Aile HukukuBağlı olduğu rehber: Aile Hukuku Nedir? Aile Hukuku Davaları Nelerdir?
Vasi Tayini ve Vesayet Davası Nasıl Açılır? 2026
Vasi tayini, vesayet altına alınması gereken küçük ya da kısıtlı ergin için yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinin vasi atamasıdır; iş, dava değil çekişmesiz yargı işidir ve davalı gösterilmez. Vasi tayini ve azli harçtan müstesnadır. Kısıtlama kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilir ve bölge adliye mahkemesinin kararı temyiz edilemez; vasi atama ve kaçınma kararlarında önce vesayet makamına başvurulur, yerinde görülmezse dosya denetim makamına gider; izin, hesap ve görevden alma gibi diğer kararlara ise on gün içinde doğrudan denetim makamına itiraz edilir.
Vasi Tayini ve Vesayet Davası Nedir?
Vesayet, Türk Medeni Kanununun (TMK) ikinci kitabında, aile hukuku içinde üçüncü kısım olarak 396 ila 494. maddeler arasında düzenlenmiştir. Kurumun amacı, kişisel ve mali işlerini kendisi yürütemeyen kişilerin kişiliğini ve malvarlığını korumak, bu kişileri hukuki işlemlerinde temsil etmektir. Kanun, koruma görevini tek bir kişiye değil, birbirini denetleyen organlara vermiştir: vesayet makamı ile denetim makamından oluşan vesayet daireleri, vasi ve kayyım.
Vasinin görevi kanunda açıkça tanımlanmıştır. Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve onu temsil etmekle yükümlüdür; kayyım ise belirli işleri görmek veya bir malvarlığını yönetmek için atanır. Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır.
Türk Medeni Kanununun 403. maddesi:
“Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.”
“Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.”
“Bu Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır.”
Velayet altında bulunmayan küçük ile erginlikten sonra kısıtlanan kişi aynı kuruma tabidir; ancak dayanakları ayrıdır. Küçük, velayet altında değilse kendiliğinden vesayet altına alınır. Ergin kişi ise ancak kanunda sayılan bir sebep varsa ve mahkeme kararıyla kısıtlanır. Vasi tayini bu iki grupta da aynı mahkemenin, yani vesayet makamının kararıyla gerçekleşir. Uygulamada "vesayet davası" denilse de hukuki nitelik bakımından bir dava değil, çekişmesiz yargı işi söz konusudur; bu ayrım, davalı gösterilmesinden kanun yoluna kadar sonuç doğurur.
Kurumun kanun içindeki yeri ve madde düzeni şöyledir:
- 396 ila 403. maddeler vesayet organlarını, kamu vesayetini ve özel vesayeti; 404 ila 410. maddeler vesayeti gerektiren halleri, kısıtlama usulünü ve ilanı düzenler.
- 411 ve 412. maddeler yetkiyi ve yerleşim yerinin değiştirilmesini; 413 ila 425. maddeler vasinin atanmasını, kaçınmayı ve itirazı düzenler.
- 426 ila 431. maddeler kayyımlık ve yasal danışmanlık; 432 ila 437. maddeler koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması hükümlerini taşır.
- 438 ila 457. maddeler vasinin görevlerini, malvarlığının yönetimini, hesabı ve ücreti; 458 ila 460. maddeler kayyımın görevlerini kapsar.
- 461 ila 469. maddeler vesayet dairelerinin görevleri, izinleri ve vesayet organlarının sorumluluğuna; 470 ila 494. maddeler vesayetin ve vasilik görevinin sona ermesine, kesin hesaba ve zamanaşımına ilişkindir.
Vesayet kurumunun içinde kayyımlık ve yasal danışmanlık ayrı bir yer tutar. Kayyım, vesayet altındaki kişinin tamamını temsil etmez; belirli bir işi görmek veya bir malvarlığını yönetmek üzere atanır ve atanması kişinin fiil ehliyetini etkilemez. Bu nedenle "vasi" ile "kayyım" günlük dilde karıştırılsa da ehliyet üzerindeki sonuçları farklıdır. Kayyımlığın türleri ve yasal danışmanlık ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.
Vesayet Davası Çekişmesiz Yargı İşi midir?
Evet. Vesayet işleri, Hukuk Muhakemeleri Kanununun (HMK) 382. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin 19 numaralı alt bendinde açıkça çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır. Bunun ilk sonucu, dosyada davalı bulunmamasıdır. Mahkemeye başvuran kişi "davacı", hakkında vesayet istenen kişi "davalı" değildir; usul dili "talep eden" ve "ilgili" kavramları üzerine kuruludur. Vasilik sıfatı atamayla kazanılır; atanan vasi dosyada bu sıfatla ilgili olarak yer alır. Kişinin başka bir sıfatla (eş, çocuk, başvuran) ilgili olması atamadan bağımsızdır.
Çekişmesiz yargının anlamı, ilgililer arasında uyuşmazlık bulunmaması ve talep edenin karşı tarafa karşı ileri sürebileceği bir sübjektif hakkının olmamasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ölçütü vesayet işlerini de kapsayacak biçimde şöyle açıklamıştır:
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.11.2020 tarihli ve 2017/1214 E., 2020/951 K. sayılı kararı:
“Çekişmesiz yargı işlerinde ise ilgililer arasında kural olarak bir uyuşmazlık yoktur.”
“Çekişmeli yargının konusunu tarafların sübjektif hakları oluşturduğu hâlde, çekişmesiz yargıda talepte bulunan kişinin ilgili tarafa karşı ileri sürebileceği hiçbir sübjektif hakkı bulunmamaktadır.”
Usul bakımından üç sonuç doğar. Birincisi, çekişmesiz yargı işlerinde niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve aksine hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir. İkincisi, bu işlerde verilen kararlar maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez; koşullar değişirse aynı konu yeniden talep edilebilir. Üçüncüsü, vesayet işleri adli tatilde de görülür.
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 385. maddesi:
“(1) Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde, basit yargılama usulü uygulanır.”
“(2) Çekişmesiz yargı işlerinde aksine bir hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir.”
Vesayet işinde arabuluculuk da dava şartı olarak aranmaz. Arabuluculuk, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır; vesayet işinde tasarruf edilebilir bir uyuşmazlık ve karşı taraf bulunmadığı için bu tanımın dışında kalır. Buna karşılık ihtiyati tedbir hükümleri, niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanabilir; ayrıca vesayet makamı vasinin atanmasından önce re'sen geçici önlem alabilir.
Vesayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olması, taraf iradesine bağlı olmamanın gerekçesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu niteliği, çelişen sağlık raporlarının giderilmesi gerektiğini vurguladığı kararında açıkça belirtmiştir:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 25.12.2025 tarihli ve 2025/9406 E., 2025/12025 K. sayılı kararı:
“Vesayet hakkındaki hükümler kamu düzenine ilişkindir.”
Bu nitelik, mahkemenin gösterilen delillerle bağlı kalmaması ve kısıtlama koşullarını kendiliğinden araştırması anlamına gelir. Dosyada tek hekim raporu varsa ya da raporlar birbiriyle çelişiyorsa, mahkemenin bu eksikliği gidermeden karar vermesi bozma sebebidir; bu iki durum, bu yazıda anılan kararlara konu olmuştur.
Vesayet ile Velayet Arasındaki Fark Nedir?
Velayet hısımlıktan doğar ve kural olarak ana ile babaya aittir; vesayet ise mahkeme kararıyla doğar. Veli, çocuğunu temsil ederken vesayet dairelerinden izin almak zorunda değildir; vasi ise vesayet dairelerinin yetkileri saklı kalmak kaydıyla temsil eder ve kanunda sayılan işlemlerde vesayet makamının iznine başvurur. Aynı fark, hesap verme yükümlülüğünde de görülür: vasi malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetir, hesap tutar ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her halde yılda bir kez hesabı incelemeye sunar.
