Gayrimenkul HukukuBağlı olduğu rehber: Gayrimenkul Davaları 2026
Kira Sözleşmesi: Şartları, Süresi, Otomatik Uzama ve Fesih (2026)
Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya ondan yararlanılmasını kiracıya bıraktığı, kiracının kira bedeli ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Konut ve çatılı iş yeri kirasında sözleşme süre bitiminde kendiliğinden sona ermez; kiracı sürenin bitiminden en az on beş gün önce yazılı bildirimde bulunmadıkça aynı koşullarla bir yıl uzar ve kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Şartlar serbestçe kararlaştırılabilse de kiracı aleyhine bazı kayıtlar geçersizdir; fesih ise bildirimle ya da dava yoluyla, her biri kendi süresi ve mercisiyle yapılır.
Kira Sözleşmesi Nedir, Hangi Hükümlere Tabidir?
Kira sözleşmesi, iki tarafa borç yükleyen ve sürekli bir ilişki doğuran sözleşmedir. Türk Borçlar Kanunu'nun tanımı şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 299. maddesi:
“Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
Tanım üç unsuru bir arada verir: kiralanan bir şey, onun kullanımının kiracıya bırakılması ve karşılığında kira bedeli. Bu yazı taşınmaz kirasına, özellikle konut ve çatılı iş yeri kiralarına odaklanır.
Taşınmaz kirasında iki rejim vardır. Konut ve çatılı iş yeri kiraları Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 339 ve devamındaki özel hükümlerine tabidir; bu hükümlerin kapsamı şöyle çizilir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 339. maddesi:
“Konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümler, bunlarla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşya hakkında da uygulanır. Ancak bu hükümler, niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmalarında uygulanmaz.”
Buna göre konut veya çatılı iş yeri niteliğindeki kiralamalarda 339 ve devamı, bu nitelikte olmayan taşınmazlarda 299 ve devamındaki genel hükümler uygulanır. Nitelendirme yalnız çatının varlığına bakılarak yapılmaz; kiralamanın konusu, kullanım amacı ve ilişkinin baskın niteliği birlikte değerlendirilir. Ürün kirası (357 vd.) ile altı aylık istisna bu ayrımın dışındadır. Rejim ayrımı, süre bitiminde sona erme, fesih, temerrüt süresi ve bildirim şekli bakımından sonucu değiştirir. Aşağıdaki tablo, iki rejimin sonuçlarını yan yana gösterir.
Konu | Konut ve çatılı iş yeri (339 vd.) | Genel hükümler (299 vd.) |
|---|---|---|
Süre bitiminde sona erme | Kendiliğinden sona ermez; kiracı on beş gün önce bildirmezse bir yıl uzar (347) | Süre sonunda kendiliğinden sona erer; sürdürülürse belirsiz süreliye döner (327) |
Kiraya verenin süre bitiminde feshi | Kapalı; on yıllık uzama süresi sonunda mümkün (347) | 327 uyarınca süre sonunda sona erer; 328 ve 329 uygulanır |
Fesih bildiriminin şekli | Yazılı (348) | Özel şekil hükmü yok; temerrüt ihtarı yazılı (315) |
Temerrütte ödeme süresi | En az otuz gün (315) | En az on gün (315) |
Konut ve Çatılı İş Yeri Kirası Neden Ayrı Rejime Tabidir?
Ayrım kiralananın niteliğine göre yapılır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kiralananın çatılı olup olmamasına göre hangi hükümlerin uygulanacağını açıkça kurmuştur: “Kiralanan yerin gayri musakkaf vasıfta olması halinde 6098 sayılı Kanun'un 299. maddesi ve devamı maddelerinde düzenlenen genel hükümlere tabi yerlere ilişkin kira sözleşmesi hükümleri, kiralanan yerin musakkaf vasıfta olması halinde ise aynı Kanunun 339. ve devamı maddelerinde düzenlenen konut ve çatılı işyeri kira sözleşmelerine ilişkin hükümler uygulanacaktır.” (3. HD, 23.09.2025, 2024/3898 E., 2025/4234 K.) Karar bir bozma kararıdır; alıntı Dairenin değerlendirme bölümündendir.
Çatılı iş yeri, üstü kapalı bir yapı içinde faaliyet yürütülen yerdir; kiralananın niteliğinin sözleşmede gösterilmesi bu nedenle işe yarar.
Hangi Kiralamalar Genel Hükümlere Tabidir?
Kiralanan çatılı değilse genel hükümler uygulanır. Bu halde süre bitiminde sözleşme kendiliğinden sona erer; taraflar açık bir anlaşma olmaksızın ilişkiyi sürdürürse sözleşme belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür (TBK 327). Daire, genel hükümlere tabi bir kirada bu sonucu ve kiraya verenin süre bitiminden itibaren bir ay içinde tahliye davası açabileceğini yazmıştır (3. HD, 26.02.2025, 2024/1846 E., 2025/1152 K.).
Ürün kirası, diğer adıyla hasılat kirası, ayrı bir rejimdir. Kanunun tanımı şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 357. maddesi:
“Ürün kirası kiraya verenin, kiracıya, ürün veren bir şeyin veya hakkın kullanılmasını ve ürünlerin devşirilmesini bedel karşılığında bırakmayı üstlendiği sözleşmedir.”
Daire, işletme niteliğindeki bir yerin hasılat kirası sayılması için taşınmazın demirbaşları ve işletme ruhsatıyla birlikte kiralanması gerektiğini, yalnız demirbaşlarla kiralamanın yetmediğini yazmıştır (3. HD, 22.09.2025, 2025/366 E., 2025/4228 K.). Bu ölçüt işletme niteliğindeki kiralamalara ilişkindir; tarımsal taşınmazlar ile ürün veren haklarda 357. maddenin tanımı esastır. Nitelendirme, olaya 347. maddenin uygulanıp uygulanmayacağını belirler; sözleşmeye "işletme" denmesi tek başına sonucu değiştirmez.
Altı Aydan Kısa Konut Kirası Hangi Rejime Girer?
Madde 339'un ikinci cümlesi, niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmasını özel rejimin dışında bırakır. Bu halde genel hükümler uygulanır: sözleşme süre sonunda kendiliğinden sona erer, taraflar açık anlaşma olmaksızın sürdürürse belirsiz süreliye dönüşür (TBK 327). Bu nedenle on beş günlük bildirim ve bir yıllık uzama rejimi bu kiralamada işlemez.
İstisna iki koşula bağlıdır: taşınmazın niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş olması ve sürenin altı ay veya daha kısa olması. Sıradan bir konutun kısa süreli kirası bu istisnaya girmez; yalnız süreye bakılarak sonuç çıkarılamaz. Tatil yöresindeki bir konut örnek olabilir; ancak her somut olayda taşınmazın niteliği değerlendirilir.
Kira Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı?
Hayır. Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 12. maddesi:
“Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı değildir.”
Kira sözleşmesi için de özel bir şekil öngörülmemiştir; 299. maddesi şekil şartı içermez, 300. maddesi de yazılı belge aramaz. Sözlü kira sözleşmesi bu nedenle geçerlidir.
Buna karşılık fesih bildirimi için kanun yazılı şekli arar. Konut ve çatılı iş yeri kirasında fesih bildiriminin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK 348). Sözleşmenin sözlü olması bu şartı ortadan kaldırmaz; fesih bildirimi yine yazılı olmalıdır.
