Türkiye'de Çalışma İzni Türleri: Süreli, Süresiz, Bağımsız ve Turkuaz Kart 2026

Türkiye’de yabancılar, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na göre dört tür izinle çalışabilir: süreli, süresiz, bağımsız çalışma izni ve Turkuaz Kart. Süreli izin bir işverene bağlıdır; ilk başvuruda en çok bir yıl, aynı işverenle uzatmada en çok iki, sonra en çok üç yıl verilir. Süresiz izne uzun dönem ikamet izni ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan başvurabilir; bağımsız izin kendi hesabına çalışana süreli, Turkuaz Kart nitelikli yabancıya ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere verilir.

Türkiye’de Çalışma İzni Türleri Nelerdir?

Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (Bakanlık) resmî bir belge şeklinde düzenlediği ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı veren izindir. İzin türleri ve şartları 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nda (Kanun) düzenlenmiştir. Uygulamanın ayrıntısı Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nde (Uygulama Yönetmeliği), Turkuaz Kart’ın usulü ise Turkuaz Kart Yönetmeliği’nde yer alır. Kanun dört türü şöyle tanımlar:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 3. maddesi:
“a) Bağımsız çalışma izni: Yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı veren çalışma iznini, … c) Çalışma izni: Bakanlıkça resmî bir belge şeklinde düzenlenen ve geçerlilik süresi içinde yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı veren izni, … g) Süresiz çalışma izni: Yabancıya, Türkiye’de süresiz çalışma hakkı veren çalışma iznini, ğ) Turkuaz Kart: Yabancıya, Türkiye’de süresiz çalışma hakkı, mevzuat hükümlerine göre eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise ikamet hakkı veren belgeyi,”

Kanun’un tanımında süreli izin ayrıca adlandırılmaz; 10. maddenin birinci ve ikinci fıkralarında düzenlenen, bir işverene bağlı izin budur. Bakanlığın çalışma izni türleri sayfası da türleri aynı dört adla sayar. Dört türün farkları, 31.10.2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre şöyledir:

Turkuaz Kart, bağımsız çalışma izni ve süresiz çalışma izni bir işverene bağlı olmaksızın yabancı adına düzenlenir (Uygulama Yönetmeliği’nin 24. maddesinin ikinci fıkrası). Süreli izinde ise başvuru işverene bağlıdır: yurt içinden yapılan başvuru, istenen bilgi ve belgelerin sisteme yüklenmesi ve işverenin başvuruyu onaylamasıyla tamamlanır (17. maddenin üçüncü fıkrası).

Kanun kapsamındaki yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır (Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrası). İki kavram dört türle karıştırılmamalıdır:

• Çalışma izni muafiyeti, yabancıya çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı veren belgedir (Kanun’un 3. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi). Uygulama Yönetmeliği’nin 48. maddesinde sayılan, çoğu kısa süreli ya da özel nitelikli işler (bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyet, makine montajı ve onarımı, sportif faaliyet, mevsimlik tarım gibi) için verilir. Muafiyetle geçirilen süreler, kanuni çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz (Kanun’un 13. maddesinin altıncı fıkrası).
• İstisnai çalışma izni ayrı bir tür değildir. Kanun’un 16. maddesi; nitelikli işgücü ve yatırımcı, Türk soylu, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ya da Avrupa Birliği üyesi ülke vatandaşı, Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar gibi gruplara, başvuru, ret sebepleri ve süreler (7, 9 ve 10. maddeler) bakımından istisna tanınabileceğini öngörür.

Çalışma İzni Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır?

Çalışma izni başvuruları yurt içinde doğrudan Bakanlığa, yurt dışında yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliklerine veya başkonsolosluklarına yapılır; başvuruyu yetkili aracı kurum da yapabilir (Kanun’un 7. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları). Yurt dışındaki temsilcilik başvuruyu Bakanlığa iletir; kararı yine Bakanlık verir. Sistem üzerinden onaylanarak tamamlanan başvurular için Bakanlığa ayrıca kâğıt ortamında belge gönderilmez (Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesinin ikinci fıkrası).

Başvurunun yolu yabancının durumuna göre değişir:

• Yurt içinden başvuru: Genel Müdürlükçe belirlenen istisnalar dışında yabancının en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izninin bulunması gerekir (Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesinin dördüncü fıkrası).
• Yurt dışından, işverene bağlı başvuru: Yabancı önce Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar. İşveren, temsilciliğin verdiği referans numarasıyla başvuruyu çalışma vizesi başvurusundan itibaren otuz gün içinde sistem üzerinden onaylamak zorundadır (17. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ve ikinci fıkrası); bu sürede tamamlanmayan başvuru reddedilir (23. maddenin birinci fıkrasının (h) bendi).
• İşvereni bulunmayan başvuru (bağımsız izin gibi): Yurt dışında Türk dış temsilciliğine yapılır; yurt içinde yabancı, istenen belgeleri sisteme yükleyip başvuruyu kendisi onaylar (17. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ve üçüncü fıkrasının (b) bendi).

Usulüne uygun başvurunun değerlendirilmesi, bilgi ve belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde tamamlanır (Kanun’un 7. maddesinin sekizinci fıkrası). Belge eksikse değerlendirme ertelenir; erteleme, resmî makamdan belgelendirilen mücbir sebep dışında otuz günü aşamaz ve süre sonunda eksikleri tamamlanmayan başvuru reddedilir (yedinci fıkra).

Mesleki yeterlilik gerektiren sağlık ve eğitim hizmetlerinde çalışacak yabancılar için ön izin zorunludur. Sağlık hizmetlerinde Sağlık Bakanlığı, eğitim hizmetlerinde Millî Eğitim Bakanlığı, yabancı uyruklu öğretim elemanlarında Yükseköğretim Kurulu ön izin verir; uzatma başvuruları da ön izne tabidir (Kanun’un 8. maddesi).