Ücret bakımından da ayrım vardır. Veli, çocuğun bakımı ve gözetimi için ücret isteyemez; vasi ise vesayet altındaki kişinin malvarlığından, olanak bulunmadığı takdirde Hazineden karşılanmak üzere ücret isteyebilir. Görevin sona ermesi de farklıdır: velayet kaldırılabilir, ancak velinin istifası söz konusu olmaz; vasi ise görevden alınabilir ve kanunda sayılan sebeplerle kaçınma hakkını kullanabilir. Bu genel fark, menfaat çatışması hallerini ortadan kaldırmaz: çocuk ile ana veya baba arasında ya da onların menfaatine yapılacak ve çocuğu borç altına sokacak işlemde kayyımın katılması ve hakimin onayı gerekir (TMK 345).
Vesayet ile velayet arasındaki ayrıntılı karşılaştırma, velayet kurumunun kendi yazısında ele alınmıştır.
Vesayeti Gerektiren Haller Hangileridir?
Vesayeti gerektiren haller 404 ila 408. maddelerde sayılmıştır. Hallerden biri küçüklüğe, diğerleri ergin kişinin kısıtlanmasına ilişkindir. Kısıtlama, kişinin hukuki işlem ehliyetini sınırlayan ağır bir sonuç doğurduğu için kanun her halde belirli koşullar arar ve bildirim yükümlülüğünü ayrıca düzenler.
Hal | Dayanak | Kim bildirir ya da talep eder | Sonuç |
|---|---|---|---|
Velayet altında bulunmayan küçük | TMK 404 | Nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler | Vesayet altına alınır |
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı | TMK 405 | İdari makamlar, noterler ve mahkemeler | Resmi sağlık kurulu raporu üzerine kısıtlama |
Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim | TMK 406 | Bildirim yükümlülüğü yok; ilgililer talep eder | Ek koşulların varlığında kısıtlama |
Hapis cezasının infazı | TMK 407 | Kişinin kendisi; bildirim yükümlülüğü yalnız toplam beş yıl ve üzeri cezada cezayı yerine getirmekle görevli makama aittir (407/2) | İstek üzerine kısıtlama veya kayyım; beş yıl ve üzerinde istek olmaksızın kısıtlama imkanı |
Kişinin kendi isteği | TMK 408 | Kişinin kendisi | Kısıtlama |
Küçüklük halinde koşul, çocuğun velayet altında bulunmamasıdır. Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır; burada ayrıca bir tehlike ya da yetersizlik araştırılmaz. Kanun, durumu öğrenen nüfus memurlarına, idari makamlara, noterlere ve mahkemelere bildirim yükümlülüğü getirmiştir.
Türk Medeni Kanununun 404. maddesi:
“Velâyet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.”
“Görevlerini yaparlarken vesayeti gerektiren böyle bir hâlin varlığını öğrenen nüfus memurları, idarî makamlar, noterler ve mahkemeler, bu durumu hemen yetkili vesayet makamına bildirmek zorundadırlar.”
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı halinde koşul, kişinin işlerini görememesi, korunması ve bakımı için sürekli yardıma gereksinim duyması ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokmasıdır. Bu halde bildirim yükümlüsü idari makamlar, noterler ve mahkemelerdir; nüfus memurları kanunda sayılmamıştır. Kanunun bu bilinçli ayrımı, küçüklük halindeki bildirim yükümlülüğünün akıl hastalığı haline olduğu gibi taşınmaması gerektiğini gösterir. Kısıtlama kararı, resmi sağlık kurulu raporu alınmadan verilemez.
Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve malvarlığını kötü yönetme hallerinde kanun iki unsuru birlikte arar. Önce kişinin bu davranışları kendisini veya ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açmalıdır. Ardından, bu tehlike tek başına yeterli olmaksızın, kişinin bu yüzden devamlı korunmaya ve bakıma muhtaç olması ya da başkalarının güvenliğini tehdit etmesi gerekir.
Türk Medeni Kanununun 406. maddesi:
“Savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi sebebiyle kendisini veya ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açan ve bu yüzden devamlı korunmaya ve bakıma muhtaç olan ya da başkalarının güvenliğini tehdit eden her ergin kısıtlanır.”
Bu iki unsur birlikte aranır. Savurganlık veya malvarlığını kötü yönetme tek başına kısıtlama sebebi değildir; tehlike ile korunma ihtiyacı arasındaki bağ kurulmadan karar verilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 01.11.2024 tarihli ve 2024/5290 E., 2024/8133 K. sayılı kararında uyuşmazlık, tam bu noktada, yani 406. maddede aranan koşulların oluşup oluşmadığında toplanmıştır.
Kişinin kendi isteği üzerine kısıtlanması ise 408. maddede düzenlenmiştir. Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden her ergin, kısıtlanmasını isteyebilir. Bu halde de mahkeme, beyanla bağlı olmaksızın koşulları değerlendirir; kişinin kendi isteği, kısıtlama kararının gerekçesini oluşturur ama tek başına yeterli değildir.
Hükümlüye Vasi Tayini: 2024 Değişikliği Sonrası Kural
Hapis cezasının infazı sebebiyle kısıtlama, 2024 yılında esaslı biçimde değişmiştir. 12.03.2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7499 sayılı Kanunun 5. maddesiyle 407. madde yeniden yazılmış, değişiklik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Eski metindeki otomatik kısıtlama kaldırılmıştır. Bugünkü düzenleme, kural olarak kişinin isteğine dayanır; yalnız beş yıl ve üzeri cezalarda istek aranmaksızın kısıtlama imkanı tanınmıştır.
Türk Medeni Kanununun 407. maddesi:
“Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır.”
“Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin bir kişi, isteği bulunmasa dahi kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi hâlinde kısıtlanabilir. Cezayı yerine getirmekle görevli makam hapis cezasının infazına başlandığını derhâl vesayet makamına bildirir.”
“Vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler.”
“Bu Kanunun kayyımlığa ilişkin hükümleri niteliğine uygun düştüğü ölçüde bu madde için de uygulanır.”
Yeni kuralın üç sonucu vardır. Birincisi, kısıtlama artık kendiliğinden değil, talep üzerine kurulur; hükümlü istemezse kural olarak kısıtlanmaz ve yerine kayyım atanmasını isteyebilir. İkincisi, toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasında vesayet makamı, kişiliğin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görürse istek olmaksızın kısıtlamaya karar verebilir; burada bir zorunluluk değil, takdir yetkisi söz konusudur. Üçüncüsü, vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler; bu dinleme, akıl hastalığı veya akıl zayıflığına dayanan kısıtlamadaki takdiri dinlemeden farklı olarak kanunda emredici biçimde düzenlenmiştir.
Eski kural, Anayasa Mahkemesinin 22.03.2023 tarihli ve E. 2022/105, K. 2023/54 sayılı kararıyla iptal edilmiş, karar 23.06.2023 tarihli ve 32230 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun koyucu bunun üzerine 7499 sayılı Kanunla yeni metni kabul etmiştir. Bu nedenle 2024 öncesi metne dayanan kararlar, bugünkü kuralı açıklamak için kullanılamaz.
