Anlaşmalı Boşanmada Velayet ve Ortak Velayet Nasıl Belirlenir? 2026

Anlaşmalı boşanmada çocuğun velayetini eşler protokolde belirler; ancak bu düzenleme hakim onu çocuğun yararına uygun bulursa hükme geçer. Hakim uygun bulmazsa değişiklik önerir, eşler öneriyi kabul etmezse dava çekişmeli boşanma olarak sürer. Ortak velayet kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa da Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla mümkündür; ancak eşler çocuğun kimin yanında kalacağı gibi konularda uzlaşamıyor ve aralarındaki çekişme sürüyorsa çocuğun üstün yararına uygun bulunmayabilir. Kesinleşen velayet düzenlemesi de yeni olgular ve çocuğun menfaati gerektirdiğinde değiştirilebilir.

Anlaşmalı Boşanmada Velayeti Kim Belirler?

Velayeti eşlerin anlaşması belirler, ama anlaşma hakimin onayıyla hüküm kazanır. Velayet, ana ve babanın ergin olmayan çocuk üzerindeki hak ve yükümlülükleridir; çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini gözeterek karar almak ve uygulamak da bunun içindedir (TMK’nın 339. maddesi). Kurum Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 335 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir:

Türk Medeni Kanunu’nun 335. maddesi:
“Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.
Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velâyeti altında kalırlar.”

Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK’nın 11. maddesi). On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (TMK’nın 12. maddesi). Çocuk bu yollardan biriyle ergin olunca velayet sona erer.

Evlilik sürerken velayeti ana ve baba birlikte kullanır; boşanmada ise velayetin kime ait olacağını mahkemenin kararı belirler:

Türk Medeni Kanunu’nun 336. maddesi:
“Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar.
Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir.
Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.”

Anlaşmalı boşanma, TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu fıkra, çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi eşlerin serbest iradesine bırakmaz, hakimin onayına bağlar:

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kanundaki "çocukların durumu" ifadesini “ortak çocukların velayetinin kime verileceği, velayet verilmeyen eş ile çocuklar arasında kurulacak kişisel ilişki ve çocuklar için ödenecek iştirak nafakası ile ilgili düzenlemelerdir” diye açıklamış; bu düzenlemeler için “hâkim tarafından onaylanmayan bu anlaşmalar hukuki sonuçlarını doğurmayacağı gibi, tarafların da kendilerine önerilen değişikliği kabul etmesi hâlinde anlaşma geçerli olacak ve boşanma kararı verilebilecektir” demiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 18.04.2019 tarihli ve 2017/2650 E., 2019/485 K. sayılı kararı, oy çokluğuyla). Boşanmanın fer'i sonuçlarına ilişkin anlaşmaların hakim onaylamadıkça geçerli olmayacağı TMK’nın 184. maddesinin beşinci bendinde de yazılıdır. Anlaşmalı boşanmanın diğer şartları ve duruşma süreci anlaşmalı boşanma protokolü ve anlaşmalı boşanma davası yazılarımızda anlatılmıştır.

Protokoldeki Velayet Maddesinde Neler Yer Almalı?

Protokol çocuklar bakımından üç konuyu birlikte düzenlemelidir: velayet, velayet verilmeyen eşle kişisel ilişki ve iştirak nafakası. Mahkeme boşanmaya karar verirken bunların hepsini hükme bağlar:

Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesi:
“Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.
Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.
Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.
Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”

İkinci fıkradaki ihtar 2021’de 7343 sayılı Kanunla eklenmiştir; bu yüzden eski kararların "182/2" diye andığı giderlere katılma yükümlülüğü bugün maddenin üçüncü fıkrasındadır. Son fıkra, gelecek yıllarda ödenecek miktarın önceden karara bağlanmasına imkan verir; protokoldeki yıllık artış ölçütünün dayanağı bu fıkradır.

