Miras HukukuBağlı olduğu rehber: Miras Hukuku, Miras Davaları ve Diğer Veraset İşlemleri
Kardeşler Arasında Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? 2026
Kardeşler arasında miras paylaşımı, mirasçıların tereke üzerinde elbirliğiyle malik olduğu dönemde miras paylarının belirlenmesi ve tereke mallarının mirasçılara özgülenmesidir. Mirasçılar anlaşırsa paylaşım yazılı bir miras taksim sözleşmesiyle yapılır; anlaşma sağlanamazsa dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır ve paylaşım sulh hukuk mahkemesinde miras taksim davasıyla gerçekleştirilir. Kardeşlerin payı, mirasbırakanın altsoyunun bulunup bulunmamasına ve sağ kalan eşin mirasçılığına göre zümre sistemi içinde belirlenir.
Kardeşler Arasında Miras Paylaşımı Nedir?
Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar mirası bir bütün olarak kazanır; birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan miras ortaklığı meydana gelir. Miras ortaklığı, mirasçıların terekeye elbirliğiyle sahip olduğu ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf ettiği bir birlikteliktir. Konunun genel çerçevesi için miras hukukuna dair yazımız da okunabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 640. maddesi:
“Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir.”
“Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.”
Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyetten farklıdır. Mirasçının terekedeki payı, belirli bir taşınmazın arsa payı gibi somut bir pay değil, terekenin tamamı üzerindeki soyut bir orandır. Bu nedenle kardeşlerden biri, diğer mirasçıların katılımı olmadan terekeye dahil bir taşınmazı satamaz, ipotek edemez veya üçüncü kişiye devredemez. Olağan yönetim işleri dışında kalan tasarruflar için mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi, miras ortaklığına paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir.
Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK'nın 641. maddesi). Paylaşmadan sonra mirasçılar arasındaki iç ilişki, ödenen borcun paylaşma sözleşmesine ve miras paylarına göre rücu edilmesiyle çözülür (TMK'nın 682. maddesi).
Paylaşmayı isteme hakkı, mirasçının en temel hakkıdır ve bu hak bir süreye bağlanmamıştır:
Türk Medeni Kanunu'nun 642. maddesi:
“1. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.”
“2. Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar. Mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır.”
“3. Paylaşmanın derhâl yapılması, paylaşım konusu malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa; sulh hâkimi, mirasçılardan birinin istemi üzerine bu malın veya terekenin paylaşılmasının ertelenmesine karar verebilir.”
Mirasın paylaşılması ile miras payının devri birbirine karıştırılmamalıdır. Paylaşma, terekenin mirasçılar arasında dağıtılmasıdır; pay devri ise mirasçının terekedeki soyut payını bir başkasına bırakmasıdır. Pay devrinin koşulları ayrıdır ve aşağıda miras taksim sözleşmesi başlığı altında açıklanmıştır.
Kardeş kavramı iki ayrı mirasçı grubunu karşılar. Birinci zümrede mirasbırakanın çocukları, yani birbirinin kardeşi olan çocuklar mirasçı olur. İkinci zümrede ise mirasbırakanın kendi kardeşleri mirasçı olabilir. Hangi kardeşten söz edildiği, paylaşımda kimin ne kadar alacağını doğrudan değiştirir.
Kardeşlerin Miras Payları Nasıl Belirlenir?
Miras payları zümre sistemiyle belirlenir. Bir üst zümrede mirasçı varsa alt zümre mirasçı olamaz; miras önce birinci zümreye, orada mirasçı yoksa ikinci, ardından üçüncü zümreye kalır. Sağ kalan eş ise zümreden bağımsız olarak kendi yasal miras payını alır.
Birinci Zümre: Çocuklar ve Altsoy
Mirasbırakanın altsoyu birinci zümredir. Çocuklar mirası eşit paylarla bölüşür; kız ve erkek çocuk arasında pay farkı yoktur.
Türk Medeni Kanunu'nun 495. maddesi:
“Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur.”
“Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar.”
“Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.”
Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasçı olduğunda mirasın dörtte birini alır; kalan dörtte üç çocuklar arasında eşit bölüşülür. Sağ kalan eş yoksa mirasın tamamı çocuklara kalır. Örneğin sağ kalan eş ve beş çocuk varsa eş 1/4 alır, çocukların her biri kalan 3/4 payın beşte birine, yani 3/20'ye hak kazanır.
Çocuklardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse, ona düşen pay kendi altsoyuna geçer. Mirasbırakanın A, B, C ve D adında dört çocuğu olduğunu, D'nin mirasbırakandan önce vefat ettiğini ve D'nin X ile Y adında iki çocuğu bulunduğunu varsayalım. Sağ kalan eşin 1/4 payı ayrıldıktan sonra kalan 3/4 pay, dört çocuk sağmış gibi hesaplanır; her bir çocuğun payı 3/16 olur. D'nin payı kendi iki çocuğu arasında eşit bölünür ve X ile Y'nin her biri 3/32 alır.
Mirasçı | Miras payı |
|---|---|
Sağ kalan eş | 1/4 |
A | 3/16 |
B | 3/16 |
C | 3/16 |
D'nin çocuğu X | 3/32 |
D'nin çocuğu Y | 3/32 |
Altsoy bulunduğu sürece miras ikinci zümreye geçmez. Bu nedenle mirasbırakanın çocukları veya torunları varsa, mirasbırakanın kardeşleri mirasçı olamaz.
İkinci Zümre: Anne, Baba ve Kardeşler
Mirasbırakanın altsoyu yoksa miras ana ve babasına kalır. Ana ve baba eşit mirasçıdır; onlardan biri mirasbırakandan önce ölmüşse, onun payını kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri alır.
Türk Medeni Kanunu'nun 496. maddesi:
“Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar.”
“Mirasbırakandan önce ölmüş olan ana ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.”
“Bir tarafta hiç mirasçı bulunmadığı takdirde, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.”