Sözlü Kira Sözleşmesi Geçerli midir?
Geçerlidir. Kanun şekil şartı koymadığı için tarafların sözlü anlaşması borç doğurur. Ancak sözlü sözleşmede süre, kira bedeli ve ödeme zamanı gibi noktaların ispatı zorlaşır; uyuşmazlıkta kanunun yedek hükümleri uygulanır.
Yazılı Sözleşme Yoksa Süre ve Ödeme Nasıl Belirlenir?
Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle bildirim olmaksızın sona erecek sözleşme belirli süreli, diğer sözleşmeler belirsiz süreli sayılır (TBK 300). Sözleşmede süre kararlaştırılmamışsa sözleşme belirsiz süreli kabul edilir ve 347. maddenin ikinci fıkrasına göre sona erdirilir.
Kira bedeli ve yan giderler, aksine sözleşme ve yerel adet yoksa her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödenir (TBK 314). Sözleşmede ödeme günü kararlaştırılmışsa o gün geçerlidir; kararlaştırılmamışsa kanunun bu yedek hükmü uygulanır.
Kira Sözleşmesinde Hangi Şartlar Yer Alır?
Sözleşmede taraflar, kiralananın niteliği ve kullanım amacı, kira bedeli, ödeme zamanı, yan giderler, süre, demirbaşlar ve varsa güvence ile tahliye taahhüdü yer alır. Kanun bazı noktaları doğrudan düzenler; diğer noktalarda tarafların iradesi belirleyicidir. Kiracı aleyhine bazı kayıtlar ise geçersizdir; bu kayıtlar ayrı bölümde toplanmıştır.
Taraflar, Kiralanan ve Kullanım Amacı
Sözleşmede kiraya veren ve kiracının kimliği, kiralananın açık adresi, niteliği ve kullanım amacı gösterilir. Kiralananın niteliği 339 ve devamının uygulanıp uygulanmayacağını belirlediği için sözleşmede açıkça yazılması işe yarar. Kullanım amacı, iş yeri kirasında hangi faaliyetin yürütüleceğini de gösterir.
"Nitelik" ile "kullanım amacı" ayrı şeylerdir: nitelik çatılı olup olmamayı, kullanım amacı konut veya iş yeri olarak kullanımı gösterir. Tapu kaydı, ruhsat ve iş yeri açma belgesi gibi belgelerin sözleşmeye eklenmesi önerilir; bu bir geçerlilik koşulu değil, ispat kolaylığıdır.
Kira Bedeli, Ödeme Yeri ve Zamanı
Kira bedeli ve ödeme zamanı sözleşmede kararlaştırılır. Kanun'un yedek hükmü şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 314. maddesi:
“Kiracı, aksine sözleşme ve yerel âdet olmadıkça, kira bedelini ve gerekiyorsa yan giderleri, her ayın sonunda ve en geç kira süresinin bitiminde ödemekle yükümlüdür.”
Buna göre sözleşmede gün yazılırsa o gün, yazılmazsa ayın sonu esas alınır. Ödeme yeri ve biçimi de sözleşmede gösterilir; böylece ödemenin hangi hesaba ve hangi gün yapılacağı tartışmasız olur.
Kira artışı bu yazının konusu değildir; yenilenen dönemde kira bedeli 344. maddenin sınırları içinde belirlenir. Oran ve hesap için kira artışı hesaplama aracına, uyuşmazlık için kira bedelinin tespiti davası yazısına başvurulur. Güvence bedeli de ayrı yazının konusudur; ayrıntı depozito ve güvence bedelinin iadesi yazısındadır.
Yan Giderler: Neleri Kim Öder?
Kural olarak kiraya veren, kiralananın kullanımıyla ilgili yan giderlere katlanır (TBK 303). Konut ve çatılı iş yeri kiralarında ise kullanma giderleri bakımından özel bir hüküm vardır:
Türk Borçlar Kanunu'nun 341. maddesi:
“Kiracı, konut ve çatılı işyeri kiralarında, sözleşmede aksi öngörülmemişse veya aksine yerel âdet yoksa, ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderlerine katlanmakla yükümlüdür.”
“Giderlere katlanan taraf, bu giderleri ispat edici belgelerin birer örneğini, istem üzerine diğer tarafa vermek zorundadır.”
Kanun'un 303. maddesi genel kuralı, 341. maddesi ise konut ve çatılı iş yeri için özel hükmü verir; ikisi birlikte okunur. Sözleşmede hangi giderin kime ait olduğu kalem kalem yazılabilir. Kira ve yan gider dışında ödeme yükümlülüğü getirilemez (TBK 346).
Süre, Yenileme ve Tahliye Taahhüdü Kaydı
Süre sözleşmede belirli veya belirsiz olarak gösterilir; süre kararlaştırılmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır (TBK 300). Süre bitiminde sözleşmenin sona ermesi 347. maddenin öngördüğü rejime göre belirlenir; kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez.
Tahliye taahhüdü ayrı bir belgedir. Kiracı, kiralananın teslim edilmesinden sonra, kiraya verene karşı kiralananı belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlendiği halde boşaltmazsa kiraya veren, bu tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurmak veya dava açmak suretiyle sözleşmeyi sona erdirebilir (TBK 352). Taahhüdün teslimden sonra alınması ve tahliye tarihini taşıması geçerlilik için önemlidir; ayrıntı tahliye taahhütnamesi örneği yazısındadır.
Demirbaş Listesi ve Teslim Durumu
Kiralananla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşya da 339 ve devamındaki hükümlere tabidir. Bu nedenle eşyaların listesi ve durumunun sözleşmeye eklenmesi işe yarar. Teslimde kiralananın ve demirbaşların durumunu gösteren bir tutanak düzenlenmesi, sonraki uyuşmazlıklarda durumu belirginleştirir.
Liste ve tutanak hukuki bir zorunluluk değil, ispat kolaylığıdır. Anahtar teslimi, sayaç okuma ve hasar tespiti bu tutanakta gösterilebilir; güvence bedelinden mahsup edilecek zararların değerlendirilmesinde bu tespitler delil olur; iade, güvencenin tutulma biçimi ve mevcut borçlar dikkate alınarak belirlenir (TBK 342).
Sözleşmeye Yazılamayan Şartlar: Hangileri Geçersiz?
Konut ve çatılı iş yeri kiralarında kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü getirilemez. Kanun, bu yasağı örnekleriyle birlikte düzenler:
Türk Borçlar Kanunu'nun 346. maddesi:
“Kiracıya, kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Özellikle, kira bedelinin zamanında ödenmemesi hâlinde ceza koşulu ödeneceğine veya sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir.”
Kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik yapılamaz (TBK 343). Dava yoluyla sona erdirme hükümleri de kiracı aleyhine değiştirilemez:
Türk Borçlar Kanunu'nun 354. maddesi:
“Dava yoluyla kira sözleşmesinin sona erdirilmesine ilişkin hükümler, kiracı aleyhine değiştirilemez.”
Bu üç hüküm birlikte, sözleşme serbestisinin sınırını çizer. Aşağıdaki tablo, konut ve çatılı iş yeri kiralarında sık karşılaşılan kayıtları ve sonuçlarını gösterir. Bu tablo örnektir; kira artışı ve güvence sınırları ayrı yazılarda anlatılır.
