Muhatap o adreste hiç oturmamış veya oradan sürekli ayrılmış olsa bile evrak muhtara ya da ihtiyar heyeti üyesine veya zabıtaya bırakılır ve ihbarname kapıya yapıştırılır (Tebligat Kanunu’nun 10 ve 21. maddeleri).
- Bu yollarla tebligat yapılamayan ve yerleşim yeri, konutu ya da iş yeri de bulunamayan kişinin adresi meçhul sayılır; adresi meçhul olanlara tebligat ilanen yapılır. Tebliği çıkaran merci, muhatabın adresini gerekli gördüğü resmi veya özel kurumlara sorar ve kolluk aracılığıyla araştırır (Tebligat Kanunu’nun 28. maddesi).
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 10.02.2021 tarihli ve 2020/3552 E., 2021/796 K. sayılı kararında aktarılan ve aynı dosyada verilmiş olan 23.03.2017 tarihli, 2015/9996 Esas, 2017/2247 Karar sayılı bozma ilamında, davalıya Tebligat Kanunu’nun 35. maddesine göre yapılan tebligat geçersiz sayılmış ve doğru sıra şöyle gösterilmiştir: “davalıya yapılacak tebligatın öncelikle bilinen en son adreslerine çıkarılması; bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya tebligat yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresinin bilinen en son adresi olarak kabul edilerek tebligatın buraya yapılması; adresleri meçhul olanlara ilanen tebligat yapılmak suretiyle taraf teşkili sağlandıktan sonra işin esası hakkında bir karar verilmesi gerekir.”
Yurt dışındaki paydaşlar. Yurt dışında bulunan paydaşlara tebligat kural olarak uluslararası anlaşmalara göre, o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır. Paydaş Türk vatandaşıysa tebliğ, o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir; bu yolda tebliğin konusunu ve otuz günlük ihtarı içeren bildirim, muhataba o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderilir. Bildirimin muhataba tebliğ edildiği belgelendirilirse, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde büyükelçilik ya da konsolosluğa başvurulmadığında tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu’nun 25/a maddesi). Yabancı makam aracılığıyla yapılan tebligatta tebliğ evrakı, muhatabın vatandaşı olduğu ülkenin değil, bulunduğu ülkenin diline veya anlaşmalarla belirlenen dile çevrilir; evrak taraf tarafından verilmişse çeviri noterlikte yaptırılır (Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in 40. maddesi). Yabancı ülkede oturan biri için ilanen tebligat gerekirse, evrak ve ilan suretleri ayrıca bilinen adresine iadeli taahhütlü mektupla gönderilir (Tebligat Kanunu’nun 28. maddesi).
Tarım Arazilerinde Ortaklığın Giderilmesi ve Ehil Mirasçı
Miras kalan tarım arazilerinde paylaşma, genel hükümlerden ayrılan bir usule bağlıdır. Bu usul, 6537 sayılı Kanun’la 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na eklenen 8/B ile 8/H maddeleri arasındaki hükümlerde düzenlenmiştir. Mirasa konu tarımsal arazilerde mülkiyetin devri esastır; arazinin bölünmesi değil, bir ya da birkaç mirasçıya devredilmesi amaçlanır.
Anlaşma hali ve süre. Mirasçılar anlaşırsa mülkiyeti devir işlemleri mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır (5403 sayılı Kanun’un 8/B maddesi). Mirasçılar arazinin mülkiyeti hakkında şu yollardan birini kararlaştırabilir (8/C maddesinin birinci fıkrası):
- Bir mirasçıya veya yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünü karşılıyorsa birden fazla mirasçıya devir,
- TMK’nın 373 ve devamı maddelerine göre kuracakları aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devir,
- Mirasçıların tamamının miras payı oranında ortak olduğu limited şirkete devir,
- Mülkiyetin üçüncü kişilere devri.
Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay temliki, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, elbirliği mülkiyetinin devri, paylı mülkiyet olarak intikal, taksim ve vasıf değişikliği işlemleri Bakanlığın izniyle yapılır (8/B maddesi).