Hapis halinin sona ermesinin vesayete etkisi de aynı kanunla yeniden düzenlenmiştir. Vesayet, hapis halinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar; hapis devam ederken de kanunda sayılan koşullarla sona erdirilebilir. Bu konu, vesayetin sona ermesine ilişkin bölümde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Koruma Amacıyla Özgürlüğün Kısıtlanması: Kuruma Yerleştirme
Kısıtlamadan ayrı bir kurum, kişinin bir kuruma yerleştirilmesi veya alıkonulmasıdır. 432. madde, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık veya serserilik sebeplerinden biriyle toplum için tehlike oluşturan ergin kişinin, kişisel korunması başka şekilde sağlanamıyorsa tedavisi, eğitimi veya ıslahı için elverişli bir kuruma yerleştirilmesini düzenler. Karar, ilgilinin yerleşim yerindeki vesayet makamına aittir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bulunduğu yer vesayet makamı da yetkilidir (TMK 433).
Kuruma yerleştirilen kişiye ve yakınlarına karşı denetim yolu açıktır. Yerleştirme kararına, alıkonulma kararına veya kurumdan çıkarılma isteminin reddine karşı, bildirimden itibaren en geç on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir. Hakim, basit yargılama usulüne göre karar verir, ilgiliyi dinler ve tahkikatı tamamlayarak en geç iki gün içinde kararını verir; gerektiğinde ilgili kişiye adli yardım sağlanır.
Türk Medeni Kanununun 437. maddesi:
“Hâkim, basit yargılama usulüne göre karar verir.”
“Gerektiğinde ilgili kişiye adlî yardım sağlanır.”
“Hâkim, ilgili kişiyi dinler, tahkikatı tamamlar ve gecikmeksizin en geç iki gün içinde kararını verir.”
Bu usul, kısıtlama kararından bağımsız işler. Kişi kısıtlı olmasa bile toplum için tehlike oluşturuyorsa kuruma yerleştirme kararı verilebilir; kısıtlı olup olmaması, yerleştirmenin koşulu değildir. Kararın süresi, kurumdan çıkarılma koşulları ve itiraz yolu, özgürlük sınırlamasının ağırlığı nedeniyle kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Kısıtlama Kararı Verilirken Hangi Usul Uygulanır?
Kısıtlama usulünün iki ayağı vardır: kişinin dinlenmesi ve sağlık kurulu raporu. Kanun, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetim veya kişinin kendi isteği sebebiyle kısıtlamada kişinin dinlenilmesini zorunlu tutmuştur. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı halinde ise dinleme tek başına yeterli değildir; resmi sağlık kurulu raporu alınmadan karar verilemez. Rapordan sonra kişinin dinlenmesi ise hakimin takdirindedir.
Türk Medeni Kanununun 409. maddesi:
“Bir kimse dinlenilmeden savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı, kötü yönetimi veya isteği sebebiyle kısıtlanamaz.”
“Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya ancak resmî sağlık kurulu raporu üzerine karar verilir. Resmî sağlık kurulu raporunun tanzimi için gereklilik bulunması halinde 436 ncı madde hükümleri uygulanır. Hâkim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.”
İkinci fıkranın son cümlesi hakime takdir yetkisi tanır: kanun "dinler" değil "dinleyebilir" demektedir; yani rapordan sonra kişinin dinlenmesi hakimin takdirine bırakılmıştır. Dinlemenin yapılmaması tek başına bozma veya gerekçesizlik sebebi değildir. Bozma sebebi, raporun resmi sağlık kurulu raporu niteliğinde olmaması ya da raporlar arasındaki çelişkinin giderilmemesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tek hekim raporuyla kısıtlama kararı verilmesini bu nedenle bozmuştur:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 29.06.2009 tarihli ve 2009/2349 E., 2009/12609 K. sayılı kararı:
“Hakim, karar vermeden önce, kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.”
“Rapor, bu haliyle hüküm kurmak için yeterli değildir.”
Raporun alınması her zaman kolay değildir. Kanun, resmi sağlık kurulu raporunun alınabilmesini sağlamak için kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine, gerekli tıbbi müdahalelerin yapılabilmesine ve gerektiğinde kişinin hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilmesine imkan tanımıştır. 2024 değişikliğiyle bu yerleştirmeye karşı bildirim ve itiraz yolu da güvence altına alınmıştır.
Türk Medeni Kanununun 436. maddesinin 6. bendi:
“Resmî sağlık kurulu raporunun alınabilmesini temin amacıyla; kişinin vücudundan kan veya benzeri biyolojik örneklerle kıl, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilir, kişiye gerekli tıbbi müdahaleler yapılabilir ve gerektiğinde kişi, hekim ön raporu üzerine en fazla yirmi gün süreyle sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Hekim ön raporu üzerine verilen yerleştirme kararı derhâl ilgiliye ve yakınlarına bildirilir. İlgili veya yakınları, bu karara karşı bildirimden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir, yapılan itiraz kararın icrasını durdurmaz. İtiraz denetim makamınca ivedilikle karara bağlanır.”
Kısıtlama kararı kesinleşince ilan edilir. İlan, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde yapılır; kısıtlama iyi niyetli üçüncü kişileri ilandan önce etkilemez. Ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin hükümler ise saklıdır; bu nedenle ilan, kısıtlama kararının üçüncü kişiler bakımından hüküm doğurması için gerekli olmakla birlikte ayırt etme gücünden yoksunluk sonuçlarını ortadan kaldırmaz.
Türk Medeni Kanununun 410. maddesi:
“Kısıtlama kararı, kesinleşince hemen kısıtlının yerleşim yeri ile nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur.”
“Kısıtlama, iyiniyetli üçüncü kişileri ilândan önce etkilemez.”
“Ayırt etme gücüne sahip olmamanın sonuçlarına ilişkin hükümler saklıdır.”
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığına dayanan kısıtlamada kararın dayanağı resmi sağlık kurulu raporudur. Sağlık kurulu raporunun, kişinin ayırt etme gücünü ve kısıtlamayı gerektiren sebebin varlığını ayrıntılı biçimde göstermesi gerekir; raporlar arasında çelişki varsa mahkeme bu çelişkiyi gidermeden karar veremez. Vesayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olması, bu eksikliğin tarafların ileri sürmesine bırakılamayacağı anlamına gelir. Akıl hastalığı bulunan kişinin evliliğine ilişkin sonuçlar ise akıl hastalığı sebebiyle boşanma yazısında ele alınmıştır.
Vesayet Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Kamu vesayeti, vesayet makamı ile denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür; vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasiyi atayan, kaçınma ve itirazı inceleyen, izinleri veren ve hesabı denetleyen merci vesayet makamıdır; denetim makamı ise vesayet makamının kararlarına karşı başvurulan üst mercidir; bu işlerde istinaf mercii bölge adliye mahkemesidir.
Türk Medeni Kanununun 397. maddesi:
“Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür.”
“Vesayet makamı, sulh hukuk mahkemesi; denetim makamı, asliye hukuk mahkemesidir.”
Yetki kesindir ve yerleşim yerine göre belirlenir. Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir. Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir; bir kimsenin aynı zamanda birden çok yerleşim yeri olamaz. Yetkinin kamu düzenine ilişkin olması, mahkemenin yetkisizliği re'sen gözetmesi sonucunu doğurur. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu niteliği kayyım ataması bakımından açıkça belirtmiştir:
Türk Medeni Kanununun 411. maddesi:
“Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.”
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 06.12.2021 tarihli ve 2021/13577 E., 2021/14447 K. sayılı kararı:
“Kayyım atanmasına ilişkin davada kesin yetki söz konusu olup, bu yön kamu düzenine ilişkindir.”
Kurumda bulunma, yerleşim yerini değiştirmez. Eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz. Bu nedenle cezaevinde bulunan hükümlü ile bakım kurumuna yerleştirilen kişide, kural olarak kurumun bulunduğu yer değil, önceki yerleşim yeri esas alınır; yetki önceki yerleşim yerindeki vesayet dairesindedir (TMK 22 ve 411).
Türk Medeni Kanununun 22. maddesi:
“Bir öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunma ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma, yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz.”