Sözleşme kaydı | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
Kira ve yan gider dışında ödeme yükümlülüğü | Geçersiz | TBK 346 |
Gecikme cezası (ceza koşulu) | Geçersiz | TBK 346 |
Sonraki kira bedellerinin muaccel olması | Geçersiz | TBK 346 |
Kiraya verene tek taraflı fesih yetkisi | Geçersiz | TBK 343, 354 |
Kiracı aleyhine yeni fesih veya tahliye sebebi | Geçersiz | TBK 354 |
Kira bedelinin belirlenmesi dışında kiracı aleyhine değişiklik | Yapılamaz | TBK 343 |
Bu hükümlere aykırı kayıtlar kesin hükümsüzdür (butlan). TBK'nın 27. maddesi uyarınca hakim, taraflar ileri sürmese de bu geçersizliği kendiliğinden gözetir. Kural olarak yalnız o hüküm düşer, sözleşmenin geri kalanı geçerli kalır; ancak bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılıyorsa sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur (TBK'nın 27. maddesinin ikinci fıkrası). Kiracıyı koruyan emredici hükümlerde geçersiz kaydın yerine kanunun emredici hükmü geçer; bu nedenle uygulamada sözleşme, geçersiz kayıttan arındırılarak ayakta tutulur. Kiracı, geçersiz ceza koşulu veya muacceliyet kaydına dayanarak ödediği parayı sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir (TBK 77).
Gecikme Cezası ve Muacceliyet Koşulu Geçerli midir?
Hayır. Kanun'un 346. maddesi iki kuralı açıkça koyar: kira bedeli ve yan giderler dışında ödeme yükümlülüğü getirilemez; gecikme halinde ceza koşulu ödeneceğine veya sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir. Bu kayıtlar geçersiz olsa da kira borcu ödenmediğinde kiraya veren temerrüt hükümlerine başvurabilir.
"Gecikme cezası" ile "gecikme faizi" ayrımı bu yazıda yapılmaz; faiz rejimi ayrı bir konudur.
Kiraya Verene Tek Taraflı Fesih Yetkisi Verilebilir mi?
Hayır. Kiracı aleyhine değişiklik yasağı (TBK 343) ve dava yoluyla sona erdirme hükümlerinin kiracı aleyhine değiştirilememesi (TBK 354) karşısında kiraya verene tek taraflı fesih yetkisi veren kayıt geçersizdir. Kanunun kiraya verene tanıdığı fesih hakları (315, 316, 331, 332 ve 347. maddeler) saklıdır; yasak, bu hakları genişleten sözleşmesel kayda ilişkindir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bu tür bir maddeyi emredici kanun hükümlerine aykırı bulan ilk derece kararını onamıştır (3. HD, 22.09.2025, 2025/366 E., 2025/4228 K.).
Karar bir onama kararıdır. Dairenin kendi değerlendirmesinde de tek taraflı fesihten söz edilir: “kiraya veren tarafından tek taraflı olarak yapılan fesih hukuki sonuç doğurmaz.” Bu cümle, süre bitiminde sona erme kaydıyla karıştırılmamalıdır; ikinci halde sonuç 347. maddeye göre belirlenir.
Kiracı Aleyhine Yeni Tahliye Sebebi Kararlaştırılabilir mi?
Hayır. Dava yoluyla sona erdirme hükümleri kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK 354). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, konut ve çatılı iş yeri kirasında fesih ve tahliye sebeplerinin kanunda sınırlı sayıda düzenlendiğini, tarafların sözleşmeyle kiracı aleyhine kanunda yer almayan fesih ve tahliye sebebi kararlaştıramayacağını yazmıştır (3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.).
Sözleşmeye "kira artırılmazsa tahliye" kaydı konması sonuç doğurmaz; kiracı aleyhine kanunda yer almayan bir tahliye sebebi kararlaştırılamaz (TBK 354). Buna karşılık sözleşmedeki geçerli artış şartına göre muaccel olan kira farkının ödenmemesi temerrüt doğurur ve koşulları oluşursa tahliyeye yol açabilir. Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla, kira sözleşmesindeki artırım oranına uygun ödeme yapmayan kiracının temerrüde düştüğünü ve tahliyeye karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (HGK, 06.04.2021, 2017/2836 E., 2021/436 K.). Karar, 6217 sayılı Kanun'un geçici 2. maddesi uyarınca TBK'nın 344. maddesinin ertelendiği döneme ilişkin iş yeri kirasına aittir; bugün artışın sınırı 344. maddeye göre belirlenir. Artışın miktarına ilişkin uyuşmazlık ise kira tespiti davasının konusudur.
Bu yasaklar 339 ila 356. maddeler arasındaki konut ve çatılı iş yeri kirası rejimine özgüdür. Genel hükümlere tabi kiralarda (299 vd.) taraflar, TBK'nın 26 ve 27. maddelerinin sınırları içinde ceza koşulu, muacceliyet veya tek taraflı fesih kaydı kararlaştırabilir.
Kira Sözleşmesinin Süresi: Belirli ve Belirsiz Süreli Kira
Kira sözleşmesi belirli veya belirli olmayan bir süre için yapılabilir. Kanun'un tanımı şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 300. maddesi:
“Kira sözleşmesi, belirli ve belirli olmayan bir süre için yapılabilir.”
“Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle herhangi bir bildirim olmaksızın sona erecek kira sözleşmesi belirli sürelidir; diğer kira sözleşmeleri belirli olmayan bir süre için yapılmış sayılır.”
Bu tanım, konut ve çatılı iş yeri kirasında 347. maddeyle birlikte okunur. Kanun'un 300. maddesi sürenin türünü belirler; 347. maddesi konut ve çatılı iş yeri için sonucu özel olarak düzenler. Bu nedenle belirli süreli bir konut kirasında 327. maddenin "kendiliğinden sona erme" sonucu değil, 347. maddenin uzama rejimi uygulanır.
Belirsiz Süreli Kira Nasıl Sona Erer?
Belirsiz süreli kira sözleşmesinde fesih rejimi 347. maddenin ikinci fıkrasındadır:
Türk Borçlar Kanunu'nun 347. maddesinin ikinci fıkrası:
“Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler.”
Genel hükümlere yapılan bu atıf, 328 ve 329. maddeleri kapsar. Taşınmaz kirasında, yerel adette belirlenen kira döneminin sonu, böyle bir adet yoksa altı aylık kira döneminin sonu için üç ay önceden bildirim gerekir (TBK 329). Bildirim süresine uyulmazsa bildirim bir sonraki fesih dönemi için geçerli olur (TBK 328).
Madde 347'nin ikinci fıkrasındaki on yıl, kiranın başlangıcından işler. Birinci fıkradaki on yıllık uzama süresi ise ilk belirli sürenin bitiminden sonra başlar. İki on yıl birbirine karıştırılmamalıdır; biri belirsiz süreli kirada kiraya verenin bekleme süresi, diğeri belirli süreli kirada uzama süresidir.
Süre Kararlaştırılmamışsa Sözleşme Belirsiz Süreli midir?
Evet. Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle bildirim olmaksızın sona erecek sözleşme belirli süreli olduğundan, süre kararlaştırılmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır (TBK 300). Belirsiz süreli sözleşme 347. maddenin ikinci fıkrası ve 328 ile 329. maddeler uyarınca fesih bildirimiyle sona erdirilir.