Kişisel ilişki protokolde düzenlenmeyip hakimin takdirine bırakılırsa hakim de bunu kendiliğinden belirleyemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi böyle bir dosyada hakimin kişisel ilişki için taraflara öneride bulunması, öneri kabul edilmezse davayı çekişmeli boşanma olarak sürdürmesi gerektiğini belirtmiş ve “Yasal koşullar oluşmadan, Türk Medeni Kanununun 166/3. maddesi uyarınca anlaşmalı boşanmaya karar verilmesi usul ve yasaya aykırı” olduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.10.2016 tarihli ve 2016/20791 E., 2016/13418 K. sayılı kararı; aynı yönde 19.09.2016 tarihli ve 2016/17132 E., 2016/12983 K. sayılı karar).

Hakimin onayladığı düzenleme hükme aynen geçirilir; Hukuk Genel Kurulu bunun gerekçesini infazda sorun çıkmaması olarak açıklamıştır (yukarıdaki 2019/485 K. sayılı karar). Bu nedenle velayet maddesinin uygulanabilir ve açık yazılması gerekir. Protokolde şu konuların yer alması yararlıdır:

• Velayetin hangi eşe bırakılacağı ya da ortak velayet istenip istenmediği; ortak velayette çocuğun hangi ebeveynin yanında yaşayacağı.
• Kişisel ilişkinin günleri ve saatleri, bayram, yarıyıl ve yaz tatili düzeni, çocuğun nerede teslim alınıp teslim edileceği.
• İştirak nafakasının tutarı, ödeme günü ve yıllık artış ölçütü.
• Eşlerden birinin başka şehre ya da yurt dışına taşınması halinde kişisel ilişkinin nasıl sürdürüleceği.

Kişisel ilişkinin ayrıntısı müşterek çocukla kişisel ilişki kurulması yazımızdadır.

Hakim Protokoldeki Velayet Düzenlemesini Değiştirebilir mi?

Hakim velayet düzenlemesini tek başına değiştiremez; değişikliği eşlere önerir, eşler kabul ederse değişik düzenlemeyle anlaşmalı boşanmaya karar verir. Hukuk Genel Kurulu izlenecek yolu şöyle açıklamıştır: “bu durumda yapılacak iş, taraflara bir öneride bulunmak, öneri kabul edildiği takdirde buna göre karar vermek, kabul edilmediği ve taraflarca anlaşmaya varılarak mahkemenin de uygun bulacağı yeni bir düzenleme de yapılmadığı taktirde, davanın Türk Medeni Kanununun 166/1. maddesi uyarınca çekişmeli boşanma davası olarak sürdürülüp sonucu uyarınca karar vermekten ibarettir.” Kurul, eşlerin çocukların durumuna ilişkin düzenlemelerden birinde dahi anlaşamamasını anlaşmalı boşanma kararına engel saymıştır (2017/2650 E., 2019/485 K.).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, protokolde velayeti babaya bırakılan çocuğun velayetini eşlere sormadan anneye veren kararı bu gerekçeyle bozmuş, “Yapılan değişiklik hakkında tarafların beyanları alınmadan yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.” demiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.05.2016 tarihli ve 2016/8153 E., 2016/10545 K. sayılı kararı). Daire, protokoldeki kişisel ilişki sürelerini eşlerin onayını almadan değiştiren kararı da aynı yolla bozmuştur (15.03.2016 tarihli ve 2015/25969 E., 2016/5054 K. sayılı karar).

Hakimin önerisi kabul edilmezse dava, delillerin toplandığı çekişmeli boşanma davası olarak sürer. Öneriyi kabul edip etmemek eşlere aittir; hakim velayeti eşlerin onayı olmadan değiştirerek anlaşmalı boşanma kararı veremez. Bu kural boşanma hükmündeki düzenlemeye ilişkindir: dava sürerken hakim, çocukların bakım ve korunması için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK’nın 169. maddesi).

Anlaşmalı Boşanmada Çocuk Dinlenir mi?

