Miras HukukuBağlı olduğu rehber: Miras Hukuku, Miras Davaları ve Diğer Veraset İşlemleri
Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir, Nasıl Yapılır? 2026
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçının noterde resmi vasiyetname şeklinde yaptığı iki taraflı bir miras sözleşmesidir ve feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Sözleşme, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık nedeniyle iptal davasına konu olabilir. İptal süresi, iptal sebebine göre farklıdır.
Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın bir mirasçısıyla yaptığı ve mirasçının gelecekte sahip olması muhtemel miras hakkından vazgeçmesini konu alan miras sözleşmesidir. Halk arasında mirastan vazgeçme olarak da bilinir. Sözleşme mirasbırakanın sağlığında yapılır ve hükümlerini onun ölümüyle doğurur.
Miras hakkı mirasbırakanın ölümüyle doğar. Feragat sözleşmesinin konusu ise henüz doğmamış, beklenen bir haktır. Kanun koyucu bu nedenle feragati ayrıca düzenlemiş ve feragat edenin ileride mirasçılık sıfatını kazanması halinde bu sıfatı kaybetmesini öngörmüştür. Bu yönüyle sözleşme, ölüme bağlı tasarruflara ilişkin miras hukuku kuralları arasında yer alır.
Türk Medeni Kanunu'nun 528. maddesi:
“Mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur.”
Maddenin ilk fıkrası sözleşmenin taraflarını ve iki türünü, ikinci fıkrası feragat edenin sıfat kaybını, üçüncü fıkrası ivazlı feragatin altsoya etkisini düzenler. Sözleşme tek taraflı bir vasiyetname değil, iki taraflı ve bağlayıcı bir miras sözleşmesidir. Bu nedenle miras sözleşmesinin şekline ve ehliyete ilişkin kuralları paylaşır.
Mirasçılık sıfatının kaybı, feragat edenin payının diğer mirasçılara kalması sonucunu doğurur.
Sözleşmenin hukuki niteliği taraflar bakımından farklıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesine göre sözleşme, mirasçı yönünden ölüme bağlı bir tasarruf değil sağlararası bir hukuki işlemdir; mirasbırakan açısından ise ölüme bağlı tasarruf niteliğindedir. Bu ayrım, sözleşmenin hangi hükümlere tabi olduğunu, hangi alacaklının hangi yola başvurabileceğini belirler: 2023/2198 E., 2023/3745 K. sayılı karar.
Sözleşmenin kurulduğu anda mirasçı sıfatının bulunması gerekmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, nikah akdinden 15-20 dakika önce imzalanan feragat sözleşmesini geçerli saymıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; kararda yazılı karşı oy yoktur. Gerekçenin 5. bendinde aktarılan ve Kurul çoğunluğunca benimsenmeyen azınlık görüşünde, evlilik akdi kurulmadığı için muhtemel mirasçı sıfatının bulunmadığı savunulmuştur: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.12.2025 tarihli ve 2024/819 E., 2025/800 K. sayılı kararı.
Mirastan Feragat Sözleşmesinin Hukuki Dayanağı
Sözleşmenin dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 528, 529 ve 530. maddeleridir. 528. madde sözleşmeyi ve feragat edenin sıfat kaybını, 529. madde sözleşmenin hükümden düşmesini, 530. madde tereke alacaklılarının korunmasını düzenler. Feragat sözleşmesi, miras sözleşmesinin olumsuz türüdür.
Miras sözleşmesinin diğer türü olumlu miras sözleşmesidir; mirasbırakan bu sözleşmeyle mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girer (TMK'nın 527. maddesi). Mirastan feragat sözleşmesi ise mirasçının beklenen hakkından vazgeçmesini konu alır. Bu ayrım, sözleşmenin hangi hükümlere tabi olduğunu belirler.
Olumlu miras sözleşmesinde mirasbırakan bir kazandırma yükümlülüğü altına girer; ivazsız feragatte ise yalnız mirasçının beklenen hakkı ortadan kalkar. İvazlı feragatte mirasbırakanın ivazı ifa taahhüdü vardır; 547. madde bu taahhüde dayanır. 530. madde ise tereke alacaklılarına karşı sorumluluğu ayrıca düzenler.
Üçüncü fıkra ivazlı feragatte altsoya etkiyi düzenler. 529. madde feragatin hükümden düşmesini, 530. madde ise terekenin borca batık olması halinde alacaklıların feragat edene başvurabilmesini düzenler. 529 ve 530. maddeler aşağıda ayrı başlıklarda ele alınmıştır.
Sözleşme bir miras sözleşmesi olduğu için şekli ve ehliyeti kendi özel hükümlerine göre belirlenir. TMK'nın 545. maddesi miras sözleşmesinin resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesini emreder; 503. madde miras sözleşmesi yapabilmek için gereken ehliyeti gösterir. Bu iki hüküm, 528. maddedeki sözleşmenin geçerlilik koşullarını tamamlar.
Sözleşmenin Tarafları ve Ehliyet
Sözleşmenin tarafları mirasbırakan ile onun mirasçısıdır. Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir. Bu üç koşul, ehliyetin maddi ölçütüdür.
Türk Medeni Kanunu'nun 503. maddesi:
“Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, kısıtlı bulunmamak gerekir.”
Vasiyet için aranan on beş yaş şartı (TMK'nın 502. maddesi) miras sözleşmesine uygulanmaz. Miras sözleşmesinde ölçüt, 503. maddedeki ehliyettir. 503. madde her iki taraf için geçerlilik ölçütüdür; ancak ehliyetsizliğin sonucu tarafa göre ayrılır. Mirasbırakanın tasarruf ehliyetsizliği 557. maddenin birinci bendi uyarınca iptal sebebidir. Feragat edenin ehliyetsizliğinde ise genel hükümlerin yaptırımı uygulanır: tam ehliyetsizlikte kesin hükümsüzlük, sınırlı ehliyetsizlikte gerekli rızanın yokluğunda askıda hükümsüzlük. Temsil ve yasal temsilci rızası bu yazıda ayrıca değerlendirilmez; bu husus genel hükümlere göre çözülür.
Mirasbırakanın katılması veya izni olmadan mirasçının diğer mirasçılarla ya da üçüncü kişilerle yaptığı sözleşme geçerli değildir. Bu kural, TMK'nın 678. maddesinde düzenlenmiştir ve sözleşmenin taraflarını belirler. Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın taraf olduğu bir sözleşmedir.
a) Kimler Yapabilir, Kimler Yapamaz?
Feragat eden, mirasbırakanın mirasçısı olmalıdır. Mirasçı sıfatı yasal mirasçılıktan ya da ölüme bağlı bir tasarruftan doğabilir. Sağ kalan eş de mirasçı sıfatıyla feragat edebilir; eşin mirasçılığı ve saklı payı ayrı yazıda anlatılmıştır: sağ kalan eşin mirasçılığı.