Süre Bitiminde Sözleşme Kendiliğinden Sona Erer mi? Otomatik Uzama
Konut ve çatılı iş yeri kirasında sözleşme süre bitiminde kendiliğinden sona ermez. Kanun'un temel hükmü şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 347. maddesinin birinci fıkrası:
“Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir.”
Hüküm, uzamayı kiracının bildirimine, süre bitiminde fesih yasağını kiraya verene ve istisnayı on yıllık uzama süresine bağlar.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bu rejimi açıkça yazmıştır: “Kiralananın konut veya çatılı iş yeri olması durumunda, kira sözleşmesi; süre bitimi ile sona ermeyip, 6098 sayılı Kanun'un 347. maddesine göre kiracı, kira süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, aynı şartlarla bir yıl yenilenir. Bu nedenle konut ve çatılı iş yeri kiralarında, kira sözleşmesi; tarafların ortak iradeleri ile son bulmadığı takdirde, ancak Kanunda belirtilen nedenlere dayalı olarak açılacak tahliye davası sonucunda verilecek mahkeme kararı ile sona erecektir.” (3. HD, 22.09.2025, 2025/366 E., 2025/4228 K.)
Dairenin bu tespiti, "kira süresi bitti, sözleşme bitti" varsayımını konut ve çatılı iş yeri için geçersiz kılar; genel hükümlere tabi kiralamada ise 327. madde uygulanır.
On Beş Günlük Bildirim Kime Aittir ve Nasıl Yapılır?
On beş günlük bildirim yalnız kiracıya aittir. Kanun'un 347. maddesi "kiracı … bildirimde bulunmadıkça" diyerek uzamayı kiracının bildirimine bağlar; kiraya verene süre bitimine dayanan bir bildirim hakkı tanımaz. Kiraya veren de on beş gün önce bildirimle kiracıyı çıkaramaz.
Bildirim yazılı olmalıdır. Konut ve çatılı iş yeri kirasında fesih bildiriminin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır:
Türk Borçlar Kanunu'nun 348. maddesi:
“Konut ve çatılı işyeri kiralarında fesih bildiriminin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır.”
Noter onayı geçerlilik koşulu değildir; ancak bildirimin muhataba ulaştığının ispatı için noter aracılığıyla gönderme veya teslim belgesi önerilir. Bildirim, sürenin son günü dolmadan muhataba ulaşmış olmalıdır; notere son gün vermek veya ihtarnameyi postaya vermek tek başına yetmez. Örneğin 31.12.2026'da biten yılda kiracının on beş günlük bildirimi en geç 16.12.2026'da kiraya verene ulaşmalıdır; 16.12.2026'da notere verilip 18.12.2026'da tebliğ edilen bildirim süresinde değildir, sözleşme bir yıl uzar. Aynı kural üç aylık bildirimde (TBK 347/1 son cümle), yeni malikin bir aylık bildiriminde (TBK 351/1) ve TBK 353 bildiriminde de geçerlidir (3. HD, 11.10.2017, 2017/5561 E., 2017/13785 K.; 3. HD, 09.09.2025, 2025/2624 E., 2025/3931 K.; 3. HD, 26.09.2017, 2017/14645 E., 2017/12652 K.).
Uzayan Yılın Sonunda Ne Olur?
Uzayan yıl da bir yıllık belirli süreli dönemdir. Kiracı bu yılın bitiminden en az on beş gün önce yeniden yazılı bildirimde bulunmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl daha uzar. Verilen bildirim, hedeflediği yılın sonunda sözleşmeyi sona erdirir; sonraki yıllar için ayrıca bildirim gerekmez. Buna karşılık süresinde bildirim yapılmadığı için sözleşme uzamışsa, uzayan yılın sonunda çıkmak için o yılın bitiminden en az on beş gün önce yeniden bildirim gerekir.
Kiraya veren, on yıllık uzama süresi dolmadıkça süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Uzayan yılda kira bedeli yenilenen dönem için 344. maddenin çerçevesinde güncellenir; bu yazıda oran ve hesap anlatılmaz.
Otomatik Uzama Yeni Bir Sözleşme midir?
Hayır. Uzama, tarafların yeni bir irade açıklamasına değil, kanun hükmüne dayanır; bu nedenle yeni sözleşme kurulmaz ve yeniden imza atılması gerekmez. Sözleşme aynı koşullarla sürer; kira bedeli yenilenen dönem için kanuni çerçevede güncellenir.
Uzama ile kefalet, depozito ve yan giderlerin nasıl etkilendiği bu yazının kapsamı dışındadır; depozito için yalnız depozito ve güvence bedelinin iadesi yazısına bağlantı verilir.
On Yıllık Uzama Süresi ve Kiraya Verenin Fesih Hakkı
On yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir (TBK 347). Bu hak, kiraya verenin süre bitimine dayanan genel yasağının istisnasıdır; on yıl dolmadan kullanılamaz.
On yıl, sözleşmenin imza tarihinden değil, ilk belirli sürenin bittiği tarihten sonra başlar. Daire, "belirli sürenin bitiminden sonra başlayan on yıllık uzama süresi" ifadesini kullanır (3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.).
On Yıllık Uzama Süresi Nasıl Hesaplanır?
Hesap iki adımlıdır: ilk belirli sürenin bittiği tarih bulunur, bu tarihe on yıl eklenir. Örnek olarak 01.01.2009 başlangıçlı ve bir yıllık sözleşmede ilk süre 01.01.2010'da biter; on yıllık uzama süresi 01.01.2020'de dolar. Dairenin kabulü bu yöndedir: “sözleşme süresinin 01.01.2010 tarihi itibariyle sona erdiği, 10 yıllık uzama süresinin 01.01.2020 tarihi itibariyle dolduğu” (3. HD, 14.04.2026, 2025/4616 E., 2026/2150 K.).
Aşama | Tarih |
|---|---|
Bir yıllık sözleşmenin başlangıcı | 01.01.2009 |
İlk sözleşme süresinin bitimi | 01.01.2010 |
On yıllık uzama süresinin dolması | 01.01.2020 |
Bu süreyi izleyen ilk uzama yılının bitimi | 01.01.2021 |
Kiraya veren, sözleşmenin 01.01.2021'de sona ermesini istiyorsa bildirimi en geç 01.10.2020'de kiracıya ulaştırmalıdır.
Başlangıç tarihi 11.04.2012 olan ve on yıl süreli sözleşmede on yıllık uzama süresi 2022'de başlar; 2022'de açılan dava erken bulunmuştur (3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.). Bu nedenle dava açılmadan önce on yılın dolduğu tarih hesaplanmalıdır.
Yeni bir belirli süreli sözleşme kurulursa, 347. madde "belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden" söz ettiği için yeni sürenin esas alınması madde lafzına uygun düşer. Yalnız kira bedelini güncelleyen bir yenileme protokolünün yeni sözleşme sayılıp sayılmadığı ise tartışmalıdır. Bu nedenle on yıllık sürenin başlangıcını belirlemek isteyen tarafa yeni bir belirli süreli sözleşme kurması önerilir.
Bildirim ve Dava Süresi Nedir?