Yerleşim yerinin değiştirilmesi ayrı bir izne bağlıdır. Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez; izin olmadan yapılan değişiklik yetkiyi yeni vesayet dairelerine geçirmez. Bu nedenle izinsiz taşınma halinde vesayet dosyası, kısıtlamayı yapan mahkemenin elinde kalır ve dosyayı devretmek için izin kararı aranır.
Türk Medeni Kanununun 412. maddesi:
“Vesayet makamının izni olmadıkça vesayet altındaki kişi yerleşim yerini değiştiremez.”
“Yerleşim yerinin değişmesi hâlinde yetki, yeni vesayet dairelerine geçer. Bu takdirde kısıtlama yeni yerleşim yerinde ilân olunur.”
"Bulunduğu yer" ifadesi yalnız koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde devreye girer. Yerleştirme veya alıkoymaya karar verme yetkisi, ilgilinin yerleşim yeri vesayet makamına; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bulunduğu yer vesayet makamına aittir (TMK 433). Bu istisnanın dışında "kişinin bulunduğu yer" mahkemesi genel yetkili mahkeme değildir. Kayyımlıkta ise ayrı bir yetki kuralı vardır: temsil kayyımı, kendisine kayyım atanacak kimsenin yerleşim yeri vesayet makamı tarafından; yönetim kayyımı, malvarlığının büyük bölümünün yönetildiği veya temsil edilen kimsenin payına düşen malların bulunduğu yer vesayet makamı tarafından atanır.
Yargıtay uygulaması bu çerçeveyi yerleşik biçimde sürdürmektedir. 5. Hukuk Dairesi, 20.05.2025 tarihli ve 2025/4708 E., 2025/7846 K. sayılı kararında kayyım tayini istenen kişinin yerleşim yerini ve kurumda bulunmasının etkisini değerlendirmiş; 02.03.2026 tarihli ve 2025/12728 E., 2026/3511 K. sayılı kararında ise yerleşim yeri değişikliğine izin verilmeden dosyanın başka mahkemeye gönderilmesini uygun bulmamıştır.
Vasi Tayini Davası Nasıl Açılır? Dilekçe, Belgeler, İlan
Vasi tayini, yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine verilen talep dilekçesiyle istenir. Dilekçede talebi yönelten kişinin ve hakkında vesayet istenen kişinin kimliği, talep konusu ve dayanakları gösterilir. Kanun, dilekçenin biçimine ilişkin özel bir hüküm getirmemiştir; çekişmesiz yargıda niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulandığı için dilekçe, talebi ve olguları açıkça ortaya koyacak biçimde yazılır.
Belgeler bakımından ayrım yapılmalıdır. Akıl hastalığına veya akıl zayıflığına dayanan talepte resmi sağlık kurulu raporu zorunludur; rapor yoksa mahkeme kısıtlama kararı veremez. Diğer hallerde ise mahkeme, resen araştırma ilkesi gereği gerekli bilgi ve belgeleri kendisi getirtir; kısıtlı adayın nüfus kaydı, yerleşim yeri ve malvarlığına ilişkin tespitler bu kapsamdadır. Malvarlığının ayrıntılı dökümü ise atama kararından sonra tutulacak defterle yapılır, dilekçeye eklenmesi zorunlu bir belge değildir.
Mahkeme, talebi aldığında gecikmeksizin vasi atamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, gerekli incelemenin süratle tamamlanmasını gerektirir; inceleme sürerken korunma ihtiyacı varsa vesayet makamı TMK'nın 420. maddesindeki geçici önlemleri alır. Kanun, ergin olmayan kişilerin de kısıtlanmasına karar verilebileceğini, ancak bu kararın ergin olduktan sonra sonuç doğuracağını; kısıtlanan ergin çocukların ise kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılacağını ayrıca belirtmiştir.
Türk Medeni Kanununun 419. maddesi:
“Vesayet makamı, gecikmeksizin vasi atamakla yükümlüdür.”
“Gerek duyulduğunda henüz ergin olmayanların da kısıtlanmasına karar verilebilir; ancak, kısıtlama kararı ergin olduktan sonra sonuç doğurur.”
“Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılır.”
Vasi atanmasından önceki dönem, hak kaybı bakımından en riskli aşamadır. Kanun bu boşluğu kapatmak için vesayet makamına geçici önlem alma yetkisi vermiştir. Vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamı, vasinin atanmasından önce de re'sen gerekli önlemleri alır; özellikle kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir. Bu karar ilan edilir.
Türk Medeni Kanununun 420. maddesi:
“Vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamı, vasinin atanmasından önce de re'sen gerekli önlemleri alır; özellikle, kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir.”
“Vesayet makamının kararı ilân olunur.”
Atama kararı, ilan ve tebliğ ile dış dünyaya açılır. Atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur; kısıtlamaya ve vasi atanmasına ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan edilir. Atama kararı kesinleşince vesayet makamı, vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri kendiliğinden yapar. Bu işlemler arasında malvarlığı defterinin tutulması ve kıymetli eşyanın güvenli yere konulması da yer alır.
Türk Medeni Kanununun 421. maddesi:
“Atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur.”
“Kısıtlamaya ve vasi atanmasına veya kısıtlanan velâyet altında bırakılmışsa buna ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilân olunur.”
Türk Medeni Kanununun 425. maddesi:
“Atama kararı kesinleşince vesayet makamı vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar.”
Noterden vasi tayini yapılamaz; vasiyi atama yetkisi vesayet makamına, yani sulh hukuk mahkemesine aittir ve noter bu yetkiye sahip değildir. Noterin görevi, vesayeti gerektiren bir halin varlığını öğrendiğinde durumu yetkili vesayet makamına bildirmekle sınırlıdır. Bu nedenle noterde düzenlenen bir belge, vasi tayini kararının yerini tutmaz.
Vesayet Organları Hangileridir?
Vesayet organları vesayet daireleri ile vasi ve kayyımdır. Vesayet daireleri kamu vesayetinde vesayet makamı ve denetim makamından oluşur; özel vesayet kurulmuşsa vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer, denetim makamı yerini korur. Vasi ve kayyım ise vesayet dairelerinin denetimi altında görev yapan, kararı uygulayan organlardır.
Türk Medeni Kanununun 396. maddesi:
“Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır.”
Kamu vesayeti, devletin örgütlediği vesayettir ve iki mercili bir yapı kurar. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vesayet makamı vasiyi atar, izinleri verir, hesabı inceler ve şikayetleri değerlendirir; denetim makamı ise bu kararlara karşı başvurulan ve gerektiğinde kesin karar veren mercidir.
Özel vesayet istisnai bir kurumdur. Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet bir aileye verilebilir. Bu halde vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer. Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur.
Aile meclisinin oluşumu ve güvencesi kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur; vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir. Aile meclisi üyeleri, görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır ve güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz. Denetim makamı, aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde her zaman aile meclisini değiştirebilir ve özel vesayeti sona erdirebilir.
Vasi Kimler Arasından Atanır?
Vasi, vesayet makamınca atanır ve atama bir sıralamaya tabidir. Kanun önce genel koşulu, ardından öncelik sırasını düzenlemiştir. Vesayet makamı, görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar; gereken durumlarda bu görevi birlikte veya belirlenen yetkiler uyarınca ayrı ayrı yerine getirmek üzere birden çok vasi atanabilir. Ancak rızaları bulunmadıkça birden çok kimse vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.
Türk Medeni Kanununun 413. maddesi:
“Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte olan bir ergini vasi olarak atar.”
“Gereken durumlarda, bu görevi birlikte veya vesayet makamı tarafından belirlenen yetkileri uyarınca ayrı ayrı yerine getirmek üzere birden çok vasi atanabilir.”
“Rızaları bulunmadıkça birden çok kimse vesayeti birlikte yürütmekle görevlendirilemez.”
Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı, vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla bu göreve atar. Bu atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur.
Türk Medeni Kanununun 415. maddesi:
“Haklı sebepler engel olmadıkça, vasiliğe, vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse atanır.”
Bu hükmün özelliği, gösterilen kimsenin yalnız ana veya baba değil, vesayet altına alınacak kişinin kendisi de olabilmesidir. Kanun, kişinin ve ana veya babanın gösterdiği kimseyi aynı hükümde düzenler ve aralarında bir sıra kurmaz. Bu nedenle gösterim, 414. maddedeki eş ve yakın hısım önceliğiyle birlikte değerlendirilir.
Atanan kişi bakımından kabul yükümlülüğü de düzenlenmiştir. Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar, bu görevi kabul etmekle yükümlüdür. Aile meclisince atanma halinde ise kabul yükümlülüğü yoktur. Kanunun bu istisnayı aile meclisine özgülemesi, özel vesayetin aile içinde yürütülmesinin gönüllülük esasına dayandığını gösterir.
Türk Medeni Kanununun 416. maddesi:
“Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar, bu görevi kabul etmekle yükümlüdürler.”
“Aile meclisince atanma hâlinde vasiliği kabul yükümlülüğü yoktur.”
Kaçınma veya atamaya itiraz, atanan kişiyi görevden hemen kurtarmaz. Vasiliğe atanan kimse, vasilikten kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile, yerine bir başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu kural, vesayet altındaki kişinin temsilcisiz kalmasını önlemek amacıyla konulmuştur.
Türk Medeni Kanununun 423. maddesi:
“Vasiliğe atanan kimse, vasilikten kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile, yerine bir başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür.”
Atamanın hangi mercide denetleneceği, 422. maddenin kurduğu iki aşamalı yola göre belirlenir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kayyım özelinde aynı usulün geçerli olduğunu belirtmiş; itiraz ve kaçınma sebeplerini inceleme görevinin önce vesayet makamına ait olduğunu vurgulamıştır. 7. Hukuk Dairesi de miras ortaklığı temsilcisinin özel kayyım niteliğinde olduğunu ve vasi tayini usulünün uygulanacağını kabul etmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.12.2021 tarihli ve 2021/8051 E., 2021/9121 K. sayılı kararı:
“Türk Medeni Kanunu'nun 422 nci ve 431 inci maddesi gereğince kayyımın şahsına-sıfatına karşı yapılan itirazları veya kayyımın ileri sürdüğü kaçınma sebeplerini (özürleri) inceleme görevi, öncelikle vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine, onun kabul etmemesi halinde denetim makamına aittir.”
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 04.10.2021 tarihli ve 2021/2864 E., 2021/1423 K. sayılı kararı:
“Vesayet makamının itirazı reddetmesi halinde itirazı denetim makamının incelemesi gerekir.”
Vasilikten Kaçınma Sebepleri
Vasilik, kural olarak kabulü zorunlu bir görevdir; ancak kanun belirli hallerde kaçınma hakkı tanımıştır. Kaçınma sebepleri kendiliğinden dikkate alınmaz; vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Beyanın süresinde ve sebebi gösterilerek yapılması gerekir; mahkeme, ileri sürülmeyen bir kaçınma sebebini resen araştırmaz.
Türk Medeni Kanununun 417. maddesi:
“Aşağıdaki kişiler vasiliği kabul etmeyebilirler:”
Kanunda sayılan kaçınma sebepleri şunlardır: altmış yaşını doldurmuş olmak; bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle bu görevi güçlükle yapabilecek olmak; dörtten çok çocuğun velisi olmak; üzerinde vasilik görevi bulunmak; Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ile hakimlik ve savcılık mesleği mensuplarından olmak. Bu liste sınırlıdır; kanunda sayılmayan bir gerekçe, kaçınma hakkı vermez.
Dört yıl dolduktan sonra ayrı bir kaçınma hakkı doğar. Vasi kural olarak iki yıl için atanır, vesayet makamı süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir ve dört yıl dolunca vasi vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Bu hak, 417. maddedeki sebeplerden bağımsızdır; görev süresinin dolmasına dayanır. Kaçınma beyanı üzerine vesayet makamı sebebi yerinde görürse yeni bir vasi atar; yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir.
Vasiliğe Engel Olan Sebepler
Kaçınma sebeplerinden farklı olarak engel sebepler iradeye bağlı değildir. Vesayet makamı bu sebepleri resen gözetir; ilgililer ileri sürmese de vasi atanamaz ve atanmışsa görevden alma gündeme gelir. Kanun, kimlerin vasi olamayacağını sınırlı biçimde saymıştır.
Türk Medeni Kanununun 418. maddesi:
“Aşağıdaki kişiler vasi olamazlar:”
Engel sebepleri şunlardır: kısıtlı olmak; kamu hizmetinden yasaklı olmak veya haysiyetsiz hayat sürmek; menfaati kendisine vasi atanacak kişinin menfaati ile önemli ölçüde çatışmak veya onunla aralarında düşmanlık bulunmak; ilgili vesayet dairelerinde hakim olarak görev yapmak. Üçüncü bentteki ölçüt "düşmanlık"tır; medeni usuldeki husumet kavramı ile aynı şey değildir. Menfaat çatışmasının "önemli ölçüde" olması aranır; önemsiz menfaat çakışmaları engel sebebi sayılmaz.
Vasi Atanmasına İtiraz ve Kanun Yolu: Hangi Karara Hangi Yol?
Vesayet işlerinde kanun yolu, tek bir kalıba sığmaz. Yol, verilen kararın türüne göre belirlenir ve bu ayrım yapılmadan verilen bir cevap okuru yanlış mercie yönlendirir. Ayırt edilmesi gereken beş karar türü vardır: kısıtlama veya vesayetin kaldırılması kararı, usuli ara karar, vasi atama ve kaçınmaya ilişkin karar, vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlar ve denetim makamı kararı.
Karar türü | Süre | Merci ve yol | Sonrası |
|---|---|---|---|
Kısıtlama veya vesayetin kaldırılması kararı | Kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta | Bölge adliye mahkemesi, istinaf | Bölge adliye mahkemesi kararı temyiz edilemez |
Usuli ara karar | Süre öngörülmemiş | Nihai kararla birlikte istinaf | Tek başına kanun yolu yok |
Vasi atama ve kaçınma | Tebliğden veya atamanın öğrenilmesinden itibaren on gün | Önce vesayet makamı, yerinde görülmezse denetim makamı | Denetim makamı kararını vasiye ve vesayet makamına bildirir |
Vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlar (izin, hesap, görevden alma, şikayet) | Tebliğden itibaren on gün | Denetim makamı, itiraz | Denetim makamı kesin karar verir |
Denetim makamı kararı | Uygulanmaz | Uygulanmaz | Kesin; istinaf ve temyiz yolu yok |
Kısıtlama ve vesayetin kaldırılması kararları, çekişmesiz yargı işi olmakla birlikte nihai karardır. Bu kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayetin kaldırılması isteminin vesayet kararından bağımsız bir talep olduğunu ve kanun yolu incelemesinin bölge adliye mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir.
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 387. maddesi:
“(1) Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde, bu Kanun hükümleri dairesinde istinaf yoluna başvurabilirler.”
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 18.11.2024 tarihli ve 2024/8863 E., 2024/8662 K. sayılı kararı:
“Vesayetin kaldırılması istemi vesayet kararından bağımsız bir talep niteliğinde olduğundan yeni bir dava niteliğindedir.”
“Yukarıda açıklanan sebeple, kanun yolu inceleme görevi Bölge Adliye Mahkemesine ait olduğundan, istinaf hükümlerine göre inceleme yapılmak üzere dosyanın Bölge Adliye Mahkemesi ilgili hukuk dairesine gönderilmesi için Mahkemesine geri çevrilmesi gerekmiştir.”