Fiil ehliyeti bulunmayanlar, ayırt etme gücünden yoksun olanlar ve kısıtlılar miras sözleşmesi yapamaz. Mirasbırakan yönünden bu sakatlık 557/1'e göre iptal, feragat eden yönünden genel hükümlerin yaptırımı ile sonuçlanır.
b) Noterin Yetenek Takdiri ve 65 Yaş Raporu
Noter, ilgilinin yeteneği hakkında bir kanı sahibi olmak zorundadır. Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 91. maddesi bu kanıyı ve şüphe halinde izlenecek yolu düzenler.
Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 91. maddesinin ikinci fıkrası:
“İlgilinin yaşlılık, hastalık veya dış görünüşü itibariyle yeteneğinden şüphe edilmesi veya bu konuda ihbar ve şayet bulunması hallerinde temyiz kudretinin varlığı doktor raporu ile saptanır. Bu takdirde metnin içinde tarih ve numarası ile rapordan bahsedilir, raporun aslı işlemin noterde kalan nüshasına eklenir.”
Buna göre rapor yaşa değil şüpheye bağlıdır. Kanunda 65 yaşını dolduranlar için zorunlu sağlık raporu şartı yoktur; raporun işlem günü alınması gerektiğine dair bir hüküm de bulunmamaktadır. Noter, ilgilinin yaşlılığı, hastalığı veya dış görünüşü nedeniyle yeteneğinden şüphelenirse ya da ihbar veya şayia bulunursa doktor raporu ister.
Rapor ehliyetin yerine geçmez; ehliyetin maddi ölçütü 503. maddedir. Noterin rapor istemesi bir tedbirdir, sözleşmenin geçerlilik koşulu değildir. Bu nedenle 65 yaşını doldurmuş bir mirasbırakanın sözleşmesi, rapor alınmadığı için tek başına geçersiz olmaz; ehliyetsizlik ayrıca ispatlanmalıdır.
Şekil Şartı: Noterde Resmi Vasiyetname Şekli
Miras sözleşmesi resmi vasiyetname şeklinde düzenlenir. Şekle uyulmaması sözleşmenin geçerliliğini etkiler; adi yazılı bir belge miras sözleşmesi sayılmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 545. maddesi:
“Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir. Sözleşmenin tarafları, arzularını resmî memura aynı zamanda bildirirler ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar.”
Sözleşmeyi düzenleyen resmi memur sulh hakimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevlidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 532. maddesi:
“Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur, sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.”
Noter sözleşmeyi yazar veya yazdırır, okuması için mirasbırakana verir; sözleşme okunup imzalanır ve noter tarih koyarak imzalar (TMK'nın 533. maddesi). Tanıklar, tarih ve imzadan hemen sonra mirasbırakanın sözleşmeyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda beyan ettiğini, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini yazar (TMK'nın 534. maddesi). Sözleşme içeriğinin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir.
Noter, işlemin niteliğine göre gerekli soruları sorar ve işlemin sonucu hakkında ilgililere açıklama yapar. İlgili, iradesini serbestçe ve kendi isteğine uygun olarak beyan etmelidir (Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 91. maddesinin üçüncü fıkrası).
a) Resmi Memur ve İki Tanık
Resmi vasiyetname iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Kanun, memurun kim olabileceğini sınırlı olarak saymıştır: sulh hakimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş diğer görevli. Noter, 532. maddede sayılan resmi memurlardan biridir; sözleşme noterde düzenlenebilir.
İki tanık, şeklin zorunlu unsurudur. Tanıkların sözleşmenin düzenlenmesine katılması ve 534. maddedeki beyanı imzalaması gerekir. Tanık sayısının veya niteliğinin eksik olması şekle aykırılık oluşturur. Vasiyetnamenin düzenlenme usulü ayrı yazıda ayrıntılı olarak anlatılmıştır: vasiyetname nedir, nasıl düzenlenir.
b) Tanık Yasağı: TMK'nın 536. Maddesi
Kanun, bazı kişilerin resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılmasını yasaklar. Bu yasak, mirastan feragat sözleşmesine de uygulanır.
Türk Medeni Kanunu'nun 536. maddesinin birinci fıkrası:
“Fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar.”
Yasak emredicidir. Mirasbırakanın altsoyunun tanık olarak katıldığı sözleşmede Yargıtay, geçerli bir mirastan feragat sözleşmesinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir. Ancak Daire, ivazı aldıktan sonra şekil eksikliğine dayanılmasını dürüstlük kuralına aykırı bulmuş ve iptal isteminin reddi gerektiği sonucuna varmıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, 536. maddeye aykırılığın iptal sebebi olduğu savunulmuştur: Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 27.03.2019 tarihli ve 2016/8822 E., 2019/2813 K. sayılı kararı.
Aynı Daire, mirasbırakanın damadının tanık olarak katıldığı sözleşmede 536. maddeye aykırılığı resmi şekle aykırılık saymış ve iptale karar verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur: Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 06.10.2020 tarihli ve 2019/3626 E., 2020/5850 K. sayılı kararı. Bu kararda tanık yasağına aykırılık, sözleşmenin iptali için yeterli görülmüştür.
Tam Feragat ve Kısmi Feragat
Feragat, mirasçının beklenen hakkının tamamını ya da bir kısmını kapsayabilir. Kapsam sözleşmede açıkça gösterilir. Tam feragatte feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder; kısmi feragatte feragat edilen pay dışında mirasçılık sürer.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, mirastan feragate ilişkin hükümlerin tam feragate ilişkin olduğunu, ancak bu hükümler emredici olmadığı için tarafların sözleşme konusunun kapsamını serbestçe belirleyebileceğini ve kısmi feragatin de mümkün olduğunu belirtmiştir. Karara göre feragat sözleşmesinin belirli bir maldan feragat şeklinde yapılmasının önünde de bir engel yoktur: Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 22.10.2024 tarihli ve 2024/860 E., 2024/4724 K. sayılı kararı.
Kısmi feragatte sözleşmenin kapsamı pay, mal veya oranla belirlenebilir. Bu nedenle sözleşmede feragat edilen payın açıkça yazılması, ileride doğacak uyuşmazlıkları önler. Feragat edilen payın sınırı, mirasçılık belgesinde ve paylaşmada dikkate alınır.
a) Mirasçılık Belgesinde Feragat Edenin Gösterilmesi
Feragat, mirasçılık belgesi istemeye engel değildir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, mirastan ıskat ve mahrumiyet sebeplerinin, mirasın reddinin veya mirastan feragat sözleşmesinin bulunmasının mirasçılık belgesi istemeye engel olmadığını belirtmiştir. Bu hallerin hukuki sonuçları terekenin bölüştürülmesi sırasında gözetilir; ancak mirasçılık belgesinde feragat edenin sıfatını kaybettiği ve payının kime kaldığı gösterilmelidir: Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 12.06.2015 tarihli ve 2015/2088 E., 2015/6518 K. sayılı kararı.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de ivazlı feragatte feragat edenin mirasçılık belgesinde gösterildiğini ve payının akıbetinin kararda belirtilmesi gerektiğini kabul etmiştir: 2023/2198 E., 2023/3745 K. sayılı karar. Belgeye ilişkin usul ayrı yazıda anlatılmıştır: mirasçılık belgesi ve veraset ilamı.
