Gayrimenkul HukukuBağlı olduğu rehber: Gayrimenkul Davaları 2026
İpotek Nedir, Nasıl Kurulur ve Kaldırılır? İpotekli Ev Alınır mı? 2026
İpotek, bir taşınmazın değerinden alacaklının alacağını elde etmesini sağlayan sınırlı ayni haktır; mülkiyet malikte kalır. Tapu kütüğüne tescil ve resmi şekilde yapılmış bir sözleşmeyle kurulur; alacak sona erince malik terkin isteyebilir, alacaklı yanaşmazsa fek davası açılır. İpotekli ev alınabilir: borç kendiliğinden alıcıya geçmez, alıcı kural olarak yalnız taşınmazla sorumlu olur.
İpotek Nedir, Maliki ve Alacaklıyı Nasıl Bağlar?
İpotek, alacaklıya taşınmazın değeri üzerinde öncelikli bir güvence verir; taşınmazın mülkiyetini alacaklıya geçirmez. Borç ödenmezse malik taşınmazın satılmasına katlanır, ancak satış bedelinden önce alacaklının alacağı karşılanır. Borcun ödenmemesi halinde mülkiyetin doğrudan alacaklıya geçeceğine dair sözleşme hükmü geçersizdir.
a) Sınırlı Ayni Hak ve Mülkiyetin Malikte Kalması
Türk Medeni Kanunu’nda ipoteğin bir tanımı yoktur; tanım öğretide ve yargı kararlarında kurulmuştur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 20.02.2025 tarihli ve 2024/1311 E., 2025/987 K. sayılı kararında kanun koyucunun bu hükümlerde ipotekle ilgili bir tanıma yer vermediğini belirtmiş, ardından öğretideki tanımı aktarmıştır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 10.10.2025 tarihli ve 2025/415 E., 2025/4238 K. sayılı kararında ise tanım Dairenin kendi gerekçesinde şöyle kurulmuştur: “İpotek kişisel bir alacağın teminat altına alınması amacını güden ve bir taşınmaz değerinden alacaklının alacağını elde etmesini sağlayan sınırlı bir ayni haktır.”
Tanımın üç unsuru vardır. İpotek kişisel bir alacağı güvence altına alır; alacaktan bağımsız bir hak değildir. Taşınmazın değerine yönelir; malikin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini ortadan kaldırmaz. Sınırlı bir ayni hak olduğu için mülkiyetin bütün yetkilerini içermez; alacaklıya yalnız paraya çevirme sırasında öncelik sağlar.
Taşınmaz rehni kanunda üç türlü kurulabilir: ipotek, ipotekli borç senedi ve irat senedi. Uygulamada karşılaşılan tür ipotektir; ipotekli borç senedi ve irat senedi bu yazının konusu değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 850. maddesi bu üçlü ayrımı korumuştur; hangi türün seçildiği, alacağın niteliğine ve tarafların iradesine göre belirlenir.
İpoteğin konusu taşınmazın borçlunun mülkiyetinde olması gerekmez. Türk Medeni Kanunu’nun 881. maddesi bu kuralı açıkça yazmıştır:
Türk Medeni Kanunu’nun 881. maddesi:
“Hâlen mevcut olan veya henüz doğmamış olmakla beraber doğması kesin veya olası bulunan herhangi bir alacak, ipotekle güvence altına alınabilir. İpoteğe konu olacak taşınmazın, borçlunun mülkiyetinde bulunması gerekmez.”
Hükmün ikinci cümlesi, başkasının borcu için kendi taşınmazını rehneden malikin hukuki konumunu doğurur. Bu kişiye üçüncü kişi ipotek veren denir; borcun şahsi borçlusu değildir, taşınmazıyla sorumludur. Ayrımın ayrıntısı aşağıda, ipotek borçlusu ve alacaklısı başlığında ele alınmıştır.
Mülkiyet malikte kaldığı için malik taşınmazı kullanmaya devam eder ve kural olarak devredebilir. İpotekli taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmış olmadıkça borçlunun sorumluluğunda ve güvencede bir değişiklik meydana getirmez (Türk Medeni Kanunu’nun 888. maddesinin birinci fıkrası). Alacaklının hakkı taşınmazın kendisine değil değerine yöneldiği için malik, borç ödenmemiş olsa da taşınmazı devredebilir; ipotek ve varsa takip, haciz veya tedbir taşınmazla birlikte varlığını sürdürür.
b) Malik Neye Katlanır: Paraya Çevrilme
Borç ödenmezse alacaklı, alacağını rehinli taşınmazın satış bedelinden elde etme hakkına sahiptir (Türk Medeni Kanunu’nun 873. maddesinin birinci fıkrası). Bu hak, malikin katlanmak zorunda olduğu temel sonuçtur: taşınmaz cebri icra yoluyla satılır ve satış bedeli alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır. Satış, mülkiyetin kendiliğinden alacaklıya geçmesi anlamına gelmez.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.02.2025 tarihli kararında yeni malikin durumunu anlatırken bu sonucu “taşınmazın cebri icra yoluyla satışına katlanma yükümlülüğü yüklemesinden ibarettir” sözleriyle sınırlamıştır. Aynı cümle, ipotek borcunun şahsi bir borca dönüşmediğini göstermesi bakımından da önemlidir.
Paraya çevirme, alacaklının önündeki tek yol değildir; ancak rehinle temin edilmiş alacakta kural bu yoldur. İcra ve İflas Kanunu’nun 45. maddesine göre rehinle temin edilmiş bir alacağın borçlusu iflasa tabi şahıslardan olsa bile alacaklı yalnız rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir; rehinin tutarı borcu ödemeye yetmezse kalan alacak için iflas veya haciz yoluna gidebilir. Konut finansmanından kaynaklanan rehinli alacaklarda ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarında haciz yolu da seçilebilir.
c) Mülkiyetin Alacaklıya Geçmesi Yasağı
Kanun, borcun ödenmemesi halinde taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçmesini öngören sözleşmeleri geçersiz sayar. Türk Medeni Kanunu’nun 873. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir: “Borcun ödenmemesi hâlinde rehinli taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğine ilişkin sözleşme hükmü geçersizdir.” Öğretide bu yasağa lex commissoria yasağı denir; yasak, alacaklının borç ödenmediğinde taşınmazı doğrudan edinmesini engeller.
Yasağın gerekçesi, ipoteğin bir güvence hakkı olmasıdır. Alacaklı, alacağını satış bedelinden alır; satış bedelinden giderler ve hak sahibi alacaklıların alacakları karşılandıktan sonra kalan tutar malike verilir. Mülkiyetin doğrudan alacaklıya geçmesi, bu dengeyi bozar ve maliki pazarlık gücünden yoksun bırakır. Bu nedenle sözleşmeye borcun ödenmemesi halinde taşınmazın mülkiyetinin alacaklıya geçeceğine dair bir hüküm konulsa bile hüküm geçersizdir; borç ödenmezse izlenecek yol paraya çevirmedir.
İpotek Türleri Nelerdir? Üst Sınır İpoteği Ne Demektir?
İpotek, güvence altına alınan alacağın miktarı belirli olup olmamasına göre iki biçimde kurulur: belli alacak için kurulan ana para (kesin borç) ipoteği ve alacağın miktarı belirsizse kurulan üst sınır ipoteği. Banka kredilerinde çoğu zaman üst sınır ipoteği kurulur; alacağın miktarı kredi kullanımıyla değişir. Üst sınır, taşınmazın güvencesinin tavanıdır; anapara, faiz, takip giderleri ve eklentilerden oluşan toplam bu tavanı aşamaz.
a) Ana Para ve Üst Sınır İpoteği
Türk Medeni Kanunu’nun 851. maddesinin birinci fıkrası iki ipotek biçimini birlikte düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 851. maddesi:
“Taşınmaz rehni, miktarı Türk parası ile gösterilen belli bir alacak için kurulabilir. Alacağın miktarının belli olmaması hâlinde, alacaklının bütün istemlerini karşılayacak şekilde taşınmazın güvence altına alacağı üst sınır taraflarca belirtilir.”
Hüküm, taşınmaz rehninin temel ilkelerinden belirlilik ilkesini uygular. İpotek kurulurken taşınmazın ne miktar alacak için güvence oluşturacağı tapu kütüğünde açıkça gösterilmelidir. İpotek türü sözleşme ve sicil içeriğinden belirlenir. Miktarı belirli bir alacak için ana para ipoteği kurulabileceği gibi, taraflar üst sınır ipoteği de kurabilir; belirsiz veya değişebilen alacaklarda üst sınırın belirtilmesi gerekir.
Üst sınır ipoteği, alacağın miktarı belirsiz veya değişebilir olduğunda kurulur; taraflar miktarı belirli bir alacak için de üst sınır ipoteği kurabilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.02.2025 tarihli kararında üst sınır ipoteğinin tescil anında “biçimsel bir ipotek niteliği taşımaktadır” dedikten sonra, ileride alacak doğup miktarı belli olduğunda ipoteğin “gerçekleşen alacak tutarı ile sınırlı tutarak maddi içeriğe kavuşacaktır” demiştir. Bu nedenle tescil anındaki tutar, alacağın kendisi değil güvencenin tavanıdır.
Banka kredilerinde üst sınır ipoteğinin seçilmesi tesadüf değildir. Kredi kullanıldıkça anapara değişir, faiz işler, kredi taksitlerle kapanır. Türk Medeni Kanunu’nun 882. maddesinin birinci fıkrası, miktarı belirli olmayan veya değişebilen alacakların da belli bir rehin derecesine yerleştirileceğini ve tescilden sonra alacak miktarında meydana gelecek değişmelere bakılmaksızın sırasını koruyacağını öngörür. Böylece banka, kredi bakiyesi değişse de ipoteğin derecesini kaybetmez.
Anapara ipoteğinde tapudaki kayıt, borçlanılan sermayenin gerçek miktarını gösterir. Rehin yükünün kapsamı bu miktarla sınırlı değildir; Türk Medeni Kanunu’nun 875. ve 876. maddelerinde sayılan yan alacaklar da güvence kapsamındadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 04.03.2015 tarihli ve 2013/1717 E., 2015/895 K. sayılı kararında da anapara ipoteğinde tapudaki kaydın yalnız borçlanılan sermayeyi gösterdiği, rehin yükünün bu miktarla sınırlı olmadığı belirtilmiştir.
b) Yabancı Para ve Süreli İpotek
Yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulabilmesi kanunda özel bir koşula bağlanmıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 851. maddesinin ikinci fıkrasına göre yurt içinde veya dışında faaliyette bulunan kredi kuruluşlarınca yabancı para üzerinden veya yabancı para ölçüsü ile verilen kredileri güvence altına almak için yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulabilir. Bu halde her derecenin ifade ettiği miktar, rehin konusu alacağın tespit edildiği para türü üzerinden gösterilir; aynı derecede birden fazla para türü kullanılarak rehin kurulamaz.
Süreli ipotek, ipoteğin belirli bir süre için kurulmasıdır. Kanunda açık bir hüküm bulunmadığı için sürenin niteliği tartışmalıydı; 2019 yılında Türk Medeni Kanunu’nun 883. maddesine eklenen fıkra ile süreli ipoteğin sonucu düzenlendi. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 07.04.2025 tarihli kararında sürenin alacağın vadesi değil, taşınmazın alacağa sağladığı teminatın süresi olduğunu kabul etmiştir. Konunun ayrıntısı, ipoteğin kaldırılması başlığında verilmiştir.
c) Üst Sınırın Kapsamı: Faiz ve Yan Alacaklar
Üst sınır ipoteğinde tapuda yazılı tutarın yalnız anaparayı kapsadığı düşüncesi yanlıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 875. maddesi, güvencenin kapsamına giren kalemleri sayar:
Türk Medeni Kanunu’nun 875. maddesi:
“Taşınmaz rehninin alacaklıya sağladığı güvencenin kapsamına şunlar girer: 1. Ana para, 2. Takip giderleri ve gecikme faizi, 3. İflâsın açıldığı veya rehnin paraya çevrilmesinin istendiği tarihe kadar muaccel olmuş üç yıllık faiz ile son vadeden başlayarak işleyen faiz. Daha önce belirlenmiş olan faiz oranı, sonradan gelen alacaklıların zararına olarak artırılamaz.”
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.02.2025 tarihli kararında bu kapsamı üst sınırla birlikte okumuştur: “ipotekle teminat altına alınan ana borç, faiz, icra takip giderleri ve taraflarca kararlaştırılan eklentilerden oluşan toplam borç miktarının, bu limiti aşması mümkün değildir.” Daire, aynı kuralın Hukuk Genel Kurulunun 24.05.1989 tarihli kararında da benimsendiğini belirtmiştir. Yani üst sınır, taşınmazın güvencesinin tavanıdır; alacağın kendisine bir tavan koymaz.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2025 tarihli kararında aynı sonucu daha ayrıntılı kurmuştur. Daireye göre üst sınır ipoteğinde rehin edilen alacağın tutarı değil, taşınmazın sorumlu olduğu üst miktar belirlenir; teminat, alacağı ve alacaklı takip yapmışsa takip giderleri ile temerrüt faizlerini üst sınıra kadar sağlar. Bu nedenle üst sınır belirlendikten sonra akit tablosuna “bu meblağa ilaveten” yazılarak ek yapılamaz; yapılsa da geçerli sayılmaz.
Kuralın pratik sonucu şudur: taşınmazıyla sorumlu malik, yani üçüncü kişi ipotek veren, akit tablosunda gösterilen tutarla sınırlı sorumludur. Faiz, gecikme faizi ve takip giderleri bu tutarın içinde erir; alacaklı bunları taşınmazdan tavanın üstünde isteyemez. Buna karşılık alacağın tavanın altında kalması halinde alacaklı yalnız gerçek alacağını alır; üst sınır bir asgari tutar değildir.