Bölge adliye mahkemesinin bu kararı temyiz edilemez. Kanun, bölge adliye mahkemelerinin çekişmesiz yargı işlerinde verdikleri kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağını, ayrıca sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla ilgili kararlar bakımından da temyizin kapalı olduğunu düzenlemiştir. Daire kararında her iki bende de dayanmıştır; vesayet işlerinde temyiz yasağının dayanağı 362/1-ç'dir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.02.2024 tarihli ve 2024/586 E., 2024/626 K. sayılı kararı:
“Bölge adliye mahkemelerinin, vesayet işlerine ilişkin davalar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 382 nci maddesini ikinci fıkrasının (b) bendinin on dokuz numaralı alt bendi uyarınca çekişmesiz yargı işi olduğundan çekişmesiz yargı işleri hakkında verdikleri kararları, 6100 sayılı Kanun'un 362 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca; ayrıca sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla ilgili kararları, 6100 sayılı Kanun’un 362 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz edilemez.”
Ara kararlar bakımından ayrım yapılmalıdır. Usuli ara kararlar, yani delil toplama veya müzekkere gibi yargılamaya ilişkin kararlar tek başına kanun yoluna tabi değildir; bunlar nihai kararla birlikte istinaf edilir. Vesayet makamının vesayetin yürütülmesine ilişkin olarak aldığı kararlar ise idari niteliktedir ve tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vesayet makamının vesayetin idaresine ilişkin kararlarının temyiz edilebilir kararlardan olmadığını belirtmiştir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 23.01.2018 tarihli ve 2017/9029 E., 2018/1101 K. sayılı kararı:
“Bu bakımdan vesayet makamının, vesayetin idaresiyle ilgili olarak aldığı kararların temyizi kabil kararlardan olmadığı anlaşıldığından…”
Buna karşılık 2. Hukuk Dairesinin 11.01.2024 tarihli ve 2023/5458 E., 2024/172 K. sayılı kararında yalnız temyiz dilekçesinin reddine ilişkin ek karar onanmıştır; ara kararın istinafa tabi olmadığı değerlendirmesi ilk derece mahkemesinindir.
Vasi atama ve kaçınma kararlarında ise yol iki aşamalıdır. Vasiliğe atanan kişi tebliğden, ilgili olan herkes atamanın öğrenilmesinden itibaren on gün içinde vesayet makamına başvurur. Vesayet makamı sebebi yerinde görürse yeni bir vasi atar; yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir. Denetim makamı kararını vasiye ve vesayet makamına bildirir; görevden alma halinde vesayet makamı hemen yeni vasi atar. Vesayet makamının vasi atama veya değiştirme kararına karşı doğrudan istinaf yoluna gidilemez; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, istinaf dilekçesi adı altında verilen dilekçeleri itiraz ve kaçınma beyanı saymıştır:
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 03.10.2022 tarihli ve 2022/7901 E., 2022/7602 K. sayılı kararı:
“Türk Medeni Kanunu'nun 422. ve 488. maddeleri nazara alındığında ilgililerin istinaf dilekçesi adı altında sundukları vasilik görevinden alınmaya itiraz ve vasilikten kaçınma niteliğindeki dilekçeler hakkında Dairemizce yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.”
Türk Medeni Kanununun 422. maddesi:
“Vasiliğe atanan kişi, bu durumun kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir.”
“İlgili olan herkes, vasinin atandığını öğrendiği günden başlayarak on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir.”
“Vesayet makamı, vasilikten kaçınma veya itiraz sebebini yerinde görürse yeni bir vasi atar; yerinde görmediği takdirde, bu konudaki görüşü ile birlikte gerekli kararı vermek üzere durumu denetim makamına bildirir.”
İzin, hesap, görevden alma ve şikayet gibi diğer vesayet makamı kararlarında ise doğrudan denetim makamına gidilir. İlgililer, vesayet makamının kararlarına karşı tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilir. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar. Kararın "kesin" olması, denetim makamı kararına karşı istinaf ve temyiz yolunun kapalı olduğu anlamına gelir.
Türk Medeni Kanununun 488. maddesi:
“İlgililer, vesayet makamının kararlarına karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirler. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar.”
Aynı çizgi Yargıtay uygulamasında yerleşiktir. 2. Hukuk Dairesi, 24.11.2025 tarihli ve 2025/8666 E., 2025/10086 K. sayılı kararında sulh hukuk mahkemesinin vesayet kararına karşı istinaf yolunun açık olduğunu ve bölge adliye mahkemesi kararının temyiz edilemeyeceğini; 22.04.2026 tarihli ve 2026/3111 E., 2026/4543 K. sayılı kararında vesayetin kaldırılmasına ilişkin temyiz isteminin reddini; 29.06.2026 tarihli ve 2026/6245 E., 2026/7326 K. sayılı kararında ise yetkisizlik kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin karar yönünden temyiz dilekçesinin reddine, 08.05.2026 tarihli ek karar yönünden ise onamaya karar vermiştir.
Bu tabloda dikkat edilmesi gereken iki nokta vardır. Birincisi, ilgililer bakımından süre tebliğden değil, atamanın öğrenilmesinden başlar (TMK 422/2); bu nedenle karar kendisine tebliğ edilmemiş olsa da atandığını öğrenen ilgili on gün içinde itiraz etmelidir. Süre, ancak karar ilgili tarafından hiç öğrenilmemişse işlemeye başlamaz. İkincisi, vesayet işleri adli tatilde görülen işlerden olduğu için (HMK 103/1-b ve ğ) HMK 104 uygulanmaz; on günlük süre adli tatilde de işlemeye devam eder. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 26.04.2017 tarihli ve 2017/2171 E., 2017/6276 K. sayılı kararında ve 11.01.2018 tarihli ve 2017/17127 E., 2018/243 K. sayılı kararında, vesayet davalarının adli tatilde görülmesi nedeniyle HMK'nın 104. maddesinin uygulanmayacağını açıkça belirtmiştir. Süre kısa olduğu için, kararın öğrenildiği tarihin belgelenmesi ve başvurunun süresinde yapılması önem taşır.
Vasi Tayini Kararı Hangi İşlemlerde Kullanılır?
Vasi tayini kararı, vesayet altındaki kişi adına yapılacak hukuki işlemlerde temsil yetkisinin dayanağıdır. Vasi, vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil eder. Temsil yetkisi, kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları ve karşılıksız kazanmayı kapsamaz; ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlı bu hakları kendi kullanır (TMK 16). Bu nedenle karar, temsil yetkisinin gösterilmesi gereken işlemlerde bu yetkinin dayanağıdır.
Türk Medeni Kanununun 448. maddesi:
“Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla vasi, vesayet altındaki kişiyi bütün hukukî işlemlerinde temsil eder.”
Temsil yetkisi, sınırsız değildir. Taşınmazların alımı ve satımı, dava açma ve sulh olma, kambiyo taahhüdü altına girme, mirasın kabulü veya reddi gibi işlemlerde vesayet makamının izni gerekir; bazı işlemlerde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni aranır. Kanunen izin alınmadan yapılan işlem, vesayet altındaki kişinin izinsiz yaptığı işlem hükmündedir. Ayrıca vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır.