İvazlı ve İvazsız Mirastan Feragat Sözleşmesi
İvazlı feragat, feragat edenin bir karşılık aldığı sözleşmedir. İvazsız feragat ise karşılık alınmadan yapılır. Karşılıklı sözcüğü ivazlı anlamına gelmez; sözleşmenin iki taraflı olduğunu anlatır.
İvaz, sözleşmede kararlaştırılan karşılıktır; taşınmaz, nakit veya araç gibi değerler olabilir. İvazın sözleşmede gösterilmesi ve ifa edilmesi, ileride doğacak uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemlidir. İvazlı ve ivazsız feragat arasındaki fark, yalnız taraflar arasında değil, altsoy ve tereke alacaklıları bakımından da sonuç doğurur.
Feragatin ivazlı mı ivazsız mı olduğu, sözleşmede bir karşılık öngörülüp öngörülmediğine göre belirlenir. Karşılık öngörülmüşse ivazlı feragat hükümleri, öngörülmemişse ivazsız feragat hükümleri uygulanır. Sözleşmenin adı değil, içerdiği karşılık belirleyicidir.
a) İvazlı Feragatte Altsoya Etki
Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Bu nedenle ivazlı feragatte altsoy mirasçı olamaz; feragat edenin payı diğer yasal mirasçılara kalır. Altsoyun mirasçılığını sürdürmesi ancak sözleşmede açık bir hükümle kararlaştırılabilir.
Sözleşmede aksi öngörülmüşse ivazlı feragat altsoyu etkilemez. Bu halde altsoy mirasçı kalır ve 505 ve 506. maddeler uyarınca saklı payını korur. Aksi yöndeki bir hüküm, sözleşmenin ivazlı olduğu sonucunu değiştirmez; yalnız altsoya etkiyi kaldırır.
Sözleşmede ivazın ne olduğu, ne zaman ve nasıl ifa edileceği açıkça yazılmalıdır. Altsoya etki konusunda bir hüküm konulacaksa bunun ivazlı feragatte ayrıca belirtilmesi gerekir; 528. maddenin üçüncü fıkrası bu konuda taraflara sözleşme özgürlüğü tanır.
İvazın ifa edilmemesi, tek başına feragatin geçersizliğine yol açmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ivaz olarak devredileceği belirtilen taşınmazın tapuda satış gösterilerek devredilmesinin devrin ivaz niteliğini ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir. Karar, lehine feragat edilen davacının kendi edimini yerine getirdiğini tespit etmektedir; mirasbırakanın ivaz yükümlülüğü hakkında hüküm kurmamıştır: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 11.05.2016 tarihli ve 2014/1111 E., 2016/605 K. sayılı kararı. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı görüş karar metninde yer almaktadır.
b) İvazsız Feragatte Altsoyun Durumu
İvazsız feragat altsoyu kural olarak etkilemez. 528. maddenin üçüncü fıkrasının zıt anlamı budur: Karşılık sağlanmadan yapılan feragatte altsoy mirasçı olmaya devam eder. Ancak sözleşmede feragatin altsoyu da bağlayacağı açıkça kararlaştırılabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ivazsız feragatte sözleşmeye konulan altsoyu bağlayan kayda sonuç bağlamış ve mirasçılık belgesinin buna göre düzeltilmesi gerektiğini belirtmiştir: 2025/1973 E., 2025/5175 K. sayılı karar.
Altsoyun mirasçılığı ve saklı payı, mirasbırakanla arasındaki ilişkiye göredir. Mirasbırakanın altsoyu ise TMK'nın 505. maddesi uyarınca saklı paylıdır; mirasbırakan mirasının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Saklı pay, 506. maddeye göre yasal miras payının yarısıdır. Sözleşme feragat edenin altsoyunu da bağladığını açıkça belirtmişse, o altsoy mirasçı olamaz: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ivazsız feragat sözleşmesindeki bu kayıt nedeniyle feragat edenin altsoyuna pay verilmesini bozmuştur: 2025/1412 E., 2025/5492 K. sayılı karar.
Bu nedenle ivazsız feragatte altsoyun saklı payı, mirasbırakanın altsoyu olması koşuluyla korunur; sözleşmede altsoyu bağlayan kayıt varsa feragat altsoyu da bağlar. İvazlı feragatte ise altsoy kural olarak mirasçı olmadığı için saklı paydan söz edilemez.
Ölçüt | İvazlı feragat | İvazsız feragat |
|---|---|---|
Tanım | Feragat edenin bir karşılık aldığı sözleşme | Karşılık alınmadan yapılan sözleşme |
Altsoya etki | Aksi kararlaştırılmadıkça altsoy da mirasçı olamaz | Kural olarak etkilemez; açık kayıt varsa bağlar |
Altsoyun saklı payı | Kural olarak saklı pay istenemez | Mirasbırakanın altsoyu ise saklı pay korunur |
Tereke alacaklısı | TMK'nın 530. maddesi: ölümden geriye beş yıl ve zenginleşme | Uygulanmaz; tereke alacaklısı ivazsız feragatte 530. maddeye dayanamaz |
Feragat edenin kişisel alacaklısı | İİK'nın 277 ve devamı maddeleri (koşulları varsa) | İİK'nın 277 ve devamı maddeleri; süre İİK'nın 284. maddesi uyarınca beş yıl |
Edimler arası oransızlık | TBK'nın 28. maddesi: bir yıl ve beş yıl | Uygulanmaz |
Sözleşmeden dönme | İvazın yerine getirilmemesi (547. madde) | Sağlararası edim bulunmadığı için dönme yok |
İspat | İvazın ifası ve niteliği tartışılır | Karşılık bulunmadığı için bu tartışma yoktur |
Tablo, 13.11.2026 tarihinde yürürlükteki mevzuat metniyle karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
Sözleşmenin Hükümden Düşmesi: TMK'nın 529. Maddesi
Feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmışsa ve o kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer. Sözleşme belli bir kişi lehine yapılmamışsa en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır ve bunların mirasçı olamaması halinde feragat yine hükümden düşer.