Şahsi borçlunun sorumluluğu tavanla sınırlı değildir. Üst sınır ipoteği, alacağın kendisine tavan koymaz; yalnız taşınmazın güvence miktarını belirler. Taşınmazın satış bedeli alacağı karşılamazsa alacaklı, rehin açığı belgesiyle kalan alacak için şahsi borçlunun malvarlığına gidebilir (İcra ve İflas Kanunu’nun 152. maddesi).
d) Tüketici Kredisi ve Haksız Şart
Konut kredisi ipoteğinde akit tablosu çoğu zaman kredi borcunun yanında bankanın diğer alacaklarını da kapsayacak biçimde düzenlenir. Bu tür kayıtların tüketici aleyhine genişletilmesi, haksız şart denetimini gündeme getirir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 23.03.2026 tarihli ve 2025/4644 E., 2026/1502 K. sayılı kararında, ipotek resmi senedindeki kullanılmış ve kullanılacak her türlü krediyi kapsayan kaydı haksız şart saymış; konut kredisi borcu ödenmişse ipoteğin kaldırılması gerektiğini belirtmiştir. Karar oy birliğiyle bozmadır.
Aynı konuda Dairenin 20.02.2025 tarihli kararı farklı sonuçlanmıştır. Daire, davacının somut işlemde tüketici sıfatı taşımadığını belirtmiştir. O dosyada çoğunluk, kapsam genişleten kaydı haksız şart saymamış ve davayı reddeden kararı onamıştır; haksız şart sonucu karşı oyda savunulmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiştir. İki karar aynı konuda farklı sonuç verdiği için bu konuda yerleşik bir çizgiden söz edilemez; Dairenin yakın tarihli kararı haksız şart yönündedir ve dosya özellikleri sonucu belirler.
Anayasa Mahkemesi de ipotek kapsamının öngörülemez biçimde genişletilmesini mülkiyet hakkı yönünden ihlal olarak değerlendirmiştir. Anayasa Mahkemesinin 14.09.2021 tarihli ve 2018/25663 başvuru numaralı kararında, üçüncü kişinin borcu için kurulan ipoteğin kapsamının banka tarafından temellük edilen alacaklara yayılması, malik açısından makul olarak öngörülemeyecek bir külfet sayılmıştır: “İncelenen başvuruda, ipotek kapsamında kalan borcun başvurucu tarafından makul olarak öngörülemeyecek derecede genişletilmesi ve bu suretle başvurucunun ölçüsüz bir külfete maruz bırakılması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.” Karar, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına hükmetmiştir.
Haksız şart denetimi, ipoteğin tümüyle geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz. İpotek geçerli kalır; kapsamı, tüketici aleyhine genişletilen kayıtlar dışarıda bırakılarak belirlenir. Kısmi ödeme güvence altındaki alacağı azaltır; tek başına oransal terkin veya taşınmazın bir bölümünün ipotekten çıkarılması hakkı doğurmaz. Haksız şart nedeniyle kapsam daraldığında, konut kredisi borcu ödenmişse bu borç için ipotek sona erer; ipotek başka bir alacağı güvence altına almıyorsa terkin edilir. Bu ayrım, ipoteğin hiç kurulmadığı veya yolsuz tescil edildiği hallerden farklıdır; o haller ayrı başlıkta ele alınmıştır.
İpotek, yalnız konut kredisinde değil, kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde yüklenicinin teminatı için de kurulabilir. Bu tür özel bir ipotek türü ayrı yazıda anlatılmıştır: kat karşılığı inşaatta teminat ipoteği. Aşağıdaki bölümler genel ipotek rejimine ilişkindir.
İpotek Nasıl Kurulur? Resmi Senet, Tescil ve Vekalet
İpotek, tapu kütüğüne tescil ve resmi şekilde yapılmış bir sözleşmeyle kurulur; kural olarak resmi senet tapu müdürlüğünde düzenlenir. Vekil aracılığıyla ipotek kurulacaksa vekaletnamede ipotek yetkisi açıkça yazılmalıdır. Paylı mülkiyette paydaş kendi payını, elbirliği mülkiyetinde taşınmaz ancak bütün olarak ve maliklerin tamamı adına rehnedilebilir.
a) Resmi Senet ve Tescil
İpoteğin kuruluşu iki unsura bağlanmıştır: tapu kütüğüne tescil ve resmi şekilde yapılmış sözleşme. Türk Medeni Kanunu’nun 856. maddesi bu iki unsuru birlikte düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 856. maddesi:
“Taşınmaz rehni tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklıdır. Taşınmaz rehninin kurulmasına ilişkin sözleşmenin geçerliliği, resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.”
Sözleşmeden doğan ipotekte tescil kurucu niteliktedir; tescil yapılmadıkça ipotek doğmaz. Kanunda öngörülen ayrık durumlar, özellikle kanuni ipotekler saklıdır (Türk Medeni Kanunu’nun 856. maddesinin birinci fıkrası). Sözleşmenin resmi şekilde yapılması ise geçerlilik koşuludur. Resmi şekil, tapu müdürlüğünde düzenlenen resmi senetle sağlanır; bu kural Türk Medeni Kanunu’nun 856. maddesine dayanır. Tapu Kanunu’nun 26. maddesi, kredi kuruluşlarının ipotek işlemlerinde ayrıca resmi senet aranmaksızın, taraflarca imzalanan kredi veya borç sözleşmesine dayanılarak tapuya tescil yapılmasına imkan tanıyan istisnayı düzenler:
Tapu Kanunu’nun 26. maddesi:
“Kamu kurum ve kuruluşları, kredi kuruluşları, bankalar, esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile tarım kredi kooperatiflerince açılmış veya açılacak tüm borç ve kredilere karşılık teminat gösterilen taşınmazların ipotek işlemleri, tarafların istemi halinde, taraflarınca imzalanan kredi veya borç sözleşmesine istinaden tapu müdürlüklerinde tapuya tescil olunur.”
Alıntılanan fıkra, 26. maddenin kredi ipoteklerine ilişkin ek fıkrasıdır. Bu hüküm, kredi ipoteklerinde ayrıca resmi senet aranmaksızın kredi sözleşmesine dayanılarak tescil yapılmasını sağlayan bir istisnadır; genel kural değildir. Genel kural, ipoteğin tapu kütüğüne tescil ile kurulması ve resmi senedin tapu müdürlüğünde düzenlenmesidir (Türk Medeni Kanunu’nun 856. maddesi). Noterde düzenlenen bir sözleşme tek başına ipotek kurmaz; ipotek tapu kütüğüne tescil ile doğduğu ve tescili tapu müdürlüğü yaptığı için resmi senet de tapu müdürlüğünde düzenlenir. Noter sözleşmesi, ipoteğin kurulmasına yönelik iradeyi gösteren bir belge olarak kalır; sicil üzerinde ayni etki doğurmaz. Tapu müdürlüğü, resmi senedi düzenlerken tarafların kimlik bilgilerini kaydeder; kimliklerinde şüpheye düşülen hallerde tanık getirilmesini isteyebilir.
İpotek tescil edildikten sonra tapu memuru, istem üzerine alacaklıya ipoteği gösteren bir belge verir. Türk Medeni Kanunu’nun 882. maddesine göre bu belge yalnız tescili ispata yarar ve kıymetli evrak niteliği taşımaz; tescili yapıldığının sözleşme üzerine yazılıp onaylanması da ipotek belgesi yerine geçer. İcra takibinde kullanılan belge ise ipotek belgesinin akit tablosunun tapu idaresince verilmiş resmi örneğidir (İcra ve İflas Kanunu’nun 148. maddesi).
b) Vekaletle İpotek
İpotek, malik adına bir vekil aracılığıyla da kurulabilir; ancak vekilin yetkisi açık olmalıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 504. maddesinin üçüncü fıkrası, vekilin özel olarak yetkili kılınmadıkça taşınmazı devredemeyeceğini ve bir hak ile sınırlandıramayacağını öngörür. İpotek kurmak, taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek olduğu için bu hüküm kapsamındadır.
Uygulamada genel vekaletname ile ipotek kurulması, yetki aşımı riski taşır. Vekaletnamede ipotek tesis etme yetkisinin açıkça yazılması, hem tapu müdürlüğünün işlemi yapması hem de ileride doğacak uyuşmazlıkta temsilin ispatı bakımından gereklidir. Vekaletnamenin düzenlenme tarihi, kapsamı ve varsa süresi tapu işlemi sırasında kontrol edilir.
c) Paylı ve Elbirliği Mülkiyet
Taşınmaz birden çok kişiye aitse ipotek kurulması mülkiyet rejimine göre değişir. Paylı mülkiyette paydaş kendi payını rehnedebilir; pay üzerinde rehin kurulduktan sonra paydaşlar malın tamamını rehnedemezler (Türk Medeni Kanunu’nun 857. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları). Payın rehnedilmesi, diğer paydaşların payları üzerinde hak doğurmaz.
Elbirliği mülkiyetinde rejim daha sıkıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 857. maddesinin üçüncü fıkrasına göre elbirliği mülkiyetine tabi taşınmaz, ancak bütün olarak ve maliklerin tamamı adına rehnolunabilir. Miras ortaklığında taşınmaz elbirliği mülkiyetine tabidir; bu nedenle tek bir mirasçının kendi payı için ipotek vermesi mümkün değildir. Ortaklığın sona erdirilmesi ve payların belirlenmesi ayrı bir dava konusudur: ortaklığın giderilmesi.
Pay üzerindeki rehin ile payın satışı farklı işlemlerdir. Rehin, alacaklıya payın değerinden alacağını elde etme hakkı verir; payın devri ise mülkiyetin el değiştirmesidir. Payın satışında paydaşların önalım hakkı ayrı bir kurum olarak gündeme gelir ve ayrı yazıda anlatılmıştır: önalım hakkı.
d) İpotek Tesisinin Harcı
İpotek tesisinde harç, kural olarak ipotekle sağlanan borç miktarı üzerinden alınır. Ancak banka ve finansman şirketi kredilerinin teminatı olan ipoteklerde harç alınmaz. 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 123. maddesinin üçüncü fıkrası, bankalar, finansman şirketleri, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilere, bunların teminatlarına ve geri ödenmelerine ilişkin işlemleri (yargı harçları hariç) bu Kanun’da yazılı harçlardan müstesna tutar. Aşağıdaki oranlar, bu istisna dışındaki ipoteklerde 01.01.2026 itibarıyla uygulanan oranlardır:
İşlem | 2026 Oranı | Dayanak |
|---|---|---|
İpotek tesisi, ipotekle sağlanan borç miktarı üzerinden | Binde 4,55 | 4 sayılı Tarife I/7-a |
İpoteğe dahil taşınmazın değiştirilmesi veya teminat ilavesi | Binde 4,55 | 4 sayılı Tarife I/7-b |
Mevcut ipotek derecelerinin sonradan değiştirilmesi | Binde 2,27 | 4 sayılı Tarife I/7-c |
Tacirler arası ipotek işlemleri | Yüzde 50 indirim, I/7 kapsamındaki tüm ipotek işlemlerinde | 4 sayılı Tarife I/7 ek hüküm (6728 sayılı Kanun’un 38. maddesi) |
Tablodaki oranlar, tarifenin “uygulanan miktar” sütunundaki oranlardır. Tarifenin “kanunla getirilen miktar” sütununda binde 2,4 gibi daha düşük değerler yer alır; bu değerler yürürlükteki uygulamayı göstermez. Tacirler arası ipotek işlemlerinde yüzde 50 indirim, 4 sayılı Tarifenin I/7 numaralı kaleminin tamamına, yani ipotek tesisine (a), taşınmaz değiştirilmesine veya teminat ilavesine (b) ve derece değişikliğine (c) uygulanır. İpoteğin terkininde, 4 sayılı Tarifenin I/14 numaralı kalemi uyarınca maktu harç alınır. Yüzde 50 indirimin uygulanması için tarafların tacir sıfatı ve işlemin ticari niteliği tapu müdürlüğüne belgelenir; şirkete ortak veya yönetici olmak tek başına tacir sıfatı doğurmaz.
Harçtan ayrı olarak döner sermaye ücreti alınır. Döner sermaye ücretinin tutarı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2026 yılı döner sermaye tarife cetveliyle belirlenir; 01.01.2026 tarihinden itibaren uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir. Bu yazıda tutar yazılmamıştır; işlem öncesinde güncel cetvelden teyit edilmelidir.
Harç matrahı, tapu devri harcındaki “kayıtlı değer” ölçüsünden farklıdır. Harçlar Kanunu’nun 63. maddesi, gayrimenkul devir ve iktisaplarında tapu ve kadastro harcının emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden hesaplanacağını öngörür. İpotekte ise matrah, taşınmazın değeri değil ipotekle sağlanan borç miktarıdır.
İpoteğin Kapsamı ve Derecesi: Tapudaki Tutar Neyi Gösterir?
İpotek, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileriyle yükümlü kılar; güvence ana para, takip giderleri, gecikme faizi ve üç yıllık faizi kapsar. Üst sınır ipoteğinde tapuda yazılı tutar, taşınmazın güvencesinin tavanını gösterir; anapara ipoteğinde ise tapudaki tutar anaparayı gösterir ve Türk Medeni Kanunu’nun 875. maddesindeki yan alacaklar bunun üstünde güvence kapsamına girer. Derece, güvencenin tescilde gösterilen sıra ve miktarla sınırlı olduğunu belirtir; önceki ipotek terkin edilse bile sonraki alacaklı boşalan dereceye kendiliğinden geçmez.
a) Rehnin Kapsamı: Bütünleyici Parça ve Eklenti
Rehin, taşınmazı yalnız arsası ve binasıyla değil, bütünleyici parçaları ve eklentileriyle birlikte yükümlü kılar. Türk Medeni Kanunu’nun 862. maddesi bu kapsamı iki fıkrada kurar:
Türk Medeni Kanunu’nun 862. maddesi:
“Rehin, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileri ile birlikte yükümlü kılar. Rehnin kuruluşu sırasında makine, otel döşeme eşyası gibi açıkça eklenti olarak gösterilen ve tapu kütüğünde beyanlar sütununa yazılan şeyler, kanuna göre bu nitelikte olamayacakları ispat edilmedikçe eklenti sayılır.”