Bildirim, on yıllık uzama süresini izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce yapılır ve sürenin bitiminden önce kiracıya ulaşmış olmalıdır. Bildirim, hedeflediği uzama yılının sonunda sözleşmeyi sona erdirir; sonraki yıllar için ayrıca bildirim gerekmez. Bildirim yapılmazsa sözleşme bir yıl daha uzar ve sonraki yılın sonu için yeni bir bildirim gerekir. Bildirim yazılı olmalı ve kiracıya yöneltilmelidir (TBK 347, 348).
Dava için kanunda ayrı bir süre yoktur. Daire, kiraya verenin süresinde yapacağı yazılı bildirim sonrası davasını, bildirimin kapsadığı dönemin bitiminden itibaren bir sonraki kira yılı sonuna kadar açabileceğini kabul etmiştir (3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.).
Dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Kanun'un 353. maddesindeki bir kira yılı uzatması 350, 351 ve 352. maddelere ilişkindir; 347. maddeye göre yapılan bildirime uygulanmaz.
Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır, Geçerli Olması Neye Bağlı?
Fesih, kira sözleşmesini sona erdiren irade açıklamasıdır. Konut ve çatılı iş yeri kirasında bu açıklama yazılı olmadıkça geçerli olmaz (TBK 348). Genel hükümlere tabi kiralamada böyle bir şekil hükmü yoktur; ancak temerrüt ihtarı yazılı olmalıdır (TBK 315).
Fesih Bildirimi Kime ve Hangi Şekilde Yapılır?
Kiraya verenin fesih bildirimi kiracıya yöneltilir; kiracının bildirimi kiraya verene. Aile konutunda kiracı olmayan eş bildirimle sözleşmenin tarafı olmuşsa fesih bildirimi her iki eşe ayrı ayrı yapılır (TBK 349). Konut ve çatılı iş yerinde yazılı şekil geçerlilik koşuludur (TBK 348); noter onayı aranmaz.
Bildirimin muhataba ulaştığının ispatı için noter aracılığıyla gönderme veya teslim belgesi önerilir.
Fesih ile Tahliye Arasındaki Fark Nedir?
Fesih, sözleşmeyi sona erdiren irade açıklamasıdır; tahliye ise kiralananın kiraya verene teslimidir. Fesih bildirimi tek başına kiracıyı çıkarmaz. Kiracı çıkmazsa kiraya veren, kanunda sayılan sebebe dayanarak tahliye davası açar veya temerrütte ilamsız icra yolunu kullanır.
Bu iki adımın süresi, mercisi ve belgesi ayrıdır. "Fesih" ile "tahliye" aynı şey sanıldığında, bildirim gönderilmesine rağmen kiralananın teslim alınamaması gibi sonuçlar doğar.
Bildirim Süresinde Yapılmazsa Ne Olur?
Belirli süreli sözleşmede kiracı on beş günlük süreyi kaçırırsa sözleşme bir yıl uzar (TBK 347). Belirsiz süreli sözleşmede fesih dönemine veya bildirim süresine uyulmazsa bildirim bir sonraki fesih dönemi için geçerli olur (TBK 328). TBK'nın 331. maddesine dayanan önemli sebeple fesihte yasal fesih bildirim süresine uyulur; 316 ve 332. maddelerdeki hallerde ise kanun, süre aranmaksızın hemen feshe izin verir.
Geç bildirim hiç sonuç doğurmaz denemez; sonuç bir sonraki döneme kayar. Bu nedenle bildirim tarihi ve sürenin bitimi birlikte hesaplanmalıdır.
Kiracı Sözleşmeyi Nasıl Fesheder?
Kiracı, belirli süreli sözleşmeyi sürenin bitiminden en az on beş gün önce yazılı bildirimle sona erdirebilir (TBK 347, 348). Belirsiz süreli sözleşmede kiracı her zaman feshedebilir; ancak genel hükümlerin fesih dönemi ve bildirim sürelerine uyar (TBK 347, 328, 329). Erken çıkışta kalan kira koşulsuz borç olmaz; kiracının sorumluluğu 325. maddenin ölçütlerine göre belirlenir.
Belirli Süreli Kirada On Beş Gün Kuralı
Sürenin bitiminden en az on beş gün önce yazılı bildirim yapılmalıdır. Bildirim yapılmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar; uzayan yılda çıkmak için o yılın bitiminden en az on beş gün önce yeniden bildirim gerekir. Bildirimde bulunma hakkı kiracıya aittir; kiraya veren aynı yolla sözleşmeyi sona erdiremez.
Bildirim, sürenin son günü dolmadan kiraya verene ulaşmış olmalıdır. 31.12.2026'da biten bir yılda kiracının on beş günlük bildirimi en geç 16.12.2026'da kiraya verene ulaşmalıdır; 16.12.2026'da notere verilip 18.12.2026'da tebliğ edilen bildirim süresinde değildir, sözleşme bir yıl uzar (3. HD, 11.10.2017, 2017/5561 E., 2017/13785 K.; 3. HD, 09.09.2025, 2025/2624 E., 2025/3931 K.).
Erken Tahliyede Kalan Kira Ödenir mi?
Kiracı sözleşme süresine veya fesih dönemine uymaksızın kiralananı geri verirse, kira sözleşmesinden doğan borçları, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul bir süre için devam eder. Kanun'un metni şöyledir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 325. maddesi:
“Kiracı, sözleşme süresine veya fesih dönemine uymaksızın kiralananı geri verdiği takdirde, kira sözleşmesinden doğan borçları, kiralananın benzer koşullarla kiraya verilebileceği makul bir süre için devam eder. Kiracının bu sürenin geçmesinden önce kiraya verenden kabul etmesi beklenebilecek, ödeme gücüne sahip ve kira ilişkisini devralmaya hazır yeni bir kiracı bulması hâlinde, kiracının kira sözleşmesinden doğan borçları sona erer.”
“Kiraya veren, yapmaktan kurtulduğu giderler ile kiralananı başka biçimde kullanmakla elde ettiği veya elde etmekten kasten kaçındığı yararları kira bedelinden indirmekle yükümlüdür.”
Buna göre "kalan bütün kiralar ödenir" ve "hiçbir şey ödenmez" uçları yanlıştır. Ölçü makul süre ve indirimdir; makul süre için sabit ay sayısı verilmez, her dosyada değişir. Kiracı uygun yeni bir kiracı bulursa borçları sona erer; kiraya veren kurtulduğu giderleri ve elde ettiği yararları indirir.
Kiraya Veren Hangi Hallerde Feshedebilir?
Kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez (TBK 347); bu yasak, on yıllık uzama süresi dolmadıkça devam eder. Fesih, kiracının temerrüdü (TBK 315), özen ve komşuluk borcuna aykırılık (TBK 316), önemli sebep (TBK 331) ve kiracının iflası (TBK 332) hallerinde mümkündür. Ayrıca kanunda sayılan sebeplerle dava yoluyla tahliye istenebilir (TBK 350, 351, 352).
Temerrüt Nedeniyle Fesih: İhtar ve Süre
Kiracı kira bedelini veya yan gideri ödemezse, yani temerrüde düşerse, kiraya veren yazılı olarak süre verip fesih bildiriminde bulunabilir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 315. maddesi:
“Kiracı, kiralananın tesliminden sonra muaccel olan kira bedelini veya yan gideri ödeme borcunu ifa etmezse, kiraya veren kiracıya yazılı olarak bir süre verip, bu sürede de ifa etmeme durumunda, sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir.”