Başvuru, Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerine göre incelenir (Uygulama Yönetmeliği’nin 21 ve 22. maddeleri). Bakanlığın 31.10.2026’da yayımda olan genel kriterleri üç başlıkta toplanır:

• İstihdam: Bilanço esasına tabi işyerinde, istihdam edilmek istenen her yabancı için en az beş Türk vatandaşının istihdamı esastır.
• Mali yeterlilik: Faaliyetteki işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL, net satışlarının en az 8.000.000 TL ya da ihracatının en az 150.000 ABD doları olması gerekir.
• Ücret: Yabancıya ödenecek ücret, brüt asgari ücretin üst düzey yönetici ve pilotlar için 5, mühendis ve mimarlar için 4, diğer yöneticiler için 3, uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde 2 katından, diğer işlerde asgari ücretten az olamaz.

Sektörlere ve bazı yabancılara (anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olanlar, uzun dönem ikamet izni sahipleri gibi) özel istisnalar vardır; kriterlerin tamamı Bakanlığın değerlendirme kriterleri sayfasında yer alır.

Ret sebepleri Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrasında sayılmıştır: uluslararası işgücü politikasına uygun olmama, sahte veya yanıltıcı belge, yabancı istihdamına ilişkin gerekçenin yetersizliği, Türk vatandaşlarına hasredilen iş ve meslekler, gerekli nitelik ve uzmanlığın bulunmaması, değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca ve kanuni süresinde yapılmayan ya da eksikleri tamamlanmayan başvuru bunlardandır.

İzin verildikten sonra da süreler işler. Yurt dışından yapılan başvuruyla izin verilen yabancı, iznin geçerliliğinin başladığı tarihten itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmek zorundadır; gelmezse izin iptal edilir (Kanun’un 12. maddesinin ikinci fıkrası). Yabancının, yurt içi başvurularda izin başlangıcından, yurt dışı başvurularda yurda girişinden itibaren bir ay içinde (her hâlde izin başlangıcından itibaren altı ay içinde) yükümlülüklerini yerine getirerek çalışmaya başlaması zorunludur (Uygulama Yönetmeliği’nin 25. maddesi); başlamaması iptal sebebidir (56. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendi).

Süreli Çalışma İzni Nedir, Kaç Yıl Verilir?

Süreli çalışma izni, yabancıya bir işverene bağlı olarak belirli bir işyerinde belirli bir işte çalışma hakkı veren izindir. Süreleri Kanun’un 10. maddesi belirler:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 10. maddesi:
“(1) Başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilir. (2) Bu Kanunun 7 nci maddesine göre yapılacak uzatma başvurusunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya aynı işverene bağlı olarak ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilir. Ancak, farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular bu maddenin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilir.”

Kanun süreleri “en çok” diye belirlediği için bir, iki ve üç yıl üst sınırdır; izin her durumda iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşamaz. İzin ayrıca yabancının pasaportunun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli verilir (Kanun’un 24. maddesinin birinci fıkrası). Bir işverene bağlı olarak verilen çalışma izni, düzenlendiği işyeri ve adreste geçerlidir (Uygulama Yönetmeliği’nin 57. maddesinin dördüncü fıkrası).

Bir, iki ve üç yıllık sınırlar herkese uygulanmaz. Bağımsız çalışma izni başvurusu yapan yabancılar ile Uygulama Yönetmeliği’nin dördüncü bölümünde süre bakımından istisna tanınan yabancılara izin, bu sınırlamalara tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir ve uzatılır (24. maddenin dördüncü fıkrası, 27. maddenin dördüncü fıkrası). Örneğin bir Türk vatandaşıyla en az üç yıl süreyle Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancıya, iş sözleşmesinin süresini aşmamak üzere üç yıla kadar izin düzenlenebilir (36. madde).

a) Süreli Çalışma İzni Ne Zaman Uzatılır?

Uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan yapılır; süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir (Kanun’un 7. maddesinin üçüncü fıkrası). Başvuru sistem üzerinden yapılır (Uygulama Yönetmeliği’nin 27. maddesinin birinci fıkrası).

Süresinde uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin süresinin bittiği tarihten itibaren değerlendirme süresince ve her hâlde doksan günü geçmemek, yaptığı iş ve çalıştığı işyeri değişmemek kaydıyla çalışmaya devam edebilir. Talep ederse harç ya da ücrete tabi olmayan çalışma izni süre uzatma müracaat belgesi alır (27. maddenin beşinci ve altıncı fıkraları). Uzatma kabul edilirse yeni süre, önceki sürenin sona erdiği günü izleyen günden başlar (yedinci fıkra). Uzatmada harç ve değerli kâğıt bedelinin tamamı yeniden alınır (58. maddenin üçüncü fıkrası).

İşveren Değişirse Çalışma İzni Ne Olur?

Cevap iznin türüne göre değişir. Süreli izin bir işverene bağlı olduğu için işveren değişikliği yeni bir başvuru gerektirir; süresiz izin, bağımsız izin ve Turkuaz Kart’ta ise bildirim yeterlidir.

Süreli izinde: Farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular, Kanun’un 10. maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi uyarınca ilk başvuru gibi değerlendirilir; yeni işverenle izin yeniden en çok bir yıl için verilir. Uzatma döneminde işveren değişirse de başvuru ilk başvuru usul ve esaslarına tabidir (Uygulama Yönetmeliği’nin 27. maddesinin üçüncü fıkrası).

Yabancının eski işverenle çalışmasının herhangi bir nedenle sona ermesi iznin iptal sebebidir (Kanun’un 15. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendi). Yabancı çalıştıran işveren; çalışmanın başlamasını, sona ermesini ve iznin iptalini gerektiren hâlleri on beş gün içinde Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür (22. maddenin birinci fıkrası). Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan işe giriş bildirimi ve izin bitiş tarihinde yapılan işten çıkış bildirimi Genel Müdürlüğe yapılmış sayılır (Uygulama Yönetmeliği’nin 61. maddesinin ikinci fıkrası). Çalışma izni geçersiz hâle gelince ona bağlı ikamet hakkı da sona erer (57. maddenin ikinci fıkrası); bu nedenle iş değişikliği, yabancının Türkiye’de kalma hakkını da etkileyen bir işlemdir.

