Evlat Edinme Yolları ve Evlat Edinme Davası 2026

Evlat edinme, aile mahkemesinin kararıyla evlat edinen ile evlatlık arasında soybağı kurulmasıdır. İki yolu vardır: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlüğüne başvurarak kurum aracılığıyla ya da çocuğun ana ve babasının rızasıyla doğrudan. Her iki yolda da bir küçüğün evlat edinilebilmesi için evlat edinenin çocuğa en az bir yıl bakmış olması, aralarında en az on sekiz yaş fark bulunması ve evlat edinmenin çocuğun yararına olması gerekir; eşler ancak birlikte ve en az beş yıldan beri evli ya da otuz yaşını doldurmuş olarak evlat edinebilir.

Evlat Edinme Nedir?

Evlat edinme, kanunda aranan şartların varlığı halinde, evlat edinilecek küçük ya da ergin ile onu evlat edinmek isteyen kişi arasında hakim kararıyla soybağı kurulmasıdır. Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 305 ile 320. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanunun başka hükümleri de evlat edinmenin sonuçlarını düzenler: evlenme yasağı (TMK’nın 129. maddesi), evlatlığın mirasçılığı (TMK’nın 500. maddesi) ve vesayet altındaki kişinin evlat edinilmesinde denetim makamının izni (TMK’nın 463. maddesi) bunlardandır.

Evlat edinmenin iki yolu, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05.10.2021 tarihli ve 2017/2045 E., 2021/1154 K. sayılı kararında şöyle ifade edilmiştir: “Evlat edinme, kişiler arası anlaşma yoluyla olabileceği gibi 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun 22. maddesi kapsamında korunma kararı ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 5. maddesine göre verilen bakım tedbiri kararı ile devletin bakım ve gözetimi altında olan bir çocuğun evlat edinilmesi şeklinde de olabilmektedir.” Hangi yol izlenirse izlensin, evlatlık ilişkisi ancak mahkeme kararıyla kurulur (TMK’nın 315. maddesi).

Türk hukukundaki evlat edinme, evlatlığın kendi ailesiyle bağını koparmaz. Evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur; kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder. Evlatlık ile evlat edinenin hısımları arasında ise mirasçılık ilişkisi doğmaz (TMK’nın 500. maddesi).

Evlat edinmenin dayandığı başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Türk Medeni Kanunu’nun 305-320. maddeleri,
• Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük (Resmi Gazete, 15.03.2009, 27170; bundan sonra “Tüzük”),
• Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme (Lahey Sözleşmesi),
• 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 17. maddesi (evlat edinmeyle vatandaşlık) ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu (nüfus kaydı).

Kimler Evlat Edinebilir?

Evlat edinme şartları, evlat edinenin evli olup olmamasına göre farklılaşır. Kanun, evli olanların kural olarak birlikte evlat edinmesini, evli olmayanların ise ancak tek başına evlat edinmesini öngörmüştür.

a) Eşlerin Birlikte Evlat Edinmesi

Türk Medeni Kanunu’nun 306. maddesi:
“Eşler, ancak birlikte evlât edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât edinemezler.
Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlât edinebilir.”

Birlikte evlat edinmek isteyen eşlerin ya en az beş yıldan beri evli olması ya da otuz yaşını doldurmuş olması yeterlidir; iki şartın birlikte aranması söz konusu değildir. Beş yıllık evlilik süresi dolmamışsa, otuz yaş şartı her iki eş için ayrı ayrı aranır; Tüzük de bu şartı “veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş bulunmaları” biçiminde ifade eder (Tüzük’ün 4. maddesinin birinci fıkrasının g) bendi). Evli olmayan kişiler, dost hayatı yaşasalar da, birlikte evlat edinemez.

İki şart da eksikse evlat edinmeye karar verilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 17.01.2023 tarihli ve 2022/10480 E., 2023/224 K. sayılı kararında, 19.02.2018’de evlenen ve 12.03.2020’de dava açan eşlerden birinin otuz yaşını doldurmadığı, eşlerin “dava tarihinde beş yıldan beri evli olmadıkları” belirtilerek evlat edinme kararı Adalet Bakanlığının başvurusu üzerine kanun yararına bozulmuştur. Kanun yararına bozma kararın sonucunu ortadan kaldırmamış, ancak şartların nasıl uygulanacağını göstermiştir.

b) Eşin Çocuğunu Evlat Edinme

Eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması şartıyla diğer eşin çocuğunu evlat edinebilir (TMK’nın 306. maddesinin üçüncü fıkrası). Halk arasında üvey çocuğun evlat edinilmesi olarak bilinen bu durum, kanunda tek başına evlat edinmenin bir istisnası olarak değil, birlikte evlat edinmenin bir türü olarak düzenlenmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 29.04.2024 tarihli ve 2024/2353 E., 2024/2936 K. sayılı kararında bu durum şöyle açıklanmıştır: “Yani bir eşin, diğerinin çocuğunu evlat edinmesi birlikte evlat edinme ana kuralı kapsamında kabul edilmiş olup, 307 nci madde de düzenlenen tek başına evlat edinme ve diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması ve sayılan diğer hallerle sınırlı olarak tek başına evlat edinmenin istisnaları kapsamında değerlendirilmemiştir.”

Eşin çocuğu ergin ise ayrıca ergin evlat edinmenin şartları aranır (aşağıda “Erginlerin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi” başlığına bakınız).

c) Tek Başına Evlat Edinme

Evli olmayan kişi, otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK’nın 307. maddesinin birinci fıkrası). Bekar kadın ya da erkek için ayrıca bir evlilik süresi şartı yoktur.

Evli kişi ise kural olarak tek başına evlat edinemez. Otuz yaşını doldurmuş eş, ancak diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşaması sebebiyle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir (TMK’nın 307. maddesinin ikinci fıkrası).

d) En Az On Sekiz Yaş Fark

Evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır (TMK’nın 308. maddesinin birinci fıkrası). Bu şart ergin evlat edinmede de uygulanır; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği 05.10.2021 tarihli ve 2017/2518 E., 2021/1155 K. sayılı kararında, küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin on sekiz yaş farkı, evlilik süresi ve yaş şartlarının ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesinde de kıyasen uygulandığını belirtmiştir.