Türk Medeni Kanunu'nun 529. maddesi:
“Mirastan feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmış olup bu kişinin herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde, feragat hükümden düşer. Mirastan feragat sözleşmesi belli bir kişi lehine yapılmamışsa, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır ve bunların herhangi bir sebeple mirasçı olamaması hâlinde, feragat yine hükümden düşer.”
Hükümden düşme, lehine feragat edilen kişinin mirastan yoksunluk gerektiren bir fiilinin bulunması, mirasçılıktan çıkarılması veya mirası reddetmesi gibi hallerde gündeme gelir. Bu hallerde lehine feragat edilen kişi mirasa hak kazanamayacağı için feragat de sonuç doğurmaz.
Bozucu şart emredici değildir; taraflar aksini kararlaştırabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 529. maddede öngörülen bozucu şartın aksi kararlaştırılabileceğini belirtmiştir. Lehine feragat edilen kişi üçüncü bir kişi de olabilir; bu halde feragat, onun için mirasçı ataması sayılır: Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 22.10.2024 tarihli ve 2024/860 E., 2024/4724 K. sayılı kararı.
Vasiyetten dönme, lehine feragat edilen atanmış mirasçının sıfatını kaybetmesine yol açarsa feragat hükümden düşer. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemesinin bu yöndeki kabul kararını onamıştır. Onama kararının gerekçesi geneldir; ayrıntılı değerlendirme alt dereceye aittir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 03.02.2026 tarihli ve 2025/3073 E., 2026/538 K. sayılı kararı.
Tereke Alacaklısı ve Feragat Edenin Alacaklısı: TMK'nın 530. Maddesi
Mirasın açılması anında tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları tereke alacaklılarına karşı sorumlu olur. Sorumluluk, feragat için mirasbırakandan alınan karşılıkla sınırlıdır. 530. madde yalnız tereke alacaklısını, yani mirasbırakanın alacaklısını korur.
Türk Medeni Kanunu'nun 530. maddesi:
“Mirasın açılması anında tereke, borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar.”
Madde üç koşul arar: terekenin borçları karşılayamaması, borçların mirasçılar tarafından da ödenmemesi ve feragatin bir karşılık sağlanarak yapılması. Beş yıllık süre feragat tarihinden değil, mirasbırakanın ölümünden geriye doğru hesaplanır.
Feragat edenin mirasla ilişiği tümüyle kesilmez. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, terekenin borca batık olması halinde feragat edenin ölümden önceki beş yıl içinde ivaz olarak aldığı şeyi ve semeresinden elinde kalanı geri vermekle yükümlü olduğunu belirtmiştir: 2015/2088 E., 2015/6518 K. sayılı karar.
Tereke alacaklısı ile feragat edenin kişisel alacaklısı farklı kişilerdir. Feragat edenin kişisel alacaklısı, feragat edenden alacaklı olan kişidir; bu alacaklı 530. maddeye dayanamaz. İvazsız feragatle mal kaçırıldığı iddiasında kişisel alacaklı, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 277 ve devamı maddelerine göre tasarrufun iptali davası açar. İvazlı feragatte de kişisel alacaklının bu yola başvurması, tasarrufun 278, 279 veya 280. maddeler kapsamına girmesine bağlıdır.
İcra ve İflas Kanunu'nun 277. maddesi:
“İptal davasından maksat 278, 279 ve 280 inci maddelerde yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmektir.”
İİK'nın 277. maddesi davayı, elinde geçici veya kesin aciz vesikası (borç ödemeden aciz belgesi) bulunan alacaklıya verir. İİK'nın 284. maddesi uyarınca iptal davası hakkı, batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle düşer. Bu süre, 530. maddedeki ölümden geriye beş yıllık süreden farklıdır.
İcra ve İflas Kanunu'nun 284. maddesi:
“İptal davası hakkı, batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle düşer.”
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, feragat edenin kişisel alacaklısının açtığı davada ivazsız feragatin İİK'nın 277 ve devamı maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiğini ve mirasbırakan sağ olsa da alacaklının dava açmakta hukuki yararı bulunduğunu belirterek ilk derece kararını bozmuştur: Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.12.2025 tarihli ve 2025/4714 E., 2025/8121 K. sayılı kararı. Karar bozmadır; kesinleşmiş bir hüküm değildir.
Mirasın reddinde ise reddeden mirasçının alacaklıları, 617. madde uyarınca ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini isteyebilir. Dava, malvarlığının borca yetmemesi, alacaklılara zarar verme amacı ve yeterli güvence verilmemesi koşullarına bağlıdır. Bu hüküm feragate kıyasen uygulanmaz. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, feragatin mirasbırakanın ölümünden önce, reddin ise ölümden sonra gerçekleştiğini; feragatte beklenen bir haktan, rette ise somut ve güncel bir haktan vazgeçildiğini belirtmiştir. Daire, kanundaki düzenleme eksikliğinin bir ihmalin değil bilinçli bir tercihin ürünü olduğu sonucuna varmış ve kişisel alacaklının açtığı iptal davasını sonuç itibarıyla reddetmiştir: Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 30.12.2016 tarihli ve 2015/18071 E., 2016/11027 K. sayılı kararı.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de 617. maddenin feragate kıyasen uygulanamayacağını, ancak feragat edenin alacaklısının İcra ve İflas Kanunu'nda düzenlenen tasarrufun iptali davasını açabileceğini belirtmiştir: 2021/1317 E., 2021/4202 K. sayılı karar. Hukuk Genel Kurulu ise 617. madde meselesini karara bağlamamış, direnme kararını yeni hüküm sayarak dosyayı Özel Daireye göndermiştir: Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 12.09.2024 tarihli ve 2023/655 E., 2024/421 K. sayılı kararı. Bu nedenle 617. maddeye ilişkin açıklama 7. Hukuk Dairesinin kararına dayanır.
TMK'nın 530. maddesi tereke alacaklısına, 617. maddesi reddeden mirasçının alacaklılarına, İİK'nın 277. maddesi ise feragat edenin kişisel alacaklısına hitap eder.
Mirasbırakanın sağlığında mal kaçırmasına karşı mirasçıların muris muvazaasına dayanan yolu ayrı yazıda anlatılmıştır: mirastan mal kaçırma.
Sözleşmeden Dönme ve Ortadan Kaldırma: TMK'nın 546 ve 547. Maddeleri
Miras sözleşmesi tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. 546. maddenin ikinci fıkrasındaki tek taraflı kaldırma hakkı, miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişiye karşı tanınmıştır; feragat eden bu sıfatta değildir.
Türk Medeni Kanunu'nun 546. maddesi:
“Miras sözleşmesi, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir. Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin, mirasbırakana karşı miras sözleşmesinin yapılmasından sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunduğu ortaya çıkarsa; mirasbırakan, miras sözleşmesini tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir. Tek taraflı ortadan kaldırma, vasiyetnameler için kanunda öngörülen şekillerden biriyle yapılır.”
