Türkiye'de İkamet İzni Türleri: Hangisi Hangi Kalış Amacına Uygun?

Türkiye’de altı tür ikamet izni vardır: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Hangi iznin alınacağını kalış amacı belirler: turizm, konut sahipliği, iş kurma ya da yatırım için kısa dönem, Türk vatandaşının ya da Türkiye’de izinli bir yabancının eşi ve çocuğu için aile, yükseköğrenim için öğrenci izni alınır; kesintisiz sekiz yıllık izinli kalış ise, diğer kanuni şartlar da sağlanırsa, süresiz uzun dönem ikamet iznine başvuru imkânı verir. Kanuna göre kısa dönem izin her defasında en fazla iki yıl, aile izni en fazla üç yıl için verilebilir; kalış amacı değişen yabancı, Türkiye’den çıkmadan yeni amacına uygun izne başvurabilir.

İkamet İzni Nedir, Kimler Almak Zorundadır?

İkamet izni, yabancının belirli bir amaçla Türkiye’de kalmasına imkân veren izindir. İzin kalış amacına bağlıdır ve her yabancı için ayrı düzenlenir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun (YUKK) 23. maddesi). İzin alma zorunluluğu Kanun’un 19. maddesindedir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 19. maddesi:
“(1) Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.”

Doksan güne kadar vizeyle ya da vizesiz gelen yabancı, vize veya vize muafiyeti süresince ikamet izni almaz. Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi kapsamında olanlar (mavi kart sahipleri), vatansız kişi kimlik belgesi sahipleri, Türkiye’de görevli diplomasi ve konsolosluk memurları ve anlaşmalarla muaf tutulanlar da izinden muaftır (YUKK’nın 20. maddesi). Vatansızlar ve uluslararası koruma statüsü sahipleri dışında, muafiyetle geçen süreler ikamet izni sürelerinin toplamına dahil edilmez (Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (Yönetmelik) 20. maddesinin dördüncü fıkrası).

İkamet izni ile çalışma izni ayrı izinlerdir. Geçerli çalışma izni ve çalışma izni muafiyet teyit belgesi ikamet izni sayılır (YUKK’nın 27. maddesi). Ancak uluslararası koruma başvuru sahiplerine, şartlı mültecilere ve geçici koruma kapsamındaki yabancılara verilen çalışma izinleri ikamet izni yerine geçmez (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıklaması). Çalışma izninin sona ermesi, çalışma iznine bağlı ikamet hakkını sona erdirir; yabancının başka bir nedenle aldığı ve geçerliliği devam eden ayrı bir ikamet izni bundan etkilenmez. Çalışma izni süresini uzatmayan ya da yeni durumuna uygun ikamet izni almayan yabancı, çalışma iznine bağlı ikamet bakımından ihlal yapmış sayılır (Yönetmelik’in 25. maddesinin üçüncü fıkrası). Tersi geçerli değildir: Göç İdaresi Başkanlığının belge listesinde de belirtildiği üzere ikamet izni Türkiye’de çalışma hakkı sağlamaz; özel statü ve muafiyet hükümleri saklı kalmak üzere çalışacak yabancı ayrıca çalışma izni almalıdır.

Süreli ikamet izinlerinde başvuran yabancının pasaportu, istediği izin süresinden altmış gün daha uzun süreli olmalıdır ve izin pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün kısa düzenlenir (YUKK’nın 21. maddesinin ikinci fıkrası ve 23. maddesi). Bu formül süresiz uzun dönem izne olduğu gibi uygulanamaz; uzun dönemde idare geçerli bir pasaport ister. İnsan ticareti mağduru ikamet izninde ise olağan pasaport şartı aranmaz (Yönetmelik’in 45. maddesinin dördüncü fıkrası).

Kalış Amacına Göre Hangi İkamet İzni Alınır?

Kanun’un 30. maddesi altı ikamet izni türü sayar. Aşağıdaki tablo amaçtan izne giden yolu, kanundaki azami süreyle birlikte gösterir. Tablo 31.10.2026 itibarıyla yürürlükteki kanun metnine göre hazırlanmıştır.

Tablodaki süreler kanundaki üst sınırlardır. Yönetmelik’in 27. maddesi kısa dönem ve insani izni her defasında en fazla bir yıl, aile iznini en fazla iki yıl olarak yazmaya devam etmektedir. Bunun nedeni, Yönetmelik’in 17.03.2016’da yayımlanmış olması ve kanundaki iki ve üç yıllık sürelerin bundan sonra, 28.07.2016 tarihli 6735 sayılı Kanunla gelmesidir; insani izindeki “Bakanlıkça belirlenen sürelerle” ibaresi de 06.12.2019 tarihli 7196 sayılı Kanunla eklenmiştir. Göç İdaresi Başkanlığının ikamet izni çeşitleri sayfası kanundaki süreleri esas alır. Hangi sürenin verileceğini idare, yabancının talebini ve gerekçesini göz önünde bulundurarak belirler (Yönetmelik’in 28. maddesinin birinci fıkrası).

Yönetmelik, kanunda sayılan kısa dönem amaçlarının dışında kalan talepleri turizm amaçlı talep olarak değerlendirir (Yönetmelik’in 28. maddesinin onuncu fıkrası).

Kısa Dönem İkamet İzni Kimlere ve Ne Kadar Süreyle Verilir?

Kısa dönem ikamet izni, Kanun’un 31. maddesinde sayılan amaçlardan biriyle Türkiye’de kalacak yabancıya verilen izindir. Süresi aynı maddenin ikinci fıkrasındadır:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 31. maddesi:
“(2) Kısa dönem ikamet izni, birinci fıkranın (j) ve (k) bentleri hariç olmak üzere, her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir.”