Kanunda en az yaş farkı vardır, en fazla yaş farkı yoktur. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 12.05.2015 tarihli ve 2014/19716 E., 2015/8099 K. sayılı kararında, yerel mahkemenin davayı evlat edinenlerle çocuk arasındaki yaş farkının 40’tan fazla olması gerekçesiyle reddetmesi doğru bulunmamış; ret kararı, bir yıllık bakım şartının gerçekleşmemesi gerekçesiyle düzeltilerek onanmıştır. Bakanlığın bazı il müdürlüklerinin sayfalarında kurum aracılığıyla evlat edinmede yaş farkının en fazla 40 olması gerektiği yazmaktadır; bu, kanuni bir şart değildir ve başvuru öncesinde il müdürlüğünden güncel uygulama öğrenilmelidir.

Küçüklerin Evlat Edinilmesinin Şartları

Kanunda “küçük”, on sekiz yaşını doldurmamış kişidir. Bir küçüğün evlat edinilebilmesi için yukarıdaki şartlara ek olarak aşağıdaki şartların bulunması gerekir.

Türk Medeni Kanunu’nun 305. maddesi:
“Bir küçüğün evlât edinilmesi, evlât edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.
Evlât edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlât edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi de gerekir.”

a) Bir Yıl Bakım ve Eğitim

Bir yıllık bakım ve eğitim şartı emredicidir; dava bu süre dolmadan açılırsa reddedilir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, yukarıda anılan 12.05.2015 tarihli kararında bu kuralı şöyle ifade etmiştir: “Küçüklerin evlat edinilebilmesi için gerekli olan evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması kuralı emredici nitelikte olup, bu kurala uyulmadan yapılan evlat edinme talebinin salt bu nedenle reddine karar verilmesi gerekir.” O dosyada davacıların küçüğe yalnız 3-3,5 aydır baktığı anlaşılmıştı.

Bu süreye uygulamada deneme süresi de denir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.04.2025 tarihli ve 2024/6232 E., 2025/4034 K. sayılı kararında şartın amacı şöyle açıklanmıştır: “Bu bakım koşuluna doktrinde "deneme süresi" diyenler de vardır. Bu süre sayesinde tarafların birbirlerine uyum sağlayıp sağlayamayacakları konusunda da fikir edinilmiş olmaktadır.” Aynı kararda bakım şartı gerçekleşmeden kurulan evlatlık ilişkisinin kaldırılması gerektiği kabul edilmiştir; bakım şartının yokluğu, evlat edinme kararı kesinleştikten sonra bile sonuç doğurabilir.

Kurum aracılığıyla evlat edinmede bir yıllık süre, çocuğun geçici bakım sözleşmesiyle aile yanına yerleştirilmesiyle başlar ve bu süre boyunca aile, sosyal çalışmacılar tarafından izlenir (Tüzük’ün 11 ve 12. maddeleri).

b) Evlat Edinmenin Küçüğün Yararına Olması

Evlat edinmenin her halde küçüğün yararına olması gerekir; Yargıtay bu şartı evlat edinme davasının en önemli ölçütü olarak görmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 01.10.2024 tarihli ve 2024/7746 E., 2024/6670 K. sayılı kararında bu ilke şöyle ifade edilmiştir: “4721 sayılı Kanun ile belirlenen evlat edinme sisteminde, evlat edinme davalarında karar verilirken dikkat edilmesi gereken en önemli husus çocuğun üstün yararıdır.” Bebekliğinden beri davacı ailenin yanında büyüyen çocuk hakkında, bölge adliye mahkemesinin biyolojik ana-babayla kan bağını öne çıkararak verdiği ret kararı bozulmuş ve “Bu hususlar gözetilmeksizin salt kan bağına üstünlük tanınarak davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş” denmiştir.

Evlat edinme, evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarını hakkaniyete aykırı biçimde zedelememelidir. Bu konu özellikle büyükanne ve büyükbabanın torununu evlat edinmek istediği davalarda tartışılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 22.06.2026 tarihli ve 2025/10399 E., 2026/6874 K. sayılı kararında, bu davalarda asıl amacın çoğu zaman ekonomik yarar sağlamak olduğu ve ret kararının kural olarak evlat edinmenin ruhuna uygun olduğu belirtilmiş, ancak “bu kuralın bütün davalara uygulanacağının kabul edilmesi mümkün değilidir” denerek annesi hasta, babası ilgisiz olan torununu evlat edinmek isteyen anneanne lehine bozma kararı verilmiştir.

c) Küçüğün Rızası ve Vesayet Makamının İzni

Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez (TMK’nın 308. maddesinin ikinci fıkrası). Mahkeme bu rızayı çocuğu bizzat dinleyerek tespit eder. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 08.03.2018 tarihli ve 2017/6616 E., 2018/8523 K. sayılı kararında, ayırt etme gücüne sahip çocuğun “bizzat dinlenerek evlat edinmeye rızası olup olmadığı tespit edilip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken” beyanı alınmadan davanın kabul edilmesi bozma sebebi sayılmıştır.

Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir (TMK’nın 308. maddesinin üçüncü fıkrası). Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 26.12.2019 tarihli ve 2018/13616 E., 2019/11787 K. sayılı kararında belirtildiği üzere “4721 sayılı TMK'nin 463. maddesi gereği vesayet altındaki bir kişinin evlat edinilmesi için bu konuda vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gereklidir.”

d) Ana ve Babanın Rızası

Evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir (TMK’nın 309. maddesinin birinci fıkrası). Rızanın şekli ve zamanı kanunda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir:

• Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir (TMK’nın 309. maddesinin ikinci fıkrası). Noterde, il müdürlüğünde ya da adi yazıyla verilen rıza bu şekle uymaz.
• Rıza, evlat edinenlerin adları belirtilmemiş veya evlat edinenler henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir (TMK’nın 309. maddesinin üçüncü fıkrası).
• Rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez (TMK’nın 310. maddesinin birinci fıkrası).
• Rıza, tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir; geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir (TMK’nın 310. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları).