546/2'nin öznesi, miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişidir. Feragat eden bu sıfatta olmadığı için 546/2'deki özel kaldırma sebebi ona karşı işlemez. Bu, mirasbırakanın diğer imkanlarını kapatmaz; TMK'nın 504. maddesi uyarınca irade sakatlığı nedeniyle tasarruftan dönme hakkı ve diğer geçersizlik imkanları saklıdır. Feragatte ortadan kaldırma, 546/1 uyarınca tarafların yazılı anlaşmasıyla olur; 546/3 de feragate uygulanmaz.
Sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, bu edimler sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmez veya güvenceye bağlanmazsa borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 547. maddesi:
“Miras sözleşmesi gereğince sağlararası edimleri isteme hakkı bulunan taraf, bu edimlerin sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde borçlar hukuku kuralları uyarınca sözleşmeden dönebilir.”
Miras sözleşmesi niteliği taşıdığı için feragat sözleşmesine 546/1 ve 547 uygulanır; 546/2 uygulanmaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, feragat sözleşmesinde 546 ve devamı hükümlerinin irdelenmesi gerektiğini belirtmiştir: 2024/860 E., 2024/4724 K. sayılı karar. İvazlı feragatte feragat eden, ivazın yerine getirilmemesi halinde 547. maddeye dayanabilir.
İvazlı feragatte edimler arasında açık oransızlık varsa feragat eden Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 28. maddesine de dayanabilir. Madde, açık oransızlığın yanında karşı tarafın zor durumdan, düşüncesizlikten veya deneyimsizlikten yararlanmasını arar. Bir yıllık süre düşüncesizlik veya deneyimsizlikte öğrenme tarihinden, zor durumda ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten işler; her halde sözleşmenin kurulduğu tarihten beş yıl geçmekle hak düşer. 547. maddeye dayanan dönme ile TBK'nın 28. maddesine dayanan aşırı yararlanma farklı hükümlere dayanır.
Saklı Payın İhlali ve Tenkis
Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir. Bu kural, TMK'nın 565. maddesinin birinci fıkrasının 2. bendinde düzenlenmiştir. Mirastan feragat sözleşmesi bu nedenle diğer mirasçıların saklı payını ihlal edebilir.
Mirasbırakan, mirastan feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa diğer mirasçılar tenkis isteyebilir. Bu halde feragat edenin yalnız saklı payını aşan miktar tenkise tabi olur.
Türk Medeni Kanunu'nun 573. maddesi:
“Mirasbırakan, mirastan feragat eden mirasçıya, sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa; diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilirler. Bu durumda, mirastan feragat edenin sadece saklı payını aşan miktar tenkise tâbi olur. Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır.”
Feragat eden, tenkis sebebiyle terekeye bir malı veya değeri geri vermekle yükümlü olursa seçimlik bir hakka sahiptir. Dilerse tenkise tabi değeri geri verir, dilerse almış olduklarının tamamını terekeye geri vererek mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 574. maddesi:
“Mirastan feragat eden, tenkis sebebiyle terekeye bir malı veya diğer bir değeri geri vermekle yükümlü olursa; dilerse tenkise tâbi değeri geri verir, dilerse almış olduklarının tamamını terekeye geri vererek mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır.”
Seçimlik hak, feragat edene tanınmıştır. Feragat eden, tenkis davasında hangi yolu seçeceğini kendisi belirler. 573. madde ise edimlerin değerlerinin mahsubunda mirasta denkleştirme kurallarına gönderir.
TMK'nın 565. maddesinin birinci fıkrasının 2. bendi uyarınca tenkise tabi olan bu kazandırmalarda 573. madde, feragat edenin yalnız saklı payını aşan miktarın tenkis edilmesini öngörür. 574. madde ise feragat edene geri verme biçimini seçme hakkı tanır.
Saklı payın hesabı ve tenkis davasının usulü ayrı yazılarda anlatılmıştır: tenkis davası ve mirasta denkleştirme ve iade davası.
İptal Davası: Sebepler ve Davacı
İptal davası, ölüme bağlı bir tasarrufun kanunda sayılan sebeplerden biriyle sakatlanması halinde açılır. Sebepler sınırlı olarak sayılmıştır.
Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi:
“Aşağıdaki sebeplerle ölüme bağlı bir tasarrufun iptali için dava açılabilir: 1. Tasarruf mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa, 2. Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, 3. Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırı ise, 4. Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.”
Davayı, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açar.
Türk Medeni Kanunu'nun 558. maddesinin birinci fıkrası:
“İptal davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir.”
Dava, tasarrufun tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabilir. Ölüme bağlı tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların düzenlemeye katılmasından doğan sakatlıkta tasarrufun tamamı değil, yalnız bu kazandırmalar iptal edilir (TMK'nın 558. maddesinin üçüncü fıkrası). Vasiyetnamenin iptali ile mirastan feragat sözleşmesinin iptali arasındaki fark ayrı yazıda anlatılmıştır: vasiyetnamenin iptali davası.
a) Davacı Sıfatı ve Husumet
Kanun, davacıyı iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı olarak belirler. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2021/1317 sayılı kararında davacı, sözleşmenin tarafı değil feragat eden borçlunun icra alacaklısıydı; Daire, iptalin ancak sözleşmenin taraflarınca istenebileceğini belirterek bu üçüncü kişinin davasını bozmuştur: 2021/1317 E., 2021/4202 K. sayılı karar.
Buna karşılık Daire, 2024/4139 sayılı kararında İcra ve İflas Kanunu'nun 280 ve 283. maddeleri kapsamındaki alacaklı davasında verilen kabulü onamıştır; bu karar, TMK'nın 558. maddesinin birinci fıkrasına göre iptal davasında taraf kuralını değiştirmez: 2024/4139 E., 2025/97 K. sayılı karar.
2024/860 sayılı kararında Daire, olumlu miras sözleşmesinden yararlanan üçüncü kişinin TMK'nın 527. maddesinin ikinci fıkrasındaki itiraz hakkını değerlendirmiş ve bölge adliye mahkemesinin aktif husumet yokluğu kararını bozmuştur: 2024/860 E., 2024/4724 K. sayılı karar. Bu karar, üçüncü kişinin her feragat sözleşmesinin iptalini isteyebileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte TMK'nın 558. maddesinin birinci fıkrası uyarınca iptalde menfaati bulunan mirasçı davacı olabilir.
Bu davada feragat eden sağken onun altsoyunun aktif husumeti bulunmaz; altsoyun kendi mirasçılığına ve saklı payına ilişkin talepleri saklıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ilk derece ve bölge adliye mahkemesinin bu gerekçeyle verdiği ret kararını onamıştır. Ayrıntılı gerekçe alt dereceye aittir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 15.12.2025 tarihli ve 2025/1923 E., 2025/5405 K. sayılı kararı.