İzin rejiminin pratik sonucu, kararın tek başına yeterli olmadığı işlemlerin bulunmasıdır. Örneğin kısıtlıya ait bir taşınmazın satışı için önce vesayet makamının izni ve talimatı gerekir; satış, elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamam olur. Sağlık hizmetlerinde ise kısıtlı adına rıza verilmesi, aydınlatılmış onam kurallarıyla birlikte değerlendirilir. Kısıtlama kararının tapu işlemlerine etkisi, hukuki ehliyetsizlik ve tapu iptal ve tescil davası yazılarında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Vasinin Görevleri, Yetkileri ve İzin Gereken İşlemler
Vasilik görevi, atama kararının kesinleşmesini beklemeden başlar; kaçınma veya itiraz halinde bile yerine bir başkası atanıncaya kadar görevler yerine getirilir (TMK 423). Karar kesinleşince vesayet makamı göreve başlama işlemlerini yapar (TMK 425). Vasi ile vesayet makamının görevlendireceği bir kişi, vakit geçirilmeksizin yönetilecek malvarlığının defterini tutar; vesayet altındaki kişi ayırt etme gücüne sahipse defter tutulurken olanak ölçüsünde hazır bulundurulur. Kıymetli evrak, değerli eşya, önemli belge ve benzerleri, malvarlığının yönetimi bakımından sakınca yoksa vesayet makamının gözetimi altında güvenli bir yere konulur.
Satış işlemleri 2026 yılında değişmiştir. Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse, değerli şeylerin dışındaki taşınırlar vesayet makamının talimatı uyarınca UYAP'a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla satılır; hakim, özel durumları, taşınırın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir. Vesayet altındaki kişinin kendisi veya ailesi için özel değer taşıyan şeyler ise zorunluluk olmadıkça satılamaz. Taşınmazlarda ise satış, vesayet makamının talimatı uyarınca ve ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerekli kıldığı hallerde mümkündür.
Türk Medeni Kanununun 444. maddesi:
“Taşınmazların satışı, vesayet makamının talimatı uyarınca ve ancak vesayet altındaki kişinin menfaati gerekli kıldığı hâllerde mümkündür.”
“Satış, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır ve ihale vesayet makamının onamasıyla tamam olur; onamaya ilişkin kararın ihale gününden başlayarak on gün içinde verilmesi gerekir.”
“Ancak denetim makamı, istisnaî olarak özel durumları, taşınmazın niteliğini veya değerinin azlığını göz önüne alarak pazarlıkla satışa da karar verebilir.”
Bu hükümler 7589 sayılı Kanunla değişmiş ve değişiklik 31.10.2026'da yürürlüğe girmiştir. Kanun, yürürlük tarihinden önce ilanı yapılmış açık artırmalar bakımından eski hükümlerin uygulanmaya devam edeceğini düzenlemiştir. Bu nedenle satış sürecinde ilan tarihi belirleyicidir.
Vasinin diğer görevleri malvarlığının korunması ve değerlendirilmesine ilişkindir. Vesayet altındaki kişinin kendisi veya malvarlığının yönetimi için gerekli olmayan paralar, faiz getirmek üzere vesayet makamının belirlediği milli bir bankaya yatırılır veya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilir; paranın yatırılmasını bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybını ödemekle yükümlüdür. Yeteri kadar güven verici olmayan yatırımlar güvenli yatırımlara dönüştürülür; vesayet altındaki kişinin malvarlığı içinde ticari, sınai veya benzeri bir işletme varsa vesayet makamı işletmenin devamı veya tasfiyesi için gerekli talimatı verir.
Kişiye ilişkin görevler de vardır. Vasi, küçük ise bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür; kısıtlıyı korumak ve bütün kişisel işlerinde ona yardım etmekle görevlidir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde vasi, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasına ilişkin hükümlere göre kısıtlıyı bir kuruma yerleştirebilir veya orada alıkoyabilir, durumu derhal vesayet makamına bildirir.
Vasi, vesayet altındaki kişinin görüşünü almakla da yükümlüdür. Kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde onun görüşünü almak zorundadır; kişinin işi uygun bulmuş olması vasiyi sorumluluktan kurtarmaz. Buradaki ölçüt "ayırt etme gücü" değil, "görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneği"dir. Ayırt etme gücüne sahip olan vesayet altındaki kişi ise vasinin açık veya örtülü izni ya da sonraki onamasıyla yükümlülük altına girebilir veya bir haktan vazgeçebilir. İki kavram farklı işlev görür ve kısıtlama kararının kapsamı değerlendirilirken karıştırılmamalıdır.
Türk Medeni Kanununun 450. maddesi:
“Vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde, onun görüşünü almakla yükümlüdür.”
“Vesayet altındaki kişinin işi uygun bulmuş olması vasiyi sorumluluktan kurtarmaz.”
Vasi, malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek ve hesap tutmak zorundadır. Hesap, vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her halde yılda bir kez incelemeye sunulur; vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, hesabın hakim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur. Vesayet makamı rapor ve hesapları inceler, gerekli gördüğü hallerde tamamlanmasını veya düzeltilmesini ister, kabul veya reddeder ve vesayet altındaki kişinin menfaatini korumak için uygun önlemleri alır.
Kanun, vesayet makamının iznini gerektiren işlemleri on dört bent halinde saymış; bazı işlemlerde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da iznini aramıştır. Aşağıdaki tablo, bu işlem gruplarından seçilmiş örnekleri göstermektedir.
Türk Medeni Kanununun 449. maddesi:
“Vesayet altındaki kişi adına kefil olmak, vakıf kurmak ve önemli bağışlarda bulunmak yasaktır.”
İşlem grubu | İzin mercii | Dayanak |
|---|---|---|
Taşınmazların alımı, satımı, rehnedilmesi, ayni hak kurulması | Vesayet makamı | 462/1 |
Olağan yönetim dışı taşınır ve değerlerin alımı, satımı, devri | Vesayet makamı | 462/2 |
Olağan yönetim sınırını aşan yapı işleri | Vesayet makamı | 462/3 |
Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü altına girme | Vesayet makamı | 462/4, 462/5 |
Bir yıl veya daha uzun süreli ürün, üç yıl veya daha uzun süreli taşınmaz kirası | Vesayet makamı | 462/6 |
Dava açma, sulh olma, tahkim, konkordato (acele hallerde geçici önlem yetkisi saklı) | Vesayet makamı | 462/8 |
Mal rejimi sözleşmesi, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmesi | Vesayet makamı | 462/9 |
Eğitim, bakım veya sağlık kurumuna yerleştirme | Vesayet makamı | 462/13 |
Yerleşim yerinin değiştirilmesi | Vesayet makamı | 462/14 |
Ömür boyu aylık veya gelir bağlama, ölünceye kadar bakma sözleşmesi | Önce vesayet, sonra denetim makamı | 463/4 |
Mirasın kabulü, reddi veya miras sözleşmesi | Önce vesayet, sonra denetim makamı | 463/5 |
Evlat edinme, vatandaşlığa girme veya çıkma, işletme devri | Önce vesayet, sonra denetim makamı | 463/1, 463/2, 463/3 |
Vasi ile kısıtlı arasında sözleşme yapılması | Önce vesayet, sonra denetim makamı | 463/7 |
İzin alınmadan yapılan işlemin sonucu kanunda açıktır. Vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmünde sayılan bu işlemlerin geçerliliği, 451 ve 452. maddelerdeki izin, sonraki onama ve iade rejimine göre değerlendirilir; vesayet makamının sonradan verdiği izin, işlemi kendiliğinden geçerli kılmaz. Mirasın kabulü veya reddi, evlat edinme ve vasi ile kısıtlı arasındaki sözleşme gibi işlemlerde ayrıca denetim makamının izni aranır; mirasın reddine ilişkin ayrıntı mirasın reddi yazısındadır.
Vasi ile kısıtlı arasındaki sözleşmede menfaat çatışması doğduğu için vasi, kısıtlıyı bu işlemde temsil edemez; TMK'nın 426. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca temsil kayyımı atanır. İki makamın izni bu temsil sorununu ortadan kaldırmaz.