Anlaşma olmazsa dava. Mirasçılar anlaşamazsa her biri yetkili sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Sulh hukuk hakimi arazinin mülkiyetini şu sırayla devreder (8/C maddesinin ikinci fıkrası):
- Kişisel yetenek ve durumları göz önünde tutularak belirlenen ehil mirasçıya, tarımsal gelir değeri üzerinden. Birden çok ehil mirasçı varsa önce asgari geçimini bu araziden sağlayan mirasçıya, böyle biri yoksa ehil mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif edene; ehil mirasçı hiç yoksa mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif edene devredilir.
- Birden fazla ehil mirasçı bulunur ve bunların miras dışı tarım arazileri de varsa hakim, mevcut arazilerini yeter gelirli büyüklüğe ulaştırmak ya da ekonomik işletilmesine katkı sağlamak amacıyla yeter gelir büyüklüğünü aramaksızın bu mirasçılara devre karar verebilir.
- Araziyi isteyen mirasçı yoksa hakim satışına karar verir; satış geliri mirasçılara payları oranında dağıtılır.
Arazi birden çok yeter gelirli parçaya bölünebiliyorsa hakim her birinin ayrı mirasçılara devrine karar verebilir. Ehil mirasçının nitelikleri Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Devirden itibaren yirmi yıl içinde arazinin tamamının veya bir kısmının değeri tarım dışı kullanım nedeniyle artarsa, devir tarihindeki parasal değer tarım dışı kullanım izninin verildiği tarihe göre yeniden hesaplanır; bulunan değer ile arazinin yeni değeri arasındaki fark, araziyi devralan mirasçı tarafından diğer mirasçılara payları oranında ödenir (8/C maddesinin son fıkrası).
Bedelin ödenmesi. Hakim, devri uygun bulduğu mirasçıya diğer mirasçıların payları bedelini mahkeme veznesine yatırması için altı aya kadar süre verir; mirasçı isterse altı ay ek süre verilebilir. Bu sürelerde bedel yatırılmaz ve devir için istekli başka mirasçı bulunmazsa hakim arazinin açık artırmayla satışına karar verir (8/D maddesi). Araziyi devralan mirasçı, arazi için zorunlu araç, gereç ve hayvanların da gerçek değeri üzerinden kendisine devrini isteyebilir (8/E maddesi).
Bakanlığın davası. Devir 8/B maddesindeki sürede yapılmaz ve bu durum kamu kurum veya kuruluşları ya da finans kurumlarınca öğrenilirse Bakanlığa bildirilir. Bakanlık mirasçılara üç ay süre verir; süre sonunda devir olmazsa Bakanlık araziyi kendisi devretmez, arazinin istemde bulunan ehil mirasçıya, ehil mirasçı yoksa en fazla teklifi veren istekli mirasçıya devri, aksi halde üçüncü kişilere satılması için sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Mirasçıların veya Bakanlığın bu kapsamda açtığı davalar her türlü resim ve harçtan muaftır (8/Ç maddesi).
Ölüme bağlı tasarruf. Araziyi isteyen ve buna ehil tek mirasçı olduğu anlaşılan mirasçının istem hakkı ölüme bağlı tasarrufla ortadan kaldırılamaz; mirastan çıkarma (ıskat), mirastan yoksunluk ve mirastan feragat halleri saklıdır. Birden çok mirasçıda devir koşulları varsa devir yapılacak mirasçı ölüme bağlı tasarrufla belirlenebilir; buna itiraz edilirse ehil mirasçıyı sulh hukuk hakimi belirler (8/F maddesi).
Geçiş hükmü. 6537 sayılı Kanun’la yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği 15.05.2014 tarihinde mirasçılar arasında henüz paylaşılmamış tarım arazilerinin devri ve bu tarihte görülmekte olan paylaşma davaları, değişiklikten önceki hükümlere tabidir (5403 sayılı Kanun’un geçici 5. maddesi).
Alacaklının Açtığı Ortaklığın Giderilmesi Davası
Elbirliği mülkiyetinde alacaklının davası. Borçlunun elbirliği halinde ortak olduğu bir malda, örneğin henüz paylaşılmamış bir mirasta, borçlunun payı doğrudan satılamaz. İcra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesine sorar.
İcra ve İflas Kanunu’nun 121. maddesi:
“Bir intifa hakkı veya taksim edilmemiş bir miras veya bir şirket yahut iştirak halinde tasarruf olunan bir mal hissesi gibi yukarki maddelerde gösterilmeyen başka nevi malların satılması lazımgelirse icra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar.