Davalı, kural olarak iptali istenen sözleşmenin karşı tarafıdır. Mirasbırakan ölmüşse davalı sıfatı onun mirasçılarına geçer. Lehine feragat edilen üçüncü kişi, hakkı etkilendiği ölçüde davaya dahil edilir. Bu kuralın somut olaya uygulanması, dosyanın taraf yapısına göre yapılır.
Bu uyuşmazlıkta dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. 6325 sayılı Kanunun 18/B maddesinde sayılan uyuşmazlıklar kira, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkına ilişkindir; mirastan feragat sözleşmesinin iptali bu listede yer almaz.
İptal Davasında Süre: Üç Ayrı Rejim
İptal davasında süre, davacıya ve iptal sebebine göre belirlenir. Mirasçı veya vasiyet alacaklısı TMK'nın 559. maddesine, feragat edenin kendi irade sakatlığı TBK'nın 39. maddesine dayanır. Feragat eden şekil noksanlığına dayanıyorsa uygulamada 559. maddenin birinci fıkrası uygulanmaktadır.
Mirasçı veya vasiyet alacaklısı bakımından 559. madde ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkindir. Bir yıllık süre öğrenmeden başlar; on ve yirmi yıllık süreler vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinden işler. Bir yıllık sürenin mirasın açılmasından önce işlemeye başlaması mümkün değildir.
Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesinin birinci fıkrası:
“İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu sürelerin işlemeye başlaması için mirasbırakanın ölmesi gerektiğini, muris hayatta olduğu sürece davaların açılamayacağını ve hiçbir sürenin işlemeye başlamayacağını belirtmiştir: “Ancak bu sürelerin işlemeye başlaması için öncelikli koşul murisin ölmesidir. Muris hayatta olduğu sürece bu davalar açılamayacağı gibi hiçbir süre de işlemeye başlamayacaktır” 2020/231 E., 2022/1258 K. sayılı karar.
Süre hak düşürücüdür. Bir yıllık süre öğrenmeyle başlar; on ve yirmi yıllık süreler ise her halde işler. On yıllık süre iyi niyetli davalıya, yirmi yıllık süre iyi niyetli olmayan davalıya karşı uygulanır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, hükümsüzlüğün def'i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini belirtir.
Feragat edenin kendi irade sakatlığında ise 559. madde değil TBK'nın 39. maddesi uygulanır. Bir yıllık süre, sözleşmeyle bağlı olunmadığının bildirilmesi veya verilenin geri istenmesi içindir; dava bunun üzerine açılır. Başlangıç, ileri sürülen irade bozukluğuna göre öğrenme veya korkutmanın etkisinin kalkmasıdır; sözleşme tarihi kendiliğinden başlangıç sayılmaz.
Türk Borçlar Kanunu'nun 39. maddesi:
“Yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır.”
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2023/3613 sayılı kararında ilk derece, feragat edenin yanılma, aldatma ve korkutma iddiasına TBK'nın 39. maddesini uygulamış; bir yıllık süreyi sözleşme tarihinden, korkutmada etkinin kalktığı tarihten işletmiş; bölge adliye mahkemesi ve Daire bu reddi onamıştır: 2023/3613 E., 2024/3609 K. sayılı karar. 2023/5504 kararında ise 2005 tarihli sözleşmeye 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 31. maddesi uygulanmış ve aynı sonuca varılmıştır: 2023/5504 E., 2024/4429 K. sayılı karar.
Feragat eden şekil noksanlığına dayanıyorsa uygulamada 559. maddenin birinci fıkrası uygulanmakta ve bir yıllık süre sözleşme tarihinden işletilmektedir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/4554 sayılı kararında ilk derece bu gerekçeyle davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi ve Daire onamıştır. Bu, mirasçılar için kural değil, taraf bakımından bir uygulama riskidir; sözleşme tarihinden itibaren bir yıl içinde harekete geçmek güvenli olur: 2025/902 E., 2025/4554 K. sayılı karar. 2025/2309 kararı da onamadır; gerekçesi geneldir ve süre başlangıcına ilişkin bağlayıcı tespit olarak kullanılamaz: 2024/3648 E., 2025/2309 K. sayılı karar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İptal davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Dava konusunun değerine bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrası:
“Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.”
Ölüme bağlı tasarruf iptali, sulh hukuk mahkemesinin görevleri arasında sayılmamıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 4. maddesi sulh hukuk mahkemesinin görevlerini sayarken ölüme bağlı tasarrufların iptalini bu listeye almamıştır. Bu nedenle iptal davası asliye hukuk mahkemesinde görülür.
HMK'nın 11. maddesinin birinci fıkrasının a bendi, ölüme bağlı tasarrufların iptali ile tenkisini aynı yetki kuralına bağlamıştır. Bu nedenle iptal ve tenkis talepleri aynı mahkemede ileri sürülebilir.
Yetki, davanın açıldığı ana göre belirlenir. Mirasbırakan öldükten sonra açılan iptal ve tenkis davalarında yetki kesindir; ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK'nın 11. maddesinin birinci fıkrasının a bendi). Mirasbırakan sağken feragat edenin açtığı davada HMK'nın 11. maddesi uygulanmaz; genel yetki kuralı (HMK'nın 6. maddesi), sözleşmeden doğan davalarda ifa yeri (HMK'nın 10. maddesi) ve taşınmaza ilişkin taleplerde taşınmazın bulunduğu yer (HMK'nın 12. maddesi) değerlendirilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesinin birinci fıkrasının a bendi:
“Aşağıdaki davalarda, ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir: a) Terekenin paylaşılmasına, yapılan paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine, miras sebebiyle istihkaka ilişkin davalar ile mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalar.”
Feragat sözleşmesi için vasiyetnamenin açılıp okunması usulü yoktur; TMK'nın 596. maddesi uygulanmaz. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, noterde düzenlenen sözleşmenin mirasbırakanın ölümü halinde sulh hakimine gönderilmesinin gerekmediğini ve böyle bir talebin karar verilmesine yer olmadığı ile sonuçlanacağını belirtmiştir: 2017/3750 E., 2021/1936 K. sayılı karar. Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2016/9913 sayılı kararı ise yalnız görev uyuşmazlığını gidermiştir; açılıp okunma usulünü doğurmaz: 2016/9913 E., 2016/10033 K. sayılı karar.
Şekil Noksanlığının Sonucu: İptal mi, Hükümsüzlük mü?