Aynı işverenin aynı işkolundaki başka bir şubesinde ya da işyerinde farklı bir görevde çalışmak için 26. maddedeki değişiklik usulü uygulanır. Değişiklik talebi işverence sistem üzerinden Bakanlığa iletilir; yeni şube ticaret siciline kayıtlı olmalı, yapılacak iş mesleki yeterlilik veya ön izin gerektirmemeli ve mevcut işle benzer veya uyumlu olmalı ve Genel Müdürlük başvuruyu uygun bulmalıdır. Yeni şube başka bir ildeyse çalışma izni belgesi yenilenir (Uygulama Yönetmeliği’nin 26. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları).

Bakanlığın değerlendirme kriterleri bazı sektörlerde iş değişikliğini sınırlar. Ev hizmetleri ve hayvancılık sektörlerinde yurt dışı başvurusuyla verilen izinle çalışan yabancı adına, izin başlangıcından itibaren altı ay içinde başka bir işverene bağlı çalışmak üzere yurt içinden yapılan başvurular, mücbir sebepler hariç olumsuz değerlendirilir. Sektörel kriter muafiyetinden yararlanarak izin alan yabancının ilk altı ay içinde başka bir işverene ve başka bir sektöre geçmek için yaptığı başvuru da aynı kurala tabidir.

Süresiz izin, bağımsız izin ve Turkuaz Kart’ta: Bu izinler bir işverene bağlı değildir. İşyeri veya görev değişikliği, en geç yeni işyerinde çalışmaya başlamadan on gün önce yabancı tarafından Bakanlığa bildirilir (Uygulama Yönetmeliği’nin 26. maddesinin üçüncü fıkrası). Süresiz veya bağımsız izinli yabancı, çalışmanın başlamasını ve sona ermesini ayrıca on beş gün içinde bildirmekle yükümlüdür (Kanun’un 22. maddesinin birinci fıkrası). Bildirim yükümlülüğüne uyulmamasının idari para cezası aşağıda, izinsiz çalışma başlığında yer alır.

Süresiz Çalışma İzni İçin Hangi Şartlar Aranır?

Süresiz çalışma izni, yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma hakkı veren izindir. Şartı ve sağladığı haklar Kanun’un 10. maddesinde düzenlenmiştir:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 10. maddesi:
“(3) Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak, yabancının başvuru şartlarını taşıması yabancıya mutlak hak sağlamaz. (4) Süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır. Süresiz çalışma izni olan yabancı, özel kanunlardaki düzenlemeler hariç, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak ve bu hakların kullanımında ilgili mevzuat hükümlerine tabi olmak şartıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Süresiz çalışma izni olan yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur.”

Başvuru için iki yoldan biri yeterlidir: uzun dönem ikamet izni ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni. Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da 6458 sayılı Kanun uyarınca belirlenen şartlara uyan yabancılara valilikler tarafından verilen süresiz ikamet iznidir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 42. maddesinin birinci fıkrası).

Şartları taşımak izni kendiliğinden doğurmaz; Kanun bunun yabancıya mutlak hak sağlamadığını açıkça belirtir. Süresiz izin verilen yabancı, bağımsız olarak ya da bir veya birden fazla işverene bağlı olarak çalışabilir; yeni işyerinde çalışmaya başlamadan en geç on gün önce Bakanlığa bildirim yapması gerekir (Uygulama Yönetmeliği’nin 28. maddesinin ikinci fıkrası). 6735 sayılı Kanun’dan önceki mevzuata göre verilmiş ve geçerliliğini sürdüren süresiz çalışma izinleri, iptal edilmediği sürece geçerlidir (Kanun’un geçici 1. maddesinin ikinci fıkrası).

a) Sekiz Yıllık Kanuni Çalışma Süresine Hangi Süreler Sayılır?

Kanun kanuni çalışma izni süresini, yabancının kanuni yükümlülüklerini yerine getirmesi suretiyle çalışma izniyle çalıştığı süre olarak tanımlar (3. maddenin birinci fıkrasının (e) bendi). Tanım yalnız çalışma izninin varlığını değil, yükümlülüklerin de yerine getirilmesini arar. Uygulama Yönetmeliği’nin 59. maddesine göre:

• yıllık ücretli izinler, iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık, geçici iş göremezlik ödenekleri alınan süreler kanuni çalışma süresine dahildir;
• bunlar dışında hangi sürelerin hesaba katılacağını Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü (Genel Müdürlük) belirler ve resmî internet sayfasında yayımlar;
• sürelerin hesabında Bakanlığa başvuru tarihi esas alınır.

Çalışma izni muafiyetiyle geçirilen süreler kanuni çalışma izni süresinin hesabında dikkate alınmaz (Kanun’un 13. maddesinin altıncı fıkrası). Ücretsiz izin nedeniyle iznin askıda kaldığı dönemler gibi Yönetmelik’in 59. maddesinin birinci fıkrasında sayılmayan sürelerin hesaba katılıp katılmayacağı Genel Müdürlüğün belirlemesine bağlıdır; sekiz yıl bu belirlemeye göre hesaplanır.

b) Süresiz Çalışma İzni Belgesi Her Beş Yılda Yenilenir mi?

Evet. İzin süresizdir, ancak belgesi izin başlangıç tarihinden itibaren her beş yılın sonunda yenilenir. Yenileme başvurusu, beş yıllık sürenin dolmasından önceki altı ay içinde ve her hâlde süre dolmadan yapılır (Uygulama Yönetmeliği’nin 28. maddesinin dördüncü fıkrası). Yenilenen belge harca tabi değildir; yalnız değerli kâğıt bedeli alınır (58. maddenin beşinci fıkrası).

Belge süresinde yenilenmezse süresiz çalışma izni askıya alınır ve belge yenilenene kadar askıda kalır (30. maddenin üçüncü fıkrası). Askı süresince çalışma hakkı askı tarihinden itibaren, izne bağlı ikamet hakkı ise askıyı izleyen on günlük sürenin tamamlanmasından itibaren kullanılamaz (dördüncü fıkra). Süresiz iznin kesintisiz olarak bir yıldan uzun süre askıda kalması iptal sebebidir (56. maddenin birinci fıkrasının (ö) bendi).

c) Sekiz Yıl Türkiye’de Bulunmak Değerlendirme Kriterlerinden Muafiyet Sağlar mı?