Rehin, taşınmazı eklentileriyle birlikte yükümlü kılar; eklenti niteliğindeki eşya kural olarak ipotek kapsamındadır. Beyanlar sütununa yazım, eklenti niteliğinin ispatını kolaylaştırır; kurucu koşul değildir.
Beyanlar sütununda gösterilmeyen eşya, hukuken eklenti niteliğindeyse kapsamda kalır; üçüncü kişilerin hakları saklıdır. Hükmün verdiği örnekler, eklentinin ne olduğunu somutlaştırır: makine ve otel döşeme eşyası. Rehnin kuruluşunda eklenti olarak gösterilip beyanlar sütununa yazılan bu tür eşya, aksi ispat edilmedikçe eklenti sayılır.
b) Güvencenin Kapsamı: Ana Para, Faiz, Giderler
Güvencenin kapsamı, Türk Medeni Kanunu’nun 875. maddesinde sayılmıştır. Ana para, takip giderleri ve gecikme faizi, iflasın açıldığı veya rehnin paraya çevrilmesinin istendiği tarihe kadar muaccel olmuş üç yıllık faiz ile son vadeden başlayarak işleyen faiz güvenceden yararlanır. Bu kalemlerin toplamı, üst sınır ipoteğinde akit tablosunda gösterilen tavanı aşamaz. Taşınmazın korunması için yapılan zorunlu masraflar da güvenceden yararlanır (Türk Medeni Kanunu'nun 876. maddesi); bu masrafların üst sınırla sınırlı olup olmadığı öğretide tartışmalıdır.
Rehinli taşınmaz kiraya verilmişse kira bedelleri de belirli koşullarla güvence kapsamına girer. Türk Medeni Kanunu’nun 863. maddesine göre borçluya karşı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takibe başlanmasından veya borçlunun iflasının ilanından başlayarak paraya çevrilme anına kadar işleyen kira bedelleri rehnin kapsamına dahildir. Rehin hakkı kiracılara karşı ancak cebri icra yoluyla takibin kendilerine bildirilmesinden veya iflas kararının ilanından sonra ileri sürülebilir.
c) Derece ve Boşalan Derece
Derece, rehnin taşınmaz üzerindeki sırasını ve bu sıranın miktarını gösterir. Türk Medeni Kanunu’nun 870. maddesine göre rehnin sağladığı güvence, tescilde belirtilen rehin derecesi ile sınırlıdır. Taşınmaz rehni, sırada kendisinden önce gelecek olanın miktarının tescilde belirtilmesi kaydıyla ikinci veya daha sonraki derecede de kurulabilir. Tapudaki derece bilgisi, alacaklının hangi sırada ve hangi tutarla güvenceye sahip olduğunu gösterir.
Derecenin en önemli sonucu, paraya çevrilme sırasında görülür. Satış bedeli alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır; aynı sırada olan alacaklılar arasında o sıraya düşen bedel alacakları oranında paylaştırılır (Türk Medeni Kanunu’nun 874. maddesi). Önceki sırada yer alan alacaklı alacağını aldıktan sonra kalan bedel sonraki sıraya geçer. Bu nedenle ikinci derecede ipotek sahibi olan alacaklı, taşınmazın değerinin ilk derecedeki alacağı karşılamaya yetip yetmediğini hesaba katmalıdır.
Önceki ipoteğin terkin edilmesi, sonraki alacaklıya kendiliğinden bir sıçrama hakkı vermez. Türk Medeni Kanunu’nun 871. maddesi bu sonucu açıkça yazmıştır: “Aynı taşınmaz üzerinde farklı sıralarda kurulmuş bulunan rehin haklarından birinin terkin edilmiş olması, sonraki sırada yer alan rehinli alacaklıya boşalan dereceye geçme hakkı vermez.” Terkin edilen rehin yerine yeni bir rehin kurulabilir; boşalan derece boş kalır.
Boşalan dereceye geçme hakkı ancak sözleşmeyle verilebilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre sonraki sırada yer alan rehinli alacaklılara bu hakkı veren sözleşmelerin geçerliliği resmi şekilde yapılmalarına, ayni etki sağlamaları ise tapu kütüğüne şerh verilmelerine bağlıdır. Şerh verilmemiş bir sözleşme, alacaklıya yalnız borçluya karşı kişisel bir hak verir; tapu sicilindeki sırayı değiştirmez.
Paraya çevrilmede boş dereceler hesaba katılmaz; satış bedeli boş derece dikkate alınmadan sonraki alacaklılara sıralarına göre dağıtılır (Türk Medeni Kanunu'nun 872. maddesi). Bu dağıtım kuralı, sözleşmeyle verilen geçme hakkından farklıdır.
Bu kural, uygulamada sık dile getirilen bir beklentiyi düzeltir. Bankanın ipoteğinin kalkmasıyla sıranın kendiliğinden sonraki alacaklıya geçtiği varsayımı, kanunun açık hükmü karşısında geçerli değildir. Sonraki alacaklı, boşalan dereceyi ancak yeni bir ipotek tesis ederek veya şerhle korunan bir geçme hakkına dayanarak kullanabilir.
d) Rehinden Sonra Kurulan Ayni Haklar
Malik, ipotek kurulduktan sonra taşınmaz üzerinde yeni sınırlı ayni haklar kurabilir; ancak bu haklar ipotek alacaklısının konumunu zayıflatamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 869. maddesine göre malikin rehinli taşınmaz üzerinde yeni sınırlı ayni haklar kurmayacağını taahhüt etmesi geçerli değildir. Buna karşılık tarihi daha eski olan rehin hakkı, aynı taşınmaz üzerinde alacaklının izni olmadan daha sonra kurulan irtifak haklarından veya taşınmaz yüklerinden önce gelir.
Sonradan kurulan ve rehnin paraya çevrilmesi sırasında daha eski tarihli rehinli alacaklılara zarar veren irtifaklar ve taşınmaz yükleri terkin edilir (Türk Medeni Kanunu’nun 869. maddesinin ikinci fıkrası). Bu hüküm, taşınmazı sonradan edinen alıcı bakımından da önemlidir: ipotekli taşınmaz üzerinde sonradan kurulmuş bir irtifak hakkı varsa, paraya çevrilme sırasında bu hakkın terkin edilebileceği hesaba katılmalıdır. Bu hakların en sık karşılaşılan örneği intifa hakkı olup ayrı yazıda anlatılmıştır.
Aile Konutunda İpotek İçin Eşin Rızası Gerekir mi?
Evet. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz; ipotek de bir sınırlamadır. Rıza yoksa ipotek geçersizdir ve tapu sicilinin düzeltilmesi istenebilir; aile konutundan kaynaklanan davayı kural olarak malik olmayan eş açar.
a) Açık Rıza Şartı
Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi aile konutunu özel olarak korur:
Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi:
“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.”
Hüküm, aile konutu üzerindeki hakları sınırlayan işlemleri eşin rızasına bağlar. İpotek, taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tesis ettiği için bu kapsamdadır. Rıza açık olmalıdır; örtülü rıza yeterli değildir. Uygulamada bankalar, malik olmayan eşten yazılı muvafakatname alır; bu belge, rızanın varlığını ispatlamanın en yaygın yoludur.
Aile konutu, eşlerin fiilen birlikte oturdukları konut olarak anlaşılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2024 tarihli kararına konu dosyada taşınmazın aile konutu olduğu konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmadığı belirtilmiştir; dosyada eşin muvafakatnamesindeki imzanın ona ait olduğu ise ispatlanamamıştır. Aile konutu niteliğinin tespiti, korumanın kapsamını belirlediği için ayrı bir tartışma konusudur.
Aile konutu şerhi, bu korumanın sicile yansıyan yüzüdür. Malik olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinin üçüncü fıkrası). Şerh, sonraki işlemlerde konutun niteliğinin bilinmesini sağlar; şerhin nasıl kurulduğu ve kaldırıldığı ayrı yazıda anlatılmıştır: aile konutu şerhi.
b) Rıza Yoksa İpoteğin Akıbeti
Diğer eşin açık rızası alınmadan kurulan ipotek geçersizdir; sicil kaydı yolsuz tescil haline gelir. Aile konutu koruması malik olmayan eşe bu davayı açma hakkı verir (Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi). Eş, bu korumaya dayanarak tapu sicilinin düzeltilmesini isteyebilir; Türk Medeni Kanunu'nun 1025. maddesi bu istemin sicile ilişkin sonucudur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2024 tarihli ve 2023/7753 E., 2024/3150 K. sayılı kararı bu sonucu göstermesi bakımından önemlidir. Dosyada ilk derece mahkemesi, malik olmayan eşin rızasının geçerli biçimde alınmadığı gerekçesiyle ipoteğin ve buna bağlı tescillerin geçersiz olduğuna karar vermiş; bölge adliye mahkemesi, bankanın Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesinin koruyuculuğundan yararlanamayacağını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire bu kararı onamıştır. Onama kararı, alt derece gerekçesini kendiliğinden Dairenin görüşü haline getirmez; ancak dosyada bankanın iyiniyet savunmasının kabul görmediğini gösterir.
İpoteğin geçersizliği, ipotek alacaklısının her durumda korumasız kaldığı anlamına gelmez. Banka, tapu kaydına güvendiğini ileri sürebilir; ancak bu savunma, aile konutu üzerindeki rıza eksikliği gibi somut olayın özellikleri karşısında her zaman kabul edilmez. Dosyada muvafakatnamenin varlığı ve imzanın aidiyeti belirleyici olmuştur. İmzanın eşe ait olduğu ispatlanamadığında, iyiniyet iddiası sonucu kurtarmaz; imzanın aidiyetini denetlemek bankaya düşer.
Aynı koruma, ipotek kurulduktan sonra taşınmazın cebri satışla bankaya geçmesi halinde de gündeme gelebilir. Dosyada taşınmaz cebri satış sonucu banka adına tescil edilmiş; mahkeme, ipoteğin dayanağı işlem geçersiz olduğu için bu tescili de yolsuz tescil saymıştır. Bu sonuç, ipoteğin geçersizliğinin yalnız sicildeki şerhin silinmesiyle sınırlı olmadığını, sonraki tescillere de etki edebildiğini gösterir.
c) Davayı Kim Açar, Hangi Mahkemede
Aile konutu korumasından kaynaklanan davada dava açma hakkı, malik olmayan eşe aittir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.04.2026 tarihli ve 2026/3466 E., 2026/4586 K. sayılı kararında bu kural açıkça kurulmuştur: “Aile konutu korumasından kaynaklanan davada malik eşin dava açma hakkı yoktur.” Daire, hakkın Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinin üçüncü fıkrasıyla taşınmazın maliki olmayan eşe tanındığını belirtmiştir. Karar tazminat davasına ilişkindir; dava hakkına ilişkin tespit ise genel niteliktedir.
Davalı, ipoteği kuran işlemin karşı tarafıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi kapsamında aile konutuna konulan ipoteğin kaldırılması davasında husumet, aile konutunun maliki olan eş ile ipotek lehtarına birlikte yöneltilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 29.02.2024 tarihli ve 2024/173 E., 2024/1406 K. sayılı kararında bu iki kişi arasında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 59. maddesi uyarınca mecburi dava arkadaşlığı bulunduğu belirtilmiştir. Dava yalnız bankaya karşı açılmışsa malik eşin davaya dahil edilmesi için süre verilir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.04.2019 tarihli ve 2018/6173 E., 2019/4116 K. sayılı kararında eksik hasımla hüküm kurulamayacağı belirtilmiştir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemeleri, aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4. maddesi). Aile konutu uyuşmazlığı da bu kapsamdadır; dosyalardaki davalar aile mahkemesinde görülmüştür. İpoteğin dayandığı kredi ticari nitelikte olsa bile aile konutu korumasına dayanan dava aile mahkemesinde görülür; ticari dava ölçütü bu davayı kapsamaz. Aile mahkemesinin görevi kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkeme, görevi kendiliğinden gözetir.
İpotek Borçlusu, Üçüncü Kişi İpotek Veren ve Alacaklı Kimdir?
İpotek borçlusu, ipotekle güvence altına alınan borcun şahsi borçlusudur; şahsi sorumluluğu devam eder. Üçüncü kişi ipotek veren, başkasının borcu için taşınmazını rehneden maliktir; şahsen borçlu değildir, taşınmazıyla sorumludur ve borcu öderse alacaklının haklarına halef olur. İpotek alacaklısı, alacağı muaccel olunca rehnin paraya çevrilmesini isteyebilir.
a) Şahsi Borçlu
İpotek, borçluyu şahsi sorumluluktan kurtarmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 06.05.2026 tarihli ve 2025/466 E., 2026/289 K. sayılı kararında ipotekle güvence altına alınmış alacaklarda borçlunun şahsi sorumluluğunun ortadan kalkmadığını, devam ettiğini belirtmiştir. Taşınmazın satış bedeli alacağın tamamını karşılamazsa alacaklı, geri kalan alacağını tahsil etmek üzere şahsi sorumlu borçlunun malvarlığına gidebilir.