“Kiracıya verilecek süre en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında ise en az otuz gündür. Bu süre, kiracıya yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.”
Süre sonunda ödenmezse kiraya veren tahliye davası açar; ilamsız icra yolu ayrı bir yoldur ve orada ödeme emri ihtar yerine geçer. Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla, yan giderlerin de 315. madde kapsamında olduğunu ve otuz günlük süre içinde yan gider ödenmediği için temerrüdün oluştuğunu kabul etmiştir (HGK, 02.07.2025, 2024/785 E., 2025/426 K.). Kararda karşı oy vardır; karşı oyda yan giderin kira borcu sayılmayacağı savunulmuştur.
Kanunda açık bir dava açma süresi yoksa da Yargıtay, temerrüt (TBK 315) ve sözleşmeye aykırılık (TBK 316) nedeniyle açılacak fesih ve tahliye davalarının makul sürede açılması gerektiğini kabul etmektedir; ihtar süresinden sonra yıllarca beklemek tahliye talebini riske atar (3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.).
İhtarın nasıl yazılacağı ve tebliği ihtarname yazısına bağlanır.
Özen ve Komşuluk Borcuna Aykırılık
Kiracı kiralananı özenle kullanmak ve komşulara saygı göstermekle yükümlüdür. Aykırılık halinde kiraya verenin izleyeceği yol kanunda düzenlenmiştir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 316. maddesi:
“Kiracı, kiralananı, sözleşmeye uygun olarak özenle kullanmak ve kiralananın bulunduğu taşınmazda oturan kişiler ile komşulara gerekli saygıyı göstermekle yükümlüdür.”
“Kiracının bu yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda kiraya veren, konut ve çatılı işyeri kirasında, en az otuz gün süre vererek, aykırılığın giderilmesi, aksi takdirde sözleşmeyi feshedeceği konusunda yazılı bir ihtarda bulunur. Diğer kira ilişkilerinde ise, kiraya veren, kiracıya önceden bir ihtarda bulunmaksızın, yazılı bir bildirimle sözleşmeyi hemen feshedebilir.”
Kiraya veren, konut ve çatılı iş yeri kirasında kasten ağır zarar, sürenin yararsızlığı veya davranışın çekilmezliği halinde yazılı bildirimle sözleşmeyi hemen feshedebilir (TBK 316). Bu yol temerrütten ayrıdır; ihtar süresi otuz gündür ve aykırılığın giderilmesi istenir. Aynı makul süre ölçütü bu yol için de geçerlidir.
Önemli Sebeple Fesih
Taraflardan her biri, kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hale getiren önemli sebeplerin varlığında sözleşmeyi yasal fesih bildirim süresine uyarak her zaman feshedebilir:
Türk Borçlar Kanunu'nun 331. maddesi:
“Taraflardan her biri, kira ilişkisinin devamını kendisi için çekilmez hâle getiren önemli sebeplerin varlığı durumunda, sözleşmeyi yasal fesih bildirim süresine uyarak her zaman feshedebilir.”
“Hâkim, durum ve koşulları göz önünde tutarak, olağanüstü fesih bildiriminin parasal sonuçlarını karara bağlar.”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bu hakkın konut ve çatılı iş yeri kirası dahil her tür kira ilişkisinde kullanılabileceğini yazmıştır: “Genel kural niteliğinde olan bu tür fesih hakkı, konut ve çatılı işyeri kirası dahil her tür kira ilişkisinde kullanılabilir.” (3. HD, 14.10.2025, 2025/3126 E., 2025/4810 K.) Karar bir kanun yararına bozma kararıdır; dosyanın sonucuna etkisi yoktur, ilk derece gerekçesi Dairenin görüşü gibi yazılmaz.
Önemli sebep örnekleri kanunda sayılmamıştır; somut olayın değerlendirmesi hakime aittir. Fesih bildirimi yazılı olmalı ve yasal fesih süresine uyulmalıdır.
Kiracının İflası ve Ölümü Sözleşmeyi Nasıl Etkiler?
Kiracı, kiralananın tesliminden sonra iflas ederse kiraya veren işleyecek kira bedelleri için güvence verilmesini isteyebilir; kiracıya ve iflas masasına yazılı olarak uygun bir süre verir, bu süre içinde güvence verilmezse sözleşmeyi herhangi bir fesih bildirim süresine uymaksızın hemen feshedebilir (TBK 332).
Kiracının ölümü halinde mirasçılar yasal fesih bildirim süresine uyarak en yakın fesih dönemi sonu için sözleşmeyi feshedebilir (TBK 333). Ölen kiracının ortakları veya bu ortakların aynı meslek ve sanatı yürüten mirasçıları ve ölen kiracıyla birlikte aynı konutta oturanlar, sözleşmeye ve kanun hükümlerine uydukları sürece taraf olarak sözleşmeyi sürdürebilir (TBK 356). Ölüm, kiraya verene tahliye hakkı vermez.
Kiracı Çıkmazsa: Tahliye Davası ve Süreleri
Kiraya veren, kanunda sayılan sebeplerle sulh hukuk mahkemesinde tahliye davası açar. Sebepler 350, 351 ve 352. maddelerde düzenlenmiştir; kanunda öngörülen dava açma süreleri 353. madde ile bir kira yılı uzatılabilir. Dava şartı arabuluculuk vardır; ilamsız icra yolu bu şartın dışındadır.
Tahliye Davası Hangi Sebeplere Dayanır?
Gereksinim ve yeniden inşa, 350. maddede düzenlenir. Kiraya veren, kiralananı kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut ya da iş yeri gereksinimi sebebiyle kullanma zorunluluğu varsa ya da kiralananın yeniden inşası veya imarı amacıyla esaslı onarımı, genişletilmesi veya değiştirilmesi gerekli ve bu işler sırasında kullanımı imkansızsa, belirli süreli sözleşmelerde sürenin sonunda, belirsiz süreli sözleşmelerde ise 328 ve 329. maddelere göre fesih bildirimi süresine uyularak belirlenecek fesih dönemi sonundan başlayarak bir ay içinde dava açabilir (TBK 350). Ayrıntı ihtiyaç nedeniyle tahliye davası yazısındadır.
Yeni malikin gereksinimi 351. maddededir. Kiralananı sonradan edinen kişi, onu kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için konut ya da iş yeri gereksinimi sebebiyle kullanma zorunluluğu varsa, edinme tarihinden itibaren bir ay içinde durumu kiracıya yazılı olarak bildirmek koşuluyla sözleşmeyi altı ay sonra açacağı davayla sona erdirebilir; dilerse sözleşme süresinin bitiminden başlayarak bir ay içinde dava açabilir (TBK 351). Bildirimin bu bir ay içinde kiracıya ulaşması gerekir; sonradan tamamlanamaz.
Madde 352 üç ayrı hali düzenler: tahliye taahhüdü, iki haklı ihtar ve kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli konutu. Tahliye taahhüdünde, kiracı kiralananın tesliminden sonra belirli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlenmiş ve boşaltmamışsa, bu tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurulabilir veya dava açılabilir (TBK 352). İki haklı ihtarda bir aylık süre, kira süresinin ve bir yıldan uzun süreli kiralarda ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlar. Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde oturmaya elverişli konutu bulunması ve kiraya verenin kira sözleşmesinin kurulması sırasında bunu bilmemesi halinde ise süre sözleşmenin bitiminden işler (TBK 352/2-3). Ayrıntı tahliye taahhütnamesi örneği yazısındadır.