Bu düzenleme, kardeşler arasında tam kan ve yarım kan ayrımı doğurur. Ana ve babası bir olan kardeşler tam kan kardeştir ve mirasın her iki yarısından da pay alır. Yalnız annesi veya yalnız babası bir olan kardeşler yarım kan kardeştir; bunlar yalnız ortak olan üstsoyun payından yararlanır. Sağ olan üstsoy kendi payını doğrudan alır; onun payı çocuklarına geçmez. Ölmüş olan üstsoyun payı ise yalnız kendi altsoyuna, yani o taraftan olan kardeşlere kalır.
Örneğin mirasbırakanın üç kardeşi vardır, altsoyu yoktur ve annesi kendisinden önce vefat etmiştir. Babası sağ olduğu için mirasın yarısını alır. Annenin yarısı, annenin altsoyuna, yani ana-baba bir üç kardeşe geçer ve her biri 1/6 alır. Kardeşlerden biri baba bir kardeş olsaydı, annenin payından yararlanamaz; babası sağ olduğu için babanın payından da pay alamazdı. Sağ kalan eşin bulunması halinde eş, ikinci zümreyle birlikte mirasın yarısını alır ve kalan yarısı ana, baba ve kardeşler arasında yukarıdaki kurallara göre bölüşülür.
Üçüncü zümre, mirasbırakanın büyük ana ve büyük babalarıdır. Altsoy, ana-baba ve onların altsoyu bulunmuyorsa miras büyük ana ve büyük babalara kalır; onlardan birinin sağ olmaması halinde miras onun altsoyuna geçer.
Türk Medeni Kanunu'nun 497. maddesi:
“Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, büyük ana ve büyük babalarıdır. Bunlar, eşit olarak mirasçıdırlar.”
Sağ Kalan Eşin Miras Payı ve Saklı Payı
Sağ kalan eş yasal mirasçıdır; payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.
Türk Medeni Kanunu'nun 499. maddesi:
“Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur:”
“1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri,”
“2. Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı,”
“3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.”
Son fıkra, uygulamada sık gözden kaçan bir sonucu açıkça yazar. Üçüncü zümrede büyük ana ve büyük babalar ile onların çocukları da yoksa mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır; bu halde miras daha uzak hısımlara geçmez.
Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırıdır. Saklı paylı mirasçılar kanunda sayılmıştır; bunların dışında kalan mirasçıların, özellikle mirasbırakanın kendi kardeşlerinin saklı payı yoktur.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi:
“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir:”
“1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,”
“2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,”
“4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.”
3 numaralı bent, 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Sağ kalan eş için saklı pay, Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesinin 4 numaralı bendinde düzenlenmiştir. Eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamını saklı pay olarak alır; diğer hallerde saklı payı yasal miras payının dörtte üçüdür.
Sağ kalan eş, miras payının yanında mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağını, katkı payı alacağını veya değer artış payı alacağını da isteyebilir. Miras payı ile mal rejimi alacağı ayrı hukuki sebeplere dayanır; bu nedenle iki talep birlikte hesaplanırken birbirine karıştırılmamalıdır. Konunun ayrıntısı için edinilmiş mallara katılma rejimi ve sağ kalan eşin mirasçılığı yazılarına bakılabilir.
Sağ Kalan Eşin Aile Konutu ve Ev Eşyası Üzerindeki Hakları
Sağ kalan eşin konut ve ev eşyası üzerindeki koruması iki ayrı hukuki hatta dayanır. Birinci hat mal rejiminin tasfiyesidir; eş, ölen eşiyle arasındaki mal rejiminin tasfiyesinde katılma alacağına mahsuben konut üzerinde intifa veya oturma hakkı, ev eşyası üzerinde mülkiyet isteyebilir. İkinci hat mirasın paylaşımıdır; eş bu kez miras hakkına mahsuben aynı malları talep eder.
Türk Medeni Kanunu'nun 652. maddesi:
“Eşlerden birinin ölümü hâlinde tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.”
“Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.”
Mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı mesleği veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri de saklıdır. Mal rejimi tarafında ise Türk Medeni Kanunu'nun 240. maddesi uygulanır; eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için birlikte yaşadıkları konut üzerinde katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı isteyebilir. Aynı koşullarla ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı da talep edilebilir.
Miras Bırakanın Vasiyeti, Saklı Pay ve Tenkis
Mirasbırakan, saklı payların dışında kalan tasarruf edilebilir kısım üzerinde ölüme bağlı tasarrufla tasarruf edebilir. Vasiyetname ile mirasçı atanabilir, belirli mal bırakılabilir veya yükümlülük getirilebilir. Vasiyetnamenin geçerliliği ve türleri için vasiyetname yazısına bakılabilir.
Saklı payı ihlal edilen mirasçı, tasarrufun saklı payı aşan kısmının tenkisini isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 560. maddesi:
“Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.”
Tenkis davasının süresi kanunda özel olarak düzenlenmiştir. Süre, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesine ve tasarrufun türüne göre işler.
Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesi:
“Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.”
“Tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.”
Buna göre tenkis davası, öğrenme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; her halde vasiyetnamede açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden on yıl geçince hak düşer. Bir yıllık süre kaçırılsa bile tenkis, açılmış bir davada def'i olarak her zaman ileri sürülebilir.
Tenkis, saklı payı bulunan mirasçının hakkıdır. Mirasbırakanın kendi kardeşlerinin saklı payı olmadığı için onlar doğrudan tenkis davası açamaz; miras hakkı çiğnenen kardeş, koşulları varsa muris muvazaasına dayanabilir. Buna karşılık mirasbırakanın çocukları altsoy olarak saklı paylıdır ve saklı payları ihlal edilirse tenkis isteyebilir.
Ölüme bağlı tasarruf; tasarruf ehliyetinin bulunmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin ya da bağlanan koşulların hukuka veya ahlaka aykırı olması yahut kanunda öngörülen şekillere uyulmaması sebebiyle iptal edilebilir. Saklı pay ve tenkis hesabının ayrıntısı için saklı paylar ve tenkis davası yazısı okunabilir.
Miras Taksim Sözleşmesi Nedir, Nasıl Yapılır?
Mirasçılar paylaşımı kendi aralarında anlaşarak yapabilir. Bu anlaşma, miras taksim sözleşmesi (miras paylaşım sözleşmesi) olarak adlandırılır ve mirasçıların paylaşım konusundaki iradelerini belirler.