Bu sonuç, rehin açığı belgesiyle somutlaşır. İcra ve İflas Kanunu’nun 152. maddesine göre rehin, satış isteyenin alacağına derece itibarıyla rüçhanı olan diğer rehinli alacakların tutarından fazla bir bedelle alıcı çıkmamasından dolayı satılamazsa veya satılıp da tutarı takip olunan alacağa yetmezse alacaklıya bütün veya geri kalan alacağı için bir belge verilir. Alacaklı bu belgeyle borçlunun sıfatına göre iflas veya haciz yoluna gidebilir. Belge, borç ikrarını içeren senet niteliğindedir.
b) Üçüncü Kişi İpotek Veren
Başkasının borcu için taşınmazını rehneden malike üçüncü kişi ipotek veren denir. Bu kişi, ipotek sözleşmesinin tarafı olsa da borcun şahsi borçlusu değildir. Hukuk Genel Kurulu, 06.05.2026 tarihli kararında bu kişinin yükümlülüğünü şöyle sınırlamıştır: “onun tek yükümlülüğü ipotek konusu taşınmazın paraya çevrilmesine ve ipotekle güvence altına alınmış olan alacağın ipotek konusu taşınmazın satış bedelinden karşılanmasına katlanmaktır.”
Üçüncü kişi ipotek veren, takipte borçlu tarafında yer alır. İcra ve İflas Kanunu’nun 149. maddesine göre icra memuru, taşınmaz üçüncü şahıs tarafından rehnedilmişse ona da icra emri gönderir. Hukuk Genel Kurulu, asıl borçlu ile ipotek veren üçüncü kişi arasında “şekli bakımdan mecburi takip arkadaşlığı” bulunduğunu belirtmiştir. Bu nedenle takip talebinde her iki kişinin de gösterilmesi gerekir; takip, ikisi aleyhine birlikte yürütülür.
c) Ödeme, Halefiyet ve Rücu
Borçtan şahsen sorumlu olmayan malik, borcu ödeyerek taşınmazını ipotekten kurtarabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 884. maddesi bu hakkı düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 884. maddesi:
“Borçtan şahsen sorumlu olmayan rehinli taşınmaz maliki, borçluya ait koşullar içinde borcu ödeyerek taşınmazın üzerindeki ipoteğin kaldırılmasını isteyebilir. Alacak, borcu ödeyen malike geçer.”
Hüküm, ödemeyi bir lütuf değil, hakkın kullanılması olarak kurar. Malik, borçluya ait koşullar içinde, yani borçlunun sahip olduğu savunma ve itiraz imkanlarıyla borcu öder. Ödeme ile alacak malike geçer; malik artık alacaklı konumundadır ve borçluya karşı alacağı takip edebilir. Bu sonuca halefiyet denir.
Hukuk Genel Kurulu, aynı kararda halefiyetin ölçüsünü de belirtmiştir: “Bu durumda malik ödediği borç oranında alacaklının haklarına halef olur (TMK md. 884; TBK md. 127).” Malik, ödediği tutar oranında alacaklının haklarını, bu arada ipotek ve faiz haklarını devralır. Türk Borçlar Kanunu’nun 127. maddesi de alacaklıya ifada bulunan üçüncü kişinin, başkasının borcu için rehnedilen bir şeyi rehinden kurtardığı ve o şey üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hakkı bulunduğu takdirde ifası ölçüsünde alacaklının haklarına halef olacağını öngörür.
d) Ödeme İstemi ve Takip
Üçüncü kişi ipotek verenin korunması, takipten önce ona yönelik bir ödeme istemini gerektirir. Türk Medeni Kanunu’nun 887. maddesi şöyledir: “İpotekli taşınmazın maliki borçtan şahsen sorumlu değilse, alacaklının ödeme isteminin ona karşı etkili olması, bu istemin hem borçluya, hem kendisine karşı yapılmış olmasına bağlıdır.” İstem her iki tarafa yapılmadıkça, üçüncü kişi ipotek veren bakımından borç muaccel olmaz.
Kredi ipoteklerinde bu istemin yerine geçen belgeler kanunda sayılmıştır. İcra ve İflas Kanunu’nun 150/ı maddesinin son cümlesine göre hesap özetinin, tazmin talebinin veya ihtarın ipotekli taşınmaz maliki üçüncü kişiye tebliğ edilmesi veya tebliğ edilmiş sayılması, Türk Medeni Kanunu’nun 887. maddesinde öngörülen ödeme istemi yerine geçer. Böylece banka, hesap özetini veya ihtarı üçüncü kişiye tebliğ ederek takibin ön koşulunu yerine getirebilir.
Hukuk Genel Kurulu, 06.05.2026 tarihli kararında bu düzenlemenin amacını taşınmaz malikinin borcu ödeyerek taşınmazın satılarak paraya çevrilmesine engel olması biçiminde açıklamıştır. İstem, üçüncü kişiye ulaşmadıkça aleyhine takip başlatılamaz. Bu nedenle üçüncü kişi ipotek veren, kendisine ödeme istemi yapılmadığını ileri sürerek takibin durdurulmasını isteyebilir.
e) İpotek Alacaklısı ve Uyuyan İpotek
İpotek alacaklısı, alacağı muaccel olunca taşınmazın paraya çevrilmesini isteyebilir. Bu hak, İcra ve İflas Kanunu’nun 148. maddesindeki takip talebiyle kullanılır; ayrıntısı aşağıda, alacağın tahsili başlığında verilmiştir. Üst sınır ipoteğinde alacaklının hakkı, ipotek akit tablosunda gösterilen üst sınırla sınırlıdır.
İpotek alacaklısının taşınmazı iradi bir devirle, örneğin satışla edinmesi halinde ayrı bir durum ortaya çıkar. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 16.06.2025 tarihli ve 2025/2005 E., 2025/4558 K. sayılı kararına göre alacağın teminatı olması amacıyla üzerinde ipotek hakkı tesis edilen taşınmaz, daha sonra ipotek hakkı sahibine, yani alacaklıya da devredilebilir. Böyle bir durumda ipotek kendiliğinden sona ermez; “ipotek sona ermez, sadece uyur ve birleşme devam ettiği süre zarfında herhangi bir hüküm ve sonuç doğurmaz.”
Uyuyan ipotek, malik ve alacaklı sıfatları ayrıldığı anda yeniden hüküm doğurur. Bu sonuç iradi devirle sınırlıdır. Cebri ihalede taşınmazı edinen alıcı, muaccel rehinli borçları devralmaz; bu borçlar satış bedelinden tercihen ödenir (İcra ve İflas Kanunu’nun 125. maddesinin üçüncü fıkrası). İhale bedeli alındıktan sonra taşınmaz alıcı adına tescil edilir (aynı Kanun’un 135. maddesi). Vadesi gelmemiş rehinli borçlar ve şartnamede gösterilen diğer yükler bakımından durum ayrıca değerlendirilir; her cebri satışın bütün ipotekleri istisnasız temizlediği söylenemez.
İpotekli Ev Alınır mı? Alıcının Borçtan Sorumluluğu Ne?
Alınır. İpotekli taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmadıkça borçlunun sorumluluğunda ve güvencede değişiklik yaratmaz; borç kendiliğinden alıcıya geçmez. Alıcı, ipoteğin sebebi olan borcu üstlenmedikçe yalnız taşınmazla sınırlı sorumlu olur; borç ödenmezse taşınmazın cebri satışına katlanır.
a) Devir Borçlunun Sorumluluğunu Değiştirir mi?
Türk Medeni Kanunu’nun 888. maddesi, ipotekli taşınmazın devrinin borç ilişkisine etkisini iki fıkrada düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 888. maddesi:
“İpotekli taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, borçlunun sorumluluğunda ve güvencede bir değişiklik meydana getirmez. Yeni malik borcu yüklendiği takdirde alacaklı, kendisine başvurma hakkını saklı tuttuğunu bir yıl içinde yazılı olarak önceki borçluya bildirmezse, borçlu borcundan kurtulur.”
Hükmün ilk cümlesi, uygulamada en çok yanlış anlaşılan noktayı açıklığa kavuşturur. Taşınmazı satın alan kişi, taşınmaz üzerindeki ipoteği devralır; ancak ipoteğin güvence altına aldığı şahsi borcun borçlusu olmaz. Şahsi borç, devirden önceki borçluda kalır; bu kişi her zaman satıcı olmayabilir. Satıcı taşınmazı başkasının borcu için ipotek etmişse şahsi borçlu o kişi olmaya devam eder. Alıcının durumu, taşınmazın ipotekle yüklü olmasından doğan ayni sorumlulukla sınırlıdır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 16.06.2025 tarihli ve 2025/2005 E., 2025/4558 K. sayılı kararında bu sonucu açıkça kurmuştur: “satın alan kişi ayrıca ipoteğin sebebi olan borcu üstlenmedikçe, borcun kişisel borçlusu şahsi borcundan sorumlu olmaya devam eder. Yeni malik için taşınmaz üzerindeki ipotek kural olarak yalnızca taşınmazla sınırlı sorumluluk doğurur.” Karar, aynı cümleyi Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2022 tarihli kararına dayandırmaktadır.
Bu nedenle satış sözleşmesine borcun alıcıya devredildiğine dair bir hüküm konmadıkça, alıcı bankaya karşı şahsen sorumlu tutulamaz. Banka, alıcının maaşına, aracına veya diğer mallarına haciz koyamaz; yalnız ipotekli taşınmazı paraya çevirebilir. Borcun alıcıya geçmesi, ayrı bir borç üstlenme sözleşmesini ve alacaklının bu devre katılmasını gerektirir.
Borcun alıcıya geçmesi, ayrı bir borç üstlenme sözleşmesini gerektirir. Rehinli taşınmazın devrinde Türk Borçlar Kanunu'nun genel rejimi değil, Türk Medeni Kanunu'nun 888 ila 890. maddelerinin özel rejimi uygulanır: yeni malik borcu yüklendiğinde tapu idaresi bunu alacaklıya bildirir; alacaklı bir yıl içinde yazılı olarak hakkını saklı tutmazsa önceki borçlu borcundan kurtulur. Türk Borçlar Kanunu'nun 204. maddesi de rehinli taşınmazların devrindeki borç üstlenmesine ilişkin özel hükümlerin saklı olduğunu belirtir.
b) Alıcının Taşınmazla Sınırlı Sorumluluğu
Alıcının sorumluluğu, taşınmazın ipotekle yüklü olmasından doğan ayni sorumluluktur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20.02.2025 tarihli kararında yeni malikin yükümlülüğünü, taşınmazın cebri icra yoluyla satışına katlanmaktan ibaret görmüştür. Alıcı, borç ödenmediği için taşınmazın satılmasını engelleyemez; alacak tamamen karşılanırsa borç sona erer; karşılanmayan kısım şahsi borçlu bakımından devam eder.
Ayni sorumluluğun pratik anlamı şudur: alıcı, taşınmazı kaybetme riskini üstlenir, şahsi malvarlığıyla borca girmez. Taşınmazın değeri borcu karşılıyorsa alıcının zararı taşınmazla sınırlı kalır. Değer borcu karşılamıyorsa kalan alacak için alacaklı asıl şahsi borçluya başvurur; bu kişi satıcı olmayabilir. Bu ayrım, ipotekli taşınmaz alımında riskin doğru ölçülmesini sağlar.
Alıcının bir başka imkanı, borcu ödeyerek taşınmazı ipotekten kurtarmaktır. Borçtan şahsen sorumlu olmayan malik, borçluya ait koşullar içinde borcu ödeyip ipoteğin kaldırılmasını isteyebilir (Türk Medeni Kanunu’nun 884. maddesi). Bu halde alacak malike geçer; malik, kanuni halefiyet çerçevesinde asıl borçluya başvurabilir. Asıl borçlu her zaman satıcı olmayabilir; alıcı ile satıcı arasındaki iç ilişki ayrıca değerlendirilir. Değerini aşan borçla edinilen taşınmazlarda ayrıca ipotekten kurtarma hakkı gündeme gelir; bu hak aşağıda ayrı başlıkta ele alınmıştır.
c) Takip Arkadaşlığı
İpotekli taşınmaz üçüncü kişiye aitse veya mülkiyeti üçüncü kişiye geçmişse, alacaklının takipte asıl borçlu ile birlikte taşınmaz malikini de göstermesi gerekir. Hukuk Genel Kurulu, 06.05.2026 tarihli kararında bu ilişkiyi “şekli bakımdan mecburi takip arkadaşlığı” olarak nitelendirmiştir. İcra emri veya ödeme emri her iki tarafa da gönderilir.
Takip arkadaşlığı, alıcının takipte taraf olması sonucunu doğurur. Akit tablosu kayıtsız şartsız borç ikrarı içeriyorsa borçluya icra emri gönderilir; icra emrine karşı itiraz yolu yoktur. Borçluya otuz gün içinde ödeme veya icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirme yükümlülüğü bildirilir (İcra ve İflas Kanunu’nun 149. maddesi). Ödeme emri gönderilen ilamsız takipte ise borçlu yedi gün içinde itiraz edebilir; ancak rehin hakkı itiraz konusu yapılamaz (aynı Kanun’un 150. maddesi).
d) Borç Üstlenme ve Bir Yıllık Bildirim
Alacaklı borç üstlenmeyi çekince ileri sürmeksizin kabul ederse, önceki borçlu bu kabulle borcundan kurtulur (Türk Borçlar Kanunu’nun 196. maddesinin üçüncü fıkrası). Kabul açık değilse, alacaklı tapu idaresinin bildiriminden itibaren bir yıl içinde başvurma hakkını yazılı olarak saklı tutmazsa önceki borçlu borcundan kurtulur (Türk Medeni Kanunu’nun 888. maddesinin ikinci fıkrası ve 890. maddesi).
Sürenin başlangıcı tapu idaresinin bildirimine bağlanmıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 890. maddesine göre taşınmazın yeni maliki borcu yüklendiğinde tapu idaresi bunu alacaklıya bildirir; alacaklıya tanınan bir yıllık beyan süresi, tapu idaresince yapılan bildirimin tebliği tarihinden işlemeye başlar. Böylece sürenin başlangıcı, alacaklının öğrenme anına bağlanmış olur.