Kanun anlaşmalı boşanmada çocuğun dinlenmesini ayrıca düzenlemez; Yargıtay ise velayet düzenlemesinde idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını aramaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bunu uluslararası sözleşmelere dayandırmıştır: “Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12. ve Çocuk Haklarının Kullanılmasına ilişkin Avrupa Sözleşmesinin 3. ve 6. maddeleri idrak çağındaki çocukların kendilerini ilgilendiren konularda görüşünün alınması ve görüşlerine gereken önemin verilmesini öngörmektedir. Çocukların üstün yararı gerektirdiği takdirde görüşlerinin aksine karar verilmesi mümkündür.” Aynı kararda “Velâyet düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her aşamasında re'sen araştırma ilkesi geçerlidir. Bu itibarla tarafların kabulü de hakimi bağlamaz.” denmiş; “inceleme tarihinde yaşı itibarıyla idrak çağında bulunan” çocuğun tercihinin sorulması ve psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alınması için hüküm bozulmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.04.2022 tarihli ve 2022/1691 E., 2022/3905 K. sayılı kararı). Kararda idrak çağı için sabit bir yaş verilmemiş, çocuğun inceleme tarihindeki yaşına bakılmıştır. Aile mahkemesinin yararlandığı uzmanlar Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 5. maddesinde sayılmıştır.

Bu kararlar çekişmeli boşanma dosyalarında verilmiştir. Çocuğun görüşünü açıklama hakkı ise çekişmeli boşanmaya özgü değildir: Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12. maddesi, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğa “çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam yoluyla dinlenilmesi fırsatı” tanınmasını öngörür. Görüşün duruşmada alınması da şart değildir. Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi davasında uzman pedagogun çocukla adliyede, okulda ve evde yaptığı görüşmeleri yeterli saymış ve “çocuğun ifadesinin mahkeme huzurunda alınmasının bir gereklilik olduğunu söylemek mümkün değildir” demiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.02.2019 tarihli ve 2018/1072 E., 2019/185 K. sayılı kararı, oy çokluğuyla).

Anlaşmalı boşanmada ise çocuk dinlenmeden onaylanan protokol nedeniyle bozulmuş bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan ve TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrası düzenlemenin hakimce uygun bulunmasını şart koştuğundan, hakim gerekli görürse çocuğun görüşünü kendisi ya da uzman aracılığıyla alabilir ve sosyal inceleme raporu isteyebilir. Protokoldeki velayet düzenlemesi çocuğun görüşüyle ya da raporla çelişirse hakim onu uygun bulmayabilir; bu durumda yukarıdaki öneri usulü işler. Büromuzun deneyiminde hakim, çoğu dosyada protokoldeki velayet düzenlemesini aynen onaylamakta, çocuğu ancak gerekli gördüğünde dinlemektedir.

Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet Mümkün mü?

Evet. Türk Medeni Kanunu’nda boşanmadan sonra ortak velayeti düzenleyen bir hüküm yoktur, ancak Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay ortak velayetin uluslararası sözleşme ve içtihat yoluyla mümkün olduğunu kabul etmektedir. Anayasa Mahkemesi, TMK’da “boşanma ve ayrılık durumunda velayetin ana ve baba tarafından ortak kullanılabileceğine dair bir düzenlemenin olmadığı görülmüştür” tespitini yaptıktan sonra şöyle devam etmiştir: “Bununla birlikte 6684 sayılı Kanun ile onaylanan Sözleşme’ye ek 7 No.lu Protokol’ün 5. maddesi ve anılan düzenlemeye dayanan Yargıtay içtihadı dikkate alındığında, boşanma ve ayrılık durumunda velayetin ebeveynler tarafından ortak kullanılmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır” (Anayasa Mahkemesinin 06.10.2021 tarihli ve 2018/27658 başvuru numaralı kararı, § 46). Aynı kararda, ortak velayete ve bu uygulamanın sonlandırılmasına ilişkin “usul ve esasların mevzuatta ayrıca ve açıkça düzenlenmediği” de belirtilmiştir (§ 47). 31.07.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun da TMK’da yalnız vesayete ilişkin 440 ve 444. maddeleri değiştirmiş, ortak velayet hükmü getirmemiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2025’te bu kuralı “Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine bırakılabileceği gibi velâyet ana ve babaya ortak olarak da bırakılabilir.” sözleriyle tekrarlamıştır. Aynı kararda eşler ortak velayet istemiş olsa da farklı şehirlerde yaşadıkları, çocuğun kimin yanında kalacağında uzlaşamadıkları ve aralarında süregelen bir çekişme bulunduğu için “taraflar arasındaki çekişme dikkate alındığında, ortak velâyet düzenlemesinin çocuğun üstün yararına uygun olmadığı anlaşılmaktadır” denmiş ve uzman heyetinden yeniden rapor alınması için karar bozulmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 27.03.2025 tarihli ve 2024/5611 E., 2025/3196 K. sayılı kararı). Bu dosya karşılıklı açılmış bir boşanma davasıdır; ölçüt anlaşmalı boşanmada da çocuğun üstün yararıdır.