Türk Medeni Kanunu'nun 676. maddesi:
“Mirasçılar arasında payların oluşturulması ve fiilen alınması veya aralarında yapacakları paylaşma sözleşmesi mirasçıları bağlar.”
“Paylaşma sözleşmesiyle mirasçılar, tereke mallarının tamamı veya bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin miras payları oranında paylı mülkiyete dönüştürülmesini de kabul edebilirler.”
“Paylaşma sözleşmesinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.”
Görüldüğü üzere sözleşmenin geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir; resmi şekil veya noterde düzenleme aranmaz. Sözleşme mirasçıları bağladığı için bütün mirasçıların sözleşmede yer alması gerekir. Mirasçılardan birinin katılmadığı paylaşma sözleşmesi yalnız o mirasçı bakımından değil, sözleşmeyi imzalayanlar bakımından da geçersizdir; bu halde paylaşım dava yoluyla istenir. Sözleşmeyle elbirliği mülkiyeti, miras payları oranında paylı mülkiyete de dönüştürülebilir.
Miras payının devri, paylaşma sözleşmesinden farklı bir işlemdir ve ayrı şekil koşullarına tabidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 677. maddesi:
“Terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde miras payının devri konusunda mirasçılar arasında yapılan sözleşmelerin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır.”
“Bir mirasçının üçüncü kişiyle yapacağı böyle bir sözleşmenin geçerliliği, noterlikçe düzenlenmesine bağlıdır. Sözleşme bu kişiye paylaşmaya katılma yetkisi vermez; sadece paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteme hakkını sağlar.”
Buna göre mirasçılar arasındaki pay devri sözleşmesi yazılı olmalıdır; mirasçının payını üçüncü kişiye devri ise noterlikçe düzenlenmelidir. Üçüncü kişi bu sözleşmeyle paylaşmaya katılamaz; yalnızca paylaşma sonunda mirasçıya özgülenen payın kendisine verilmesini isteyebilir.
Mirasbırakanın katılması veya izni olmaksızın bir mirasçının henüz açılmamış miras hakkında diğer mirasçılarla veya üçüncü kişiyle yaptığı sözleşme geçersizdir ve hukuken sonuç doğurmaz. Böyle bir sözleşme gereğince yerine getirilen edimlerin geri verilmesi istenebilir. Bu kural, mirasbırakanın sağlığında mirasçılardan alınan feragat ve pay devri taahhütlerinin neden güvenilir olmadığını açıklar.
Taşınmazların paylaşımı tapuda tescil edilir. Mirasçılar ölümle mülkiyeti kazanır; ancak taşınmaz üzerinde tasarruf işlemi yapabilmeleri için mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olması gerekir. Bu nedenle miras taksim sözleşmesi yapıldıktan sonra tapu müdürlüğünde mirasçılar adına tescil işlemi tamamlanmalıdır. Adi yazılı sözleşme tapuda tek başına tescil için yeterli olmadığından, sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması ya da imzası onaylanmamış mirasçıların tapu müdürlüğünde işlem yapması gerekir. Mirasçılardan biri tapuda işlem yapmazsa tescil, sözleşmeye dayalı tapu iptali ve tescil davasıyla sağlanır. Sözleşmenin nasıl kurulacağı ve dava yoluyla paylaştırmadan farkı için miras paylaşım sözleşmesi ve mirasın paylaştırılması davası yazısına bakılabilir.
Mirasçılar paylaşım yerine yalnızca elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürmek isterse, TMK'nın 644. maddesi uyarınca mirasçılardan biri sulh mahkemesinden bu dönüşümü isteyebilir. Mahkeme diğer mirasçılara itiraz imkanı tanır; elbirliğinin devamını haklı kılan bir itiraz ileri sürülmezse veya mirasçılardan biri paylaşma davası açmazsa dönüşüme karar verilir.
Miras Taksim Davasında Arabuluculuk Dava Şartı
Mirasçılar anlaşamazsa paylaşım dava yoluyla yapılır. Ancak dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması bu uyuşmazlıklarda 1 Eylül 2023'ten beri dava şartıdır.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesi:
“Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:”
“b) Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar.”
Miras taksim davası, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin bir uyuşmazlık olduğu için dava şartı kapsamındadır. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa mahkeme, başka bir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder; bu eksiklik için süre verilmez. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş ancak son tutanak dilekçeye eklenmemişse, mahkeme tutanağın bir hafta içinde sunulması için kesin süre verir.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesi:
“Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.”
Dava şartı yalnız dava açılacaksa aranır. Mirasçılar paylaşım üzerinde anlaşırsa miras taksim sözleşmesi yapılır ve arabuluculuğa gerek kalmaz. Buna karşılık mirasçılardan biri paylaşmaya yanaşmıyorsa, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur; şerh, taşınmazla ilgili anlaşma belgeleri bakımından taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden, diğer anlaşma belgeleri bakımından arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. Şerh verilmesinden sonra taraflardan biri tapu müdürlüğünden tescil talebinde bulunabilir; tapu müdürlüğü gerekli incelemeyi yaptıktan sonra resmi senet düzenlenmeksizin tescil talebini yerine getirir. Anlaşma belgesi, taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalara tabidir; örneğin tarım arazisinde devir için Bakanlık izni gerekiyorsa bu izin alınmadan tescil yapılamaz. Arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılan hususlarda ayrıca dava açılamaz.
Miras Taksim Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Miras taksim davasında görevli mahkeme, dava konusunun değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 4. maddesi:
“Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın;”
“b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları,”
Yetkili mahkeme bakımından mirastan doğan davalara özel bir kural vardır. Bu davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesi:
“Aşağıdaki davalarda, ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir:”
“a) Terekenin paylaşılmasına, yapılan paylaşma sözleşmesinin geçersizliğine, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine, miras sebebiyle istihkaka ilişkin davalar ile mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalar.”
Aynı kural Türk Medeni Kanunu'nda da tekrarlanmıştır: miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır; tasarrufların iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.