Evet, ancak bu süresiz izin değildir. Bakanlığın değerlendirme kriterlerine 03.08.2026’dan itibaren yürürlükte olan bir bent eklenmiştir: Türkiye’de en az sekiz yıl çalışma izni ya da kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani veya insan ticareti mağduru ikamet izniyle bulunmuş yabancılar adına yapılan çalışma izni başvurularında istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz. Bu düzenleme yalnız beş Türk vatandaşı, sermaye ve ücret eşiklerinin aranmamasını sağlar; kriterlerden muaf olmak da izin verilmesi bakımından mutlak hak sağlamaz. Süresiz izin için ise Kanun’un 10. maddesinin üçüncü fıkrasındaki şart ayrıca aranır.

Bağımsız Çalışma İzni Kimlere Verilir?

Bağımsız çalışma izni, yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı veren çalışma iznidir (Kanun’un 3. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi). Kanun, profesyonel meslek mensubu yabancılara diğer kanunlardaki özel şartların sağlanması kaydıyla bu iznin verilebileceğini belirtir. Değerlendirmede yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ekonomiye ve istihdama etkisi ve şirket ortağıysa sermaye payı dikkate alınır (10. maddenin altıncı ve yedinci fıkraları).

Uygulama Yönetmeliği’nin 29. maddesinin birinci fıkrasına göre bağımsız çalışma izni şu yabancılara verilebilir:

• Genel Müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek mensupları;
• Türkiye’deki faaliyetleri muafiyet için öngörülen süreleri aşacak şekilde hizmet sunacak sınırötesi hizmet sunucuları;
• Türk Ticaret Kanunu’na göre kurulmuş limited şirketin ortağı olan müdürü, anonim şirketin ortağı olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin yönetici olan komandite ortağı;
• diğer şirketlerin ortağı ve yöneticisi olan yabancılar.

Profesyonel meslek mensubu olarak izin alan yabancı mesleğiyle uyumlu olmayan işleri yapamaz (29. maddenin ikinci fıkrası). İlgili mevzuata uyulması ve sistem üzerinden başvurulması kaydıyla birden fazla işyerinde çalışma hakkı tanınabilir; başvurusunu tamamlayan yabancıya harçsız bağımsız çalışma izni müracaat belgesi verilebilir (üçüncü ve dördüncü fıkralar).

Bağımsız izin, Kanun’un 10. maddesindeki süre sınırlamalarına tabi olmaksızın süreli olarak düzenlenir (sekizinci fıkra). Yani süresiz değildir ve süresi dolmadan uzatılması gerekir; uzatmada da bir, iki ve üç yıllık sınırlar uygulanmaz (Uygulama Yönetmeliği’nin 27. maddesinin dördüncü fıkrası).

Şirket ortağı yabancıların durumu ayrıca bilinmelidir. Türkiye’de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyesi ile diğer şirketlerin yönetici sıfatı olmayan ortağı çalışma izni muafiyeti kapsamındadır (Kanun’un 13. maddesinin yedinci fıkrası). Şirket ortağı olan müdür, yönetim kurulu üyesi ya da yönetici komandite ortak ise çalışma izni alarak çalışabilir (10. maddenin beşinci fıkrası). Bakanlığın kriterlerine göre yeni işyeri açan ya da bir işyerine ortak olan yabancı için iki şart aranır:

• işyerinin ödenmiş sermayesinin en az 500.000 TL olması koşuluyla yabancının sermaye tutarının en az 500.000 TL ve ortaklık payının en az %20 olması;
• işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdamı; ilk izin şerhli düzenlenir ve ilk izin süresinin yedinci ayından itibaren her ay en az beş Türk vatandaşı çalıştırılması esastır.

100.000 ABD doları ve üzerinde sermaye payı olan yabancı ortak için bu iki kriter uygulanmaz. Şirket kuruluşunun aşamaları Türkiye’de şirket kuruluşu yazımızda, yabancı bir şirketin Türkiye’de şube açması ise yabancı şirketlerin şube açılışı yazımızda anlatılmıştır.

Turkuaz Kart Nedir, Kimlere Verilir?

Turkuaz Kart, yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma hakkı, mevzuat hükümlerine göre eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise ikamet hakkı veren belgedir. Kanun’un 11. maddesine göre kart; uluslararası işgücü politikası doğrultusunda eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, Türkiye’deki faaliyetin veya yatırımın ülke ekonomisine ve istihdama etkisi gibi ölçütlerle değerlendirilip başvurusu uygun görülen yabancılara verilir. Kanun; akademik alanda uluslararası kabul görmüş çalışmaları bulunanları, bilim, sanayi ve teknolojide stratejik bir alanda öne çıkanları ve ihracat, istihdam veya yatırım kapasitesiyle ulusal ekonomiye önemli katkı sağlayanları nitelikli yabancı sayar (beşinci fıkra).

Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 5. maddesi kartın verilebileceği beş grubu sayar: yüksek nitelikli işgücü, yüksek nitelikli yatırımcı, bilim insanı veya araştırmacı, kültürel, sanatsal veya sportif faaliyetlerde uluslararası düzeyde başarılı olanlar ve Türkiye’nin ya da Türk kültürünün uluslararası tanınırlığına veya tanıtımına katkı sağlayanlar. Yatırım tutarı karşılığında vatandaşlık kazanmak ayrı bir yoldur; yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı yazımızda anlatılmıştır.

Başvurular Genel Müdürlükçe belirlenen kıstaslarla oluşturulan puanlama sistemiyle değerlendirilir ve yeterli puanı alan başvurular olumlu değerlendirilir (Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 9. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları). Yönetmelik puan eşiğini belirtmez; puanlama sistemini değiştirmeye ve altı aylık dönemler itibarıyla yayımlamaya Genel Müdürlük yetkilidir (11. maddenin üçüncü fıkrası). Yatırımcı, bilim insanı ve uluslararası başarılı kültür, sanat ve spor insanları bakımından ilgili kamu kurumundan alınan uygunluk belgesi puanlamaya dâhil edilebilir (9. maddenin üçüncü fıkrası).