Bu şekil ve süre kurallarına uyulmadan verilen rıza hüküm doğurmaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 24.09.2018 tarihli ve 2018/3959 E., 2018/16096 K. sayılı kararında, annenin doğumdan iki gün sonra kuruma verdiği dilekçe rıza sayılmamış ve şöyle denmiştir: “mahkeme dışında verilecek rızanın kanuna göre geçerli olmadığı, zaman olarak verilecek rızanın 310.madde gereği küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemeyeceği, yani altı hafta geçmeden verilen rızanın geçerliliğinin bulunmadığı”.

e) Ana ve Babanın Rızasının Aranmadığı Haller

Türk Medeni Kanunu’nun 311. maddesi:
“Aşağıdaki hâllerde ana ve babadan birinin rızası aranmaz:
l. Kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa,
2. Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.”

Bu haller sınırlı sayıdadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yukarıda anılan 05.10.2021 tarihli ve 2017/2045 E., 2021/1154 K. sayılı kararında “Ana ve babanın rızasının aranmamasını gerektiren hâller kanunda sınırlı olarak sayılmış olup, bu hâller yorum veya kıyas yoluyla genişletilemez.” demiştir.

Uygulamada en çok tartışılan hal, ana veya babanın küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesidir. Aynı kararda Kurul, bu konudaki ölçütü şöyle ortaya koymuştur:

“Küçüğe karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmediği araştırılırken çocukla ana babası arasında canlı bir ilişkinin var olup olmadığına bakılır. Çocukla ana babası arasında bu şekilde varlığını devam ettiren ilişkinin olmamasında ana ve/veya babanın kusurlu veya kusursuz olmasının önemi yoktur.”

Kurula göre bu konuda “mutlak bir kural bulunmamaktadır” ve hakim, ana-baba ile çocuk arasındaki ilişkinin bütününe ve çocuğun yararına bakarak karar verir. Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Dosyada annesi tarafından iki günlükken terk edilen bebeği, babası yargılama sırasında öğrenip tanımış, ancak bakım sorumluluğu üstlenmeyeceğini bildirmişti; Kurul babanın rızasının aranmayacağını kabul etmiştir. Babanın çocuğu tanımış olması, tek başına rızasının aranmasını gerektirmemiştir; belirleyici olan çocukla gerçek bir ilişkinin bulunup bulunmadığıdır.

Özen yükümlülüğünün ihlali için ana veya babanın kasıtlı davranması gerekmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.02.2024 tarihli ve 2022/8284 E., 2024/539 K. sayılı kararında bu husus şöyle belirtilmiştir: “Kanun, küçüğe karşı özen yükümlülüğünün yeterince yerine getirilememesi halinde, ana veya babanın kasıtlı bir eyleminin olması gerektiğine ilişkin bir düzenleme getirmemiştir.” Daire, cezaevinde bulunan ve bu nedenle velayet görevini yerine getiremeyen babanın rızasının da aranmayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 01.03.2022 tarihli ve 2021/8467 E., 2022/1932 K. sayılı kararı). En yeni örneklerden Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 16.06.2026 tarihli ve 2026/4172 E., 2026/6723 K. sayılı kararında ise doğduğundan beri davacıların baktığı çocukla babanın hiç irtibat kurmadığı, annenin de çocuğu yanına aldığı kısa sürelerde ona şiddet uyguladığı tespit edilerek iki ebeveynin de rızasının aranmaması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Rızanın aranmamasına ilişkin karar, kural olarak evlat edinme davası içinde verilir. Küçük, gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilmiş ve ana-babadan birinin rızası eksikse, evlat edinenin veya aracı kurumun istemi üzerine ve kural olarak küçüğün yerleştirilmesinden önce, küçüğün oturduğu yer mahkemesi rızanın aranıp aranmayacağına ayrıca karar verir (TMK’nın 312. maddesi). Rızası özen yükümlülüğünü yerine getirmediği için aranmayan ana veya babaya bu karar yazılı olarak bildirilir.

Buradaki “yerleştirme” ile kastedilen, çocuğun evlat edinecek ailenin yanına yerleştirilmesidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 23.12.2020 tarihli ve 2017/1926 E., 2020/1057 K. sayılı kararında bu kural şöyle açıklanmıştır: “Küçük, Tüzük hükümleri gereğince, evlat edinme amacıyla yerleştirilmiş ise, rızanın aranıp aranmaması kararı artık TMK'nın 312/2 maddesi gereğince evlat edinme işlemleri sırasında verilecektir.” Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de bu görüşü benimseyerek, geçici bakım sözleşmesiyle aile yanına yerleştirilen küçük için sonradan açılan ayrı rıza davasının dava şartı yokluğundan reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir (12.05.2025 tarihli ve 2025/3088 E., 2025/4929 K. sayılı karar). Çocuğun kurum yurduna yerleştirilmesi ise ayrı dava açılmasına engel değildir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.04.2022 tarihli ve 2022/2187 E., 2022/3689 K. sayılı kararı).

Erginlerin ve Kısıtlıların Evlat Edinilmesi

On sekiz yaşını doldurmuş bir kişi ya da kısıtlı da evlat edinilebilir; ancak kanun bunu sınırlı hallere bağlamıştır.

Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesi:
“Evlât edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı aşağıdaki hallerde evlât edinilebilir.
1. Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlât edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise,
2. Evlât edinen tarafından, küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise,
3. Diğer haklı sebepler mevcut ve evlât edinilen, en az beş yıldan beri evlât edinen ile aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.
Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlât edinilebilir.
Bunlar dışında küçüklerin evlât edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.”

a) Evlat Edinenin Altsoyunun Açık Muvafakati

Ergin evlat edinmede açık muvafakati aranan kişiler, evlat edinilecek kişinin değil, evlat edinenin altsoyudur: çocukları, torunları. Evlat edinmek isteyenin çocuğu yoksa bu şart aranmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan 05.10.2021 tarihli ve 2017/2518 E., 2021/1155 K. sayılı kararında şart şöyle açıklanmıştır: “Rızanın açık muvafakat şeklinde olması şarttır. Susma muvafakat olarak değerlendirilmeyeceği gibi altsoyun birden fazla olması hâlinde ise, hepsinin açık muvafakati aranır”. Evlat edinmek isteyenin altsoyuyla arasında husumet bulunduğunu ileri sürdüğü, altsoyun ise muvafakat etmediği bir davada verilen ret kararı onanmıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.01.2024 tarihli ve 2023/9819 E., 2024/9 K. sayılı kararı).