İzin için yabancının kalış amacını gösteren bilgi ve belgeleri sunması, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olması, istenirse adli sicil kaydını sunması ve Türkiye’de kalacağı adresi bildirmesi gerekir; Türkiye’ye girişi yasaklananlar ve kabul edilemeyen yolcu sayılanlar izin alamaz (YUKK’nın 32. maddesi). Yönetmelik kural olarak istenen izin süresini kapsayan geçerli sağlık sigortası arar (Yönetmelik’in 22. maddesinin on üçüncü fıkrası). Genel sağlık sigortası kapsamında olanlar, ikili sosyal güvenlik sözleşmesinden yararlananlar, giderleri kamu kurumunca karşılanan tedavi hastaları, ilk kayıttan itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için başvuran öğrenciler ve özel sağlık sigortası yapılamayan hâller bakımından istisnalar vardır (aynı maddenin on üçüncü ila on yedinci fıkraları; Yönetmelik’in 35. maddesinin sekizinci fıkrası). Maddi imkânın tespitinde yabancının beyanı esastır; beyan ikna edici bulunmazsa net asgari ücret kadar aylık gideri karşılayabilecek maddi güç aranır (Yönetmelik’in 22. maddesinin altıncı fıkrası). Turizm amaçlı başvurularda e-İkamet belge listesi ayrıca bireysel başvuruda net asgari ücretin en az bir buçuk katı, aileyle başvuruda her bir aile üyesi için en az asgari ücret düzeyinde ve son üç aya ait düzenli gelir belgesi ister. Bu idari ölçüt yönetmelikteki beyan kuralının yerine geçmez ve diğer kısa dönem amaçlarına ya da aile iznine genellenemez. Başvurudan önce kalınacak adresin ilgili başvuru türüne açık olup olmadığı ve varsa il bazlı kısıtlamalar kontrol edilmelidir.

Şartlardan biri ortadan kalkarsa ya da izin veriliş amacı dışında kullanılırsa izin verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi biten izin uzatılmaz (YUKK’nın 33. maddesi). Yurt dışında kalış bakımından kanun, 6735 sayılı Kanunla değişiklikten sonra sabit bir gün sayısı öngörmez; usul ve esası yönetmeliğe bırakır (YUKK’nın 33. maddesinin ikinci fıkrası). Yönetmelik’in 29. maddesi hâlâ son bir yılda toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalmayı iptal sebebi olarak yazmaktadır. Bu nedenle 120 günlük eşik, kanun hükmü değil, yönetmelikte kalan ve idarenin uyguladığı bir ölçüttür; iptal kendiliğinden değil, idari kararla olur.

a) Turizm ve Diğer Amaçlar

Kanun’un 31. maddesinin birinci fıkrası turizm, bilimsel araştırma, iş kurma, hizmet içi eğitim, değişim programı, tedavi, Türkçe kursu ve kamu kurumları aracılığıyla eğitim gibi amaçları sayar. Tedavi amaçlı izin, kamu sağlığına tehdit olarak nitelendirilen hastalıklardan birini taşımama kaydıyla verilir.

Turizm amaçlı başvurularda yabancının ülkede nerede, ne zaman ve ne süreyle kalacağına ilişkin seyahat planı beyanı değerlendirilir; idare seyahat planını ya da kalış amacını gösteren belge isteyebilir (Yönetmelik’in 28. maddesinin yedinci fıkrası).

b) Konut Sahipliğine Dayalı İzin

Türkiye’de taşınmazı bulunan yabancı kısa dönem izne başvurabilir; ancak taşınmazın konut olması ve bu amaçla kullanılması gerekir. Konut üzerinde paylı ya da elbirliğiyle mülkiyet hakkı bulunan aile üyeleri de bu bentten başvurabilir; malik olmayan aile üyeleri için konut yalnız maddi imkânın tespitine dayanak oluşturabilir (Yönetmelik’in 28. maddesinin üçüncü fıkrası).

Değer şartı kanunda değil, idarenin belge listesindedir. 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanunla 31. maddeye eklenen altıncı fıkraya göre kısa dönem izne esas olacak taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir. Göç İdaresi Başkanlığının güncel belge listesine göre konutun edinim tarihi itibarıyla değeri en az 200.000 ABD doları karşılığı Türk lirası olmalıdır; konut kira ve benzeri gelir getirici amaçlarla kullanılamaz. Miras ya da bağışla edinilen konut için güncel değerleme raporu, uzatma başvurularında tapu devam belgesi istenir.

Bu izin, yatırım yoluyla ikamet ve vatandaşlıktan ayrıdır: konut sahipliğine dayalı izin her defasında en fazla iki yıl için verilir ve istisnai vatandaşlık sağlamaz. TVK’nın 12. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki yol, yatırım amaçlı izin alanlara ve Turkuaz Kart sahiplerine, eş ve çocuklarıyla birlikte açıktır. Taşınmazın alımı ve tapu işlemleri yabancıların Türkiye’de taşınmaz satın alması yazımızın konusudur.

c) Yatırım Yapanlar ve KKTC Vatandaşları

Türkiye’de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancıya, eşine ve kendisinin ya da eşinin ergin olmayan veya bağımlı çocuğuna kısa dönem izin verilebilir (YUKK’nın 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları ise yatırım şartı aranmadan aynı maddenin (k) bendi kapsamında başvurur. İki kategoride de izin her defasında en fazla beş yıllık sürelerle verilebilir (aynı maddenin beşinci fıkrası). Göç İdaresi Başkanlığının belge listesi yatırımcıdan uygunluk belgesi ister; KKTC vatandaşından kimlik belgesi yeterlidir.