Gereksinim amacıyla boşaltılan kiralanan, haklı sebep olmaksızın üç yıl geçmedikçe eski kiracıdan başkasına kiralanamaz; aykırılıkta tazminat ödenir (TBK 355).
Bir Aylık Süreler ve Bir Kira Yılı Uzatma
Kanun'un 350 ve 352. maddelerindeki bir aylık süreler ile 351. maddenin ikinci fıkrasındaki bir aylık süre, o sebebe dayanan davanın açılması için kanunda öngörülen süredir; 351. maddenin birinci fıkrasında ise bir aylık bildirim ve altı aylık bekleme öngörülmüştür. Daire, 350. maddeye dayalı davada dava açma süresinin kamu düzenine ilişkin olduğunu, süresinden önce açılan davanın reddedileceğini ve sürenin mahkemece kendiliğinden gözetileceğini yazmıştır (3. HD, 26.05.2025, 2025/1495 E., 2025/3048 K.). Karar, bölge adliye mahkemesi daireleri arasındaki uyuşmazlığın giderilmesine ilişkindir.
Kiraya veren, en geç davanın açılması için öngörülen sürede dava açacağını kiracıya yazılı olarak bildirmişse dava açma süresi bir kira yılı için uzamış sayılır:
Türk Borçlar Kanunu'nun 353. maddesi:
“Kiraya veren, en geç davanın açılması için öngörülen sürede dava açacağını kiracıya yazılı olarak bildirmişse, dava açma süresi bir kira yılı için uzamış sayılır.”
Bu bildirim bir ihtar değil, süre uzatımıdır; 353. madde bildiriminin de süresi içinde kiracıya ulaşması gerekir. Dava yoluyla sona erdirme hükümleri kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK 354).
Görevli Mahkeme, Yetki ve Arabuluculuk
Kural olarak, dava konusunun değerine bakılmaksızın kira ilişkisinden doğan tüm uyuşmazlıklarda görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi:
“Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın; a) Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları, ... görürler.”
Yetkili mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 6. maddesine göre davalının yerleşim yeri mahkemesi, 10. maddesine göre sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesidir. Kira davası ayni hak davası olmadığı için taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkili değildir; kiralananın bulunduğu yer ifa yeri olduğu için orada da dava açılabilir (5. HD, 02.02.2026, 2025/11685 E., 2026/1219 K.).
Görev istisnası kira görünümlü karma sözleşmede ortaya çıkar. Daire, yap işlet devret sözleşmesine dayanan uyuşmazlıkta tarafların ticari işletmesini ilgilendiren nispi ticari dava bulunduğunu ve görevin asliye ticaret mahkemesinde olduğunu kabul etmiştir (3. HD, 20.03.2024, 2023/3649 E., 2024/1188 K.). Karar oy çokluğuyla verilmiştir ve karşı oy vardır; saf kira ilişkisinde genel kural değişmez. Tacir sıfatı tek başına görevi değiştirmez; önce sözleşmenin gerçekten kira mı yoksa kira görünümlü karma bir ilişki mi olduğu belirlenir. Karma ilişkide görev asliye ticaret mahkemesine ait olabilir.
Dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması, 01.09.2023'ten sonra açılan davalarda dava şartıdır; bu tarihten önce açılmış ve görülmekte olan davalarda arabuluculuk dava şartı aranmaz:
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi:
“Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır: a) Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar.”
Son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenir; eklenmezse bir haftalık kesin süre verilir, verilmezse dava usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun 18/A). Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun 18/A/15); genel kural da arabuluculuk sürecinde geçirilen sürenin zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmayacağını söyler (aynı Kanun 16/2).
TBK'nın 350. maddesine dayalı davalarda arabuluculuğa başvuru, dava açma hakkı doğduktan sonra, dava açma süresi içinde yapılmalıdır; dava açma süresi başlamadan yapılan başvuru dava şartını yerine getirmez (3. HD, 26.05.2025, 2025/1495 E., 2025/3048 K.). TBK'nın 351/1. maddesine dayalı yeni malikin gereksinimi davasında ise Daire, bölge adliye mahkemesi kararlarının “dava açma süresinden önce arabulucuya başvurulmasında yasal engel bulunmadığı” yönünde olduğunu ve farklı uygulama bulunmadığını belirtmiştir (3. HD, 21.10.2025, 2025/3292 E., 2025/5039 K.). Daire, farklı uygulama bulunmadığı için bu yönden karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir.
İlamsız İcra Yolu ve Kanun Yolu
Temerrütte kiraya veren, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) öngördüğü ilamsız icra yolunu kullanabilir. Ödeme emri, ihtarı ve süre geçtikten sonra icra mahkemesinden tahliye istenebileceği tebliğini içerir:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 269. maddesi:
“Takip adi kiralara veya hasılat kiralarına mütedair olur ve alacaklı da talep ederse ödeme emri, Borçlar Kanununun 260 ve 288 inci maddelerinde yazılı ihtarı ve kanuni müddet geçtikten sonra icra mahkemesinden borçlunun kiralanan şeyden çıkarılması istenebileceği tebliğini ihtiva eder.”
Borçlu yedi gün içinde itiraz etmez ve ihtar süresi içinde kirayı ödemezse, ihtar süresinin bitimini takip eden altı ay içinde icra mahkemesi tahliyeye karar verir:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 269/a maddesi:
“Borçlu itiraz etmez, ihtar müddeti içinde kira borcunu da ödemezse ihtar müddetinin bitim tarihini takip eden altı ay içinde alacaklının talebi üzerine icra mahkemesince tahliyeye karar verilir.”
Madde 269'un metni eski Borçlar Kanunu'nun 260 ve 288. maddelerine ve altı günlük süreye atıf yapar. Bugün uygulanacak ödeme süresi, kira ilişkisinin niteliğine göre TBK'nın 315. maddesi (en az on gün, konut ve çatılı iş yerinde en az otuz gün) veya ürün kirasında TBK'nın 362. maddesi (en az altmış gün) uyarınca belirlenir. Bu yazı konut ve çatılı iş yeri kirasına odaklandığı için aşağıda 315. madde esas alınmıştır.
İlamsız İcra Yoluyla Tahliye Nasıl İşler?
Kira sözleşmesi ve ödenmeyen kira için tahliye talepli ödeme emri icra dairesine verilir; ödeme emri ihtar yerine geçer. Borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse ve ödemezse, ihtar süresinin bitimini takip eden altı ay içinde icra mahkemesinden tahliye kararı istenir. Borçlu itirazında kira akdini ve imzasını açıkça reddetmezse akdi kabul etmiş sayılır; itiraz takibi durdurur ve itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılması istenmezse aynı alacaktan dolayı bir daha ilamsız takip yapılamaz.
İtirazın tebliğinden işleyen altı aylık süre, itirazın kaldırılması istemine ilişkindir; İİK'nın 269/a maddesindeki tahliye talebi süresi bundan ayrıdır. Alacaklının hakkı bu süreyle düşmez. Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK 67/1). Bu süre de geçerse genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK 67/5). İtirazın iptali davası kira uyuşmazlığı olduğu için arabuluculuk dava şartına tabidir.