Evlat edinenin daha önce evlat edindiği bir kişinin de “altsoy” sayılıp sayılmayacağı konusunda Yargıtay içinde görüş ayrılığı vardır:

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aynı kararda oy çokluğuyla “Bu durumda evlat edinmek isteyen kişi daha önce başka birini evlat edinmiş ise, altsoyuna dahil olan evlatlığının da rızası aranacaktır.” demiş ve önceki evlatlığın muvafakati alınmadan kurulan evlatlık ilişkisinin kaldırılması gerektiğini kabul etmiştir.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 16.09.2025 tarihli ve 2025/1983 E., 2025/7379 K. sayılı kararında ise, yine oy çokluğuyla, kanundaki altsoydan “doğal/biyolojik yolla kurulan hısımlık ilişkisini anlamak, evlatlık yoluyla oluşan hısımlık ilişkisinin bu kapsama girmeyeceğini kabul etmek gerekmektedir” denmiştir.

Bu ayrılık giderilinceye kadar, evlat edinenin önceki bir evlatlığı varsa onun da açık muvafakatinin alınması, kurulacak ilişkinin ileride kaldırma davasıyla tartışılmasını önler.

b) Beş Yıllık Bakım ve Aile Halinde Birlikte Yaşama

TMK’nın 313. maddesinde sayılan üç halin her birinde beş yıllık bir süre aranır, ama sürenin içeriği farklıdır. Küçükken en az beş yıl bakılıp eğitilme halinde (ikinci bent) ayrıca birlikte yaşama şartı aranmaz: Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 02.10.2019 tarihli ve 2017/13932 E., 2019/8435 K. sayılı kararında “Dayanılan sebebe göre aile halinde yaşama mecburiyeti olmayıp, küçükken beş yıl süre ile bakıp, gözetme ve eğitme şartı mevcuttur.” denmiştir. “Diğer haklı sebepler” halinde (üçüncü bent) ise evlat edinilen ile evlat edinen arasında en az beş yıldır süren, aile halinde birlikte yaşama ilişkisi ispat edilmelidir.

Eşin ergin çocuğunun evlat edinilmesi bu hallerin tipik örneğidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.12.2024 tarihli ve 2024/9818 E., 2024/10438 K. sayılı kararında, davalının 2008’den kendi evlendiği 2016’ya kadar davacı ve babasıyla aile halinde yaşadığı, tarafların mahkemece bizzat dinlendiği ve davalının eşinin de rıza gösterdiği bir dosyada, davanın “soyut, temelleri olmayan ve hukuki görüşe karışacak şekilde düzenlenen sosyal inceleme raporunun hükme esas alınarak” reddedilmesi bozulmuştur.

Evli bir kişinin evlat edinilmesi için eşinin rızası da gerekir (TMK’nın 313. maddesinin ikinci fıkrası). Yaş farkı, evlilik süresi ve yaş şartları ergin evlat edinmede de kıyasen uygulanır (TMK’nın 313. maddesinin üçüncü fıkrası).

Evlat Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır?

Devletin bakım ve gözetimi altındaki bir çocuğu evlat edinmek isteyenler, kurum aracılığıyla evlat edinme yolunu izler. Bu yolda aracılık faaliyeti, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yürütülür (TMK’nın 320. maddesi; Tüzük’ün 3. maddesi). Süreç Bakanlığın evlat edinme sayfasında da anlatılmaktadır. Tüzük’e göre başlıca adımlar şunlardır:

1. Başvuru: Türkiye’de yaşayan vatandaşlar yerleşim yerlerindeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne yazılı olarak başvurur; eşler birlikte başvurmalıdır (Tüzük’ün 5. maddesi). Bakanlığa göre ilk başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilmektedir. Başvuruda sosyal çalışmacı, evlat edinilecek çocukların özellikleri ve evlat edinmenin hukuki sonuçları hakkında bilgi verir.
2. Belgeler: Nüfus kayıt örneği, başvuranın ve birlikte yaşadığı aile bireylerinin silinmiş kayıtlar dahil adli sicil kaydı, mal varlığı, gelir ve sosyal güvenlik durumunu gösteren belgeler, yerleşim yeri belgesi, öğrenim belgesi ve sürekli bakım gerektiren bir engel, bulaşıcı veya süreğen hastalık ya da alkol veya uyuşturucu bağımlılığı bulunmadığını gösteren sağlık kurulu raporu istenir (Tüzük’ün 6. maddesi). Belgeler başvurudan itibaren en geç iki ay içinde tamamlanmalıdır; aksi halde başvuru işleme konmaz (Tüzük’ün 7. maddesi).
3. Sosyal inceleme: Belgelerin tesliminden itibaren en geç altı ay içinde (başvurunun yoğun olduğu illerde altı ay daha uzatılabilir) ev ziyaretiyle sosyal inceleme başlatılır ve en az beş görüşme sonucunda sosyal inceleme raporu hazırlanır (Tüzük’ün 7. maddesi).
4. Sıraya alınma ve eşleştirme: Uygun bulunan başvuru sahipleri, belgelerin teslim tarihi ve saatine göre sıraya alınır; sıralamada çocuğun yaşı, cinsiyeti, sağlık durumu ve kardeşiyle birlikte istenmesi de dikkate alınır (Tüzük’ün 7 ve 10. maddeleri).
5. Geçici bakım ve izleme: Çocuk, geçici bakım sözleşmesiyle en az bir yıl süreyle aile yanına yerleştirilir; bu süre boyunca sosyal çalışmacılar aileyi izler ve üç ayda bir rapor düzenler (Tüzük’ün 11 ve 12. maddeleri).
6. Mahkemeye başvuru: İzleme sonunda uygun görülen aileye, evlat edinme kararı için mahkemeye başvurması gerektiği yazılı olarak bildirilir. Geçerli bir mazeret olmaksızın bildirimden itibaren iki ay içinde mahkemeye başvurulmazsa çocuk geri alınır (Tüzük’ün 13. maddesi).