Yatırımın kapsamı ve tutarı Cumhurbaşkanınca Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesiyle belirlenir. Danıştay Onuncu Dairesi 05.02.2026 tarihli ve 2024/405 E., 2026/361 K. sayılı kararında bunu şöyle tespit etmiştir: “Yatırımın kapsam ve tutarına ilişkin koşul ve kurallar, Cumhurbaşkanınca, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 20. maddesi ile belirlenmiş”. Daire, yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlığın geri alınmasına karşı açılan bu davayı ilk derece sıfatıyla oy birliğiyle reddetmiştir; karar metninde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık gösterilmiştir; güncel kesinleşme durumu ayrıca teyit edilmemiştir.

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (TVK Yönetmeliği) 20. maddesine göre yatırım türleri şunlardır: en az 500.000 ABD doları sabit sermaye yatırımı; tapu kaydına üç yıl satılmaması şerhi konularak en az 400.000 ABD doları değerinde, kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş veya üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz alımı ya da aynı değerde taşınmazın noterde düzenlenmiş sözleşmeyle satış vaadi (satış vaadinde bedelin peşin yatırılması ve tapu siciline üç yıl süreyle devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün şerh edilmesi şartıyla); en az 50 kişilik istihdam; üç yıl tutma şartıyla en az 500.000 ABD doları tutarında mevduat, devlet borçlanma aracı, gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı veya bireysel emeklilik yatırımı. Taşınmaz, mevduat, borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik seçeneklerinde döviz, işlemden önce Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya, banka da Merkez Bankasına satar (aynı maddenin onuncu fıkrası). Satım sonucu elde edilen Türk lirası, yatırım türüne göre üç yıl süreyle Türk lirası mevduatta, Türk lirası cinsinden Devlet borçlanma araçlarında veya bireysel emeklilik sistemindeki belirlenen fonlarda tutulur. Taşınmaz seçeneğinde ise tapuya üç yıl satılmama şerhi konur. Bu yolla ikamet izni alan yabancı, Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun (TVK) 12. maddesine göre Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ayrıntı yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı yazımızdadır.

ç) Türkiye’de Mezun Olanlar ve Türkçe Kursu

Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayan yabancıya, mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde başvurması hâlinde bir defaya mahsus en fazla bir yıllık kısa dönem izin verilebilir (YUKK’nın 31. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi ve dördüncü fıkrası). Bu başvuru Türkiye içinden valiliğe yapılabilir (YUKK’nın 22. maddesi). Altı aylık süre, bu özel kısa dönem iznine başvuru penceresidir; tek başına altı aylık yasal kalış hakkı vermez. Mevcut öğrenci izninin sona ermesi ayrı bir konudur: Yönetmelik’in 37. maddesine göre mezun olan öğrencinin izni mezuniyet tarihi itibarıyla kesilir ve gerekçenin sona ermesine bağlı on günlük geçiş başvurusu süresi bu tarihten başlar (Yönetmelik’in 26. maddesinin birinci fıkrası). Kartın üzerindeki bitiş tarihine güvenmek yerine mezuniyet tarihini esas almak güvenli yoldur. Hak kaybı yaşanmaması için yeni izin başvurusunun mezuniyetten sonraki on gün içinde yapılması ihtiyatlıdır.

Türkçe öğrenme kursu amacıyla verilen izin, Millî Eğitim Bakanlığından izinli bir kursa kayıt yaptıran yabancıya en fazla iki defa verilebilir; kurs bir yıldan kısaysa izin süresi kurs süresini geçemez (YUKK’nın 31. maddesinin üçüncü fıkrası, Yönetmelik’in 28. maddesinin on üçüncü fıkrası).

Aile İkamet İzni Kimlere Verilir?

Aile ikamet izni, Türkiye’de yaşayan bir kişinin (destekleyicinin) yabancı eşine ve çocuklarına, onun yanında kalmaları için verilen izindir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 34. maddesi:
“(1) Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamında olanların veya ikamet izinlerinden birine sahip olan yabancılar ile mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin; a) Yabancı eşine, b) Kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna, c) Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir. Ancak, aile ikamet izninin süresi hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz.”

Maddedeki “iki yılı” ibaresi 6735 sayılı Kanunla “üç yılı” olarak değiştirilmiştir; Yönetmelik’in 27. maddesi ise hâlâ iki yıl demektedir.

Destekleyicide şu şartlar aranır (YUKK’nın 35. maddesi):

• toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir;
• ailenin nüfusuna uygun barınma ve bütün aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası;
• başvuru tarihi itibarıyla beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak;
• Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalmak ve adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak.

Bir yıllık ikamet şartı Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar, çalışma izni ya da bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni bulunanlar ve mavi kart sahipleri için aranmaz. İzin isteyen eşlerin her birinin on sekiz yaşını doldurmuş olması ve evliliğin aile ikamet izni almak amacıyla yapılmamış olması gerekir. Makul şüphe varsa valilik evliliğin sırf izin için yapılıp yapılmadığını araştırır; anlaşmalı evlilikle alınıp iptal edilen izinler ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (YUKK’nın 37. maddesi).

Birden fazla eşle evlilikte yalnız bir eşe aile izni verilir; diğer eşlerden olan çocuklara da izin verilebilir. Yurt dışında ortak velayeti bulunan ebeveynin muvafakati aranır. Aile izni, on sekiz yaşına kadar öğrenci izni almadan ilk ve orta öğretimde eğitim hakkı sağlar (YUKK’nın 34. maddesi). Yönetmelik’in 33. maddesi son bir yılda toplam yüz seksen günden fazla yurt dışında kalmayı aile izninin iptal sebebi olarak yazmaktadır; kanun ise bu konuda sabit bir gün sayısı öngörmez ve usulü yönetmeliğe bırakır (YUKK’nın 36. maddesinin ikinci fıkrası). İptal, idari kararla yapılır.