Bu nedenle Turkuaz Kart, şartları taşıyan herkese verilen bir hak değildir; Bakanlığın uluslararası işgücü politikasına göre yaptığı değerlendirmeye bağlıdır. Bakanlıkça belirlenen kıstasları karşılamayan ya da uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan başvuru reddedilir (12. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri).

Başvuru yurt içinde doğrudan sistem üzerinden, yurt dışında yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliği aracılığıyla yapılır; yetkili aracı kurum da başvurabilir (6. madde). Eş ve çocuklar için ikamet izni başvurusu kural olarak Turkuaz Kart başvurusuyla aynı anda yapılır (7. maddenin birinci fıkrası). Turkuaz Kart sahibinin yabancı eşine ve kendisinin veya eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarına, kartın geçerlilik süresi içinde ikamet izni yerine geçen Turkuaz Kart sahibi yakını kartı verilir (4. maddenin birinci fıkrasının (f) bendi, 20. madde).

Turkuaz Kart sahibi süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır; askerlik yükümlülüğünden muaftır, seçme ve seçilme ile kamu görevlerine girme haklarından yararlanamaz (19. maddenin birinci fıkrası). Turkuaz Kart sahibinden çalışma izni ve ikamet izni harcı, yakınından ikamet izni harcı alınmaz (14. maddenin birinci fıkrası). Geçici koruma sağlanan yabancılara Turkuaz Kart hükümleri uygulanmaz (Kanun’un 11. maddesinin altıncı fıkrası).

a) Turkuaz Kart’ta Geçiş Süresi Nasıl Sona Erer?

Turkuaz Kart ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir. Kartın süresiz hâle gelmesi kendiliğinden olmaz; yabancının süresi içinde başvurması gerekir:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 11. maddesi:
“(2) Turkuaz Kart, ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir. Bakanlık, geçiş süresi içinde işveren veya yabancıdan yürütülen faaliyetlere ilişkin bilgi ve belge talep edebilir. Geçiş süresi içinde 15 inci madde uyarınca iptal edilmeyen Turkuaz Kartta yer alan geçiş süresi kaydı, yabancının başvurusu hâlinde kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart verilir. Bu başvuru, geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren, her durumda geçiş süresi dolmadan yapılır. Bu süre dolduktan sonra geçiş süresi kaydının kaldırılmasına ilişkin yapılan başvuru reddedilir ve Turkuaz Kart geçersiz hale gelir.”

Başvuru penceresi geçiş süresinin son yüz seksen günüdür. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru reddedilir ve kart geçersiz hâle gelir; Turkuaz Kart Yönetmeliği de bu sürede başvuru yapılmazsa kartın geçersiz hâle geleceğini tekrarlar (17. maddenin birinci fıkrası).

Geçiş süresinde Genel Müdürlük, yabancının faaliyet ve taahhütlerini izlemek için bir uzman görevlendirir. On iki aylık dönemlerle izleme raporu hazırlanır ve yabancı istenen bilgi ve belgeleri on beş gün içinde vermekle yükümlüdür. Raporda tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için üç ay süre verilir; giderilmezse geçiş süresi sonlandırılarak kartın iptaline karar verilebilir (Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 15. maddesi).

Kaydın kaldırılması talebi üzerine uzman, talep tarihinden itibaren otuz gün içinde nihai rapor hazırlar. Rapor olumluysa geçiş süresi kaydı kaldırılır ve kart süresiz hâle gelir; olumsuzsa Genel Müdürlük geçiş süresinin uzatılmasına ya da kartın iptaline karar verir (17. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları, 18. madde).

b) Turkuaz Kart Hangi Hâllerde İptal Edilir?

Turkuaz Kart, yabancının talebi dışında başlıca şu hâllerde iptal edilir (Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 22. maddesinin birinci fıkrası):

• kartın geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmemek ya da mücbir sebep olmaksızın iki yıldan uzun süre aralıksız yurt dışında kalmak;
• en az bir yıl kesintisiz çalışmamak;
• Kanun’a aykırı olarak ya da kayıt dışı çalışmak;
• pasaportun geçerlilik süresini uzatmamak (İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü hariç);
• başvurunun sahte veya yanıltıcı belgeyle yapıldığının sonradan anlaşılması;
• geçiş süresinde istenen belgeleri süresinde sunmamak ya da izleme raporuna göre Turkuaz Kart sahibi niteliğini kaybetmek;
• kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca bildirilmesi.

Turkuaz Kart geçersiz hâle gelirse yakını için düzenlenen kart da Genel Müdürlükçe iptal edilir (20. maddenin üçüncü fıkrası).

Çalışma İzni Hangi Hâllerde İptal Edilir?

Çalışma izni, süresinin sona ermesi veya Bakanlıkça iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder (Kanun’un 15. maddesinin birinci fıkrası). Yabancının veya işverenin talebi dışındaki iptal sebepleri ikinci fıkrada sayılmıştır; başlıcaları şunlardır:

• iznin geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmemek;
• pasaportun geçerlilik süresinin uzatılmaması (İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü hariç);
• Kanun’a aykırı çalıştığının tespiti;
• çalışmanın herhangi bir nedenle sona ermesi;
• başvurunun sahte veya yanıltıcı belgeyle yapıldığının sonradan tespiti;
• kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca bildirilmesi;
• sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında süreli izinde aralıksız altı aydan, bağımsız ve süresiz izinde aralıksız bir yıldan uzun süre Türkiye dışında kalmak; Turkuaz Kart’ta Bakanlıkça belirlenen sürenin aşılması.