Buradaki “borcu yüklenme”, borç üstlenme sözleşmesidir. Taşınmazı satın almak tek başına bu sonucu doğurmaz. Satış sözleşmesinde borcun alıcıya geçtiği kararlaştırılmışsa veya alıcı ayrıca borç üstlenme sözleşmesi yapmışsa, 888. maddenin ikinci fıkrası işler. Aksi halde borç satıcıda kalır ve bir yıllık bildirim kuralının uygulanma nedeni doğmaz.
e) Bölünme ve Pay Devri
İpotekli taşınmazın bir kısmının veya aynı malike ait ipotekli taşınmazlardan birinin başkasına devredilmesi ya da taşınmazın bölünmesi halinde rehin, taşınmazlara değerleri oranında tapu idaresince re’sen dağıtılır (Türk Medeni Kanunu’nun 889. maddesinin birinci fıkrası). Dağıtım, aksine anlaşma yoksa kendiliğinden yapılır; tarafların ayrıca bir işlem yapması gerekmez.
Dağıtımı kabul etmeyen alacaklı, dağıtımın kesinleştiğinin kendisine tebliğinden başlayarak bir ay içinde yazılı bildirimde bulunmak suretiyle alacağın bir yıl içinde ödenmesini borçludan isteyebilir (aynı maddenin ikinci fıkrası). Bu yol, alacaklının güvencesinin bölünmeyle zayıflamasını engeller. Alacaklı bu bir aylık süre içinde bildirimde bulunmazsa, alacağın bir yıl içinde ödenmesini isteme hakkını kaybeder; dağıtım zaten kesinleşmiştir.
Yeni malikler kendilerine ait taşınmaza düşen borcu yüklendikleri takdirde, alacaklının bir yıl içinde yazılı bildirim yapmaması halinde önceki borçlu borcundan kurtulur (aynı maddenin üçüncü fıkrası). Hüküm, 888. maddedeki kuralın bölünme halindeki görünümüdür. Pay devri alan alıcı, rehnin payına düşen kısmını ve bu bildirim rejimini hesaba katmalıdır.
İpotekli Ev Alırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Tapu kaydı ve ipotek akit tablosu okunmalı; üst sınır, derece, faiz ve ipoteğin hangi borçları kapsadığı görülmelidir. Satıcının borcu kapatılacaksa bankadan yazılı kapama tutarı ve hesap numarası alınmalı, ödeme bankanın bildirdiği hesaba ve teyitli yapılmalıdır. Tapuya şerh edilmemiş satış vaadi, kural olarak sonradan konulan ipoteğe karşı ileri sürülemez.
a) Tapu Kaydı ve Akit Tablosu
Tapu sicili herkese açıktır ve sicildeki kayıtlar ilgililerin bilgisi sayılır. Türk Medeni Kanunu’nun 1020. maddesi bu iki sonucu birlikte kurar:
Türk Medeni Kanunu’nun 1020. maddesi:
“Tapu sicili herkese açıktır. İlgisini inanılır kılan herkes, tapu kütüğündeki ilgili sayfanın ve belgelerin tapu memuru önünde kendisine gösterilmesini veya bunların örneklerinin verilmesini isteyebilir. Kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez.”
Alıcı, tapu kaydında yalnız ipoteğin bulunup bulunmadığını değil, ipoteğin hangi borcu güvence altına aldığını da görmelidir. Bu bilgi ipotek akit tablosundadır. Akit tablosu, ipoteğin dayanağı olan borç ilişkisini, üst sınırı, dereceyi, faiz oranını ve süreyi gösterir. İcra ve İflas Kanunu’nun 148. maddesi, takipte akit tablosunun tapu idaresince verilmiş resmi örneğinin kullanılacağını öngörür.
Akit tablosunda dikkat edilecek noktalar sınırlıdır. Üst sınır ipoteğinde akit tablosundaki tutar, alacaklının taşınmazdan isteyebileceği toplamın tavanıdır; anapara ipoteğinde akit tablosu anaparayı gösterir. Derece, ipoteğin sırasını gösterir; önceki derecede yüksek bir ipotek varsa taşınmazın satışında sonraki derecedeki ipotek alacaklısının güvencesi karşılıksız kalabilir. Faiz oranı ve süre, ipoteğin ne kadar süre güvence sağladığını belirler. İpoteğin hangi kredileri kapsadığı ise kapsam kaydında yazılıdır.
Tapu kaydında ipotek dışında başka takyidatlar da bulunabilir. Haciz, satış vaadi şerhi, aile konutu şerhi, intifa hakkı ve irtifak hakları, alıcının taşınmazı nasıl kullanacağını ve devredip devredemeyeceğini etkiler. Bu kayıtların her biri ayrı bir hukuki rejime tabidir; alıcı, satın alma kararını vermeden önce bunların kapsamını öğrenmelidir.
b) Kapama ve Güvenli Ödeme
İpotekli ev alımında en sık karşılaşılan işlem, satıcının kredisinin kapatılıp ipoteğin kaldırılmasıdır. Bu işlem, ödeme ile terkin arasındaki sıraya bağlıdır. Alıcı genellikle satıcının bankadaki borcunu kapatacak tutarı öder; banka ödeme sonrası ipoteği kaldırır; ardından tapu devri yapılır. Zincirin herhangi bir halkası koparsa alıcı hem parayı hem taşınmazı kaybetme riskiyle karşılaşabilir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 17.04.2025 tarihli ve 2024/3727 E., 2025/2236 K. sayılı kararı bu riski göstermektedir. Dosyada banka, bakiye borcun belirli bir tarihe kadar ödenmesi halinde ipoteğin en geç beş iş günü içinde kaldırılacağını bildirmiştir. Alıcı, bildirilen tarihten sonra satıcının hesabına ödeme yapmış; para satıcı tarafından çekilmiş, kredi kapanmamıştır. Mahkeme, ödemenin bankanın belirttiği süre içinde yapılmadığı ve bankadan teyit alınmadığı gerekçesiyle fek talebini reddetmiş, karar onanmıştır.
Bu kararın pratik dersi, ödemenin gelişigüzel yapılmamasıdır. Alıcı, bankadan yazılı kapama tutarını ve ödemenin yapılacağı hesabı almalı; ödemenin kredi borcuna mahsuben yapıldığını belgelemeli; ödeme sonrası bankadan ipoteğin kaldırılacağına dair teyit istemelidir. Ödemenin satıcının serbest hesabına yapılması, paranın başka amaçla kullanılması riskini doğurur.
Tapu devri ile ödemenin eş zamanlı yürümesi, bu riski azaltan yöntemdir. Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelikte yapılan değişiklikle taşınmaz satışlarında ödemenin Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. Sistemin zorunlu başlangıç tarihi 1 Aralık 2026’dır; bu tarih, 01.10.2026 tarihli ve 33387 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle belirlenmiştir. Bakanlığın sistemi üç aya kadar uzatma yetkisi saklıdır. Değişiklik Resmi Gazete’nin resmi sayfasındadır: Taşınmaz Ticareti Yönetmeliği değişikliği. Sistemin kapsamı ve işleyişi bu yazının konusu değildir; işlem öncesinde güncel duyuru ve tapu müdürlüğü uygulaması kontrol edilmelidir.
c) Satış Vaadi, Aile Konutu ve Diğer Şerhler
Taşınmazı satış vaadi sözleşmesiyle alan kişi, tapuda henüz malik değildir. Satış vaadinden doğan hak kişisel bir haktır; üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için tapuya şerh edilmesi gerekir. Şerh edilmemiş satış vaadi, sonradan ipotek koyan bankaya karşı kural olarak ileri sürülemez. taşınmaz satış vaadi sözleşmesi bu hakkın kurulmasını ve şerhini ayrıntılı olarak ele almaktadır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 16.09.2025 tarihli ve 2024/4944 E., 2025/3671 K. sayılı kararı bu sonucu açıkça göstermiştir. Dosyada alıcı, satış vaadi sözleşmesini tapuya şerh ettirmemiş; taşınmaz üzerine sonradan banka lehine ipotek tesis edilmiştir. Daire, borçlandırıcı işlem olan satış vaadinin malikin tasarruf yetkisini ortadan kaldırmadığını, bu nedenle ipoteğin yolsuz tescil sayılamayacağını belirtmiş ve “davacıların 4721 sayılı Kanun’un 1025. maddesine dayalı olarak da ipoteğin kaldırılmasını talep edemeyecekleri açıktır” sonucuna varmıştır.
Aynı karar, istisnayı da göstermektedir. Daireye göre ipotek, yüklenici ile banka tarafından hukuka aykırı olarak el ve işbirliği içinde muvazaalı biçimde tesis ettirildiği ispatlanırsa terkin edilebilir. Ancak dosyada böyle bir iddia ispatlanamamıştır. Bu nedenle satış vaadiyle taşınmaz alan kişi, şerhi kendi menfaatine bir güvence olarak görmeli; şerh vermekten kaçınmanın riskini bilmelidir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 10.03.2026 tarihli ve 2025/5140 E., 2026/1343 K. sayılı kararı da aynı yöndedir. Dosyada satış vaadi sözleşmesine dayanan alıcı, tapu iptali ve tescil ile ipoteğin kaldırılmasını istemiş; mahkeme tapu iptali ve tescil talebini kabul etmiş, banka aleyhine açılan ipoteğin kaldırılması talebini ise reddetmiştir. Daire, bankaya karşı ipoteğin kaldırılması talebinin reddine ilişkin kararı onamıştır.
İnşaat halindeki taşınmazlar, ipotek açısından ayrı bir risk taşır. Yüklenicinin kullandığı kredi nedeniyle arsa veya bağımsız bölümler üzerinde ipotek kurulabilir; alıcı, teslimden önce tapuda hangi kayıtların bulunduğunu kontrol etmelidir. Bu tür alımların kendine özgü riskleri topraktan, temelden ev alma yazısında anlatılmıştır.
İpotekten Kurtarma Hakkı Nedir, Nasıl Kullanılır?
Değerini aşan borç için ipotek edilmiş taşınmazı edinen ve borçtan şahsen sorumlu olmayan kimse, icra takibi başlamadan satın alma bedelini ödeyerek taşınmazı ipotekten kurtarabilir. Hak, alacaklılara altı ay önce yapılacak yazılı ihbarla kullanılır. Bedel alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır; alacaklılar ihbarın tebliğinden itibaren bir ay içinde açık artırma isteyebilir.
a) Koşullar
İpotekten kurtarma hakkı, Türk Medeni Kanunu’nun 885. maddesinde düzenlenmiştir:
Türk Medeni Kanunu’nun 885. maddesi:
“Değerini aşan bir borç için ipotek edilmiş olan bir taşınmazı edinen kimse, borçtan şahsen sorumlu değilse, icra takibine başlanmadan önce, satın alma bedelini ödeyerek taşınmazı ipotekten kurtarabilir. Taşınmazı karşılıksız olarak edinen kimse de, takdir edeceği bedeli ödeyerek bu hakkı kullanabilir. İpotekten kurtarma hakkı, alacaklılara altı ay önce yapılacak yazılı ihbarla kullanılabilir. İpotekten kurtarma bedeli alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır.”
Hakkın koşulları hükmün lafzından çıkar. Taşınmazın değerini aşan bir borç için ipotek edilmiş olması gerekir; borç taşınmazın değerinin altındaysa alıcı zaten ipotekten kurtulmak için özel bir yola ihtiyaç duymaz. Taşınmazı edinen kişi borçtan şahsen sorumlu olmamalıdır; aksi halde borcun borçlusu olarak ödeme yapar. İcra takibi başlamamış olmalıdır; takip başladıktan sonra bu yol kapanır.
Bedel, taşınmazın edinim biçimine göre belirlenir. Taşınmazı bedel karşılığında edinen kişi satın alma bedelini öder. Taşınmazı bağış gibi karşılıksız bir yolla edinen kişi takdir edeceği bedeli ödeyebilir. Miras yoluyla edinim tek başına bu hakkı doğurmaz; mirasçılar kural olarak mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumludur (Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesi). Mirasbırakan üçüncü kişi ipotek veren idiyse durum ayrıca değerlendirilir. Bu takdir keyfi değildir: alacaklılar, ihbarın tebliğinden itibaren bir ay içinde giderleri peşin ödeyerek açık artırma isteyebilir; artırma bedeli daha yüksek çıkarsa o bedel ipotekten kurtarma bedeli sayılır (Türk Medeni Kanunu'nun 886. maddesi).
b) Usul: Altı Ay İhbar, Bir Ay Açık Artırma
İpotekten kurtarma hakkı, alacaklılara altı ay önce yapılacak yazılı ihbarla kullanılır (Türk Medeni Kanunu’nun 885. maddesinin ikinci fıkrası). Altı aylık süre, alacaklılara durumu değerlendirme ve açık artırma isteme imkanı tanır. İhbar yazılı olmalıdır; sözlü bildirim hükmün öngördüğü sonucu doğurmaz. İhbarın alacaklılara ulaştığının belgelenmesi, hakkın kullanımı bakımından önemlidir.
İhbara karşı alacaklılar, ihbarın tebliğinden başlayarak bir ay içinde giderleri peşin ödemek suretiyle ipotekli taşınmazın açık artırma yoluyla satılmasını isteyebilirler (Türk Medeni Kanunu’nun 886. maddesinin birinci fıkrası). Satış, icra dairesince İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır. Açık artırma, ipotekten kurtarma bedelinin taşınmazın değerinin altında kalması riskine karşı alacaklılara tanınan bir imkandır.