Bu noktada sık yapılan bir yanlışlık vardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 12. maddesi, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili kılar. Miras taksim davası taşınmazların paylaşımını da kapsasa da, mirastan doğan davalara ilişkin özel yetki kuralı önce uygulanır; taşınmazın bulunduğu yer kuralı bu davada uygulanmaz. Bu nedenle taşınmaz başka ilde olsa bile dava, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Yargıtay da paylaşma davasında yetkili mahkemenin mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesi olduğunu açıkça yazmıştır:
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 04.06.2020 tarihli ve 2020/1089 E., 2020/1605 K. sayılı kararı:
“Dava, Türk Medeni Kanununun 642. maddesinde düzenlenen tereke mallarının paylaştırılması isteğine ilişkindir.”
“Miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür. (TMK. md. 576) Bu nedenle paylaşma davasında yetkili mahkeme murisin yerleşim yeri mahkemesidir.”
Son yerleşim yeri, nüfus kaydındaki adresten farklı olabilir. Yargıtay uygulamasında mirasbırakanın ölümünden önce fiilen oturduğu yer araştırılır; bu nedenle dava açmadan önce son yerleşim yerinin belgelerle ortaya konması gerekir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 02.02.2026 tarihli ve 2025/10674 E., 2026/1062 K. sayılı kararı uyarınca, terekenin tespiti ve tenkis istemli bir davada Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 11. maddesi uygulanarak uyuşmazlığın mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde çözümlenmesi gerekir.
Miras Taksim Davasında Taraflar
Miras taksim davası, paylaşımı isteyen mirasçının davacı dışındaki bütün mirasçılara karşı açtığı bir davadır. Veraset ilamında mirasçı olarak gösterilen herkes davada taraf olur; mirasçılardan birinin davaya katılmaması halinde taraf teşkili tamamlanmış sayılmaz.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 04.03.2019 tarihli ve 2016/15956 E., 2019/1857 K. sayılı kararı:
“Paydaşlığın giderilmesi davasını paydaşlardan biri veya birkaçı diğer paydaşlara karşı açar. HMK'nin 27. maddesi uyarınca davada bütün paydaşların yer alması zorunludur. Paydaşlardan veya ortaklardan birinin ölümü halinde alınacak mirasçılık belgesine göre mirasçılarının davaya katılmaları sağlandıktan sonra işin esasının incelenmesi gerekir.”
Bu kural, davalı mirasçının paylaşmaya muvafakat etmemesi halinde de geçerlidir. Mirasçının paylaşmaya onay vermemesi dava açılmasını engellemez; aksine dava, bu iradesizliği aşmanın yoludur. Davacı, paylaşımın kapsamını ve talebini açıkça göstermeli; hangi malların paylaştırılmasını istediğini belirtmelidir.
Mirasçılardan biri davayı kabul etse bile mahkeme, paylaşımı bütün mirasçılar bakımından yapar; terekenin tamamını ve malların her birini gözetir. Bu, her davada terekenin bütün malvarlığı unsurlarının paylaştırılacağı anlamına gelmez; talep edilen mallar ve mirasçıların hakları esas alınır. Bu nedenle eksik taraf varsa mahkeme, mirasçılık belgesini getirtip eksik mirasçıların davaya katılmasını sağlar; taraf teşkili tamamlanmadan esas hakkında karar verilemez.
Miras Taksim Davasında Aynen Taksim ve Satış Yoluyla Paylaşım
Mahkeme, paylaşımı mümkünse aynen yapar. Hakim terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamını bir mirasçıya verir; mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilir. Böylece her mirasçıya bir mal düşerken paylar arasındaki denge para ile kurulur. Miras taksim davası, paylı mülkiyete özgü ortaklığın giderilmesi davasından farklıdır; burada sona erdirilen birliktelik miras ortaklığıdır.
Taşınmazların özgülenmesinde hangi değerin esas alınacağı da kanunda belirlenmiştir. Taşınmazlar paylaşmanın yapıldığı zamandaki gerçek değerleri esas alınarak mirasçılara özgülenir; tarımsal taşınmazlar gelir değerine, diğer taşınmazlar sürüm değerine göre değerlendirilir. Mirasçılar özgülenme değeri üzerinde uyuşamazsa bu değeri sulh hakimi belirler.
Aynen taksim mümkün değilse satış yoluyla paylaşım yapılır. Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir. Mirasçılar bir malın bölünmesi veya özgülenmesi konusunda anlaşamazsa mal satılır ve bedeli bölüştürülür. Mirasçılardan biri istemde bulunursa satış artırma yoluyla yapılır; mirasçılar artırmanın şekli konusunda anlaşamazsa sulh hakimi, artırmanın mirasçılar arasında veya herkese açık yapılmasına karar verir.
Türk Medeni Kanunu'nun 651. maddesi:
“Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen tereke malı, bütün olarak mirasçılardan birine özgülenir.”
“Mirasçılar bir tereke malının bölünmesi veya özgülenmesi konusunda anlaşamazlarsa, o mal satılır ve bedeli bölüştürülür.”
“Mirasçılardan biri istemde bulunursa satış artırma yoluyla yapılır. Mirasçılar artırmanın şekli konusunda anlaşamazlarsa sulh hâkimi, artırmanın mirasçılar arasında veya herkese açık yapılmasına karar verir.”
Mirasçılar Arasında İlk Artırma
31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun, İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesinde mirasçılar arasındaki satışa önemli bir yenilik getirdi. Tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı bulunmayan taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilirse, ilk artırma yalnız malik olan mirasçılar arasında yapılır. Bu usul bir defaya mahsus uygulanır; ikinci artırma genel hükümlere göre yapılır. Hüküm mirasçılara genel bir önalım hakkı vermez; yalnızca koşulları oluştuğunda ilk artırmaya katılma önceliği sağlar.
İcra ve İflas Kanunu'nun 114. maddesi:
“Tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlar bakımından ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verilmesi hâlinde yapılacak açık artırmalarda birinci artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılır. Sadece malik olan mirasçılar arasında yapılacak bu artırma usulü bir defaya mahsus olmak üzere uygulanır.”