Türk vatandaşıyla evlilik, aile ikamet izninin en yaygın dayanağıdır; aynı evliliğe dayanan vatandaşlık başvurusu ise evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı yazımızda anlatılmıştır.

Öğrenci İkamet İzni Kimlere Verilir?

Öğrenci ikamet izni, Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancıya verilir. Bakımı ve masrafları üstlenilen ilk ve orta öğretim öğrencisine de veli ya da yasal temsilcinin muvafakatiyle, öğrenimi süresince birer yıllık sürelerle izin verilebilir (YUKK’nın 38. maddesi). Yükseköğrenimde izin, öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilir; normal sürede mezun olamayan öğrencinin izni azami öğrenim süresini aşmamak üzere birer yıl uzatılır (Yönetmelik’in 37. maddesi).

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 38. maddesi:
“(3) Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına, ikamet izni alma konusunda hiçbir hak sağlamaz.”

Öğrenci yalnız eşi ve çocuklarının aile izni başvurularında destekleyici olabilir (Yönetmelik’in 35. maddesinin altıncı fıkrası). Ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencilerinde çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (YUKK’nın 41. maddesi). Özel öğrencilik, açık öğretim veya uzaktan eğitim gerekçesiyle öğrenci izni verilmez (Yönetmelik’in 35. maddesi).

Öğrenci izniyle geçen sürenin yalnız yarısı uzun dönem izne sayılır. Vatandaşlıkta öğrenim amaçlı izin tek başına geçerli ikamet sayılmaz; ancak yabancı sonradan geçerli sayılan bir ikamet nedenine bağlanırsa önceki öğrenim süreleri de hesaba katılabilir; turistik ikamet bu imkânın dışındadır (TVK Yönetmeliği’nin 71. maddesinin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri; aşağıda ayrı başlıkta).

Uzun Dönem İkamet İzni Nedir, Şartları Nelerdir?

Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancıya, Bakanlığın onayıyla valilikçe verilen süresiz izindir (YUKK’nın 42. maddesi). Şartlar Kanun’un 43. maddesindedir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 43. maddesi:
“(1) Uzun dönem ikamet iznine geçişte aşağıdaki şartlar aranır: a) Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak b) Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak c) Kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak ç) Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak”

Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olduğu için izin verilmesi uygun görülen yabancıda kamu düzeni şartı dışındaki şartlar aranmaz (aynı maddenin ikinci fıkrası). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar uzun dönem izne geçemez (YUKK’nın 42. maddesinin ikinci fıkrası).

Uzun dönem izin sahibi askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali dışında, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (YUKK’nın 44. maddesi). İzin, kamu düzeni ya da kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit oluşturulması ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında kalınması hâlinde iptal edilir (YUKK’nın 45. maddesi). Yurt dışında kalış nedeniyle iptal edilen izin için yeniden başvurulabilir; bu başvuruda kesintisiz sekiz yıl şartı yeniden aranmaz ve başvuru en geç bir ay içinde sonuçlandırılır (Yönetmelik’in 43. maddesi).

İnsani ve İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni

a) İnsani İkamet İzni

İnsani ikamet izni, diğer izinlerin şartlarını taşımayan yabancının Türkiye’de kalmasını zorunlu ya da gerekli kılan istisnai durumlar için verilir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 46. maddesi:
“(1) Aşağıda belirtilen hâllerde, diğer ikamet izinlerinin verilmesindeki şartlar aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olmak kaydıyla ve Genel Müdürlüğün onayı alınarak valiliklerce insani ikamet izni verilebilir ve bu izinler uzatılabilir: a) Çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda b) Haklarında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı alındığı hâlde, yabancıların Türkiye’den çıkışları yaptırılamadığında ya da Türkiye’den ayrılmaları makul veya mümkün görülmediğinde … f) Olağanüstü durumlarda”

Atlanan bentler sınır dışı işlemlerine karşı yargı yoluna gidenler gibi hâlleri sayar. Kanunda “Genel Müdürlük” olarak geçen kurum bugün Göç İdaresi Başkanlığıdır. Yönetmelik’in 27. maddesi insani izni hâlâ her defasında en fazla bir yıllık izin olarak tanımlar; kanundaki “en fazla birer yıllık” ibaresi ise 7196 sayılı Kanunla “Bakanlıkça belirlenen sürelerle” biçiminde değiştirilmiştir.

İnsani izin alan yabancı, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırmak zorundadır (YUKK’nın 46. maddesinin ikinci fıkrası). İznin şartları ortadan kalkarsa izin Bakanlık onayıyla iptal edilir ve uzatılmaz (YUKK’nın 47. maddesi). İnsani izin sahibi, izin süresi içinde uzun dönem dışındaki diğer izinlerden şartlarını taşıdığına başvurabilir; insani izinle geçen süreler ise ikamet izni sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (Yönetmelik’in 44. maddesi).

b) İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni

İnsan ticareti mağduru olduğu ya da olabileceği yönünde kuvvetli şüphe duyulan yabancıya, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmesi ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacağına karar verebilmesi için valilikçe otuz gün süreli ikamet izni verilir; diğer izinlerin şartları aranmaz (YUKK’nın 48. maddesi). İzin, mağdurun güvenliği, sağlığı ya da özel durumu nedeniyle her defasında en fazla altı ay olmak üzere, toplam süre üç yılı geçmeyecek şekilde uzatılabilir (YUKK’nın 49. maddesi; Yönetmelik’in 45. maddesinin beşinci fıkrası). Mağdur olduğu değerlendirilen yabancının kendi girişimiyle suçun failleriyle yeniden bağ kurduğu belirlenirse izin iptal edilir; ancak bu davranış zorlama, korkutma, şiddet veya tehdit gibi nedenlerle iradesi dışında gerçekleşmişse izin iptal edilmez (Yönetmelik’in 46. maddesinin ikinci fıkrası). Bu izin için başvuru Türkiye içinden valiliğe yapılabilir.