Başvurunun reddine, askıya alınmasına veya işlemden kaldırılmasına karşı bildirimden itibaren on beş gün içinde il müdürlüğüne itiraz edilebilir; itiraz bir ay içinde kesin olarak karara bağlanır (Tüzük’ün 9. maddesi).

Çocuğun ana ve babasının rızasıyla, örneğin bir yakının ya da eşin çocuğunun evlat edinilmesinde kurum aracılığı gerekmez. Bu durumda da bir yıllık bakım, yaş ve rıza şartları aranır; evlat edinme yine aile mahkemesinin kararıyla gerçekleşir.

Evlat Edinme Davası

Evlat edinme, mahkeme kararıyla kurulan bir ilişki olduğu için, şartlar gerçekleştiğinde evlat edinmek isteyen kişi tarafından dava açılmalı ve mahkeme bütün şartların bulunduğunu tespit ederek evlatlık ilişkisinin kurulmasına karar vermelidir.

a) Evlat Edinme Davasını Kim Açar, Kime Karşı Açılır?

Evlat edinme davasını, tek başına evlat edinmede evlat edinen, birlikte evlat edinmede eşler birlikte açar. Evlat edinilecek kişi bu davayı açamaz. Davanın kime karşı açılacağı, Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 26.12.2019 tarihli ve 2018/13616 E., 2019/11787 K. sayılı kararında şöyle açıklanmıştır: “Evlat edinme davalarında davacı sıfatı tek başına evlat edinmede evlat edinen, birlikte evlat edinmede ise evlat edinen eşlere; davalı sıfatı ise evlat edinilene aittir.” Aynı kararda evlat edinilen küçükse davanın yasal temsilcilerine, yani velayet altındaysa ana ve babasına, vasi atanmışsa vasisine; ergin kısıtlıysa vasisine yöneltileceği, il müdürlüğünün ise davada davalı sıfatı bulunmadığı belirtilmiştir.

Evlat edinilecek kişi ergin ve kısıtlı değilse dava doğrudan ona karşı açılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.12.2023 tarihli ve 2023/7161 E., 2023/6460 K. sayılı kararında, ergin kişinin annesine karşı açılan davada mahkemenin davayı hemen reddetmeyip taraf eksikliğinin giderilmesi için kesin süre vermesi gerektiği belirtilmiştir.

Evlat edinme davası şahsa sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Dava avukat aracılığıyla açılacaksa vekaletnamede evlat edinme davası için özel yetki bulunmalıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 09.03.2022 tarihli ve 2021/5709 E., 2022/2228 K. sayılı kararı). Aynı kararda belirtildiği üzere “karardan önce evlat edinenin ve edinilenin mahkemece dinlenmiş olması zorunludur.” Başvurudan sonra evlat edinenin ölmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer şartlar bundan etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz; başvurudan sonra ergin olan küçük hakkında da, şartlar önceden yerine getirilmişse küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır (TMK’nın 315. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları).

b) Görevli ve Yetkili Mahkeme

Evlat edinme davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’un 4. maddesi). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür.

Yetkili mahkeme ise TMK’nın 315. maddesinin birinci fıkrasına göre belirlenir:

• Tek başına evlat edinmede evlat edinenin oturma yeri mahkemesi,
• Birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi.

c) Mahkemenin Araştırması ve Sosyal İnceleme Raporu

Evlat edinme davalarında hakim, tarafların gösterdiği delillerle bağlı kalmaz; evlat edinmenin şartlarını kendiliğinden araştırır. Kanuna göre evlat edinmeye, ancak esaslı sayılan her türlü durum ve koşulların kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlat edinen ile edinilenin dinlenmesinden ve gerektiğinde uzmanların görüşünün alınmasından sonra karar verilir (TMK’nın 316. maddesinin birinci fıkrası). Araştırmada evlat edinen ile edinilenin kişiliği ve sağlığı, karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları, evlat edinenin eğitme yeteneği, evlat edinmeye yönelten sebepler, aile ilişkileri ve bakım ilişkisindeki gelişmeler açıklığa kavuşturulur; evlat edinenin altsoyu varsa onların tavır ve düşünceleri de değerlendirilir (TMK’nın 316. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları).

Sosyal inceleme raporu bu araştırmanın en önemli parçasıdır; ancak soyut değerlendirmelere dayanan bir rapor tek başına ret gerekçesi olamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.05.2022 tarihli ve 2022/3924 E., 2022/5102 K. sayılı kararında, psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzmanlardan yeniden rapor alınması gerektiği belirtilmiş ve “soyut verilere dayalı sosyal inceleme raporu dikkate alınarak yanılgılı değerlendirmelerle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş” denmiştir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yukarıda anılan 26.12.2019 tarihli kararında, davada davalı sıfatıyla taraf olan vasinin hazırladığı sosyal inceleme raporlarının hükme esas alınmasını da doğru bulmamıştır.

Yabancı uyruklu bir kişinin evlat edinilmesinde mahkeme, evlat edinilecek kişinin milli hukukunu da araştırır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.05.2024 tarihli ve 2023/7857 E., 2024/3657 K. sayılı kararında belirtildiği üzere “evlat edinme ehliyeti ve şartları bakımından evlat edinme talebinde bulunan davacı için Türk hukuku; evlat edinilecek kişi için ise kendi milli hukuku birlikte uygulanacaktır.”

d) Evlat Edinme Davası Ne Kadar Sürer?