İtirazın kaldırılması aşamasının ayrıntısı bu yazıya alınmaz; kiralanan taşınmazın tahliyesi yazısına bağlanır. İlamsız icra yolu dava olmadığı için arabuluculuk dava şartı bu yolda aranmaz. Harç bu yazının konusu değildir; ayrı bir yazıda ele alınır.
Tahliye Davasında İstinaf ve Temyiz Yolu Açık mıdır?
Tahliye davasında ilk derece mahkemesinin nihai kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK 341/1). Malvarlığı davalarında ise HMK'nın 341. maddesinin ikinci fıkrası parasal bir kesinlik sınırı öngörür; kira alacağı gibi davalarda istinaf bu sınıra bağlıdır. Tahliye davalarında temyiz yolu, üç aylık kira tutarı temyiz sınırının üzerinde olan davalarla sınırlıdır (HMK 362).
Parasal sınırlar HMK Ek 1 uyarınca her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında güncellenir ve davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır. Temyiz sınırının 2026 tutarı bu yazıda verilmez; güncel tutar Resmi Gazete ilanından kontrol edilir. İstinaf ve temyiz süreleri de bu yazının kapsamı dışındadır.
İcra Mahkemesi Kararına Karşı Kanun Yolu
İcra mahkemesinin tahliye kararına karşı istinaf İİK 363/1, temyiz İİK 364/1 uyarınca istenir; bu yolda HMK 341 ve 362 uygulanmaz. Parasal sınırlar İİK Ek 1 uyarınca her yıl güncellenir; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kesinlik sınırının hesabında takip tarihi itibarıyla bir yıllık kira bedeli toplamını esas alır (12. HD, 13.07.2026, 2026/6467 E., 2026/5054 K.; 12. HD, 04.06.2025, 2025/3447 E., 2025/4498 K.).
Aile Konutu Kirasında Fesih ve Eşin Rızası
Aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça sözleşmeyi feshedemez:
Türk Borçlar Kanunu'nun 349. maddesi:
“Aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazlarda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez.”
“Bu rızanın alınması mümkün olmazsa veya eş haklı sebep olmaksızın rızasını vermekten kaçınırsa kiracı, hâkimden bu konuda bir karar vermesini isteyebilir.”
“Kiracı olmayan eşin, kiraya verene bildirimde bulunarak kira sözleşmesinin tarafı sıfatını kazanması hâlinde kiraya veren, fesih bildirimi ile fesih ihtarına bağlı bir ödeme süresini kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır.”
Aile konutu şerhi ve eşin korunması ayrı yazının konusudur; bu bölüm fesih bakımından sınırlı tutulur. Ayrıntı aile konutu şerhi yazısındadır.
Kiracı Eşin Rızası Olmadan Sözleşmeyi Feshedebilir mi?
Hayır. Kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça aile konutu kirasını feshedemez; rıza alınamazsa veya eş haklı sebep olmaksızın rızasını vermekten kaçınırsa hakimden karar isteyebilir (TBK 349). Bu nedenle fesihten önce eşin rızası alınmalı, alınamıyorsa hakim kararı istenmelidir.
Kiracı Olmayan Eşin Sözleşmeye Katılması
Kiracı olmayan eş, kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı sıfatını kazanırsa kiraya veren, fesih bildirimini ve ödeme süresini kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır (TBK 349). Daire, aile konutu bildiriminden sonra fesih ve tahliye ediminin bölünemeyeceğini, kiraya verenin bildirim ve takibi her iki eşe karşı birlikte yapması gerektiğini kabul etmiştir (3. HD, 20.10.2025, 2025/3374 E., 2025/4997 K.). Karar bir uyuşmazlığın giderilmesi kararıdır, içtihadı birleştirme değildir; oy birliğiyle verilmiştir.
Bildirimden önce verilen yazılı tahliye taahhüdü, sonradan yapılan aile konutu bildirimiyle geriye etkili olarak geçersiz hale gelmez. Daire, bildirim öncesinde tek başına kiracı olan eşin verdiği taahhüdün geçerli olduğunu kabul etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kira sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı? Hayır. Kanun özel bir şekil öngörmez; sözlü sözleşme geçerlidir. Ancak konut ve çatılı iş yerinde fesih bildirimi yazılı olmalıdır (TBK 299, 348).
Süre bitince sözleşme kendiliğinden sona erer mi? Konut ve çatılı iş yerinde hayır. Kiracı en az on beş gün önce yazılı bildirimde bulunmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar (TBK 347). Genel hükümlere tabi kiralamada 327. madde uygulanır.
Kiraya veren süre bitiminde kiracıyı çıkarabilir mi? Hayır. Kiraya veren süre bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez (TBK 347). On yıllık uzama süresi dolduktan sonra her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimle sona erdirebilir.
On yıllık uzama süresi ne zaman başlar? İlk belirli sürenin bittiği tarihten sonra başlar; sözleşmenin imza tarihinden başlamaz (TBK 347; 3. HD, 17.12.2025, 2025/5740 E., 2025/6197 K.; 3. HD, 14.04.2026, 2025/4616 E., 2026/2150 K.).
On yıl dolduktan sonra bildirim ne zaman yapılır? Her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce, yazılı olarak (TBK 347, 348).
Kiracı çıkmak isterse ne kadar önce bildirmeli? Belirli süreli sözleşmede sürenin bitiminden en az on beş gün önce; belirsiz süreli sözleşmede 328 ve 329. maddelerin fesih dönemi ve üç aylık bildirim süresi içinde (TBK 347, 328, 329, 348).
Erken çıkarsam kalan kirayı öder miyim? Kira borcu makul bir süre için devam eder; kiraya veren kurtulduğu giderleri ve elde ettiği yararları indirir; kiracı uygun yeni bir kiracı bulursa borç sona erer (TBK 325).
Kirayı ödemeyen kiracıya kaç gün verilir? En az on gün; konut ve çatılı iş yerinde en az otuz gün. Süre, bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler (TBK 315).
Sözleşmedeki hangi şartlar geçersiz? Konut ve çatılı iş yeri kirasında kira ve yan gider dışında ödeme yükümlülüğü, gecikme cezası, sonraki kiraların muacceliyeti, kiraya verene tek taraflı fesih yetkisi ve kiracı aleyhine yeni fesih veya tahliye sebebi (TBK 343, 346, 354).
Hangi mahkemede dava açılır, arabuluculuk şart mı? Kural olarak görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; kira görünümlü karma sözleşmede görev asliye ticaret mahkemesine ait olabilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; ilamsız icra yolu hariçtir (HMK 4; 6325 sayılı Kanun 18/B).
Altı aydan kısa konut kirasında süre bitince ne olur? Niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazın altı ay ve daha kısa süreli kirasında 339 ve devamı uygulanmaz; sözleşme süre sonunda kendiliğinden sona erer, on beş günlük bildirim ve bir yıllık uzama işlemez (TBK 339, 327).
Aile konutunda kiracı, eşinin rızası olmadan sözleşmeyi feshedebilir mi? Hayır. Eşin açık rızası gerekir; rıza alınamazsa hakimden karar istenir (TBK 349).