Başvuru ve Uzatma Nasıl Yapılır?

a) Başvuru Nereye ve Kim Tarafından Yapılır?

Kanunda kural, başvurunun yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılmasıdır (YUKK’nın 21. maddesi). Başvuru istisnai olarak şu hâllerde Türkiye içinden valiliğe de yapılabilir (YUKK’nın 22. maddesi):

• adli ya da idari makamların kararı veya talebi ile yabancının Türkiye’den ayrılmasının makul veya mümkün olmadığı durumlar;
• uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru izinleri;
• aile izninden kısa dönem izne geçiş ve Türkiye’de doğan çocuk için yapılan başvuru;
• geçerli iznin gerekçesi sona eren ya da değişen yabancının yeni kalış amacına uygun izin başvurusu;
• Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanların kısa dönem izne geçişi.

Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıların başvuruları uygulamada e-ikamet sistemi üzerinden alınan randevuyla il göç idaresi müdürlüklerine yapılmaktadır; Göç İdaresi Başkanlığı randevunun ücretsiz olduğunu duyurmaktadır. Yönetmelik de Türkiye içinden yapılabilecek başvuruların valiliğe yapılacağını ve başvuruların elektronik ortamda alınabileceğini öngörür (Yönetmelik’in 19. maddesi).

Başvurunun yabancı tarafından bizzat yapılması esastır; yasal temsilci ya da vekâletnameye haiz avukat aracılığıyla da yapılabilir (Yönetmelik’in 21. maddesinin dördüncü fıkrası). Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (YUKK’nın 21. maddesi); süre, bilgi ve belgelerin tam olarak teslim edildiği tarihten başlar. Eksik belge yabancıya bildirilir ve bildirimden itibaren otuz gün içinde tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır (Yönetmelik’in 22. maddesi). Konsolosluktan izin alarak gelen yabancı girişten, izni Türkiye içinden alan yabancı belgenin teslim tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmalıdır (Yönetmelik’in 22. maddesinin on ikinci fıkrası).

Harç ve kart bedeli izin türüne ve süresine göre değişir; tutarlar bu yazının konusu değildir ve başvurudan önce Göç İdaresi Başkanlığının güncel duyurusundan kontrol edilmelidir.

b) Uzatma Ne Zaman İstenir?

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 24. maddesi:
“(2) Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce valiliklere yapılır. İkamet iznini uzatma başvurusunda bulunanlara, harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu yabancılar, ikamet izni süreleri sona ermiş olsa dahi haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir. (3) Uzatılan ikamet izinleri, yasal izin sürelerinin bitim tarihinden itibaren başlatılır.”

Uzatma başvurusu en erken iznin bitmesine altmış gün kala yapılabilir ve en geç izin süresi dolmadan yapılmalıdır. Başvuranlara verilen ikamet izni müracaat belgesi, başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlar (Yönetmelik’in 21. maddesinin dokuzuncu fıkrası).

c) Süre Aşılırsa ya da Yurt Dışında Uzun Kalınırsa Ne Olur?

Yönetmelik, ikamet izni, vize ya da vize muafiyeti süresini on güne kadar aşmış olanların başvurularının da alınacağını öngörür (Yönetmelik’in 21. maddesinin ikinci fıkrası). Bu, başvurunun kabul edilmesine imkân veren bir kolaylıktır; süre aşımını hukuka uygun hâle getirmez. İkamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal eden yabancı hakkında da, vize ya da vize muafiyeti süresini on günden fazla aşan yabancı hakkında da sınır dışı etme kararı alınır; bunlar iki ayrı sebeptir (YUKK’nın 54. maddesi). YUKK’nın 4. maddesindeki geri gönderme yasağı ile 55. maddesindeki sınır dışı etme yasağı saklıdır. Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıya giriş yasağı konur; yasağın süresi kural olarak en fazla beş yıldır (YUKK’nın 9. maddesi).

Süreyi on günden fazla aşan yabancı, hakkında sınır dışı kararı alınmadan önce çıkış için valiliğe başvurur ve ihlalden doğan harç ve cezaları öderse, 7196 sayılı Kanunla değişen YUKK’nın 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca giriş yasağı kararı alınmayabilir; kanunda bir yıllık bir üst sınır yoktur, Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerinin aşılmaması gerekir. Yönetmelik’in 8. maddesinin ikinci fıkrası hâlâ bir yıllık üst sınırdan söz etmektedir; bu hüküm kanunla uyumlu değildir. Sınır dışı kararı alınmadan sınır kapısına kendiliğinden gelip harç ve cezaları ödeyen yabancı hakkında ise vize veya ikamet ihlali gerekçesiyle giriş yasağı alınmayabilir (aynı fıkranın (c) bendi).

İzin, yurt dışında geçen süre nedeniyle de idari kararla iptal edilebilir. Yönetmelik’in 21. maddesinin on birinci fıkrası zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık gibi nedenler dışında son bir yılda toplam yüz yirmi günden fazla yurt dışında kalmayı kısa dönem izni, yüz seksen günden fazla kalmayı aile iznini, kesintisiz bir yıldan fazla kalmayı uzun dönem iznini iptal sebebi olarak yazmaktadır. Kanun bu süreleri sabit olarak saymaz; kısa dönem ve aile izninde usul ve esası yönetmeliğe bırakır (YUKK’nın 33. ve 36. maddelerinin ikinci fıkraları), uzun dönemde ise kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalmayı doğrudan iptal sebebi yapar (YUKK’nın 45. maddesi). İznin bu nedenle iptal edilmesi ile uzun dönem başvurusunda ikametin kesintiye uğraması ayrı değerlendirilir; kesinti, Yönetmelik’in 40. maddesindeki dilim hesabına göre belirlenir. Bu nedenlerle izni iptal edilen yabancı yeniden başvurabilir ve yeni bir gerekçe sunması istenmez; Türkiye’deyse iptal kararının tebliğinden itibaren on gün içinde başvurabilir, bu durumda harç bir kat fazlasıyla alınır (Yönetmelik’in 21. maddesinin on birinci ve on ikinci fıkraları). Başka nedenlerle başvurusu reddedilen ya da izni iptal edilen yabancı altı ay içinde yeniden başvurursa yeni bir gerekçe sunması istenir (aynı maddenin onuncu fıkrası).