Kanunda evlat edinme davası için bir süre öngörülmemiştir. Davanın süresi; sosyal inceleme raporunun ve gerektiğinde uzman raporunun alınmasına, ana-babanın rızasının aranmaması da istenmişse onlara tebligat yapılmasına ve delillerin toplanmasına, mahkemenin iş yüküne göre değişir. Hiçbir ilgilinin itiraz etmediği dosyalarda süreç uygulamada yaklaşık 6 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanabilmektedir. Rızanın aranmaması tartışmalıysa kararın istinaf ve temyiz incelemesinden geçmesi süreci önemli ölçüde uzatabilir.

Kurum aracılığıyla evlat edinmede mahkeme aşamasından önce en az bir yıllık bakım ve izleme süresi, onun öncesinde de başvuru, sosyal inceleme ve sıra bekleme süreleri bulunduğu unutulmamalıdır.

e) Evlat Edinme Davasında Avukatlık Ücreti (2026)

Avukatlık ücreti, iş sahibi ile avukat arasındaki sözleşmeyle belirlenir; ancak Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olamaz (Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi). Resmi Gazete’nin 4 Kasım 2025 tarihli ve 33067 sayılı nüshasında yayımlanan tarifeye göre asliye mahkemelerinde takip edilen davalar için maktu ücret 45.000 TL’dir. Aile mahkemeleri asliye mahkemesi derecesinde kurulduğundan evlat edinme davasında da bu tutar esas alınır; tarifede evlat edinme davası için ayrı bir satır bulunmamaktadır. Barolar ayrıca daha yüksek tutarlar içeren tavsiye niteliğinde ücret çizelgeleri yayımlamaktadır.

Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları

Mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur (TMK’nın 315. maddesinin birinci fıkrası). Evlatlık, kararın kesinleşmesiyle birlikte evlat edinenin yasal mirasçısı olur (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.07.2024 tarihli ve 2023/422 E., 2024/370 K. sayılı kararı).

a) Velayet ve Bakım

Ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer (TMK’nın 314. maddesinin birinci fıkrası). Evlatlık küçükse velayet evlat edinene ya da evlat edinen eşlere ait olur; çocuğun bakımı, eğitimi ve mallarının yönetimi onların sorumluluğundadır.

b) Ad, Soyadı ve Nüfus Kaydı

Türk Medeni Kanunu’nun 314. maddesinin üçüncü fıkrası:
“Evlâtlık küçük ise evlât edinenin soyadını alır. Evlât edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlâtlık, evlât edinilme sırasında dilerse evlât edinenin soyadını alabilir.”

Evlat edinme kararı mahkeme tarafından on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir; evlat edinme aile kütüklerine tescil edilir ve evlatlığın kaydı evlat edinenin aile kütüğüne taşınır (Tüzük’ün 14. maddesi; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 29. maddesi). Evlatlığın miras ve başka haklarının zedelenmemesi için iki aile kütüğü arasında bağ kurulur ve kesinleşmiş karar her iki kütüğe işlenir (TMK’nın 314. maddesinin beşinci fıkrası).

Nüfus kaydında ana ve baba adı olarak kimin yazılacağına ilişkin hüküm son yıllarda değişmiştir. Eski düzenleme yalnız eşlerin birlikte evlat edindiği, ayırt etme gücü olmayan küçükler için evlat edinen eşlerin adlarının yazılmasını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı 26.07.2023 tarihli ve 2023/3 E., 2023/139 K. sayılı kararıyla iptal etmiş (Resmi Gazete, 19.10.2023), fıkra 7531 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle (07.11.2024) yeniden düzenlenmiştir:

Türk Medeni Kanunu’nun 314. maddesinin dördüncü fıkrası:
“Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüklerin nüfus kaydına, birlikte evlât edinmede ana ve baba adı olarak evlât edinen eşlerin adları; tek başına evlât edinmede ise ana veya baba adı olarak evlât edinenin adı yazılır. Evlât edinilen diğer kişiler hakkında, talepleri halinde bu hüküm uygulanır.”

Böylece tek başına evlat edinmede de evlat edinenin adı ana veya baba adı olarak yazılmakta, ergin ve ayırt etme gücüne sahip evlatlıklar da talep ederlerse bu hükümden yararlanabilmektedir. Evlat edinme dışındaki sebeplerle ad ve soyadı değişikliği için ad ve soyadı değişikliği davası açılması gerekir.

c) Mirasçılık

Türk Medeni Kanunu’nun 500. maddesi:
“Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olurlar. Evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder.
Evlât edinen ve hısımları, evlâtlığa mirasçı olmazlar.”

Bu hükümden üç sonuç çıkar:

• Evlatlık ve altsoyu, evlat edinenin altsoyu gibi birinci derecede yasal mirasçıdır ve evlat edinenin mirasında saklı pay sahibidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan 10.07.2024 tarihli kararında belirtildiği üzere “Evlatlık ve altsoyunun varlığı mirasın ikinci zümreye geçmesine engel olur.”
• Evlatlık, biyolojik ana-babasına ve kendi ailesine mirasçı olmaya devam eder.
• Mirasçılık tek yönlüdür: evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olamaz; evlatlık da evlat edinenin hısımlarına mirasçı olamaz. Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 25.12.2018 tarihli ve 2016/4194 E., 2018/9418 K. sayılı kararında bu kural şöyle açıklanmıştır: “Evlat edinenin kendi miras bırakanlarından daha önce ölmesi halinde evlatlığın evlat edinenin miras bırakanlarına mirasçı olacağına ilişkin yasada bir hüküm bulunmamaktadır.” Bu nedenle evlatlığı, evlat edinenin anne veya babasına mirasçı gösteren mirasçılık belgesi iptal edilmelidir.

d) Evlenme Yasağı

Evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır (TMK’nın 129. maddesinin 3 numaralı bendi). Evlenmeye engel derecede hısımlık bulunan evlilik mutlak butlanla batıldır (TMK’nın 145. maddesinin 4 numaralı bendi).

e) Türk Vatandaşlığının Kazanılması

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrası:
“Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir.”