Uygulama Yönetmeliği’nin 56. maddesi bunlara ek sebepler sayar. Bağımsız veya süresiz izinde çalışmanın mücbir sebep dışında aralıksız üç aydan ya da bir yıl içinde toplam altı aydan fazla kesintiye uğraması; izin düzenlendikten sonra iş sözleşmesinin, başvuruda beyan edilen ücretin altında ücret ya da tam süreli çalışmanın kısmi süreliye dönüşmesini öngörecek biçimde değiştirilmesi; sosyal güvenlik yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ve yabancının süresinde çalışmaya başlamaması da iptal sebebidir (56. maddenin birinci fıkrasının (d), (n), (o) ve (ı) bentleri). İptal edilen belge, iptal bildiriminden itibaren on beş gün içinde Bakanlığa iade edilmelidir (üçüncü fıkra).

İptal ikamet hakkını da etkiler. Çalışma izni herhangi bir nedenle geçersiz hâle gelirse ona bağlı ikamet hakkı sona erer; yabancının çalışma izni dışında bir nedenle aldığı geçerli ikamet izni ise bundan etkilenmez (57. maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları).

Kamu düzeni gerekçesine dayanan ret ve iptal de yargı denetimine açıktır. Danıştay Onuncu Dairesinin 22.06.2022 tarihli ve 2017/3116 E., 2022/3433 K. sayılı kararına konu olayda, Türkiye’de üniversiteyi yüksek şeref öğrencisi olarak bitiren Rusya uyruklu davacının çalışma izni, Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının sakıncalı olabileceği yönündeki yazısı üzerine iptal edilmiş, idare mahkemesi davayı reddetmişti. Daire, istihbari bilgi dışında destekleyici somut bilgi ve belge sunulmadığını ve davacı hakkında ceza soruşturması ya da kovuşturması bulunduğuna dair bilgi olmadığını belirterek ret kararını bozmuştur:

Danıştay Onuncu Dairesinin 22.06.2022 tarihli kararı:
“Ancak bu kapsamda yabancıların çalışma izni başvurularının reddi ya da verilmiş olan çalışma izninin iptali yolunda işlem tesis edilirken, idarece, hakkında çalışma izni verilecek yabancı yönünden yukarıda yer verilen 4817 sayılı Kanun'un 14. maddesinde belirtilen hallerin varlığının yeterli ve ciddi bilgiler ile ortaya konulması gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.”

Karar oy çokluğuyla ve karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir; karşı oyda idare mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmuştur. Dosyada idare mahkemesi bozma kararına uyarak işlemi iptal etmiş, bu karar da Danıştay Onuncu Dairesinin 15.10.2024 tarihli ve 2024/2178 E., 2024/4049 K. sayılı kararıyla oy birliğiyle ve karar düzeltme yolu açık olarak onanmıştır. Karar, yürürlükten kaldırılan 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun dönemine ait tek bir Daire kararıdır ve karar tarihindeki düzenlemeye göre okunmalıdır. Bugün aynı gerekçe 6735 sayılı Kanun’da ret (9. maddenin birinci fıkrasının (g) bendi) ve iptal (15. maddenin ikinci fıkrasının (g) bendi) sebebi olarak düzenlenmiştir.

Çalışma İzni İkamet İzni Yerine Geçer mi?

Evet. Geçerli çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez; buna karşılık ikamet izni de çalışma hakkı vermez:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 12. maddesi:
“(1) Bu Kanuna göre verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Kanunun 27 nci maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Ancak, 6458 sayılı Kanunda tanımlanan mülteci ya da ikincil koruma statüsü dışında yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olması yabancıya çalışma hakkı vermez.”

Çalışma izni ya da muafiyeti geçerli olduğu sürece ikamet izni yerine geçer; izin herhangi bir nedenle geçersiz hâle gelirse ona bağlı ikamet hakkı da sona erer (Uygulama Yönetmeliği’nin 57. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları). Bu nedenle kısa dönem, aile ya da öğrenci ikamet izniyle Türkiye’de bulunan yabancının çalışabilmesi için ayrıca çalışma izni alması gerekir; izinsiz çalışmanın yaptırımı aşağıda anlatılmıştır.

Çalışma İzni Harcı ve Değerli Kâğıt Bedeli 2026

Çalışma izni 492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca harca tabidir; belgeden ayrıca değerli kâğıt bedeli alınır (Uygulama Yönetmeliği’nin 58. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları). Bakanlığın harç ve değerli kâğıt bedeli sayfasında 01.01.2026’dan itibaren geçerli olarak ilan edilen tutarlar şöyledir (31.10.2026’da teyit edilmiştir):

Harca ek olarak 2026 için 964,00 TL değerli kâğıt bedeli alınır. Harç tutarları 31.12.2025 tarihli ve 33124 (5. mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98), değerli kâğıt bedeli ise 24.12.2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 97) ile belirlenmiştir.

Harç ve değerli kâğıt bedeli ayrı ayrı yatırılır; bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılmazsa başvuru reddedilir (Uygulama Yönetmeliği’nin 23. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi). Uzatmada harç ve değerli kâğıt bedelinin tamamı yeniden alınır; belge kaybolduğu için yenilenirse harcın yarısı ve değerli kâğıt bedelinin tamamı alınır (58. maddenin üçüncü ve yedinci fıkraları). Beş yılda bir yenilenen süresiz izin belgesi harca tabi değildir, yalnız değerli kâğıt bedeli alınır (beşinci fıkra). Harcı, işlemin yapılmasını isteyen kişi öder (onuncu fıkra). Turkuaz Kart sahibinden çalışma ve ikamet izni harcı alınmaz; kart değerli kâğıt olarak düzenlenir (Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 14. maddesi).

Çalışma İzni Reddedilir veya İptal Edilirse Ne Yapılır?

Ret ya da iptal kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilir; itiraz reddedilirse idare mahkemesinde dava açılır. Dava süresi altmış gündür; itiraza kadar geçen günlerin bu süreden düşülmesi güvenli yoldur (aşağıda). Başvurunun reddi ve iznin iptali kararları, yabancı çalıştıran işverene; bağımsız çalışma izni, süresiz çalışma izni ya da Turkuaz Kart sahibi yabancıya ise doğrudan 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir (Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası). Kanun, bu kararlara karşı önce Bakanlığa itiraz yolunu düzenler:

Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 21. maddesi:
“(2) Bakanlığın bu Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.”