Bir İkamet İzninden Diğerine Nasıl Geçilir?

Kalış amacı değişen yabancı Türkiye’den ayrılmak zorunda değildir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 29. maddesi:
“(1) Yabancılar, ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesi veya farklı bir gerekçenin ortaya çıkması hâlinde, yeni kalış amacına uygun ikamet izni talebinde bulunabilir.”

Bu başvuru Türkiye içinden valiliğe yapılabilir (YUKK’nın 22. maddesi). Yönetmeliğe göre, iznin gerekçesi sona erdikten sonra Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancı, gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren on gün içinde yeni kalış amacına uygun izin için valiliğe başvurur; mevcut izin, gerekçenin ortadan kalktığı tarih itibarıyla sona erdirilir (Yönetmelik’in 26. maddesi). Mevcut gerekçeye ek olarak yeni bir gerekçe doğmuşsa yabancı mevcut izniyle kalmaya devam edebilir ya da altmış günlük uzatma dönemini beklemeden yeni izin isteyebilir.

Destekleyicinin ölümü hâlinde Yönetmeliğe göre aile izni süresi sonuna kadar kullandırılır (Yönetmelik’in 30. maddesinin dokuzuncu fıkrası). Aile izni sahibinde öğrenci izni şartları doğarsa aile izni devam eder ve yabancı öğrenci izninin haklarından da yararlanır; çalışma izni sahibi için de aynı kural geçerlidir (Yönetmelik’in 26. maddesi).

İkamet Süresi Uzun Döneme ve Vatandaşlığa Nasıl Sayılır?

Sekiz yıllık uzun dönem süresinde öğrenci izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır; insani izinle geçen süre sayılmaz. Genel yoldan vatandaşlık için ise başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet gerekir (TVK’nın 11. maddesi) ve TVK Yönetmeliği bazı amaçlarla alınan izinleri geçerli ikamet saymaz.

Uzun dönem için kural Kanun’un 28. maddesindedir:

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 28. maddesi:
“(1) Bu Kanun hükümlerinin uygulanmasında; zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç, bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan Türkiye dışında kalışlar ikamette kesinti sayılır. İkamet süresinde kesintisi olanların ikamet izni başvurularında veya başka bir ikamet iznine geçişlerinde, önceki izin süreleri hesaba katılmaz. (2) Kesintisiz ikamet izin sürelerinin hesaplanmasında, öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin ise tamamı sayılır.”

Yönetmelik’in 40. maddesine göre sekiz yıl içinde bir seferde ya da peş peşe altı aydan fazla yurt dışında ya da ikametsiz geçiren yabancının talebi doğrudan olumsuz sonuçlandırılır; sınır dışı edilenin önceki izin süreleri sayılmaz. Çalışma izni süreleri toplam süreye dahil edilir; öğrenciyken çalışma izni alınmışsa aynı döneme ait öğrenci izni ayrıca sayılmaz (Yönetmelik’in 25 ve 38. maddeleri). Çalışma izni muafiyetiyle geçirilen süreler ise 6735 sayılı Kanun’un 13. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca kanuni çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz. Yönetmelik’in 25. maddesinin dördüncü fıkrası muafiyet sürelerini de toplama dahil etmektedir; ancak sonraki tarihli kanun hükmü üstün olduğundan, muafiyet süreleri genel olarak sayılmaz.

Vatandaşlık süresinde ölçü farklıdır. TVK Yönetmeliği’nin 71. maddesine göre “Yasal ikamet izni olmaksızın veya yasal olmakla birlikte Türkiye’de yerleşme niyetini göstermeyen; sığınma veya iltica başvuru sahibi, sığınmacı, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğuna refakat, tedavi gibi amaçlarla alınan ikamet tezkeresiyle” Türkiye’de ikamet edilmesi vatandaşlığın kazanılmasında geçerli ikamet kabul edilmez. Ancak aynı maddenin (d) bendi, öğrenim, tedavi, turistik gibi amaçlarla alınan izinle Türkiye’de bulunan kişinin sonradan geçerli sayılan bir nedenle ikamete bağlanması hâlinde önceki ikamet sürelerinin de hesaba katılacağını düzenler; turistik ikamet bu hükmün dışındadır. Bu nedenle öğrenim ve tedavi süreleri kategorik olarak dışlanamaz. Liste “gibi” sözcüğüyle açık bırakıldığı için konut, iş kurma ya da yatırım amaçlı kısa dönem izinle geçen sürenin sayılıp sayılmayacağı, yabancının yerleşme niyetini gösterip göstermediğine göre değerlendirilir.

Yurt dışında geçirilebilecek süre bakımından uygulanacak kanuni sınır on iki aydır: TVK’nın 15. maddesi, aranan ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunulabileceğini öngörür. TVK Yönetmeliği’nin 71. maddesi ise bu sınırı hâlâ toplam altı ay olarak yazar ve altı aydan fazla yurt dışında geçirilmesini ikamet süresini kesen bir durum sayar. Yönetmelik hükmü kanunla uyumlu değildir; kanuni sınırı altı aya indirmez. Bununla birlikte idarenin yönetmelikteki altı aylık ölçütü uygulayabileceği göz önünde tutulmalı ve bu uyumsuzluk somut dosyada değerlendirilmelidir.