Vatandaşlık kendiliğinden kazanılmaz; kanunun ifadesi “kazanabilir” biçimindedir. Ergin bir yabancının evlat edinilmesi ise tek başına vatandaşlık kazandırmaz.

f) Evlat Edinen Çalışanın İzin Hakları

Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hali izni kullandırılır; istenirse altı aya kadar ücretsiz izin de verilir (4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi). Memurlar için de benzer düzenlemeler bulunmaktadır. Ayrıntılar için doğum izni makalemize bakılabilir.

Evlat Edinme Kayıtlarının Gizliliği ve Evlatlığın Kökenini Öğrenmesi

Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz (TMK’nın 314. maddesinin altıncı fıkrası). Gizlilik, evlatlığın kendisine karşı değil, üçüncü kişilere karşıdır: evlatlık isterse kendisine ilişkin kayıtlara ulaşabilir. Bakanlık da evlat edinilen kişinin Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurarak dosya bilgilerine ulaşabileceğini, arşivin 1983’ten itibaren tutulduğunu, önceki yıllara ait bilgilerin ise devralınan belgelerle sınırlı olduğunu belirtmektedir.

Evlatlık Olduğu Çocuğa Söylenmeli mi?

Kanunda evlat edinene, evlatlığa bu durumu söyleme yükümlülüğü yükleyen açık bir hüküm yoktur. Bununla birlikte Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 7. maddesine göre çocuk, mümkün olduğu ölçüde ana-babasını bilme ve onlar tarafından bakılma hakkına sahiptir. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar ile kanunlar arasında çatışma olursa antlaşma hükümleri esas alınır (Anayasa’nın 90. maddesinin beşinci fıkrası). Evlatlığın kayıtlara ulaşma hakkı da (TMK’nın 314. maddesi) dikkate alındığında, evlatlık er ya da geç kökenini öğrenebilecektir. Bakanlık da çocuğa evlat edinildiğinin uygun yaş ve zamanda mutlaka söylenmesini, bunun için en uygun dönemin okul öncesi çağ (4-6 yaş) olduğunu belirtmektedir.

Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması (Evlat Edinmenin İptali)

Halk arasında evlat edinmenin iptali olarak bilinen yol, kanunda evlatlık ilişkisinin kaldırılması olarak düzenlenmiştir. Geçerli şekilde kurulmuş bir evlatlık ilişkisi, sonradan taraflar arasında anlaşmazlık çıktı diye kaldırılamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan 10.07.2024 tarihli kararında belirtildiği üzere “4721 sayılı Kanun, mülga 743 sayılı Medeni Kanun'dan farklı olarak, geçerli şekilde kurulan bir evlatlık ilişkisinin kaldırılmasına olanak tanımamıştır.” Kaldırma ancak evlat edinme sırasında var olan bir eksiklik sebebiyle mümkündür. Halk arasında “evlatlıktan reddetme” denilen bir kurum da kanunda yoktur; mirasbırakan, evlatlığını diğer mirasçıları gibi ancak mirastan ıskat (mirasçılıktan çıkarma) şartları varsa mirasından yoksun bırakabilir.

Kaldırma sebepleri ikiye ayrılır:

• Rızanın bulunmaması: Yasal sebep bulunmaksızın rızası alınması gereken kişilerin rızası alınmamışsa, bu kişiler, küçüğün menfaati bundan ağır biçimde zedelenmeyecekse evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir (TMK’nın 317. maddesi).
• Diğer esaslı noksanlıklar: Evlat edinme esasa ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa, Cumhuriyet savcısı veya her ilgili ilişkinin kaldırılmasını isteyebilir. Noksanlık sonradan ortadan kalkmışsa ya da yalnız usule ilişkinse ve kaldırma evlatlığın menfaatini ağır biçimde zedeleyecekse bu yola gidilemez (TMK’nın 318. maddesi).

Yargıtay uygulamasında esaslı noksanlık örnekleri şunlardır: bir yıllık bakım şartının hiç gerçekleşmemesi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yukarıda anılan 21.04.2025 tarihli ve 2024/6232 E., 2025/4034 K. sayılı kararı), ergin evlat edinmede evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatinin alınmaması (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yukarıda anılan 05.10.2021 tarihli ve 2017/2518 E., 2021/1155 K. sayılı kararı) ve evlat edinenin dava açıldığı tarihte ayırt etme gücünün bulunmaması. Son durumda mahkemenin Adli Tıp Kurumundan rapor alması gerekir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.12.2025 tarihli ve 2025/7970 E., 2025/11130 K. sayılı kararı).

Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK’nın 319. maddesi). Maddede ayrıca yer alan “her hâlde evlat edinme işleminin üzerinden beş yıl” sınırı, Anayasa Mahkemesinin 27.12.2012 tarihli ve 2012/35 E., 2012/203 K. sayılı kararıyla iptal edilmiş ve iptal hükmü 12.01.2014’te yürürlüğe girmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ise iptal hükmü yürürlüğe girmeden önce beş yıllık süresi dolmuş evlatlık ilişkilerinin artık kaldırılamayacağını kabul etmiştir. Kurula göre o dosyada 09.06.2006’da kesinleşen kararla kurulan soybağı, “ilgililerin beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde evlatlık ilişkisinin kaldırılması yönünde dava açma hakkını kullanmamaları nedeni ile kesinleşmiştir.” (10.07.2024 tarihli ve 2023/422 E., 2024/370 K. sayılı karar; oy çokluğu).

Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Arasındaki Fark

Koruyucu aile, devletin korumasındaki bir çocuğun geçici olarak bir aile yanında bakılmasıdır; çocuk ile koruyucu aile arasında soybağı kurulmaz, çocuğun kendi ailesiyle hukuki bağı aynen devam eder. Evlat edinme ise mahkeme kararıyla kalıcı bir soybağı kurar; evlatlık, evlat edinenin soyadını alır ve onun mirasçısı olur.