Eşlerden biri karşı çıkıyorsa ortak velayete, aralarındaki ihtilaf değerlendirilmeden hükmedilemez. Anayasa Mahkemesi, anlaşmalı boşanmadan sonra açılan velayet davasında annenin karşı çıkmasına rağmen ve eşler arasındaki ihtilaf değerlendirilmeden ortak velayete hükmedilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır (aynı karar, § 50, oy çokluğuyla). Başka bir başvuruda ise anlaşmalı boşanmadan sonra babanın açtığı davada ilk derece mahkemesinin verdiği ortak velayeti, eşlerin anlaşmalı boşanmada ortak velayet istemediği ve aralarındaki çatışmanın sürdüğü gerekçesiyle kaldıran bölge adliye mahkemesi kararına yönelik şikayeti açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saymıştır (Anayasa Mahkemesinin 16.09.2025 tarihli ve 2021/32488 başvuru numaralı kararı); bu bir ihlal kararı değildir. Yargıtay’ın 2017’de ortak velayeti Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulmadığı kararlar ise yabancılık unsuru taşıyan dosyalarda, yabancı hukukun uygulanması ve yabancı mahkeme kararının tanınması bakımından verilmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.02.2017 tarihli ve 2016/15771 E., 2017/1737 K. sayılı kararı; 04.12.2017 tarihli ve 2016/18674 E., 2017/13800 K. sayılı karar).

Ortak velayetin usul ve esasları mevzuatta düzenlenmediği için protokolde uygulamayı kolaylaştıracak ayrıntıların yazılması yararlıdır; bu ayrıntılar da hakimin onayına tabidir ve çocuğun üstün yararına uygun olmalıdır. Çocuğun hangi ebeveynin yanında yaşayacağı, diğer ebeveynle kişisel ilişki, iştirak nafakası, okul ve sağlık gibi konularda kararların nasıl alınacağı ve ebeveynler anlaşamazsa izlenecek yol protokolde yazılmazsa, ortak velayetin uygulanmasında yeni uyuşmazlıklar doğabilir; örneğin okul kaydı gibi işlemlerde sorun çıkabilmektedir.

Anlaşmalı Boşanmada İştirak Nafakası Nasıl Belirlenir?

İştirak nafakası protokolde eşlerce kararlaştırılır ve hakimin onayına tabidir; protokolde nafaka bulunmaması ya da nafakadan vazgeçilmesi, çocuk adına sonradan dava açılmasını engellemez. Dayanak, velayet kendisine verilmeyen eşin "çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında" katılma yükümlülüğüdür (TMK’nın 182. maddesinin üçüncü fıkrası, yukarıda; ayrıca TMK’nın 327. maddesi).