Açık artırmada elde edilen miktarın satış bedelinden veya malik tarafından takdir edilen bedelden fazla olması halinde, bu miktar ipotekten kurtarma bedeli sayılır. Artırma bedelinin fazla olduğu hallerde açık artırma giderleri malike, aksi halde açık artırmayı isteyen alacaklıya ait olur (aynı maddenin üçüncü fıkrası). Bu düzenleme, usulün maliyetini taraflar arasında paylaştırır.
İpotekten kurtarma hakkı, fek davasından farklıdır. İpotekten kurtarma, icra takibi başlamadan ve satın alma bedeli üzerinden işler; fek davası ise alacağın sona ermesine dayanır ve takip başladıktan sonra da açılabilir. Hangi yolun seçileceği, borcun ve taşınmazın değerine, takibin başlayıp başlamadığına ve alıcının borçtan şahsen sorumlu olup olmadığına göre belirlenir.
İpotek Nasıl Kaldırılır? Fek, Terkin ve Süreli İpotek
Alacak sona erince malik, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir; alacaklı yanaşmazsa fek davası açılır. Süreli ipotekte sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesindeki şerh konulmazsa ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir. Alacaklı gaip veya borcu almaktan kaçınıyorsa İcra ve İflas Kanunu’nun 153. maddesindeki yol işletilir.
a) Alacak Sona Erince Terkin Talebi
Taşınmaz rehni, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer (Türk Medeni Kanunu’nun 858. maddesinin birinci fıkrası). Asıl borç ifa veya diğer bir sebeple sona erdiğinde ona bağlı haklar da sona erer; taşınmaz rehnine ilişkin özel hükümler saklıdır (Türk Borçlar Kanunu’nun 131. maddesi). Borç ödendiğinde ipotek maddi olarak sona erer; ancak sicilden silinmediği sürece tapuda görünmeye devam eder.
Malik, alacak sona erdiğinde alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 883. maddesi bu hakkı ve süreli ipoteğe ilişkin özel sonucu birlikte düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 883. maddesi:
“Alacak sona erince ipotekli taşınmazın maliki, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. İpotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde ipotekli taşınmaz üzerinde 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması hâlinde ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.”
Terkin talebi, alacaklının beyanıyla yerine getirilir. Alacaklı terkin beyanını vermezse malik, ipoteğin kaldırılması için dava açabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 1026. maddesi ayrıca bir imkan tanır: bir ayni hakkın sona ermesiyle tescil her türlü hukuki değerini kaybettiği takdirde yüklü taşınmaz maliki terkini isteyebilir; tapu memuru bu istemi yerine getirirse her ilgili, işlemin kendisine tebliği tarihinden başlayarak otuz gün içinde terkine karşı dava açabilir.
b) Süreli İpotekte Otuz Gün
Süreli ipotek, ipoteğin belirli bir süre için kurulmasıdır. Kanun, 2019 yılında Türk Medeni Kanunu’nun 883. maddesine eklenen fıkrayla süreli ipoteğin sonucunu düzenlemiştir. İpotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde ipotekli taşınmaz üzerinde İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması halinde ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.
Bu hükmün nasıl işlediği, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 07.04.2025 tarihli ve 2025/1054 E., 2025/2822 K. sayılı kararında ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Daire, süreli ipotekte süreyi alacağın vadesi sayan önceki yerleşik kararlarından dönmüştür. Karara göre ipotek süresi, alacağın niteliğinden bağımsız olarak “taşınmazın alacağa sağladığı teminatın süresini göstermektedir”. Bu nedenle sürenin dolması, alacağın muaccel olduğu anlamına gelmez.
Otuz günlük süre, tapu müdürlüğünün işlem süresi değildir. Süre, alacaklının takibe geçip İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesindeki şerhi koydurması için tanınmıştır. Alacaklı bu süre içinde takip başlatıp şerhi koydurmazsa malik, ipotek alacağı sona ermemiş olsa bile tapu müdürlüğünde ipoteğin terkin edilmesini sağlayabilir. Bu imkan, süreli ipoteğin belirli bir süre sonra sicili gereksiz yere meşgul etmesini engeller.
Kararın bir başka sonucu, icra müdürünün yetkisine ilişkindir. Daire, süreli ipoteğe dayalı ilamsız takipte icra müdürünün takip talebini alacağın muaccel olup olmadığı yönünden kendiliğinden inceleyip reddedemeyeceğini belirtmiştir; icra emri gönderilmesinde İcra ve İflas Kanunu'nun 149. maddesinin aradığı muacceliyet denetimi ayrıdır. Takip talebi üzerine borçluya ödeme emri gönderilir; itiraz varsa icra mahkemesi inceler.
c) Alacaklı Gaip veya Kaçınıyorsa İcra Mahkemesine Başvuru
Alacaklı ortada yoksa veya borcu almaktan kaçınıyorsa malik, İcra ve İflas Kanunu'nun 153. maddesindeki yolu işletebilir. Bu yol, alacaklının takip yapmamış olması halinde işler. Borçlu icra dairesine başvurup alacaklının gaip veya kaçındığını beyan eder; icra dairesi alacaklıya on beş gün içinde gelip parayı almasını ve ipoteği çözmesini bildirir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 05.03.2024 tarihli ve 2023/4454 E., 2024/2101 K. sayılı kararında bu koşullar açıkça belirtilmiştir: “ipotek alacaklısının icra takibi yapmamış olması halinde ipotek konusu borç tamamen ödenirse anılan madde koşullarında ipoteğin fekki istenebilecektir.”
Alacaklı bu süre içinde gelmez veya gelip de kanunen makbul bir sebep beyan etmeksizin parayı almaktan ve ipoteği çözmekten kaçınırsa, borçlu borcunu icra dairesine tamamen yatırdığında icra mahkemesi verilen paranın alacaklı adına saklanmasına ve ipotek kaydının terkinine karar verir. Karar tapu dairesine tebliğ edilerek ipotekli taşınmazın siciline geçirilir. Belirleyici olan, borcun tamamen icra dairesine yatırılmasıdır; ödemenin başvurudan önce yapılmış olması gerekmez. Böylece malik, alacaklıya ulaşamadığı hallerde ipotekten kurtulabilir.
Vadesi gelmemiş borçta da aynı yol izlenebilir. İpotek senedi uyarınca işlemiş ve işleyecek bütün faizleriyle birlikte ödemeyi üstlenen borçlu hakkında da yukarıdaki hüküm uygulanır (İcra ve İflas Kanunu’nun 153. maddesinin ikinci fıkrası). Bu halde borçlu, vadesi gelmemiş borcun faizleriyle birlikte ödenmesini teklif eder; alacaklının kaçınması halinde icra mahkemesi aynı kararı verir.
Bu yol, fek davasından farklıdır. Fek davasında mahkeme alacağın sona erip ermediğini inceler; İcra ve İflas Kanunu’nun 153. maddesinde ise icra mahkemesi alacağın esasını tartışmaz, parayı alacaklı adına saklar ve sicili temizler. Alacaklı miktara itiraz ederse veya borç tamamen ödenmemişse icra organları ipoteği kaldıramaz; uyuşmazlık genel mahkemede açılacak fek davasında çözülür. Buna karşılık takip başlamış olsa bile takip konusu borç ve ferileri tamamen ödenmişse ipoteğin kaldırılması takibin doğal sonucudur; borçlu icra müdürlüğünden tapu sicil müdürlüğüne yazı yazılmasını isteyebilir.
d) Terkinin Süresi
Kanunda tapu müdürlüğünün terkin işlemi için bir süre öngörülmemiştir. İşlem, tapu müdürlüğünün iş sırasına ve yoğunluğuna göre tamamlanır. Bu nedenle terkin için “birkaç iş günü” veya “birkaç hafta” gibi kesin süreler yazılamaz; böyle bir süre kanunda bulunmamaktadır. Malik, terkin talebini tapu müdürlüğüne yaptıktan sonra işlemin sonucunu takip etmelidir.
Alacaklı İpoteği Kaldırmaya Yanaşmazsa: Fek Davası, Görev, Yetki ve Harç
Fek davası ipotek alacaklısına karşı açılır; davacı taşınmaz maliki veya ipotekli taşınmazı devralan alıcıdır. Görev, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir: aile konutu korumasına dayanan davalar bu ayrımın dışındadır ve aile mahkemesinde görülür; bunun dışında ticari kredi ve genel kredi sözleşmesi teminatı ipoteklerde asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemi niteliğindeki bireysel kredilerde tüketici mahkemesi, adi ilişkilerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir.
a) Davacı ve Davalı
Fek davasının davalısı, ipoteğin alacaklısıdır. Davacı ise ipotekten kurtulmak isteyen malik veya ipotekli taşınmazı devralan alıcıdır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2025 tarihli kararında alacak sona erdiği halde alacaklının terkin taahhüdünü yerine getirmemesi halinde malikin dava yoluna gidebileceğini belirtmiştir: “Alacak sona erdiği hâlde alacaklı, terkin taahhüdünü iradesiyle yerine getirmezse, taşınmaz maliki ipoteğin fekkini (kaldırılmasını) dava yolu ile isteyebilir.”
Taşınmazı devralan alıcının da davacı olabileceği kabul edilmektedir. Aynı kararda davalı, davacının aktif husumeti bulunmadığını savunmuş; Daire davayı esastan inceleyerek bozmuştur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 23.03.2026 tarihli kararında ipotekli taşınmazı devralan alıcının fek davasını esastan incelemiş ve konut kredisi borcu ödendiği halde ipotek kaldırılmadığı için davanın kabulü gerektiği sonucuna varmıştır.
Davacının hukuki yararı vardır. İpotek sicilde kaldığı sürece taşınmazın devri, kredi teminatı olarak gösterilmesi ve satışı zorlaşır; alacaklı ise paraya çevirme tehdidini sürdürür. Bu nedenle terkin talebi reddedilen malik veya alıcı, ipoteğin kaldırılmasında hukuki yararını gösterebilir. Buna karşılık ipotek alacaklısının kendi ipoteğinin terkinini istemekte hukuki yararı yoktur. Fek davası, taşınmazdan doğan davaların bir türüdür; dava türleri ve usul hakkında genel bilgi gayrimenkul davaları rehberinde verilmiştir.
b) Görevli Mahkeme
Görev, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre belirlenir. Aile konutu korumasına dayanan davalar bu ayrımın dışındadır; bu davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi). Bunun dışında ticari kredi ve genel kredi sözleşmesi teminatı olan ipoteklerde asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemi niteliğindeki bireysel kredilerde tüketici mahkemesi, adi ilişkilerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Aşağıda her grup ayrıca ele alınmıştır.
Aile konutu korumasına dayanan davalar hariç olmak üzere, tüketici işlemi niteliğindeki bireysel kredilerde tüketici mahkemesi görevlidir. Bu sonuç, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 12.02.2024 tarihli ve 2023/2708 E., 2024/561 K. sayılı kararında şu gerekçeyle kurulmuştur: “ipoteğe konu borcun konut finansman kredisinden kaynaklandığı ve davacının konut kredisini çeken tüketicinin halefi olarak ipoteğin fekkini istediği anlaşılmakla, davacı taraf dava konusu bu hukuki işlem içerisinde tüketici konumundadır. Bu itibarla uyuşmazlık Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında kaldığına göre davaya bakmaya Tüketici Mahkemesi görevlidir.”
Tüketici mahkemelerinin görevi kanunda ayrıca düzenlenmiştir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesinin birinci fıkrasına göre tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir. Görev kamu düzenine ilişkindir; mahkeme görevi kendiliğinden gözetir ve görevde kazanılmış hak olmaz. Anılan kararda Daire bu ilkeleri açıkça belirtmiştir.
Aile konutuna ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemeleri, aile hukukundan doğan dava ve işleri görür (4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi). Aile konutu üzerindeki ipoteğin rıza eksikliği nedeniyle geçersizliği de bu kapsamda değerlendirilir. Dosyalardaki davalar aile mahkemesinde görülmüştür.
Aile konutu korumasına dayanan davalar hariç olmak üzere, ticari kredi ve genel kredi sözleşmesi teminatı olan ipoteklerde görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, bankalara, diğer kredi kuruluşlarına, finansal kurumlara ve ödünç para verme işlerine ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan hukuk davalarını ticari dava sayar; aynı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrası asliye ticaret mahkemesini bu davalara bakmakla görevli kılar. Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 17.11.2016 tarihli ve 2016/7360 E., 2016/14873 K. sayılı kararında genel kredi sözleşmesinin teminatı olan ipoteğin fekki davasında asliye ticaret mahkemesi görevli görülmüştür.
Bunların dışındaki adi ilişkilerden doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesine göre dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir.
c) Yetkili Mahkeme
Yetki, görevden ayrı bir konudur. Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesi bu kuralı düzenler:
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesi:
“(1) Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. (2) İrtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. (3) Bu davalar, birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde, diğerleri hakkında da açılabilir.”
İpotek, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin olduğu için fek davası taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 12. maddesi bir görev kuralı değil, yetki kuralıdır; görev, uyuşmazlığın niteliğine göre yukarıdaki esaslara göre belirlenir. Uygulamada bu iki kavramın karıştırılması, yanlış mercide dava açılmasına yol açabilir.
d) Harç ve Tüketici Muafiyeti
Tüketici mahkemelerinde açılan bazı davalar harçtan muaftır. 6502 sayılı Kanun’un 73. maddesinin ikinci fıkrasına göre tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar Harçlar Kanunu’nda düzenlenen harçlardan muaftır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 10.03.2026 tarihli kararında da “Davacı tüketici harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına” karar verilmiştir.