Koruyucu aile olmak evlat edinme hakkı vermez; ancak kanun koruyucu aileyi evlat edinmekten de dışlamamıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 21.04.2025 tarihli ve 2024/7588 E., 2025/4035 K. sayılı kararında, altı aylıkken koruyucu anneye teslim edilen ve bütün bebeklik dönemini onun yanında geçiren çocuk hakkında, bölge adliye mahkemesinin çocuğun evlat edinme sözleşmesiyle değil koruyucu aile sözleşmesiyle teslim edildiği gerekçesine de dayanan ret kararı bozulmuş ve “çocuğun üstün yararı gereğince davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirmelerle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmeyip kararın bozulması gerekmiştir” denmiştir.

Koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir (4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi; 7578 sayılı Kanun’la eklenen hüküm).

Depremzede Çocukların Evlat Edinilmesi

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra depremzede çocukların evlat edinilmesine ilişkin, gerçek hukuki duruma aykırı birçok paylaşım yapılmıştır. Depremzede çocukların evlat edinilmesi ya da koruyucu aile yanına verilmesi, herhangi bir çocuğun evlat edinilmesinden farklı değildir: çocuğun ana ve babası ya da yakınları hayatta olabilir, bu nedenle önce çocuğun hukuki durumunun belirlenmesi, ana-babanın rızasının alınması ya da rızanın aranmamasına karar verilmesi ve yukarıdaki bütün şartların gerçekleşmesi gerekir. Sürecin yavaş yürüdüğü eleştirileri yapılsa da devlet kurumlarının bu süreci eksiksiz yürütmemesi ve gerekli incelemeleri yapmaması, çocuğun ileride yaşayabileceği olumsuzluklarda devletin sorumluluğunu gündeme getirebilecektir.

Yurt Dışında Yaşayanların ve Yabancıların Evlat Edinmesi

Ülkelerarası evlat edinme, Lahey Sözleşmesi ve Tüzük hükümlerine göre yürütülür; bu işlemlerde Bakanlığın görevli birimi merkezi makamdır (Tüzük’ün 3 ve 15. maddeleri). Yerleşim yeri yurt dışında olan Türk vatandaşları ile yabancılar, kabul eden devletin merkezi makamına başvurur; Türkiye’de bir yıldan fazla süreyle oturma izni almış yabancılar ise bulundukları yerin il müdürlüğüne başvurur (Tüzük’ün 5. maddesi). Bu başvurularda oturma izni ve çocuğun kabul eden ülkeye girmesine ve orada sürekli kalmasına izin verildiğini gösteren belge de istenir (Tüzük’ün 6. maddesi).

Yabancı bir mahkemenin verdiği evlat edinme kararı Türkiye’de tanıma ve tenfiz davasıyla hüküm doğurur. Yabancı kararın Türk hukukundan farklı olması, tek başına tanımayı engellemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.06.2022 tarihli ve 2022/4373 E., 2022/5899 K. sayılı kararında, ergin evlat edinmeye ilişkin yabancı kararda TMK’nın 313. maddesindeki beş yıllık şartın gerçekleşmemesi hakkında “Türk kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmez” denmiş ve tanıma şartlarının yeniden değerlendirilmesi için bozma kararı verilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mahkeme kararı olmadan evlat edinilebilir mi?

Hayır. Evlatlık ilişkisi yalnız mahkeme kararıyla kurulur (TMK’nın 315. maddesi). Bir çocuğu mahkeme kararı olmadan kendi çocuğu gibi nüfusa kaydettirmek suçtur: Türk Ceza Kanunu’nun 231. maddesine göre “Bir çocuğun soybağını değiştiren veya gizleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

Bekar bir kişi evlat edinebilir mi?

Evet. Evli olmayan kişi, otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir (TMK’nın 307. maddesi). Evli olmayan iki kişi ise birlikte evlat edinemez.

Evlat edinmede üst yaş sınırı var mı?

Kanunda yoktur. Kanun yalnız evlat edinen ile evlat edinilen arasında en az on sekiz yaş fark arar (TMK’nın 308. maddesi). Bununla birlikte mahkeme, evlat edinenin yaşını ve sağlığını çocuğun yararı yönünden değerlendirir (TMK’nın 316. maddesi); kurum aracılığıyla evlat edinmede il müdürlüklerinin uygulaması da ayrıca öğrenilmelidir.

Torun ya da yeğen evlat edinilebilir mi?

Kanun hısımlığı evlat edinmeye engel saymaz; şartlar gerçekleşirse torun ya da yeğen de evlat edinilebilir. Ancak Yargıtay, büyükanne ve büyükbabanın torununu evlat edinmek istediği davalarda asıl amacın ekonomik yarar olup olmadığına bakmakta ve bu davaları kural olarak reddetmekte, yalnız istisnai durumlarda kabul etmektedir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin yukarıda anılan 22.06.2026 tarihli kararı). Ergin bir yeğenin evlat edinilmesinde on sekiz yaş farkı ve TMK’nın 313. maddesindeki şartlar ayrıca aranır.

Evlatlık, biyolojik ana-babasına mirasçı olur mu?

Evet. Evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder (TMK’nın 500. maddesi). Evlatlık hem evlat edinene hem de biyolojik ana-babasına mirasçı olabilir.

Evlat edinen, evlatlığına mirasçı olur mu?

Hayır. Evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz (TMK’nın 500. maddesinin ikinci fıkrası). Evlatlığın mirası kendi yasal mirasçılarına, yani eşine ve altsoyuna, altsoyu yoksa eşiyle birlikte biyolojik ailesine kalır.

Evlat edinme kararı sonradan iptal edilebilir mi?

Ancak sınırlı hallerde. Evlatlık ilişkisi yalnız gerekli rızaların alınmamış olması ya da evlat edinmenin esasa ilişkin bir noksanlıkla sakat olması halinde, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılacak davayla kaldırılabilir (TMK’nın 317-319. maddeleri). Geçerli şekilde kurulmuş bir ilişki, taraflar sonradan anlaşamadı diye kaldırılamaz.

Evlat edinme başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?

Kurum aracılığıyla yapılan başvurunun reddine, askıya alınmasına veya işlemden kaldırılmasına karşı, bildirimden itibaren on beş gün içinde il müdürlüğüne itiraz edilebilir; itiraz bir ay içinde kesin olarak karara bağlanır (Tüzük’ün 9. maddesi).