Anlaşmalı boşanmada hakim protokolde olmayan nafakayı hükme kendiliğinden ekleyemez; gerekli görürse taraflara önerir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, protokolde iştirak nafakası yokken nafakaya hükmeden kararı bozarken TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasının “Türk Medeni Kanunu'nun 166/3 maddesi uyarınca boşanma kararı verildiği hallerde hakimin re'sen hareket edemeyeceğini düzenlemiştir” demiş ve öneri kabul edilmezse davanın çekişmeli sürdürülmesini istemiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 05.11.2018 tarihli ve 2016/25723 E., 2018/12450 K. sayılı kararı).

Hukuk Genel Kurulu, iştirak nafakasının çocuğun korunmasına yönelik ve kamu düzenine ilişkin olduğunu, bu yüzden hakimin talep bulunmasa da kendiliğinden iştirak nafakasına hükmedebileceğini söylemiş; velayet kendisine verilen eş nafaka istemediğini belirtirse ve bu çocuğun üstün yararını zedelemezse nafakaya hükmetmeyebileceğini eklemiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.09.2019 tarihli ve 2017/1894 E., 2019/918 K. sayılı kararı, oy çokluğuyla). Başka bir kararında ise iştirak nafakasının “çocuğun korunmasına yönelik olup, kamu düzenine ilişkindir ve hâkim talep bulunmasa dahi kendiliğinden iştirak nafakasına hükmetmelidir” demiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 14.11.2019 tarihli ve 2017/2613 E., 2019/1191 K. sayılı kararı, oy çokluğuyla). Bu kararlar anlaşmalı boşanma protokolünün onayına ilişkin değildir: birincisi çekişmeli boşanma davasında, ikincisi boşanmadan sonra açılan iştirak nafakası davasında verilmiştir. Anlaşmalı boşanmada TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasındaki özel kural uygulanır: hakim nafakasız düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulmazsa nafakayı hükme kendisi yazmaz, taraflara önerir; öneri kabul edilmezse dava çekişmeli boşanma olarak sürer.

Protokolde nafaka istenmemesi çocuğun hakkını ortadan kaldırmaz. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin "her ne suretle olursa olsun" nafaka istemeyeceklerini kararlaştırdığı bir anlaşmalı boşanmadan altı yıl sonra açılan davada, “anlaşmalı boşanma davasında davacının müşterek çocuk için nafaka istememiş olmasının koşulların değişmesi, çocuğun ihtiyacı ve üstün yararı gözetilerek daha sonra iştirak nafakası talep etmeye engel teşkil etmeyeceği” sonucuna varmıştır (yukarıdaki 2019/1191 K. sayılı karar). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de “İştirak nafakası çocuğun hakkı olup, taraflar ileriye dönük olarak bu haktan feragat edemeyecekleri gibi, iştirak nafakasına ilişkin verilen karar kesin hüküm teşkil etmez.” demiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.10.2022 tarihli ve 2022/8207 E., 2022/7582 K. sayılı kararı). Protokoldeki ileriye dönük vazgeçme maddesi nafakanın artırılması davasına da engel değildir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.04.2026 tarihli ve 2026/2058 E., 2026/4169 K. sayılı kararı). Protokolde yıllık artış ölçütü kararlaştırılmış ve bu ölçüt hükme geçmişse artış her yıl ayrıca dava açılmadan uygulanır; dayanak TMK’nın 182. maddesinin son fıkrasıdır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, hüküm fıkrasında protokolün kabulüne karar verilen ve protokolde nafakanın her yıl enflasyon oranında artırılacağı yazılı olan bir dosyada “nafaka artışı yapılabileceğinin kabulü gerekir” demiştir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 25.09.2017 tarihli ve 2017/10354 E., 2017/11415 K. sayılı kararı). Protokoldeki diğer bütün hususların hükme yazıldığı, yalnız artış maddesinin yazılmadığı bir dosyada ise Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, “ilamların aynen infaz edileceği” gerekçesiyle protokoldeki yüzde 10 artışın icra yoluyla istenemeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 06.06.2018 tarihli ve 2018/2300 E., 2018/5970 K. sayılı kararı). Bu nedenle artış ölçütünün kararın hüküm kısmında yer alıp almadığına bakılmalıdır.