Kanun, şekle aykırılığı açıkça iptal sebebi sayar. Aynı kanun, hükümsüzlüğün def'i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini de belirtir. Bu nedenle şekil noksanlığının sonucu tek bir kesin hükümle açıklanamaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesinin dördüncü bendi:
“Tasarruf kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa.”
Yargıtay uygulaması bu konuda ayrışmaktadır. 14. Hukuk Dairesi bir kararında resmi şekle uyulmadan yapılan sözleşmenin hukuken geçerli olmadığını ve iptalinin söz konusu olmadığını belirtmiştir. Daire, iptali değil geçersizliği esas almıştır; 545. maddedeki emredici kural nedeniyle geçerli bir sözleşmeden söz edilemeyeceği sonucuna varmıştır: 2017/1857 E., 2021/651 K. sayılı karar. Karara konu belge, mirasbırakanın 10.07.1999'daki ölümünden sonra 14.12.2001 tarihinde düzenlenmiştir; Daire buna rağmen 545. maddeye dayanmıştır. Bu nedenle karar, şekil noksanlığına ilişkin genel bir içtihat olarak okunmamalıdır.
Aynı Daire, tanık yasağına aykırılığı resmi şekle aykırılık saydığı kararında iptale karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karara göre 536. maddede öngörülen unsurlardan birini içeren resmi vasiyetname, resmi şekle aykırı düzenlenmiş sayılır ve işlem iptal davasına konu edilebilir: 2019/3626 E., 2020/5850 K. sayılı karar.
Üçüncü kararda ise Daire, şekil eksikliği bulunmakla birlikte dürüstlük kuralı nedeniyle iptal isteminin reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karara göre edimlerin ifasından sonra şekil eksikliğine dayanılması TMK'nın 2. maddesindeki dürüstlük ilkesine aykırıdır: 2016/8822 E., 2019/2813 K. sayılı karar. Bu karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oyda iptal görüşü savunulmuştur.
Üç kararın olguları ve sakatlığın türü ayrıdır; sonuçlar farklıdır. Hiçbiri tek başına yerleşik içtihat sayılamaz. Şekil noksanlığının hukuki nitelendirmesi sakatlığın türüne göredir; taraf iptal davası ile geçersizliğin tespiti davası arasında dilediğini seçemez. 559/2'deki süresiz def'i, süresiz tespit davası hakkı vermez.
Mirastan Feragat, Mirasın Reddi ve Mirasçılıktan Çıkarma Arasındaki Farklar
Üç kurum birbirinden farklıdır. Feragat mirasbırakanın sağlığında ve onun katılımıyla yapılan iki taraflı bir sözleşmedir. Mirasın reddi ölümden sonra yapılan tek taraflı bir beyandır. Mirasçılıktan çıkarma ise mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla yaptığı tek taraflı bir işlemdir.
Mirasın reddi, mirasçının mirası kayıtsız ve şartsız reddetmesidir. Ret beyanı sulh mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi:
“Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.”
Türk Medeni Kanunu'nun 609. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları:
“Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır. Reddin kayıtsız ve şartsız olması gerekir.”
a) Mirasın Reddinden Farkı
Feragat ölümden önce, ret ölümden sonra gerçekleşir. Feragat iki taraflı bir sözleşmedir ve noterde resmi vasiyetname şeklinde yapılır; ret ise tek taraflı bir beyandır ve sulh mahkemesine bildirilir. Feragatte beklenen bir haktan, rette somut ve güncel bir haktan vazgeçilir.
Feragatte altsoyun durumu, feragatin ivazlı veya ivazsız olmasına göre değişir. 528. maddenin üçüncü fıkrası bu konudaki ölçütü verir. Ret ise feragatten farklı olarak tek taraflı bir beyandır ve mirasın açılmasından sonra yapılır.
Alacaklıların korunması da farklıdır. Rette reddeden mirasçının alacaklıları 617. madde uyarınca ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini isteyebilir; mirasçının kendi irade bozukluğuna dayalı talebi ayrıdır. Üç aylık süre gerçek ret beyanı içindir. Feragatte bu hüküm kıyasen uygulanmaz; tereke alacaklısı ivazlı feragatte 530. maddeye, feragat edenin kişisel alacaklısı ise İcra ve İflas Kanunu'nun 277 ve devamına dayanır. Mirasın reddi ayrı yazıda anlatılmıştır: mirasın reddi.
b) Mirasçılıktan Çıkarmadan Farkı
Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarmasıdır. Çıkarma sebebe bağlıdır; mirasbırakan tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmelidir. Mirasçı itiraz ederse sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (TMK'nın 512. maddesi).
Çıkarma sebepleri TMK'nın 510. maddesinde sayılmıştır: mirasçının mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ve aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. 513. madde ise ayrı bir çıkarma halidir: borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun çıkarılması. Bu halde çıkarma saklı payın yarısıyla sınırlıdır.
Çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Mirasbırakan tasarrufunda sebebi belirtmemişse veya sebep ispat edilememişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; mirasbırakan sebep hakkında açık bir yanılma yüzünden tasarruf etmişse çıkarma geçersiz olur (TMK'nın 512. maddesi).
Feragat sebebe bağlı değildir; mirasbırakan ve mirasçı herhangi bir sebeple anlaşabilir. Çıkarma ise tek taraflıdır ve sebep gösterilmesini gerektirir. Çıkarmanın iptali ayrı yazıda anlatılmıştır: mirastan ıskat ve çıkarmanın iptali.
Ölçüt | Mirastan feragat | Mirasın reddi | Mirasçılıktan çıkarma |
|---|---|---|---|
Zaman | Mirasbırakanın sağlığında | Ölümden sonra | Mirasbırakanın sağlığında, ölüme bağlı tasarrufla |
İrade | İki taraflı sözleşme | Tek taraflı beyan | Mirasbırakanın tek taraflı tasarrufu |
Şekil | Resmi vasiyetname şekli (545. madde) | Sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyan (609. madde) | Ölüme bağlı tasarruf şekli |
Merci | Resmi memur (noter, sulh hakimi veya yetkili diğer görevli) | Sulh mahkemesi (609. madde) | Seçilen ölüme bağlı tasarruf şekline göre değişir (531. madde) |
Süre | Kanunda süre öngörülmemiş | Üç ay (606. madde; gerçek ret beyanı için) | Kanunda süre öngörülmemiş; iptal davası 559. madde |
Sebep | Gerekmez | Gerekmez | Sebep gösterilmesi zorunlu (510 ve 512. maddeler) |
İptal rejimi | 557, 558 ve 559. maddeler | Alacaklının 617 uyarınca reddin iptali talebi; mirasçının irade bozukluğuna dayalı talebi ayrıdır | Ölüme bağlı tasarruf olduğu için 557, 558 ve 559. maddeler |
Tablo, 13.11.2026 tarihinde yürürlükteki mevzuat metniyle karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
Miras Payının Devri ve TMK'nın 678. Maddesi Yasağı
Miras payının devri, mirastan feragatten farklı bir sözleşmedir. Devirde mirasçı, miras payını bir başkasına devreder; feragatte ise mirasçılık sıfatından vazgeçer. İki kurum karıştırıldığında sözleşme geçersiz olabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 677. maddesi:
“Terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır. Bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı böyle bir sözleşmenin geçerliliği, noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Sözleşme bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar.”