Teklif alt sınırı da değişti. 114. maddede elektronik satış portalındaki teklifler için öngörülen esaslara göre, mirasçılar arasında yapılan ilk artırmada teklif muhammen kıymetin yüzde yüzünü, ikinci artırmada ise yüzde ellisini geçmelidir; teklif ayrıca varsa rüçhanlı alacakların toplamını ve satış masraflarını da karşılamalıdır. Böylece taşınmazın mirasçı dışına, düşük bir bedelle satılması önlenmek istenmiştir. İlk artırmada mirasçılardan biri taşınmazı alırsa mal aile içinde kalır; alıcı çıkmazsa ikinci artırma genel hükümlere göre yapılır.
Değişiklik, yürürlük tarihinden önce ilanı yapılmış açık artırmalara uygulanmaz. 31 Temmuz 2026'dan önce ilan edilen satışlarda eski hükümler geçerliliğini korur. Bu nedenle hangi tarihte ilan yapıldığı, dosyanın hangi usule tabi olduğunu belirler.
Tarım Arazilerinin Paylaşımı
Tarım arazilerinin paylaşımı, genel miras hukuku kurallarından ayrılan özel bir rejime tabidir. Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarım arazilerinin bölünmesini asgari büyüklüklerle sınırlar; mirasa konu tarımsal arazilerde ise mülkiyetin devri esasını getirir.
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8. maddesi:
“Asgari tarımsal arazi büyüklüğü; mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemez.”
“Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, Hazine taşınmazlarının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve paydaş adedi artırılamaz.”
Buna ek olarak il ve ilçelerin yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri belirlenmiştir; tarımsal araziler bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez ve bölünemez. Bu nitelik, tapu kütüğüne şerh verilmek üzere Bakanlık tarafından ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.
Mirasa konu tarımsal arazide kural, arazinin bölünmesi değil, mülkiyetin bir veya birkaç mirasçıya devredilmesidir. Mirasçılar anlaşırsa devir işlemleri mirasın açılmasından itibaren bir yıl içinde tamamlanır. Devir işlemleri bir yıl içinde tamamlanmazsa ve 8/C maddesine göre dava açılmazsa Bakanlığın müdahalesine ilişkin 8/Ç maddesi uygulanır. Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay temliki, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi, elbirliği mülkiyetinin devri, paylı mülkiyet olarak intikal, taksim ve vasıf değişikliği işlemleri Bakanlığın izniyle yapılır.
Mirasçılar anlaşmaları halinde 5403 sayılı Kanunun 8/C maddesi uyarınca mülkiyetin bir mirasçıya veya yeter gelirli büyüklüğü karşılayan birden fazla mirasçıya devrini, aile malları ortaklığına veya kazanç paylı aile malları ortaklığına devrini, mirasçıların tamamının miras payı oranında ortak oldukları limited şirkete devrini ya da üçüncü kişilere devrini kararlaştırabilirler.
Mirasçılar anlaşamazsa her bir mirasçı sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Hakim, tarımsal arazinin mülkiyetini kişisel yetenek ve durumları göz önünde tutarak tespit ettiği ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden devreder. Birden çok ehil mirasçı varsa öncelikle asgari geçimini bu arazilerden sağlayan mirasçıya, bunun bulunmaması halinde en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devredilir; ehil mirasçı yoksa en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devredilir. Arazinin kendisine devrini talep eden mirasçı bulunmazsa hakim satışına karar verir ve satış geliri paylar oranında paylaştırılır.
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 8/C maddesi:
“Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamadığı takdirde, mirasçılardan her biri yetkili sulh hukuk mahkemesi nezdinde dava açabilir.”
“Kişisel yetenek ve durumları göz önünde tutulmak suretiyle tespit edilen ehil mirasçıya tarımsal gelir değeri üzerinden devrine, birden çok ehil mirasçının bulunması hâlinde, öncelikle asgari geçimini bu yeter gelirli tarımsal arazilerden sağlayan mirasçıya, bunun bulunmaması hâlinde bu mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine, ehil mirasçı olmaması hâlinde, mirasçılar arasından en yüksek bedeli teklif eden mirasçıya devrine karar verir.”
“Mirasa konu yeter gelirli tarımsal arazinin kendisine devrini talep eden mirasçı bulunmadığı takdirde, hâkim satışına karar verir. Bu suretle yapılacak satış sonucu elde edilen gelir, mirasçılara payları oranında paylaştırılır.”
Devir yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğini kamu kurumları ve finans kurumları da bildirebilir. Bakanlık, mirasçılara üç ay süre verir; süre sonunda devir olmaması halinde Bakanlık resen veya bildirim üzerine, arazinin istemde bulunan ehil mirasçıya, ehil mirasçı yoksa en fazla teklifi veren mirasçıya devri, aksi halde üçüncü kişilere satılması için sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Bu davalar her türlü resim ve harçtan muaftır.
Tarım arazilerine ilişkin eski özel hükümler yürürlükte değildir. Türk Medeni Kanunu'nun tarımsal işletmelere ilişkin 659 ila 668. maddeleri, 30.04.2014 tarihli ve 6537 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün uygulanacak rejim, 5403 sayılı Kanun'un 8, 8/A, 8/B, 8/C ve 8/Ç maddeleridir. Tarımsal taşınmazın değeri belirlenirken Türk Medeni Kanunu'nun 657. maddesi uyarınca gelir değeri esas alınır.
Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır?
Mirasçılık belgesi, veraset ilamı olarak da bilinir ve mirasçılık sıfatını gösteren resmi belgedir. Mirasçılık belgesi paylaşımın, tapu ve banka işlemlerinin ilk adımıdır; davada mirasçılığın ispatında kullanılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi:
“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.”
“Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye, sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.”
“Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.”
Yasal mirasçılık belgesi iki yerden alınabilir: sulh mahkemesi veya noter. Ancak noterin yetkisi sınırsız değildir; noter yalnız nüfus kayıtlarına göre yasal mirasçılığı belirleyebildiği hallerde belge verebilir.
Noterlik Kanunu'nun 71/B maddesi:
“Mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının mirasçılık belgesi verilmesi konusunda yeterli olmaması veya mirasçılık belgesinin yabancılar tarafından talep edilmesi durumunda, mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez.”
Buna göre mirasçılığın tespiti bir yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları yeterli değilse veya talep yabancı bir mirasçıdan geliyorsa noter belge veremez; başvurunun sulh mahkemesine yapılması gerekir. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğu iddia edilen kişiye belge de sulh mahkemesince verilir; noter bu belgeyi düzenleyemez.