İcra mahkemesi, yerleşim yerleri malüm olan alakadarları davet ve gelenlerini dinledikten sonra açık artırma yaptırabileceği gibi satış için bir memur da tayin edebilir, yahut iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir.”
Alacaklı, icra mahkemesinden alacağı yetki belgesiyle ortaklığın giderilmesi davası ya da elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi davası açabilir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesine göre “Borçlunun elbirliği halinde ortak olduğu taşınmazlarda borçlu ortağın alacaklısı icra hakimliğinden İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesine göre alacağı yetki belgesine dayanarak borçlunun ortağı olduğu taşınmaz için ortaklığın giderilmesi ve elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi davası açabilir. Bunun için icra hakiminden yetki belgesi alınması zorunludur.” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 24.09.2019 tarihli ve 2016/7238 E., 2019/5723 K. sayılı kararı). Yetki belgesi davanın görülmesinin ön koşuludur; icra müdürünün verdiği belgeye dayanılarak dava açılamaz.
Bu davalarda Yargıtay şu ek kuralları uygulamaktadır (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 31.03.2021 tarihli ve 2021/1204 E., 2021/2372 K. sayılı kararı):
- Borçlunun mülkiyet hakkı kural olarak elbirliği mülkiyetine konu olmalıdır: “İcra mahkemesinden alınan yetkiye dayalı olarak açılan davalarda kural olarak borçlu ortağın mülkiyet hakkının elbirliği mülkiyetine konu olması gerekir.”
- Birden çok taşınmaz dava konusu edilmişse yalnız borca yetecek kadar taşınmazın ortaklığı giderilir: “borca yetecek kadar (sayıda) taşınmazın ortaklığının giderilmesine karar verilmesi, fazlaya ilişkin istemin reddi gerekir.”
- Borçlu paydaş dahil bütün paydaşlar davada yer almalıdır.
- Borçlu dava sırasında payını devrederek paydaş olmaktan çıkarsa dava reddedilir; o dosyada Daire, borçlunun payını diğer mirasçılara temlik ettiği anlaşılınca davanın reddi gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
Yetki belgesinde dava konusu taşınmazların ada ve parsel bilgileri bulunmalıdır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, yetki belgelerinde bu bilgiler bulunmadığı için dosyayı eksiklikleri giderilmek üzere ilk derece mahkemesine geri çevirmiş ve şöyle demiştir: “Ancak söz konusu yetki belgelerinde ortaklığın giderilmesi davasına konu olacak taşınmazların ada ve parsel bilgileri yer almamaktadır. Bu nedenle ada ve parsel bilgileri yazılmış yetki belgelerinin ilgililerinden temin edilmesi” (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 07.01.2019 tarihli ve 2016/5442 E., 2019/45 K. sayılı kararı). Aynı kararda icra dosyalarının güncel borç kapak hesaplarının da dosyaya eklenmesi istenmiştir.
Taksim edilmemiş bir miras veya elbirliği halindeki bir mal hissesi haczedilirse icra dairesi, yerleşim yerleri bilinen ilgili üçüncü kişilere haczi ihbar eder; borçlunun belirli bir taşınmazdaki hissesi haczedilmişse haciz şerhinin tapuya işlenmesi için tapu müdürlüğüne bildirim yapar (İİK’nın 94. maddesi).
Alacaklının davasında yargılama giderleri. Alacaklının taşınmazda payı bulunmadığından ve dava alacağın tahsili için açıldığından, dava kabul edilirse giderler alacaklıya yüklenmez; yargılama giderleri ile vekalet ücretinin “paydaşlardan satış bedelinin dağıtılmasındaki oranlarda tahsiline” karar verilir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 12.11.2020 tarihli ve 2017/794 E., 2020/7210 K. sayılı kararı). Dava sırasında elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete çevrilir ve alacaklının hukuki yararı ortadan kalkarsa dava reddedilir; Daire bu durumda yargılama giderlerinin “davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre borçlu davalıya yükletilmesi” gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 13.11.2019 tarihli ve 2019/2339 E., 2019/7744 K. sayılı kararı).