Hüküm, davacı olarak Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütlerini anar. Yargıtay, davalı tüketicinin de harçtan muaf olduğunu kabul etmektedir; davalı sıfatı tüketiciyi muafiyet dışına çıkarmaz. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 22.02.2022 tarihli ve 2021/4855 E., 2022/1359 K. sayılı kararında 6502 sayılı Kanunun 73. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalı tüketicinin harçtan muaf olduğu, aleyhine harca hükmedilemeyeceği belirtilmiştir. Muafiyet yargılama giderlerinin tamamını kapsamaz. Tüketici sıfatı taşımayan taraf bakımından harç, genel hükümlere göre alınır.
e) İspat ve Depo
Üst sınır ipoteğinde alacağın varlığını alacaklı ispatlar. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2025 tarihli kararında bu yükü açıkça belirtmiştir: “alacağı ispat yükü davalıdadır.” Borcun ödendiğini ise ödeme iddiasında bulunan taşınmaz maliki yazılı delille ispatlar. Daire, mahkemenin tarafların delillerini toplaması, alacaklının ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapıp yapmadığını sorması, ipoteğin dayanağı alacağın mevcut olup olmadığını belirlemesi gerektiğini belirtmiştir.
Alacak, dava tarihinden önce sona ermişse depo yoluna gidilmez; mahkeme doğrudan ipoteğin terkinine karar verir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 11.02.2026 tarihli ve 2025/250 E., 2026/61 K. sayılı kararında dava tarihi itibarıyla alacağın sona erdiği hallerde terkin koşullarının oluştuğu kabul edilmiştir: “ipoteğin dayanağı olan alacağın sona erdiği ve tapudaki tescilin yolsuz hâle geldiği anlaşılmakla ipoteğin terkini koşullarının oluştuğu açıktır”. Bu ihtimalde davacıdan ayrıca depo istenmez.
Depo yolu, borcun dava tarihinde henüz ödenmemiş olduğu bakiye borç haline özgüdür. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2025 tarihli kararında mahkemenin alacağın anapara, gecikme faizi ve takip gideriyle toplamını ipotek akit tablosundaki üst sınırı aşmamak kaydıyla belirleyip davacıya depo ettirmesi gerektiğini belirtmiştir; eksiksiz depo edilirse ipotek şerhi terkin edilir, kısmen ödemede dava reddedilmekle birlikte ödenen bölüm kütüğün düşünceler sütununda gösterilir. Buna karşılık Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 25.10.2023 tarihli ve 2022/6591 E., 2023/6181 K. sayılı kararında borcun ödenmediği dosyada fek şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle verilen karar onanmıştır.
f) Kısmi Ödeme
Malik, borcun bir kısmını ödemişse ipotek tümüyle kaldırılmaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 10.10.2025 tarihli kararında kısmen ödeme yapılması halinde davanın reddine karar verilmekle birlikte ödenen bölümün kütüğün “düşünceler sütununda” gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir. Böylece ödeme sicile yansır; ancak ipotek, kalan alacak için varlığını sürdürür.
Kısmi ödemenin sicile işlenmesi, malik bakımından önemli bir güvencedir. İpotek kaldırılmadığı için taşınmaz üzerindeki yük devam eder; buna karşılık ödenen tutar tapu kaydında görünür ve sonraki işlemlerde dikkate alınır. Malik, kalan borcu da ödediğinde yeniden terkin talebinde bulunabilir.
İpotek Alacaklısı Alacağını Nasıl Tahsil Eder? Paraya Çevrilme
Alacaklı, alacağı muaccel olunca taşınmazın bulunduğu yer veya yetkili icra dairesine ipotek akit tablosunun tapu idaresince verilmiş resmi örneğiyle takip talebinde bulunur; akit tablosu kayıtsız şartsız borç ikrarı içeriyorsa icra emri, içermiyorsa ödeme emri gönderilir. İcra emrinde borç otuz gün içinde ödenmeli veya icranın geri bırakılması istenmelidir; ödeme emrine ise yedi gün içinde itiraz edilebilir. Satış bedeli alacaklılara sıralarına göre dağıtılır; yetmezse rehin açığı belgesiyle kalan alacak için haciz veya iflas yolu açılır.
a) Takip Talebi ve Belge
İpotek alacaklısı, alacağını rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip eder. Türk Medeni Kanunu’nun 873. maddesi bu hakkı verir; usul ise İcra ve İflas Kanunu’nda düzenlenmiştir. İcra ve İflas Kanunu’nun 148. maddesi takip talebinin unsurlarını belirler:
İcra ve İflas Kanunu’nun 148. maddesi:
“Taşınmaz ipotek alacaklısı, yetkili veya taşınmazın bulunduğu yer icra dairesine elindeki ipotek belgesinin akit tablosunun tapu idaresince verilmiş resmi bir örneğini ibrazla alacağın miktarını bildirir ve 58 inci maddeye göre takip talebinde bulunur.”
Takip talebi, alacağın miktarını ve dayanağını gösterir. Alacaklı, akit tablosunun tapu idaresince verilmiş resmi örneğini ibraz etmelidir; İcra ve İflas Kanunu'nun 148. maddesindeki olağan takip yolu bakımından bu belge zorunludur. Alacağın veya rehin hakkının bir ilamda ya da ilam niteliğindeki belgede tespit edildiği hallerde ilamların icrasına ilişkin hükümler uygulanır (aynı Kanunun 150/h maddesi). Takip, yetkili icra dairesinde veya taşınmazın bulunduğu yer icra dairesinde başlatılır.
b) İcra Emri veya Ödeme Emri
İcra memuru, ibraz edilen akit tablosunun kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarını içerdiğini ve alacağın muaccel olduğunu anlarsa borçluya icra emri gönderir. İcra ve İflas Kanunu’nun 149. maddesine göre taşınmaz üçüncü şahıs tarafından rehnedilmişse veya taşınmazın mülkiyeti üçüncü şahsa geçmişse, ona da ayrıca icra emri gönderilir. İcra emrinde borcun otuz gün içinde ödenmesi ve bu süre içinde borç ödenmez ve icra mahkemesinden icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmezse alacaklının taşınmazın satışını isteyebileceği bildirilir. İcra emrine karşı itiraz yolu yoktur; borçluya düşen, ödeme yapmak veya icranın geri bırakılmasını istemektir. İcranın geri bırakılması bakımından İcra ve İflas Kanunu’nun 33. maddesi uygulanır: tebliğden önce gerçekleşen zamanaşımı, imhal veya itfa sebepleri için yedi gün içinde icra mahkemesine başvurulmalıdır; tebliğden sonra doğan bu sebepler her zaman ileri sürülebilir (aynı Kanunun 149/a maddesi).
Akit tablosu kayıtsız şartsız borç ikrarı içermiyorsa takip ilamsız yürür ve borçluya ödeme emri gönderilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 150. maddesi ödeme emrine itirazı düzenler: borçlu veya üçüncü şahıs ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazda bulunabilir. Ancak rehin hakkı itiraz konusu yapılamaz. İpoteğin iptali hakkında dava açılması halinde 72. madde hükümleri kıyasen uygulanır.
Kredi ipoteklerinde takip, özel bir belgeye dayanır. İcra ve İflas Kanunu'nun 150/ı maddesine göre borçlu cari hesap veya kısa, orta, uzun vadeli kredi şeklinde işleyen nakdi veya gayrinakdi bir krediyi kullandıran tarafın ibraz ettiği ipotek akit tablosu kayıtsız ve şartsız bir para borcu ikrarını içermese dahi, krediyi kullandıran taraf, kredi hesabının kesilmesine veya muaccel kılınmasına ilişkin hesap özetinin ya da borcun ödenmesine ilişkin ihtarın noter aracılığıyla tebliğ edildiğini gösteren noterden tasdikli sureti icra müdürüne ibraz ederse icra müdürü 149. madde uyarınca işlem yapar. Borçlu, hesap özetine veya ihtara kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren sekiz gün içinde noter aracılığıyla itiraz ettiğini ispat ederek icra mahkemesine şikayet edebilir. Tüketici kredileri ile konut finansmanından doğan alacaklarda bu yol uygulanamaz; temerrüt ve muacceliyet tüketici hukuku kapsamında yargılamayı gerektirir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 27.02.2017 tarihli ve 2016/29703 E., 2017/2718 K. sayılı kararında İcra ve İflas Kanunu'nun 68/b ve 150/ı maddelerinin tüketici kredilerinde uygulanma olanağı bulunmadığı, bu konudaki şikayetin süreye tabi olmadığı belirtilmiştir.
c) İtiraz
İtiraz, takibi durduran bir savunma yoludur. Borçlu veya üçüncü şahıs, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İcra ve İflas Kanunu’nun 150. maddesi). İtiraz süresi kaçırılırsa takip kesinleşir; borcun esası menfi tespit veya ipotek iptali davasında tartışılabilir. Dava açmak tek başına takibi durdurmaz. Takip sırasında açılan menfi tespit davasında İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesi uyarınca ancak teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir; takibin durdurulması bu yolla sağlanamaz. İtiraz, borcun varlığına, miktarına veya muacceliyetine yöneltilebilir.
İtirazın incelenmesinde haciz takibine ilişkin hükümler uygulanır. İcra ve İflas Kanunu’nun 150/a maddesine göre ödeme emrine itiraz hakkında 62 ile 72. maddeler arasındaki hükümler uygulanır. İpotek bir cari hesap veya işleyecek kredi gibi bir mukavelenin teminatı olarak verilmişse, icra mahkemesi bu mukavele ve bununla ilgili diğer belge ve makbuzları 68. maddedeki esaslara göre incelemek yetkisini haizdir.
d) Takibin Şerhi ve Kiracılara Bildirim
İcra memuru, ipoteğin paraya çevrilmesi hakkındaki takibin başladığını tapu idaresine haber vermeye mecburdur; tapu memuru keyfiyeti taşınmazın siciline şerh verir (İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesi). Taşınmazı bu şerh tarihinden sonra iktisap edenlere icra veya ödeme emri tebliğ olunmaz. Şerh, takibin taşınmazla birlikte sonraki maliklere de etki etmesini sağlar.
Taşınmaz kiraya verilmişse kiracılar da takipten haberdar edilir. İcra ve İflas Kanunu’nun 150/b maddesine göre rehin, kiraya verilmiş bir taşınmaz ise icra memuru, alacaklının talebi üzerine takibin kesinleşmesini beklemeden kiracıları da takipten haberdar eder ve işleyecek kiraların icra dairesine ödenmesini emreder. Kiracı ihtara rağmen kira paralarını icra dairesine yatırmazsa hakkında 356. madde hükmü kıyasen uygulanır.
e) Satış, Paylaştırma ve Rehin Açığı
Paraya çevirme, taşınmazın açık artırma yoluyla satılmasıyla gerçekleşir. Satış bedeli alacaklılar arasında sıralarına göre dağıtılır; aynı sırada olan alacaklılar arasında o sıraya düşen bedel alacakları oranında paylaştırılır (Türk Medeni Kanunu’nun 874. maddesi). Rehin bedelinden masrafların çıkarılmasında ve artanın alacaklılar arasında paylaştırılmasında İcra ve İflas Kanunu’nun 138. maddesi hükmü uygulanır.
Satış tutarı alacaklıların alacağını ödemeye yetmezse icra memuru, 206. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre alacaklıların her birine ait sıra ve payları tayin eder (İcra ve İflas Kanunu’nun 151. maddesi). Alacaklı, alacağının karşılanmayan kısmı için rehin açığı belgesi alır. İcra ve İflas Kanunu’nun 152. maddesine göre rehin, satış isteyenin alacağına derece itibarıyla rüçhanı olan diğer rehinli alacakların tutarından fazla bir bedelle alıcı çıkmamasından dolayı satılamazsa veya satılıp da tutarı takip olunan alacağa yetmezse alacaklıya bütün veya geri kalan alacağı için bir belge verilir.
Rehin açığı belgesi, alacaklıya kalan alacak için yeni bir takip imkanı verir. Alacaklı, bu belgeyle borçlunun sıfatına göre iflas veya haciz yoluna gidebilir. Satış yapılmamışsa artırma gününden, satış yapılmışsa satışın kesinleşmesi tarihinden itibaren bir sene içinde haciz yoluyla takip talebinde bulunursa yeniden icra veya ödeme emri tebliğine lüzum yoktur. Belge, borç ikrarını içeren senet niteliğindedir.
f) İhalenin Feshi
İcra dairesi tarafından taşınmaz kendisine ihale edilen alıcı, o taşınmazın mülkiyetini iktisap etmiş olur; ihale kesinleşinceye kadar taşınmazın ne şekilde muhafaza ve idare edileceği icra dairesi tarafından kararlaştırılır. İhalenin feshi, İcra ve İflas Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin ikinci fıkrasına göre ihalenin feshini yalnız satış isteyen alacaklı, borçlu, mahcuzun resmi sicilinde kayıtlı olan ilgililer ve sınırlı ayni hak sahipleri ile pey sürmek suretiyle ihaleye iştirak edenler, yurt içinde bir adres göstermek koşuluyla icra mahkemesinden şikayet yoluyla ihale tarihinden itibaren yedi gün içinde isteyebilirler.
Süre kısadır ve hak düşürücüdür; ancak satış ilanı tebliğ edilmemişse veya satılan malın esaslı vasıflarındaki hataya ya da ihaledeki fesada sonradan vakıf olunmuşsa, yedi günlük süre ıttıla (öğrenme) tarihinden başlar. Bu süre, ihalenin yapıldığına ilişkin kararın elektronik satış portalında ilan edildiği tarihten itibaren bir yılı geçemez (İcra ve İflas Kanunu’nun 134. maddesinin onuncu fıkrası).
Nispi harç ve teminat, 7343 sayılı Kanunla getirilmiştir; 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun ise bunların ikmal usulünü eklemiştir. 134. maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında sayılan dört grup dışında kalanlar, yani ihaleye pey sürmek suretiyle katılanlar dahil, ihale bedeli üzerinden nispi harç öder ve ihale bedelinin yüzde beşi oranında teminat gösterir; nispi harcın yarısı talepte bulunulurken peşin yatırılır. Harç veya teminat eksikse mahkeme iki haftalık kesin süre verir; süre içinde ikmal edilmezse talep dosya üzerinden kesin olarak reddedilir. İkinci fıkrada sayılan kişiler dışında kalanların talebi de dosya üzerinden ve kesin olarak reddedilir.