Evlilik yoluyla vatandaşlıkta ise Türkiye’de ikamet süresi şartı yoktur; Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir (TVK’nın 16. maddesi). Yatırım amaçlı kısa dönem izin alan yabancı ve Turkuaz Kart sahibi için de istisnai vatandaşlık yolu ayrıdır (TVK’nın 12. maddesi).

İkamet İzni Reddedilir ya da İptal Edilirse Ne Yapılır?

Türkiye içinden yapılan talebin reddi, iznin uzatılmaması ve iptali kararını valilik verir ve tebliğ eder; bu işlemlerde yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur (YUKK’nın 25. maddesi). Bu hususlar varsa kararın icrası ertelenebilir; bu durumda yabancıya Türkiye’de bir ay kalma hakkı sağlayan, birer aylık sürelerle uzatılabilen bir belge verilir (Yönetmelik’in 22. maddesinin on sekizinci fıkrası). Karar yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı da yazılır.

Uzatma ya da ilk talep reddedilen yabancıya Türkiye’de yalnız on güne kadar kalma imkânı tanıyan, harçtan muaf bir belge verilir (Yönetmelik’in 22. maddesinin on birinci fıkrası); uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye’den çıkmayan yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Bu on gün bir itiraz süresi değildir, yalnız ülkede kalma süresidir. İkamet izni iptal edilen yabancı ise ayrı bir sınır dışı sebebidir: onun hakkında on gün beklenmeden sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK’nın 54. maddesi); Yönetmelikteki on günlük belge de yalnız uzatmama ve ret için öngörülmüştür, iptali kapsamaz. YUKK’nın 4. maddesindeki geri gönderme yasağı ile 55. maddesindeki sınır dışı etme yasağı burada da saklıdır. Yurt dışında kalış nedeniyle izni iptal edilen ve Türkiye’de bulunan yabancı ise iptal kararının tebliğinden itibaren on gün içinde yeniden başvurabilir (Yönetmelik’in 21. maddesinin on ikinci fıkrası).

Karara karşı yol idari yargıdır. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ikamet izni kararları için ayrı bir dava süresi öngörmediğinden, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 7. maddesi uyarınca dava, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dava, işlemi yapan valiliğe karşı ve o valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK’un 32. maddesi). Danıştay Onuncu Dairesi, 03.02.2025 tarihli ve 2024/6796 E., 2025/371 K. sayılı kararında kısa dönem iznin iptaline ve başvurunun reddine ilişkin işlemi İstanbul il göç idaresi müdürlüğü tesis ettiği için, işlemi tesis eden İstanbul Valiliğinin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna oy birliğiyle karar vermiştir. Uzun dönem izinde de karar, Bakanlık onayıyla birlikte valilikçe verilir. Yurt dışından konsolosluğa yapılan başvuruyu ise Göç İdaresi Başkanlığı sonuçlandırır (YUKK’nın 21. maddesi); bu rette dava valiliğe değil Göç İdaresi Başkanlığına karşı, İYUK’un 32. maddesi uyarınca Ankara’daki idare mahkemesinde, tebliğden itibaren altmış gün içinde açılır. Konsolosluk retine özgü bir karar bulunamamıştır; Danıştay Onuncu Dairesi, Göç İdaresi Başkanlığına yapılan tahdit kodunun kaldırılması istemli bir başvurunun zımnen reddine karşı Başkanlığa karşı açılan davada, işlemi tesis eden Başkanlığın bulunduğu yer olan Ankara İdare Mahkemesini yetkili bulmuştur (30.10.2023 tarihli ve 2023/5351 E., 2023/6093 K. sayılı karar).

Dava açmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması, üst makamdan; üst makam yoksa işlemi yapan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir (İYUK’un 11. maddesi). Bu başvuru zorunlu değildir; süresi içinde yapılırsa işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ret hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır; yani yeni baştan altmış gün başlamaz, kalan süre işler (aynı maddenin üçüncü fıkrası). Her yeniden değerlendirme dilekçesinin süreyi durduracağı varsayılamaz; başvurunun bu nitelikte ve süresi içinde olması gerekir.

Başvuruya hiç cevap verilmemesi de davaya konu olabilir: Danıştay Onuncu Dairesi, 10.09.2024 tarihli ve 2024/4431 E., 2024/2812 K. sayılı kararında insani ikamet izni başvurusunun zımnen reddine karşı Aksaray Valiliğine karşı açılan davada yetkili mahkemeyi aynı kurala göre belirlemiştir. Cevapsız kalan başvuruda İYUK’un 10. maddesi uygulanır: otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava, otuz günün bitiminden itibaren dava açma süresi içinde açılır. YUKK’daki doksan günlük sonuçlandırma süresinin bu otuz günlük süreyi kendiliğinden erteleyip ertelemediği tartışmalıdır; bu nedenle aşağıdaki hesap kesin bir kural değil, ihtiyatlı bir yorumdur: başvurudan itibaren otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve altmış günlük dava süresi otuz günün bittiği tarihten itibaren işler. Dava açılmamışsa, idarenin sonradan verdiği cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık şartları birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK’un 27. maddesi). İzin iptalinin ardından verilen sınır dışı etme kararı ise ayrı bir işlemdir: bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur ve dava açma süresi içinde ya da yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası saklı kalmak üzere sınır dışı edilmez (YUKK’nın 53. maddesi); YUKK’nın 4. maddesindeki geri gönderme yasağı ile 55. maddesindeki sınır dışı etme yasağı saklıdır. Ayrıntı sınır dışı etme kararına itiraz yazımızdadır. Kısa dönem iznin reddi ya da iptaline karşı 30.11.2024’ten sonra açılan davalarda dosya, savunmanın verilmesi ya da savunma süresinin geçmesiyle tekemmül eder ve duruşma yapılması mahkemenin takdirindedir (YUKK’nın 31. maddesinin yedinci fıkrası ve geçici 3. maddesi).

İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK’un 45. maddesi). Bölge idare mahkemesinin bu davalardaki kararı kesindir. Danıştay Onuncu Dairesi, turizm amaçlı kısa dönem izin başvurusunun reddine ilişkin davada 16.09.2025 tarihli ve 2025/2942 E., 2025/3858 K. sayılı kararıyla temyiz istemini şu gerekçeyle oy birliğiyle reddetmiştir: “bakılan dava 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde sayılan davalar arasında yer almadığından İstanbul Bölge İdare Mahkemesince istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen kararın temyizen incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır”. Sınır dışı kararı ile ikamet izninin iptalinin birlikte dava edildiği bir dosyada da Daire aynı sonuca varmıştır (20.02.2024 tarihli ve 2024/441 E., 2024/257 K. sayılı karar). Bu kararlar 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanundan önce verilmiştir. Bu Kanunla İYUK’un 46. maddesine eklenen ikinci fıkra, ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar veren bölge idare mahkemesi kararlarına temyiz yolu açmış, ancak 6458 sayılı Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davaları açıkça bu yolun dışında tutmuştur.

Anayasa Mahkemesi, 24.10.2024 tarihli ve 2020/21147 başvuru numaralı kararında 1994’ten beri ailesiyle Türkiye’de yaşayan yabancının ikamet izninin uzatılmamasını aile hayatına saygı hakkına müdahale saymış ve şu ilkeyi koymuştur: “ikamet izni talep ettiği ülke ile fiili, gerçek bir yakınlığa dayalı ailesel bağını ortaya koyan bireye kamusal makamların ikamet izni verilmemesi yönündeki takdirine karşı etkili bir karşı çıkma imkânı tanınması gerekir”. Somut olayda ise sınır dışı kararı bulunmadığı, kızının yetişkin olduğu ve kamu düzeni ile aile hayatı arasında dengeleme yapıldığı gerekçesiyle hakkın ihlal edilmediğine oy birliğiyle karar vermiştir. Bu tek bir karardır; aile bağlarının tartılması gerektiğini gösterir, ancak tartma yapılmışsa ve kamu düzeni gerekçesi varsa ret ayakta kalabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Turist olarak gelen yabancı Türkiye’de ikamet izni alabilir mi? Uygulamada evet. Kanunda kural konsolosluğa başvurmaktır; ancak Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıların başvuruları uygulamada e-ikamet üzerinden alınan randevuyla il göç idaresi müdürlüğüne yapılmaktadır. Başvuru vize ya da vize muafiyeti süresi dolmadan yapılmalıdır. Turizm amaçlı izin YUKK’nın 22. maddesindeki Türkiye içi başvuru hâlleri arasında sayılmaz; başvurunun alınması iznin verileceği anlamına gelmez ve kalış amacı belgelenmezse başvuru reddedilebilir.

İkamet izni çalışma hakkı verir mi? Hayır. Özel statü ve muafiyet hükümleri saklı kalmak üzere çalışmak için ayrıca çalışma izni alınmalıdır. Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır; sona erdiğinde çalışma iznine bağlı ikamet hakkı sona erer, başka bir nedenle alınmış geçerli ikamet izni ise devam eder.

Kısa dönem ikamet izni bir yıl mı, iki yıl mı verilir? Kanuna göre her defasında en fazla iki yıl verilebilir; yatırım yapanlarda ve KKTC vatandaşlarında süre beş yıla kadardır. Yönetmelik hâlâ bir yıl demektedir; sürenin ne kadar olacağını idare talebe ve gerekçeye göre belirler.

Türkiye’de ev almak tek başına ikamet izni sağlar mı? Hayır. Konutun konut olarak kullanılması, kiraya verilmemesi ve Göç İdaresi Başkanlığının belge listesindeki değer şartını (edinim tarihi itibarıyla en az 200.000 ABD doları) karşılaması gerekir; sağlık sigortası, barınma ve adres gibi kısa dönem şartları da aranır. Taşınmaz edinmeden veya kira sözleşmesi yapmadan önce adresin ilgili başvuru türüne açık olup olmadığı ve varsa il bazlı kısıtlamalar kontrol edilmelidir.

Öğrenci olarak geçen yıllar uzun döneme ve vatandaşlığa sayılır mı? Uzun döneme yarısı sayılır. Vatandaşlıkta öğrenim amaçlı izin tek başına geçerli ikamet sayılmaz; ancak yabancı sonradan geçerli sayılan bir ikamet nedenine bağlanırsa önceki öğrenim süreleri de hesaba katılabilir; turistik ikamet bu imkânın dışındadır.

Türk vatandaşıyla evli yabancı boşanırsa ikamet izni ne olur? Aile izni dayanağını kaybeder. En az üç yıl aile izniyle kalmış yabancıya kısa dönem izin verilebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıl aranmaz. Gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren on gün içinde yeni izne başvurulmalıdır.

Uzatma başvurusu izin süresi dolduktan sonra yapılabilir mi? Hayır, uzatma başvurusu izin süresi dolmadan yapılmalıdır. Yönetmelikteki on günlük tolerans başvurunun alınmasına imkân verir, ama on günü aşan ihlal sınır dışı etme kararı sebebidir.

İkamet izni reddedilirse kaç gün içinde dava açılır? Yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde dava açılır; konsolosluk yoluyla yapılan başvurunun reddinde dava Göç İdaresi Başkanlığına karşı Ankara’da açılır. Hakkında sınır dışı etme kararı da verilmişse o karara karşı süre yedi gündür.