Başvuru genellikle mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine veya bir notere yapılır. Mirasçılık belgesi verilmesi çekişmesiz yargı işidir; bu işlerde kesin yetki kuralı yoktur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 384. maddesi uyarınca talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 04.02.2019 tarihli ve 2018/5483 E., 2019/809 K. sayılı kararı:
“Bu itibarla mirasçılık belgesi verilmesi davalarında kesin yetki kuralı söz konusu olmayıp; mirasçılık belgesi, murisin yerleşim yeri ya da nüfusa kayıtlı olduğu yer gözetilmeksizin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisindeki adli yargı teşkilatı bulunan tüm adliyelerden her zaman alınabilecek ve aksi her zaman ispat edilebilecek hasımsız belgelerdendir.”
Bu nedenle belge, mirasbırakanın son yerleşim yeri dışındaki bir sulh hukuk mahkemesinden de istenebilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 384. maddesi:
“Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir.”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 21.04.2025 tarihli ve 2025/962 E., 2025/5615 K. sayılı kararı:
“Mirasçılık belgesi verilmesi davalarının çekişmesiz yargı işlerinden olduğu, çekişmesiz yargı işleri için talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesinin yetkili olduğu anlaşıldığından …”
Belgenin içeriği gerçeğe aykırıysa veya bir mirasçı belgede yer almıyorsa, mirasçılık belgesinin iptali davası açılır. Hasımlı açılan bu davada Yargıtay uygulamasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin davalarda mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; bu hüküm yalnız iptal ve yeni belge davalarına ilişkindir. Belgenin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir. Ancak bu, belgeye dayanılarak yapılan her işlemin her zaman geri alınabileceği anlamına gelmez; taşınmazı belgeye güvenerek ve bedel ödeyerek edinen iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı tapu siciline güven ilkesi gereği korunur (TMK'nın 1023. maddesi). Bu halde gerçek mirasçının istemi, tapunun iptali yerine bedeli elinde tutan mirasçıya yönelik tazminata dönüşebilir. Belgenin nasıl alınacağı ve iptali için mirasçılık belgesi ile mirasçılık belgesinin iptali davası yazıları okunabilir.
Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Davası
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, niteliğine göre tenkis davasına veya muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davasına konu olabilir. Muris muvazaasında mirasbırakan gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı, mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla tapuda satış göstermek suretiyle devreder. Görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesine uymadığı, gizli bağış sözleşmesi ise şekil koşulundan yoksun olduğu için geçersizdir. Bu nedenle mirasçı, tapu iptali ve tescil davası açarak tapu kaydının iptalini ve miras payı oranında tescilini isteyebilir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 01.04.2019 tarihli ve 2016/8061 E., 2019/2309 K. sayılı kararı:
“saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler.”
Bu cümle, davanın kapsamını belirler. Davacı olmak için saklı pay sahibi olmak gerekmez; miras hakkı çiğnenen her mirasçı dava açabilir. Tenkis davasından farkı da buradadır: tenkis, saklı payı bulunan mirasçının hakkıdır ve tasarrufun saklı payı aşan kısmına yönelir. Muris muvazaasında ise işlem baştan itibaren geçersizdir ve tapu, miras payı oranında mirasçılar adına tescil edilir. Bu dava zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir; dava hakkı mirasbırakanın ölümüyle doğar. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davaların hiçbir hak düşürücü ya da zamanaşımı süresine tabi olmadığını yazmıştır (Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 12.09.2019 tarihli ve 2016/4436 E., 2019/4586 K. sayılı kararı).
Muvazaanın ispatı, mirasbırakanın gerçek irade ve amacının ortaya çıkarılmasına bağlıdır. Bu nedenle yörenin gelenekleri, olayların olağan akışı, mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, alıcının alım gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile taşınmazın sözleşme tarihindeki gerçek değeri arasındaki fark ve taraflar arasındaki beşeri ilişki değerlendirilir. Bu değerlendirme, dosyaya sunulacak tapu kayıtları, banka kayıtları, vergi kayıtları, tanık beyanları ve bilirkişi raporuyla yapılır. Konunun ayrıntısı için mirastan mal kaçırma ve muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası yazılarına bakılabilir.
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devir, satış değil de gerçekten bir bağışsa, tapu iptali yerine tenkis gündeme gelebilir. Hangi yolun seçileceği, devrin niteliğine ve davacının saklı payı bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Mirasta Denkleştirme
Mirasbırakanın sağlığında mirasçılara yaptığı karşılıksız kazandırmalar, paylaşımda hesaba katılır. Bu kurum, mirasçılar arasında pay dengesini sağlamayı amaçlar ve denkleştirme olarak adlandırılır.
Türk Medeni Kanunu'nun 669. maddesi:
“Yasal mirasçılar, mirasbırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlüdürler.”
Denkleştirme, mirasbırakanın çeyiz vermek, kuruluş sermayesi vermek, bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak gibi karşılık almaksızın altsoyuna yaptığı kazandırmaları kapsar. Mirasbırakan aksini açıkça belirtmediyse bu kazandırmalar denkleştirmeye tabidir. Yükümlü mirasçı, dilerse aldığını aynen geri verir; dilerse payından fazla olsa bile değerini miras payına mahsup ettirir. Kazandırma miras payını aşarsa ve mirasçı, mirasbırakanın bu fazlalığı kendisine bırakmak istediğini ispat ederse fazlalık denkleştirmeye tabi olmaz; diğer mirasçıların tenkis hakları saklıdır.
Her kazandırma denkleştirmeye tabi değildir. Olağan hediyeler ile evlenme sırasında yapılan geleneğe uygun giderler denkleştirilmez. Eğitim ve öğrenim giderlerinde ise yalnız alışılmış ölçüleri aşan kısım geri verme yükümlülüğü doğurur; eğitimini tamamlamamış veya engelliliği bulunan çocuklara paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır. Denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır; yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
Denkleştirme ile tenkis farklı kurumlardır. Denkleştirme, miras payına mahsuben yapılan kazandırmaların paylaşım içinde hesaba katılmasıdır ve yasal mirasçılar arasında işler. Tenkis ise saklı payı ihlal eden tasarrufun saklı payı aşan kısmının kaldırılmasıdır. Bir kazandırma her iki kuruma da konu olabilir; ancak taleplerin hukuki sebebi ve sonuçları ayrıdır.