İtiraz: Tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde sistem üzerinden yapılır; itiraza ilişkin bilgi ve belgeler başvuruya eklenir (Uygulama Yönetmeliği’nin 66. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları). Kanun itirazı “edilebilir” diye düzenlemekle birlikte, idari yargı yolunu itirazın reddedilmesi hâlinde anmaktadır. İtiraz yapılmadan doğrudan dava açılıp açılamayacağı Kanun’da açıkça düzenlenmediğinden, hak kaybına uğramamak için önce otuz günlük süre içinde Bakanlığa itiraz edilmesi ihtiyatlı yoldur.

Dava açma süresi: Kanun dava açma süresi için özel bir süre göstermediğinden 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 7. maddesi uygulanır: idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kanun ve Uygulama Yönetmeliği, Bakanlığa yapılan itirazın bu süreyi nasıl etkileyeceğini düzenlemez. İtiraz, İYUK’un 11. maddesindeki başvuru gibi değerlendirilirse süre yalnız durur: itirazın reddi üzerine süre yeniden işlemeye başlar ve itiraz tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Bu nedenle güvenli yol, ilk kararın tebliğinden itiraz tarihine kadar geçen günleri altmış günden düşmek ve davayı itirazın reddinin tebliğinden sonra kalan süre içinde açmaktır. Örneğin ilk kararın tebliğinden yirmi gün sonra itiraz edilmişse dava, itirazın reddinin tebliğinden itibaren kırk gün içinde açılmalıdır. İYUK’un 11. maddesine göre başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; Bakanlık itiraza otuz gün içinde cevap vermezse cevap beklenmeden, aynı kalan süre hesabıyla dava açılması güvenli yoldur.

Yetkili mahkeme: İYUK’ta ya da özel kanunlarda yetkili idare mahkemesi gösterilmemişse yetkili mahkeme, dava konusu idari işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir ve yetki kamu düzenindendir (İYUK’un 32. maddesi). Çalışma izni kararlarını Ankara Çankaya’da bulunan Bakanlık Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü verdiğinden dava Ankara idare mahkemelerinde açılır; başvurunun yurt dışındaki temsilcilik aracılığıyla yapılmış olması bunu değiştirmez, çünkü temsilcilik başvuruyu yalnız Bakanlığa iletir.

Davalı: Dava, kararı veren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına karşı açılır.

Kanun yolu: İdare mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK’un 45. maddesinin birinci fıkrası). Danıştayda temyiz edilebilecek davaları sayan 46. maddenin birinci fıkrasında çalışma izni davaları ayrıca sayılmamıştır; bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir (45. maddenin altıncı fıkrası). 7589 sayılı Kanun’la 46. maddeye eklenen ve 31.07.2026’da yürürlüğe giren ikinci fıkra ise bir istisna getirmiştir: birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Tek hâkimle görülen davalar ve 6458 sayılı Kanun’un uygulanmasından kaynaklanan davalar gibi fıkrada sayılan istisnalarda bu imkân yoktur. Yeni hüküm, yürürlüğünden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlara uygulanır (7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin üçüncü fıkrası).

Serbest bölgeler için ayrı bir rejim vardır. Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancının serbest bölgede çalışmak üzere başvurusu, serbest bölgede faaliyet ruhsatı alan kullanıcı tarafından ilgili serbest bölge müdürlüğüne yapılır; müdürlük başvuruyu sisteme girer ve değerlendirilmek üzere iletir (Serbest Bölgelerde Çalışacak Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik’in 4 ve 6. maddeleri). Kanun ve bu Yönetmelik değerlendirme görevini metinlerindeki eski adıyla Ekonomi Bakanlığına verir (Kanun’un 18. maddesinin birinci fıkrası; Yönetmelik’in 6. maddesinin dördüncü fıkrası); serbest bölgelerin sevk ve idaresi bugün Ticaret Bakanlığının Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü ve taşra teşkilatındaki serbest bölge müdürlüklerince yürütülür (1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 450. maddesi; Ticaret Bakanlığı Taşra Teşkilatı Hakkında Yönetmelik’in 32. maddesi). İtiraz, bildirim ve idari yaptırımı düzenleyen 21, 22 ve 23. maddeler serbest bölgelerde uygulanmaz; bu konularda 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu hükümleri uygulanır (Kanun’un 18. maddesinin üçüncü fıkrası).

İzinsiz Çalışmanın Cezası Nedir, Nasıl İtiraz Edilir?

Çalışma izni olmadan çalışmak da yabancıyı izinsiz çalıştırmak da yasaktır ve idari para cezasını gerektirir (Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrası, 23. maddesinin beşinci fıkrası). Kanun’daki taban tutarlar, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bakanlığın idari para cezaları sayfasında ilan edilen 2026 tutarları (yeniden değerleme oranı %25,49; 31.10.2026’da teyit edilmiştir) şöyledir:

Fiillerin tekrarı hâlinde cezalar bir kat artırılarak uygulanır (23. maddenin altıncı fıkrası). Cezayı; Bakanlık iş müfettişleri ile Sosyal Güvenlik Kurumu müfettiş ve denetmenlerinin denetimleri ya da diğer kamu idarelerinin ve kolluğun bildirimleri üzerine Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir (birinci, ikinci ve üçüncü fıkralar). Ceza tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (dördüncü fıkra). Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesinin altıncı fıkrasındaki genel kurala göre idari para cezası ödeme süresi içinde ödenirse %25 indirim yapılır ve ödeme, karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.

Cezanın ötesinde iki sonuç daha vardır. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (23. maddenin sekizinci fıkrası). İşveren veya işveren vekili de izinsiz çalışan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır; bu giderler Göç İdaresi Genel Müdürlüğü bütçesinden karşılanmışsa 6183 sayılı Kanun’a göre işverenden tahsil edilir (dokuzuncu fıkra).