Hükümdeki artış dışında tutarın değişmesi ayrı bir davayla istenir ve TMK’nın 331. maddesi uyarınca durumun değişmesine bağlıdır. Nafaka miktarı belirlenirken çocuğun ihtiyaçları yanında ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri ile çocuğun gelirleri de dikkate alınır (TMK’nın 330. maddesi); protokoldeki tutar da bu ölçütler gözetilerek belirlenmelidir.

Nafakanın tutarı ve belirlenmesi iştirak nafakası, artırılması ise nafaka artırım davası yazılarımızdadır.

Anlaşmalı Boşanma Kararı Ne Zaman Kesinleşir, Velayet Anlaşmasından Dönülebilir mi?

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşinceye kadar eşler velayet de dahil çocuklara ilişkin anlaşmadan dönebilir; bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak görülür. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi şöyle demektedir: “Anlaşmalı boşanma yönünde oluşan karar kesinleşinceye kadar eşlerin bu yöndeki diğer bir ifadeyle gerek boşanmanın mali sonuçları, gerekse çocukların durumu hususunda kabul edilen düzenlemeleri kapsayan irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır. Anlaşmanın bozulması ile anlaşmalı boşanma hükmü bütünüyle geçersiz hale gelir.” (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 01.04.2026 tarihli ve 2025/8428 E., 2026/3524 K. sayılı kararı; aynı yönde 06.06.2016 tarihli ve 2015/19050 E., 2016/11162 K. sayılı karar). Daire bu kuralı, eşlerin protokolün bazı maddelerine yönelik istinaf başvurusu yaptığı bir dosyada uygulamıştır. Hukuk Genel Kurulunda karardan sonra velayet ve nafaka gibi konularda anlaşmadan vazgeçmenin çekişmeli boşanma sonucunu doğurmayacağı görüşü ileri sürülmüş, bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir (2017/2650 E., 2019/485 K.).

Karara karşı istinaf süresi kısadır:

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 345. maddesi:
“İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar.”

Eşler karar kendilerine tebliğ edildikten sonra istinaf hakkından feragat ederse karar hemen kesinleşir; tebliğden önce feragat edilemez (HMK’nın 349. maddesinin birinci fıkrası). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, anlaşmalı boşanma kararı kalemde tebliğ edildikten sonra eşlerin aynı gün istinaftan feragat ettiği dosyada, “kararın taraflara mahkeme kaleminde tebliğ edilip taraflarca istinaf edilemeyeceğinin bildirilmesi üzerine kararın kesinleştiğinin ve kararın kesinleşmesi nedeniyle istinaf yoluna gidilemeyeceğinin” anlaşıldığını belirterek eşlerden birinin bir hafta sonra yaptığı "çekişmeli görülsün" başvurusunun reddini onamıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.01.2023 tarihli ve 2022/9689 E., 2023/348 K. sayılı kararı). Kesinleşmeden sonra velayet düzenlemesi ancak mahkeme kararıyla değişir; bunun yolları aşağıda anlatılmıştır. Kesinleşme işlemleri anlaşmalı boşanma kararının kesinleştirilmesi yazımızda anlatılmıştır.

Anlaşmalı Boşanmadan Sonra Velayet Değiştirilebilir mi?

Evet, ancak yeni olgular ya da çocuğun menfaati bunu gerektirirse. Velayetin anlaşmayla belirlenmiş olması değiştirilmesine engel değildir; ölçüt kanundadır:

Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesi:
“Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.”

Türk Medeni Kanunu’nun 349. maddesi:
“Velâyete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi, velâyetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak, çocuğun menfaati gerektirdiğinde velâyet sahibi değiştirilebileceği gibi, durum ve koşullara göre velâyet kaldırılarak çocuğa vasi de atanabilir.”

Değişikliği ebeveynlerden biri isteyebileceği gibi, yeni olgular zorunlu kılarsa hakim gerekli önlemleri kendiliğinden de alır. Velayetin değiştirilmesi, velayetin kaldırılmasından ayrıdır: velayetin kaldırılması, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaması ya da bu önlemlerin yetersiz kalacağının önceden anlaşılması gibi ayrı koşullara bağlıdır (TMK’nın 348. maddesi).