Üçüncü kişi ipotek verenin durumu, Hukuk Genel Kurulunun 06.05.2026 tarihli kararında ayrıca değerlendirilmiştir. Kurul, ipotek veren üçüncü kişinin takipte borçlu tarafında yer aldığını ve kendi adına kayıtlı olmayan ipotekli taşınmazın ihalesinin feshini isteyebileceğini kabul etmiştir. Bu kişiden nispi harç ve teminat istenemez. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
İpotek, taşınmazı icra takibinden muaf kılmaz. İpotekli taşınmaz da haczedilebilir ve paraya çevrilebilir; fark, rehinli alacaklının öncelikli olmasıdır. Alacaklı, rehnin paraya çevrilmesi yolunu kullanır; diğer alacaklıların hacizleri ise sıralarına göre satış bedelinden karşılanır. Bu nedenle ipotekli evin satılamayacağı veya ipotekli eve haciz konulamayacağı düşüncesi hukuken doğru değildir.
İpotek Geçersizse veya Tescil Yolsuzsa Ne Olur?
İpotek, ehliyetsizlik, muvazaa veya aile konutu rızasının yokluğu gibi bir sebeple geçersizse tescil yolsuz olur ve tapu sicilinin düzeltilmesi istenebilir. İyiniyetli üçüncü kişinin tescile dayanarak kazandığı ayni hak korunur; bu koruma her olayda ipotek alacaklısını kurtarmaz. Borç geçerliyse ve yalnız ipoteğin kapsamı haksız şartla genişletilmişse ipotek tümüyle geçersiz olmaz, kapsam daralır.
a) Ehliyetsizlik
Ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiilleri hukuki sonuç doğurmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 15. maddesi bu kuralı, kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere düzenler. İpotek sözleşmesini imzalayan kişi işlem sırasında ayırt etme gücünden yoksunsa, sözleşme geçersizdir; tescil de geçerli bir hukuki sebebe dayanmadığı için yolsuz olur.
Tapu müdürlüğü tarafların kimlik bilgilerini kaydeder; kimlikte şüphe varsa tanık isteyebilir. Kimlik tespiti ehliyet denetiminin yerine geçmez. Tapu Sicili Tüzüğü'nün 19. maddesi uyarınca istemde bulunanların fiil ehliyeti araştırılır; müdürlük şüpheye düşerse sağlık kuruluşundan ayırt etme gücüne ilişkin fotoğraflı sağlık raporu ister. Tanık, bu değerlendirmenin yerini tutmaz. Ehliyetsizlik iddiası, ipoteğin geçersizliğine ve tapu sicilinin düzeltilmesine dayanak olur.
b) Muvazaa
Muvazaa, tarafların gerçek iradelerinin dışında bir işlem görünümü yaratmasıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesinin birinci fıkrasına göre sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. İpoteğin gerçekte bir alacağı güvence altına almadığı, yalnız görünüşte kurulduğu iddiası bu hükme dayanır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, üçüncü kişilerin korunmasını düzenler: “Borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanmış olan üçüncü kişiye karşı, bu işlemin muvazaalı olduğu savunmasında bulunamaz.” Bu hüküm, muvazaa iddiasının sınırını gösterir. Borçlu, yazılı borç tanımasına güvenerek alacak kazanmış üçüncü kişiye karşı muvazaa savunması yapamaz. İpotek alacaklısının tapu siciline güveni ise Türk Medeni Kanunu’nun 1023. ve 1024. maddeleri uyarınca ayrıca değerlendirilir.
İpotek bakımından muvazaa, ipoteğin danışıklı olarak, gerçekte bir alacak olmadan kurulduğu iddiasıdır. Alacağın henüz doğmamış olması tek başına muvazaa değildir; Türk Medeni Kanunu'nun 881. maddesi gelecekte doğması kesin veya olası alacakların güvence altına alınmasına izin verir. Muvazaa için görünürdeki işlem ile gerçek ortak irade arasında danışıklılık gösterilmelidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 16.09.2025 tarihli kararında, satış vaadi alacaklısı ipoteğin yüklenici ile banka arasında el ve işbirliği içinde muvazaalı olarak tesis ettirildiğini ileri sürmüş; Daire, böyle bir iddianın ispatlanması halinde ipoteğin terkinine karar verilebileceğini belirtmiş, ancak dosyada ispat bulunmadığı için bu sonuca varmamıştır. Muvazaanın ispatında iddia sahibinin işlemin tarafı mı üçüncü kişi mi olduğu belirleyicidir. Üçüncü kişiler, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 203. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca muvazaa iddialarında tanık dahil uygun delillere dayanabilir; işlemin tarafı bakımından senetle ispat kuralları uygulanır.
c) Yolsuz Tescil ve İyiniyet
Yolsuz tescil, tapu kütüğündeki kaydın gerçek hukuki durumu yansıtmamasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 1024. maddesinin ikinci fıkrası bu durumu tanımlar: “Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur.” İpotek, geçersiz bir sözleşmeye dayanıyorsa veya hukuki sebepten yoksunsa, tescil yolsuz olur.
Yolsuz tescilde düzeltme yolu, tapu sicilinin düzeltilmesi davasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 1025. maddesi bu davayı düzenler:
Türk Medeni Kanunu’nun 1025. maddesi:
“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. İyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları aynî haklar ve her türlü tazminat istemi saklıdır.”
İyiniyet, yolsuz tescile karşı korumanın sınırını belirler. Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesine göre tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. İpotek alacaklısı da bu korumadan yararlanabilir; ancak koruma, alacaklının iyiniyetli olmasına bağlıdır.
İyiniyet her olayda kabul edilmez. Aile konutuna ilişkin dosyada bölge adliye mahkemesi, muvafakatnamedeki imzanın eşe ait olduğu ispatlanamadığı için bankanın Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesinin koruyuculuğundan yararlanamayacağını belirtmiş; karar onanmıştır. Buna karşılık satış vaadi dosyasında ipotek yolsuz tescil sayılmadığı için 1023. ve 1025. maddelere dayalı terkin istemi reddedilmiştir. Sonuç, ipoteğin hangi sebeple sakatlandığına göre değişir.
Yolsuz tescil davası, ipoteğin kaldırılması istemlerinden biridir; ancak tek yol değildir. Borcun ödendiği hallerde terkin talebi, süreli ipotekte tapu müdürlüğüne başvuru, alacaklının gaip olması halinde icra mahkemesi yolu ayrı ayrı işletilir. Hangi yolun seçileceği, sakatlığın türüne göre belirlenir. Tapu sicilinin düzeltilmesi davasının usulü tapu iptal ve tescil davası yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
d) Geçersizlik ile Kapsam Daralması Arasındaki Fark
İpoteğin tümüyle geçersizliği ile kapsamının daralması farklı sonuçlar doğurur. Ehliyetsizlik ve muvazaa gibi sebepler ipoteği baştan itibaren sakatlar; tescil yolsuz olur ve terkin edilebilir. Haksız şart denetiminde ise ipotek geçerli kalır; yalnız tüketici aleyhine genişletilen kayıt hükümsüz olur ve ipoteğin kapsamı buna göre daralır.
Bu ayrım, davanın sonucunu doğrudan etkiler. Ehliyetsizlik veya muvazaa gibi bir sebebe dayanan geçersizlik iddiasında mahkeme, ipoteğin hiç doğmadığını tespit eder ve sicili düzeltir. Kapsam daralmasında mahkeme kural olarak ipoteği kaldırmaz; alacağın hangi kalemlerden oluştuğunu belirleyerek kapsamı sınırlar. Geçerli kapsamda güvence altına alınan bir alacak kalmamışsa ipoteğin tamamen terkinine karar verilir. Hangi iddianın ileri sürüldüğü, talep sonucu ve deliller buna göre kurulmalıdır.
İpotek Ne Zaman Sona Erer? Zamanaşımı ve Diğer Haller
Taşınmaz rehni, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer. Alacak ifa ile sona erdiğinde ipotek de sona erer; ancak sicilden terkin edilmesi gerekir. Tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez.
a) Sona Erme Halleri
Taşınmaz rehninin sona erme halleri kanunda sayılmıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 858. maddesine göre taşınmaz rehni, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer; kamulaştırmaya ilişkin kanun hükümleri saklıdır. Terkin, sicildeki kaydın silinmesidir ve malikin talebiyle veya mahkeme kararıyla yapılır.
b) Zamanaşımı
Türk Medeni Kanunu’nun 864. maddesi, ipotekle güvence altına alınan alacağın zamanaşımı bakımından özel bir kural koyar:
Türk Medeni Kanunu’nun 864. maddesi:
“Rehnin tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez.”
Hüküm, tescil edilmiş bir ipoteğin güvence altına aldığı alacağın zamanaşımına uğramayacağını söyler. Bu nedenle ipotek, zamanaşımı nedeniyle kendiliğinden düşmez; sicilden terkin edilmedikçe varlığını korur. Alacaklının yıllar sonra takip başlatması, rehin hakkı bakımından tek başına zamanaşımı itirazıyla karşılanamaz. Rehin güvencesinin kapsamı dışında kalan ve üst sınırı aşan kısım bakımından zamanaşımının işleyip işlemeyeceği ayrıca değerlendirilir.
Hükmün şahsi borç bakımından sonucu bu yazıda ayrıca değerlendirilmemiştir; yazı, ipoteğin güvencesiyle sınırlıdır. Şahsi borçta zamanaşımı def’inin ileri sürülmesinin sonucu doktrinde tartışmalıdır ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Sıkça Sorulan Sorular
İpotekli ev alınır mı? Evet. İpotekli taşınmaz devredilebilir; alıcı taşınmazı ipoteğiyle birlikte edinir. Alıcı, ipoteğin sebebi olan borcu üstlenmedikçe yalnız taşınmazla sınırlı sorumlu olur.
İpotek borcu alıcıya geçer mi? Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 888. maddesine göre ipotekli taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmadıkça borçlunun sorumluluğunda ve güvencede bir değişiklik meydana getirmez. Şahsi borç, devirden önceki borçluda kalır; satıcı her zaman şahsi borçlu değildir.
İpotek nasıl kaldırılır? Alacak sona erdiğinde malik, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini ister; alacaklı yanaşmazsa fek davası açılır. Süreli ipotekte, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde İcra ve İflas Kanunu'nun 150/c maddesindeki şerh konulmazsa ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.
İpotek ne kadar sürede kalkar? Kanunda tapu müdürlüğünün terkin işlemi için bir süre yoktur; işlem, tapu müdürlüğünün iş sırasına ve yoğunluğuna göre tamamlanır. Otuz günlük süre yalnız süreli ipotekte ve İcra ve İflas Kanunu’nun 150/c maddesindeki şerhin süresinde konulmaması halinde uygulanır.
Alacaklı yanaşmazsa ne olur? Malik, ipoteğin kaldırılması için dava açar. Borç dava tarihinden önce ödenmişse mahkeme doğrudan terkin kararı verir; borç henüz ödenmemişse alacağın tutarı belirlenip davacıya depo ettirilir ve eksiksiz depo edilirse ipotek şerhi terkin edilir.
İpotekli evin tapusu alınır mı? Alınır. Tapu devri ile mülkiyet alıcıya geçer; ipotek, taşınmaz üzerindeki yük olarak varlığını sürdürür. Bu nedenle devirden önce ipoteğin kapsamı ve tutarı incelenmelidir.
İpotekli ev krediyle alınırken nelere dikkat edilir? Satıcının kredisini kapatacak ödeme, bankanın bildirdiği hesaba ve yazılı teyitle yapılmalıdır. Ödemenin ardından ipoteğin kaldırıldığı tapu kaydından kontrol edilmeli, devirle ödeme eş zamanlı yürütülmelidir.
İpotek faizi üst sınırın içinde mi? Evet, üst sınır ipoteğinde. Üst sınır, taşınmazın güvencesinin tavanıdır; ana para, faiz, takip giderleri ve eklentilerden oluşan toplam bu tavanı aşamaz. Faiz ve giderler taşınmazdan bu tavanın üstünde istenemez; şahsi borçlu bakımından kalan alacak rehin açığı belgesiyle takip edilebilir.
Aile konutu ipoteği eşin rızası olmadan geçerli mi? Hayır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rıza yoksa ipotek geçersizdir ve tapu sicilinin düzeltilmesi istenebilir.
İpotek tesisi için noter yeterli mi? Hayır. İpotek tapu kütüğüne tescil ile kurulur; kural olarak resmi senet tapu müdürlüğünde düzenlenir. Kredi ipoteklerinde Tapu Kanunu’nun 26. maddesindeki istisna saklıdır. Noterde düzenlenen sözleşme tek başına ipotek kurmaz.
İpotek harcı ne kadar? Banka ve finansman şirketi kredilerinin teminatı olan ipoteklerde harç alınmaz (492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 123. maddesinin üçüncü fıkrası). Bu istisna dışındaki ipoteklerde harç, 01.01.2026 itibarıyla ipotekle sağlanan borç miktarı üzerinden binde 4,55’tir; tacirler arası ipotek işlemlerinde yüzde 50 indirim uygulanır. Harçtan ayrı olarak döner sermaye ücreti alınır; tutarı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2026 yılı tarife cetveliyle belirlenir.
İpotek zamanaşımına uğrar mı? Hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 864. maddesine göre rehnin tapu kütüğüne tescil edilmesinden sonra alacak için zamanaşımı işlemez. İpotek, sicilden terkin edilmedikçe varlığını korur.