Sınır dışı etme kararını valilik verir; çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı, hakkında sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında sayılmıştır (6458 sayılı Kanun’un 53. maddesinin birinci fıkrası, 54. maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi). Yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir ve başvurusunu kararı veren makama da bildirir; mahkemenin kararı kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (53. maddenin üçüncü fıkrası). Bu yol, aşağıda anlatılan ve yalnız idari para cezasına karşı işleyen on beş günlük sulh ceza yolundan ayrıdır.

İtiraz: 6735 sayılı Kanun idari para cezasına karşı ayrı bir başvuru yolu düzenlemediğinden Kabahatler Kanunu’nun genel hükmü uygulanır. Karara karşı, tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine (Kanun metnindeki adıyla sulh ceza mahkemesine) başvurulabilir; bu süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir (27. maddenin birinci fıkrası).

Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 04.06.2024 tarihli ve 2022/16380 E., 2024/6010 K. sayılı kararı bu yolun işleyişini gösterir. Kayseri Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü, bir şirkete 6735 sayılı Kanun’a muhalefetten idari para cezası vermiş, sulh ceza hâkimliği cezaya karşı başvuruyu reddetmişti. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma ihbarnamesinde, denetim tutanağına ve durum tespit raporuna göre izinsiz yabancının kabahatliye değil başka bir kişiye ait işyerinde çalıştığının belirlendiği ileri sürülmüştü. Daire, ihbarnamedeki hususu yerinde bularak hâkimlik kararını oy birliğiyle kanun yararına bozmuş ve idari para cezasının kaldırılmasına karar vermiştir. Bu olayda cezanın kaldırılması, izinsiz çalışmanın cezalandırılan işverenin işyerinde tespit edilmemiş olmasına dayanmıştır. Başvurunun usulü ve dilekçede dikkat edilecekler idari para cezasına itiraz yazımızda anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet izniyle Türkiye’de çalışılabilir mi?

Hayır. Mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olması ona çalışma hakkı vermez (Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrası). Kısa dönem, aile ya da öğrenci ikamet izniyle bulunan yabancı çalışmak için ayrıca çalışma izni almalıdır. Tersi ise geçerlidir: geçerli çalışma izni ikamet izni yerine geçer.

Uzun dönem ikamet izni olan yabancı çalışma izni almak zorunda mı?

Evet. Uzun dönem ikamet izni de çalışma hakkı vermez: Kanun’un 12. maddesinin birinci fıkrası, mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olmasının ona çalışma hakkı vermediğini belirtir. 6458 sayılı Kanun’un 44. maddesi uzun dönem ikamet izni sahibini Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlandırırken özel kanunlardaki düzenlemeleri saklı tutar; yabancıların çalışması bakımından özel düzenleme 6735 sayılı Kanun’dur. Uzun dönem ikamet izni sahibi, sekiz yıllık kanuni çalışma süresi aranmadan süresiz çalışma iznine başvurabilir (10. maddenin üçüncü fıkrası) ve Bakanlığın istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerinden muaftır. İzinsiz çalışırsa 23. maddedeki idari para cezaları uygulanır.

Süreli çalışma izninden süresiz izne kaç yılda geçilir?

En az sekiz yıl kanuni çalışma izniyle. Bu süreye, kanuni yükümlülükler yerine getirilerek çalışma izniyle çalışılan süreler ile yıllık ücretli izin, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık ve geçici iş göremezlik ödeneği alınan süreler girer; çalışma izni muafiyetiyle geçen süreler girmez. Uzun dönem ikamet izni olan yabancı ise kanuni çalışma süresine bakılmaksızın başvurabilir.

Turkuaz Kart üç yıl sonra kendiliğinden süresiz olur mu?

Hayır. Geçiş süresi kaydı yabancının başvurusu üzerine kaldırılır; başvuru, geçiş süresinin dolmasına yüz seksen gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan yapılmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru reddedilir ve kart geçersiz hâle gelir (Kanun’un 11. maddesinin ikinci fıkrası).

Uzatma başvurusu süresinde yapılmazsa ne olur?

Başvuru reddedilir. Uzatma başvurusu, süre dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan yapılmalıdır; süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir (Kanun’un 7. maddesinin üçüncü fıkrası). Doksan güne kadar çalışmaya devam imkânı yalnız süresinde uzatma başvurusu yapan yabancıya tanındığı için bu durumda doğmaz (Uygulama Yönetmeliği’nin 27. maddesinin beşinci fıkrası). İzin süresi bittikten sonra çalışmak, çalışma izni olmaksızın çalışmaktır: yabancıya ve işverene 23. maddedeki idari para cezaları verilir, yabancı sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Yeniden çalışabilmek için yeni başvuru gerekir. İzin geçersiz hâle gelince ona bağlı ikamet hakkı da sona erer.

Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Bilgi ve belgeler tamsa otuz gün içinde. Süre, başvurunun sistem üzerinden tamamlandığı ya da istenen ek belgelerin yüklendiği tarihten başlar; eksik belge için erteleme, mücbir sebep dışında otuz günü aşamaz (Kanun’un 7. maddesinin yedinci ve sekizinci fıkraları; Uygulama Yönetmeliği’nin 21. maddesinin ikinci fıkrası).

Çalışma izni sahibi Türkiye dışında ne kadar kalabilir?

Süreli izinde aralıksız altı ay, bağımsız ve süresiz izinde aralıksız bir yıl, Turkuaz Kart’ta aralıksız iki yıl. Sağlık sebepleri veya zorunlu kamu hizmeti gibi mücbir sebepler dışında bu süreler aşılırsa izin iptal edilir (Kanun’un 15. maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendi; Turkuaz Kart Yönetmeliği’nin 22. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi).

Türk vatandaşıyla evli yabancı nasıl çalışabilir?

Çalışma izni alarak; evlilik ve aile ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıl Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancıya, iş sözleşmesinin süresini aşmamak üzere üç yıla kadar izin düzenlenebilir (Uygulama Yönetmeliği’nin 36. maddesi). En az üç yıl Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar Bakanlığın istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterlerinden de muaftır. Anlaşmalı evlilik yapıldığının ilgili kurumlarca bildirilmesi bu iznin iptal sebebidir (56. maddenin birinci fıkrasının (k) bendi).