Velayet sahibi eş kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu ihtar boşanma kararında yer alır (TMK’nın 182. maddesinin ikinci fıkrası ve 324. maddesinin üçüncü fıkrası).

Anlaşmalı boşanmadan hemen sonra açılan davada da yeni bir durumun ispatı gerekir. Anlaşmalı boşanma kararının kesinleşmesinden 12 gün sonra açılan velayet davasını kabul eden kararı Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, “12 günlük süre içerisinde gerçekleşen velayetin değiştirilmesini gerektirecek bir durumun varlığı ve annenin velayet görevini kötüye kullandığı veya savsakladığı kanıtlanamamıştır” gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.02.2016 tarihli ve 2016/382 E., 2016/1759 K. sayılı kararı).

Davanın usulü şöyledir:

• Görevli mahkeme: Aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi).
• Niteliği ve yetki: Velayetin eşlerden birinden alınıp diğerine verilmesi çekişmesiz yargı işidir (HMK’nın 382. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin 13 numaralı alt bendi). Talepte bulunan kişinin ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK’nın 384. maddesi). Yargıtay bu yetkiyi “kesin yetki kuralına tabi olmayan bu davada” diye nitelemiş, süresinde ve usulüne uygun yetki itirazı yapılmazsa davanın açıldığı mahkemenin yetkili hale geleceğini kabul etmiştir (Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 20.05.2025 tarihli ve 2025/2921 E., 2025/7899 K. sayılı kararı).
• Çocuğa temsil kayyımı: Hukuk Genel Kurulu, velayetin değiştirilmesi davasında “çocuk ile yasal temsilcisi arasında bir menfaat çatışmasının olduğu kabul edilerek TMK’nın 426. maddesinin ikinci fıkrası gereğince küçüğe bir temsil kayyımı atanması gerekmektedir” demiş, bu amaçla vesayet makamına ihbarda bulunulmadan verilen kararı bozmuştur (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 30.05.2018 tarihli ve 2017/2486 E., 2018/1148 K. sayılı kararı, oy birliğiyle). Kurul, kayyım atanmasının gerekip gerekmediğinin doğrudan uyuşmazlık konusu olduğu bir dosyada da kayyım isteyen Daire kararını benimsemiştir (23.05.2018 tarihli ve 2017/2949 E., 2018/1133 K. sayılı karar, oy çokluğuyla). Ancak Kurulun bu konudaki kararları arasında birlik yoktur: bir hafta sonra verdiği başka bir kararda, velayetin değiştirilmesi istenen çocuk ile velayet kendisine bırakılan ebeveyn arasında TMK’nın 426. maddesinin ikinci fıkrası anlamında menfaat çatışması bulunmadığını ve kayyım atanmasının gerekmediğini kabul etmiştir (06.06.2018 tarihli ve 2017/2069 E., 2018/1179 K. sayılı karar, oy çokluğuyla; aynı yönde 16.05.2007 tarihli ve 2007/251 E., 2007/277 K. sayılı karar). Belirleyici ölçüt, çocuk ile yasal temsilcisi arasında TMK’nın 426. maddesinin ikinci fıkrası anlamında menfaat çatışması bulunup bulunmadığıdır; Kurul kararları, velayetin değiştirilmesi davasında bu çatışmanın var sayılıp sayılmayacağında ayrılmaktadır.
• Kanun yolu: Çekişmesiz yargı işi olduğu için bölge adliye mahkemesinin velayet değişikliğine ilişkin kararı kesindir; Yargıtay’a temyiz edilemez (HMK’nın 362. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.02.2024 tarihli ve 2023/9546 E., 2024/1122 K. sayılı kararı). Bu kesinlik velayet yönündendir: Daire aynı kararda velayete ilişkin temyiz dilekçesini reddetmiş, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesine yönelik temyizi ise incelemiştir.