Miras Mallarının İntikali ve Veraset ve İntikal Vergisi
Mirasçılar ölümle mirası kazanır; ancak bu hakkın üçüncü kişilere karşı kullanılması ve tapuda işlem yapılması için bazı adımların tamamlanması gerekir. Taşınmaz mülkiyeti miras halinde tescilden önce kazanılır; buna karşılık malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır. Tereke mallarının tespiti ve kapsamı için tereke yazısı okunabilir.
İntikal işlemleri sırasıyla şu adımlardan oluşur:
- Veraset ilamının alınması.
- Gerekirse terekenin tespiti davası açılarak miras mallarının tespit edilmesi.
- Bankalardaki para ve diğer malvarlığı değerleri için değer hesabının çıkarılması ve bankadan buna ilişkin belgenin alınması.
- Sigorta kuruluşları ve aracı kurumlardan bireysel emeklilik sigortası gibi malvarlığı değerlerinin güncel bedelinin belirlenmesi.
- Taşınmazlar için belediyeden rayiç bilgisinin alınması.
- Tapu müdürlüğüne intikal (tescil) başvurusunun yapılması; tescil, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeden yapılır.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin ölüm tarihini takip eden dört ay içinde verilmesi ve tahakkuk eden verginin ödenmesi.
- Taşınmaz satılacak veya ipotek edilecekse ilişik kesme belgesinin alınması.
Veraset ve intikal vergisinde beyanname süresi kanunda belirlenmiştir. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse ve mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa beyanname, ölüm tarihini takip eden dört ay içinde verilir.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 9. maddesi:
“Ölüm Türkiye'de vukubulmuş ise mükelleflerin Türkiye'de bulunmaları halinde ölüm tarihini takibeden dört ay içinde, mükelleflerin yabancı bir memlekette bulunmaları halinde ölüm tarihini takibeden altı ay içinde;”
Tapu işlemi ile vergi arasındaki ilişki de kanunda açıkça düzenlenmiştir. İntikal eden taşınmazın tescil işlemi, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yapılır; ancak vergi tamamen ödenmedikçe taşınmazın devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde ayni hak tesis edilemez.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19. maddesi:
“Tescil tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sonucu ilgili vergi dairesine bildirilmek üzere, intikal eden gayrimenkullerin tescil işlemi, veraset ve intikal vergisinin tahakkuku beklenmeksizin yapılır. Ancak, intikali yapılan gayrimenkule isabet eden veraset ve intikal vergisi tamamen ödenmedikçe devir ve ferağı yapılamaz ve üzerinde herhangi bir ayni hak tesis edilemez.”
Bu ayrım, uygulamada en çok karıştırılan noktadır. Mirasçı, vergi tahakkukunu beklemeden taşınmazı kendi adına tescil ettirebilir; ancak taşınmazı satmak veya ipotek etmek için o taşınmaza isabet eden verginin tamamen ödenmiş olması gerekir. Vergi, tahakkukundan itibaren üç yılda ve her yıl mayıs ile kasım aylarında iki eşit taksitte ödenebilir. Tahakkuk eden vergiye karşılık teminat gösterilmesi halinde taşınmazın devir ve ferağına izin verilebilir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 19. maddesi). İntikal işlemlerinin bütünü için miras paylaşımı ve intikal işlemleri yazısına bakılabilir.
Mirasın Reddi ve Süreler
Mirasın reddi, mirasçılık sıfatını ortadan kaldıran tek taraflı bir hukuki işlemdir. Kanun iki ret biçimi kabul etmiştir: mirasçının beyanıyla yapılan gerçek ret ve terekenin borca batıklığı sebebiyle kanunen sonuç doğuran hükmen ret.
Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi:
“Miras, üç ay içinde reddolunabilir.”
“Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.”
Süre üç aydır. Yasal mirasçı bakımından süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten işlemeye başlar; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat eden mirasçı için süre bu tarihten işler. Vasiyetname ile atanmış mirasçı bakımından süre, tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarihten başlar. Ret beyanı, mirasın açıldığı yer sulh mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır; beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Hakim beyanı tutanakla tespit eder, süresi içinde yapılan ret özel kütüğe yazılır.
Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanır. Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Zamanaşımı veya hak düşümü sürelerinin dolmasına engel olmak için dava açılması ve cebri icra takibi yapılması ise ret hakkını ortadan kaldırmaz.
Ret beyanının sonuçları ölüm anına kadar geriye yürür. Yasal mirasçılardan biri mirası reddederse payı, miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer. Altsoyun tamamının mirası reddetmesi halinde bunların payı sağ kalan eşe geçer. En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.
Mirasçılar, mirası reddederken kendilerinden sonra gelen mirasçılardan mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını tasfiyeden önce isteyebilir. Bu takdirde ret, sulh hakimi tarafından daha sonra gelen mirasçılara bildirilir; bunlar bir ay içinde mirası kabul etmezlerse reddetmiş sayılır.
Mirasçının alacaklıları da korunmuştur. Malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklılar veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali davası açabilir. Reddin iptaline karar verilirse miras resmen tasfiye edilir; reddeden mirasçının payına düşen değerden önce itiraz eden alacaklıların, sonra diğer alacaklıların alacakları ödenir.
Küçükler ve vesayet altındakiler adına ret, ayrı bir usule tabidir. Velayet altındaki küçük adına ret, velayet hakkına sahip ana ve babanın yasal temsilcisi sıfatıyla hareket etmesini gerektirir; menfaat çatışması varsa küçüğe temsil kayyımı atanır. Vesayet altındaki kişi adına ret için vesayet makamının izni, ardından denetim makamının izni gerekir. Bu izin ve onayların ret beyanından önce tamamlanmış olması şart değildir; Yargıtay, izin ve onayların alınmasının kayyımın tasarrufunda olmadığını, mahkemenin başvuru için süre vermesi gerektiğini kabul etmektedir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 01.12.2020 tarihli ve 2016/18724 E., 2020/7939 K. sayılı kararı:
“bu sürede gerekli izin ve onayların alınması kayyımın tasarrufunda olmadığından, kayyıma gerekli başvuruyu yapmak üzere süre verilmesi gerektiğinin anlaşılmasına göre”
Reddi miras davaları ve ret beyanının sonuçları için reddi miras yazısı okunabilir.