Paylı mülkiyette alacaklı. Paylı mülkiyette borçlunun payı alacaklılar tarafından doğrudan haczettirilebilir (TMK’nın 688. maddesi); taşınmaz payının haczi tapu siciline bildirilir (İİK’nın 91. maddesi) ve haczedilen pay icra yoluyla satılır. Bu nedenle paylı mülkiyette alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açması için yetki verilmez. Cebri icrayla yapılan bu pay satışında diğer paydaşlar önalım hakkını kullanamaz (TMK’nın 733. maddesi).
Sıkça Sorulan Sorular
Paydaşlardan biri ortaklığın giderilmesini ya da satışı engelleyebilir mi? Hayır, tek başına engelleyemez. Her paydaş paylaşma isteyebilir; bu hak yalnız hukuki işlemle en çok on yıl süreyle sınırlanmışsa, mal sürekli bir amaca özgülenmişse ya da paylaşma uygun olmayan zamanda isteniyorsa kullanılamaz (TMK’nın 698. maddesi). Paydaş satış yerine aynen taksim ya da kat mülkiyeti kurulması isteyebilir; satış aşamasında kıymet takdirine yedi gün içinde şikayet edebilir ve şartları varsa ihalenin feshini isteyebilir.
Ortaklığın giderilmesinde alıcı çıkmazsa ne olur? Birinci artırmada asgari ihale bedeli teklif edilmezse ikinci artırma daha önce ilan edilen tarihte başlar. Genel usulde ikinci artırma birinci artırmadaki şartlarla yapılır; birinci artırma yalnız mirasçılar arasında yapılmışsa ikinci artırma herkese açıktır ve yüzde elli eşiği uygulanır. İkinci artırmada da şartlar gerçekleşmezse ihalenin yapılamadığı satış memurunca tutanakla tespit edilir (İİK’nın 115. maddesi).
Ortaklığın giderilmesi kararı kesinleşmeden satış yapılır mı? Hayır. Taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK’nın 350. maddesi). Sulh hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi kararı kural olarak kesin olduğundan karar, istinaf incelemesiyle kesinleşir. Bölge adliye mahkemesinin ilk derece kararını kaldırıp yeniden hüküm kurduğu dosyalar için yukarıdaki "Temyiz" açıklamasına bakılmalıdır.
Ecrimisil ya da kira alacağı ortaklığın giderilmesi davasında istenebilir mi? Hayır. Ortaklığın giderilmesi davası ile alacak davası birlikte görülemez; kira veya ecrimisil talebi ayrılır ve ayrı bir davada istenir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, 2015/7322 E.).
Paydaş, dava açmadan kendi payını satabilir mi? Evet. Paylı mülkiyette pay devredilebilir (TMK’nın 688. maddesi). Taşınmaz payı üçüncü kişiye satılırsa diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilir (TMK’nın 732. maddesi).
Ortaklığın giderilmesi davası ne kadar sürer? Kanunda belirli bir süre yoktur. Süreyi paydaş sayısı, tebligat, keşif ve bilirkişi incelemesi, bekletici meseleler, istinaf ve satış aşaması belirler; aşamaların kanuni süreleri yukarıdaki tabloda gösterilmiştir.
Ortaklığın giderilmesi davasının masrafı ne kadar? 2026’da dava açılırken 335,20 TL başvurma harcı ve 732 TL maktu karar ve ilam harcı ödenir. Taşınmazın satışına karar verilirse satış bedelinin binde 11,38’i, aynen taksimine karar verilirse taksim edilen değerin binde 4,55’i oranında karar ve ilam harcı paydaşlardan payları oranında alınır. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ndeki alt sınır dava için 52.000 TL, satış memurluğundaki işlerin takibi için 25.000 TL’dir.
Miras kalan bir taşınmaz mirasçılar arasında nasıl satılır? Taşınmazın bütün malikleri onu miras yoluyla edinmişse ve mirasçılar dışında malik yoksa, 31.07.2026’dan beri birinci artırma bir defaya mahsus yalnız malik mirasçılar arasında yapılır ve teklifin muhammen kıymetin yüzde yüzünü ve satış masraflarını geçmesi gerekir. Bu artırmada sonuç alınamazsa ikinci artırma herkese açık yapılır (İİK’nın 114. maddesi).