Velayet davasının ayrıntısı velayet davası yazımızdadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanmada velayet babaya verilebilir mi?

Evet. Eşler protokolde velayeti babaya bırakabilir; hakim bu düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulursa onaylar, bulmazsa değişiklik önerir. Hakim velayeti eşlere sormadan anneye veremez; böyle verilen karar Yargıtay’ca bozulmuştur (2016/8153 E., 2016/10545 K.). Velayetin babaya verildiği durumlar velayetin babaya verildiği haller yazımızdadır.

Ortak velayet için hakimin onayı şart mı?

Evet. Ortak velayet de TMK’nın 166. maddesinin üçüncü fıkrasındaki onaya tabidir. Yargıtay, farklı şehirlerde yaşayan, çocuğun kimin yanında kalacağında uzlaşamayan ve aralarındaki çekişme süren eşler için ortak velayeti çocuğun üstün yararına uygun bulmamıştır (2024/5611 E., 2025/3196 K.).

Protokolde iştirak nafakası yazılmazsa ne olur?

Hakim nafakayı hükme kendiliğinden ekleyemez; nafakasız düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulmazsa taraflara öneride bulunur, öneri kabul edilmezse dava çekişmeli sürer. Nafaka protokolde yer almasa ya da vazgeçilse bile çocuk adına sonradan iştirak nafakası davası açılabilir; Hukuk Genel Kurulu bunu koşulların değişmesi, çocuğun ihtiyacı ve üstün yararı gözetilerek kabul etmiştir (2017/2613 E., 2019/1191 K.).

Anlaşmalı boşanmada çocuk annenin soyadını alabilir mi?

Velayetin anneye bırakılması tek başına yetmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi “Sadece velâyet hakkına sahip olmak velâyet hakkına sahip davacı anneye bekarlık soyadını çocuğuna kendiliğinden verme hakkını kazandırmaz.” demektedir; anne, soyadı değişikliğinin çocuğun üstün yararına olduğunu ortaya koymalıdır. Daire, idrak çağındaki çocuğun görüşünü de içeren sosyal inceleme raporu alınmadan verilen kararı bozmuştur (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 23.09.2025 tarihli ve 2025/1824 E., 2025/7718 K. sayılı kararı; aynı yönde 11.03.2024 tarihli ve 2024/607 E., 2024/1628 K. sayılı karar). Bu talep aile mahkemesinde görülür ve çocuk babanın soyadını taşıdığından baba davaya dahil edilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.07.2024 tarihli ve 2024/5179 E., 2024/5210 K. sayılı kararı). Anayasa Mahkemesi de annenin talebini, velayetin ona dava açma hakkı vermediği gerekçesiyle ve çocuğun üstün yararını tartışmadan reddeden kararda ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir (Anayasa Mahkemesinin 28.05.2025 tarihli ve 2022/4717 başvuru numaralı kararı). İncelenen kararlar boşanmadan sonra ayrıca açılan davalarda verilmiştir. Ayrıntı soyadı değişikliği davası yazımızdadır.

Anlaşmalı boşanmada kararlaştırılan velayetten dönülebilir mi?

Karar kesinleşinceye kadar evet; bu durumda anlaşmalı boşanma hükmü bütünüyle geçersiz hale gelir ve dava çekişmeli boşanma olarak görülür (2025/8428 E., 2026/3524 K.). Karar kesinleştikten sonra velayet ancak yeni olgular ya da çocuğun menfaati gerektirirse mahkeme kararıyla değişir; bunun olağan yolu velayetin değiştirilmesi davasıdır.

Velayet ne zaman sona erer?

Çocuğun on sekiz yaşını doldurmasıyla, evlenmesiyle ya da on beş yaşını doldurduktan sonra mahkemece ergin kılınmasıyla. Kısıtlanan ergin çocuk ise hakim vasi atanmasına gerek görmedikçe ana ve babanın velayeti altında kalır (TMK’nın 335. maddesi).