Mirasın Hükmen Reddi
Mirasın hükmen reddi, terekenin mirasbırakanın ölümü tarihinde borca batık olması halinde kendiliğinden sonuç doğuran bir ret halidir. Bu halde mirasçının ayrıca ret beyanında bulunması ve üç aylık süreyi beklemesi gerekmez.
Türk Medeni Kanunu'nun 605. maddesi:
“Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler.”
“Ölümü tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır.”
Hükmen ret, süreye tabi değildir. Mirasçı, zimnen mirası kabul etmiş duruma düşmedikçe her zaman mirasbırakanın ödemeden aczinin tespitini isteyebilir. Yargıtay, Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesindeki sürenin bu davada uygulanmayacağını açıkça yazmıştır.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 30.05.2019 tarihli ve 2016/11514 E., 2019/4967 K. sayılı kararı:
“Mirasçılar Türk Medeni Kanununun 610. maddesinde yazılı aykırılık da bulunmadıkça yani zimnen mirası kabul etmiş duruma düşmüş olmadıkça her zaman murisin ödemeden aczinin tespitini isteyebilir. Türk Medeni Kanununun 606. maddesinde belirtilen süre bu davada uygulanmaz.”
Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Terekenin borca batık olduğunun tespiti ve mirasın hükmen reddi davası, malvarlığı hakkına ilişkin bir dava olduğu için dava değerine bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 03.11.2016 tarihli ve 2016/7380 E., 2016/10051 K. sayılı kararı uyarınca, sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri arasındaki görev uyuşmazlığında bu sonuca varılmıştır.
Dava, tereke alacaklılarına karşı açılır. Alacaklıların kim olduğu ve terekenin aktif ve pasifinin tespiti için mirasçıya açıklama yaptırılır, taraflara delil bildirme olanağı tanınır ve sonucuna göre karar verilir. Yetkili mahkeme, alacaklıların davanın açıldığı zamandaki yerleşim yeri mahkemesidir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 10.09.2018 tarihli ve 2018/751 E., 2018/5408 K. sayılı kararı:
“Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesinde belirtilen süre bu davada uygulanmaz. Dava alacaklılara husumet yöneltilerek görülür. Bu davada yetkili mahkeme ise alacaklıların davanın açıldığı zamandaki ikametgahı mahkemesidir.”
Hükmen ret, açılacak bir tespit davasıyla istenebileceği gibi görülmekte olan bir davada def'i olarak da ileri sürülebilir. Mirasçının tereke işlerine karışması, tereke mallarını gizlemesi veya kendisine mal etmesi halinde ret hakkı düşer; bu nedenle ölümden sonra terekeye ilişkin işlemler yapılmadan önce hukuki destek alınması önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kardeşler mirası eşit mi paylaşır?
Birinci zümrede, yani mirasbırakanın çocukları arasında paylar eşittir; kız ve erkek çocuk arasında fark yoktur. İkinci zümrede ise tam kan ve yarım kan kardeş ayrımı vardır; yarım kan kardeş yalnız ortak olan üstsoyun payından yararlanır. Sağ kalan eşin payı ayrıca hesaplanır.
Miras paylaşımı için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Dava açılacaksa evet. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Mirasçılar anlaşarak paylaşırsa arabuluculuk gerekmez.
Miras taksim davası hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir; taşınmaz başka ilde olsa bile dava bu mahkemede açılır.
Kardeşim paylaşmaya yanaşmıyor, tek başıma dava açabilir miyim?
Evet. Mirasçılardan her biri her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Dava, davacı dışındaki bütün mirasçılara karşı açılır ve veraset ilamındaki herkes davada yer alır.
Tapuda hisseli ev nasıl paylaşılır?
Mahkeme önce aynen taksimi dener; evin tamamı bir mirasçıya verilip değer farkı parayla denkleştirilebilir. Aynen taksim mümkün değilse ev satılır ve bedeli paylar oranında bölüşülür. Tüm maliklerin miras yoluyla edindiği taşınmazlarda ilk artırma yalnız malik mirasçılar arasında yapılır.
Tarım arazisi kardeşler arasında bölünebilir mi?
Kural olarak hayır. Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen asgari büyüklüklerin altında ifraz edilemez ve hisselendirilemez. Mirasa konu tarımsal arazide mülkiyetin bir veya birkaç mirasçıya devri esastır; anlaşma yoksa sulh hukuk mahkemesinde dava açılır.
Mirasçılık belgesini noterden alabilir miyim?
Yasal mirasçılıkta, nüfus kayıtları yeterliyse evet. Mirasçılığın yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının yeterli olmaması veya talebin yabancı bir mirasçıdan gelmesi halinde noter belge veremez; başvuru sulh mahkemesine yapılır. Atanmış mirasçı ve vasiyet alacaklısı belgesini sulh mahkemesi verir.
Mirası reddetmek için süre ne kadar?
Üç aydır. Süre, yasal mirasçı için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendiği, atanmış mirasçı için tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarihten işler; mirasçılığı sonradan öğrendiğini ispat eden yasal mirasçıda süre bu tarihten başlar. Terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras hükmen reddedilmiş sayılır ve bu halde üç aylık süre aranmaz.
Sağlığında kardeşime verilen ev paylaşımda dikkate alınır mı?
Mirasbırakanın çocuğuna yaptığı karşılıksız kazandırma ise kural olarak evet. Altsoya yapılan ve miras payına mahsuben verilen karşılıksız kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir. Olağan hediyeler, evlenme sırasındaki geleneğe uygun giderler ve eğitim giderlerinin alışılmış ölçüyü aşmayan kısmı denkleştirilmez. Kazandırmanın niteliğine göre tenkis veya muris muvazaasına dayalı dava da gündeme gelebilir.