Mirasçılar arasındaki devir yazılı şekle bağlıdır. Üçüncü kişiyle yapılan devir ise noterlikçe düzenlenmelidir. Devir alan üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz; yalnız paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 678. maddesi:
“Mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın bir mirasçının henüz açılmamış bir miras hakkında diğer mirasçılar veya üçüncü bir kişi ile yapacağı sözleşmeler geçerli değildir. Böyle bir sözleşme gereğince yerine getirilmiş olan edimlerin geri verilmesi istenebilir.”
Mirasbırakanın katılması veya izni olmadan henüz açılmamış miras hakkında yapılan sözleşme geçerli değildir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, mirasbırakanın katılması veya oluru olmadan yapılan sözleşmenin 678. madde uyarınca hükümsüz olduğu gerekçesiyle verilen kabul kararını onamıştır. Onama kararının gerekçesi geneldir; ayrıntılı değerlendirme ilk dereceye aittir: Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 16.05.2024 tarihli ve 2023/2852 E., 2024/2654 K. sayılı kararı.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2014/1111 sayılı kararında iki kurum bir arada görülür. Karara konu olayda mirastan feragat sözleşmesi ile miras payının devri aynı belgede yer almıştır. Kurul, belgenin içeriğine göre feragatin kapsamını belirlemiştir: 2014/1111 E., 2016/605 K. sayılı karar.
Miras paylaşımı ve paylaşma sözleşmesi ayrı yazıda anlatılmıştır: miras paylaşımı, dava ve sözleşme.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirastan feragat sözleşmesi noterde mi yapılmalıdır? Kural olarak noterde yapılır. Ancak resmi vasiyetname şeklini düzenlemeye yetkili sulh hakimi veya diğer resmi memur önünde de yapılabilir (TMK'nın 532 ve 545. maddeleri). Adi yazılı bir sözleşme geçerli değildir.
65 yaş üstü için akıl sağlığı raporu zorunlu mudur? Hayır. Kanunda yaşa bağlı bir rapor zorunluluğu yoktur. Noter, ilgilinin yeteneğinden şüphelenirse doktor raporu ister (Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 91. maddesinin ikinci fıkrası).
Mirastan feragat edenin çocukları mirasçı olur mu? İvazsız feragatte kural olarak evet, ivazlı feragatte kural olarak hayır. Ancak sözleşmede feragatin altsoyu da bağlayacağı açıkça kararlaştırılabilir (528. madde; 7. HD 2025/5175). Altsoyun mirasçılığı, mirasbırakanla arasındaki ilişkiye göredir; sözleşme feragat edenin altsoyunu da bağladığını açıkça belirtmişse o altsoy mirasçı olamaz (7. HD 2025/5492).
İvazlı feragatte karşılık ödenmezse ne olur? Feragat eden, 547. madde uyarınca borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilir. Edimler arasında açık oransızlık varsa ve karşı taraf zor durumdan, düşüncesizlikten veya deneyimsizlikten yararlanmışsa TBK'nın 28. maddesine de dayanılabilir; zor durumda bir yıllık süre bu durumun ortadan kalktığı tarihten işler. İvazın ifa edilmemesi tek başına sözleşmeyi geçersiz kılmaz.
Mirastan feragat sözleşmesi sonradan bozulabilir mi? Evet. Taraflar yazılı anlaşmayla sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir (546/1). Mirasbırakanın 546/2'deki tek taraflı kaldırma hakkı, mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişiye karşıdır; feragat edene karşı kullanılamaz. Ancak 504. madde uyarınca irade sakatlığı nedeniyle dönme ve diğer geçersizlik imkanları saklıdır.
İptal davası hangi mahkemede açılır? Asliye hukuk mahkemesinde (HMK'nın 2. maddesi). Mirasbırakan öldükten sonra açılan iptal davasında yetki kesindir; ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK'nın 11. maddesinin birinci fıkrasının a bendi). Mirasbırakan sağken feragat edenin açtığı davada bu kural uygulanmaz; genel yetki hükümleri değerlendirilir.
İptal davasında süre ne zaman başlar? Mirasçı veya vasiyet alacaklısı için ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekil noksanlığında bir yıllık süre öğrenmeden başlar; mirasın açılmasından önce işlemez. On ve yirmi yıllık süreler mirasın geçmesinden işler (559. madde). Feragat edenin kendi irade sakatlığında TBK'nın 39. maddesi uygulanır; süre öğrenme veya korkutmanın etkisinin kalkmasıyla başlar, ölüm beklenmez. Feragat eden şekil noksanlığına dayanıyorsa uygulamada süre sözleşme tarihinden işletilmektedir; bu risk gözetilerek hareket edilmelidir.
Şekil şartına uyulmamışsa sözleşme geçersiz midir? Tek bir sonuca bağlanamaz. Kanun şekle aykırılığı iptal sebebi sayar (557/4); hükümsüzlük ise def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (559/2). Yargıtay uygulaması bu konuda ayrışmaktadır.
Mirasçının alacaklısı feragate karşı ne yapabilir? Tereke alacaklısı ivazlı feragatte 530. madde uyarınca feragat edene başvurabilir. Feragat edenin kişisel alacaklısı ise 530. maddeye dayanamaz; ivazsız feragatte İcra ve İflas Kanunu'nun 277 ve devamı uyarınca tasarrufun iptali davası açar. Bu davada süre, İİK'nın 284. maddesi uyarınca tasarrufun vukuundan itibaren beş yıldır. 617. madde kıyasen uygulanmaz.
Mirastan feragat ile mirasın reddi arasındaki fark nedir? Feragat sağlıkta ve iki taraflı sözleşmeyle, ret ölümden sonra ve tek taraflı beyanla yapılır. Ret üç ay içinde sulh mahkemesine bildirilir (606 ve 609. maddeler).
Feragat eden mirasçı mirasçılık belgesinde görünür mü? Belgede gösterilir. Feragat, mirasçılık belgesi istemeye engel değildir; belgede feragat edenin sıfatını kaybettiği ve payının kime kaldığı belirtilir.
Miras payını devretmek mirastan feragat sayılır mı? Hayır. Miras payının devri 677. maddede, mirastan feragat 528. maddede düzenlenmiştir. Devir alan üçüncü kişi paylaşmaya katılamaz; yalnız paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteyebilir.