Vasinin Ücreti, Görev Süresi ve Sorumluluğu
Vasilik sürelidir. Vasi kural olarak iki yıl için atanır; vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir ve dört yıl dolunca vasi vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Sürenin uzatılması için kanunda ek bir koşul öngörülmemiştir; vesayet makamı, vesayetin devamını gerektiren koşulları değerlendirerek süreyi uzatır. Dört yılın dolması ise kaçınma hakkının doğumu için yeterlidir.
Türk Medeni Kanununun 456. maddesi:
“Vasi, kural olarak iki yıl için atanır.”
“Vesayet makamı, bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir.”
“Dört yıl dolunca vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir.”
Vasi, görevi karşılığında ücret isteyebilir. Ücretin kaynağı önce vesayet altındaki kişinin malvarlığıdır; malvarlığı yeterli değilse ücret Hazineden karşılanır. Ücretin miktarı, yönetimin gerektirdiği emek ve yönetilen malvarlığının geliri göz önünde tutulmak suretiyle her hesap dönemi için vesayet makamı tarafından belirlenir.
Türk Medeni Kanununun 457. maddesi:
“Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığından, olanak bulunmadığı takdirde Hazineden karşılanmak üzere kendisine bir ücret verilmesini isteyebilir. Ödenecek ücret, yönetimin gerektirdiği emek ve yönetilen malvarlığının geliri göz önünde tutulmak suretiyle her hesap dönemi için vesayet makamı tarafından belirlenir.”
Sorumluluk rejimi üç katmanlıdır. Vesayet organları ve vesayet işleriyle görevlendirilmiş diğer kişiler, görevlerini yerine getirirken iyi bir yönetimin gerektirdiği özeni göstermekle yükümlüdür. Vasi, görevini yerine getirirken kusurlu davranışıyla vesayet altındaki kişiye verdiği zarardan sorumludur; aynı hüküm kayyım ve yasal danışmanlar hakkında da uygulanır. Devlet ise vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı olarak sebebiyet verdikleri zararlardan doğrudan doğruya sorumlu olduğu gibi, vasi, kayyım ve yasal danışmanlara tazmin ettirilemeyen zararlardan da sorumludur; zararı tazmin eden Devlet, kusurlu olanlara rücu eder.
Tazminat davasında süre kısadır. Sorumlu vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davası, kesin hesabın tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; vesayetten doğan tazminat davaları her halde kesin hesabın tebliğinin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Olağan sürenin işlemeye başlamasından önce bilinmesi veya anlaşılması mümkün olmayan bir hesap yanlışlığına ya da sorumluluk sebebine dayanan dava ise bunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılabilir (TMK 493). Tazminat ve diğer rücu davaları, vesayet dairelerinin bulunduğu yer asliye mahkemesinde görülür. Devletin vesayet dairelerinde görevli kişilere karşı açacağı rücu davasına ise vesayet dairelerinin bulunduğu yere en yakın asliye mahkemesi yetkilidir (TMK 469/1).
Kayyımlık ve Yasal Danışmanlık
Kayyımlık, vesayetin yanında ayrı bir koruma kurumudur. Temsil kayyımı, ivedi işlerde, menfaat çatışmasında veya yasal temsilcinin görevinin engellendiği hallerde atanır. Yönetim kayyımı ise uzun süreden beri bulunamayan, malvarlığını yönetemeyen kişiler ile tereke, tüzel kişinin organsız kalması ve hayır işi gibi hallerde atanır. İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa ergin kişiye kendi isteği üzerine kayyım atanabilir. Yasal danışman ise kanunda sayılan işlemlerde görüşü alınmak üzere atanır; dava açma, taşınmaz işlemleri, kıymetli evrak, ödünç, bağış ve kefalet gibi işlemler bunlar arasındadır.
Kayyımlığın en önemli sonucu ehliyet üzerindedir. Bir kimseye kayyım atanması, onun fiil ehliyetini etkilemez; kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamı tarafından belirlenir. Bu nedenle kayyım atanması, kısıtlama kararıyla aynı sonucu doğurmaz. Vasi, vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil ederken kayyımın yetkisi, atandığı iş veya malvarlığıyla sınırlıdır.
Türk Medeni Kanununun 458. maddesi:
“Bir kimseye kayyım atanması onun fiil ehliyetini etkilemez. Yasal danışmanlığa ilişkin hükümler saklıdır.”
“Kayyımın görev süresi ve ücreti vesayet makamı tarafından belirlenir.”
Kayyım, vesayet makamının talimatına uymak zorundadır. Bir malvarlığının yönetimi ve gözetimi ile görevlendirilmişse yalnız o malvarlığının yönetim ve korunması için gerekli işleri yapabilir; bunun dışındaki işleri yapabilmesi, temsil olunanın vereceği özel yetkiye, temsil olunan bu yetkiyi verecek durumda değilse vesayet makamının iznine bağlıdır. Kayyım ve yasal danışman atanmasında vasi atanması usulü uygulanır; atama kararı ancak vesayet makamı gerekli görürse ilan olunur. Yasal danışmanlık yalnız görüş alma değildir; kanun bu hali, sayılan işlemler bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması olarak düzenler (TMK 429). Aynı hüküm, koşulları varsa malvarlığını yönetme yetkisinin kaldırılmasına da imkan verir (TMK 429).
Temsil kayyımlığı, kayyımın yapmakla görevlendirildiği işin bitirilmesiyle; yönetim kayyımlığı, kayyımın atanmasını gerektiren sebebin ortadan kalkması veya kayyımın görevden alınmasıyla sona erer. Yasal danışmanlık ise vesayetin kaldırılmasına ilişkin hükümler uyarınca vesayet makamının kararıyla sona erer (TMK 477/3).
Vesayet ve Vasilik Nasıl Sona Erer?
Vesayetin sona ermesi, vesayeti gerektiren halin ortadan kalkmasına bağlıdır. Küçük üzerindeki vesayet, onun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer. Diğer kısıtlılar üzerindeki vesayet ise yetkili vesayet makamının kararıyla sona erer; sebebin ortadan kalkması üzerine vesayet makamı vesayetin sona ermesine karar verir ve kısıtlı ile ilgililerden her biri kaldırılmasını isteyebilir. Kısıtlama ilan edilmişse, kaldırılması da ilan olunur; ancak fiil ehliyetinin yeniden kazanılması ilana bağlı değildir.
Hapis cezasının infazı sebebiyle kurulan vesayet, 2024 değişikliğinden sonra ayrı kurallara tabidir. Vesayet, hapis halinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Hapis halinin devamı süresince ise iki halde vesayet sona erdirilebilir: toplam beş yıldan az hapis cezasının infazına bağlı kısıtlama kararlarında kişinin isteminin bulunması; toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı kısıtlama kararlarında kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması.
Türk Medeni Kanununun 471. maddesi:
“Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.”
“Hapis hâlinin devamı süresince aşağıdaki şartların varlığı hâlinde vesayet sona erdirilebilir:”
“Toplam beş yıldan az olan hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin isteminin bulunması,”
“Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazına bağlı olarak verilen kısıtlama kararları bakımından kişinin talebi üzerine kişiliğinin veya malvarlığının korunması sebebinin ortadan kalkması.”
Kaldırma kararının maddi koşulları, kısıtlama sebebine göre değişir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı yüzünden kısıtlanmış kişi üzerindeki vesayetin kaldırılmasına, ancak kısıtlama sebebinin ortadan kalkmış olduğunun resmi sağlık kurulu raporu ile belirlenmesi halinde karar verilebilir. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya kötü yönetim sebebiyle kısıtlanan kişinin kaldırma istemi ise en az bir yıldan beri sebeple ilgili bir şikayete meydan vermemiş olmasına bağlıdır. Kendi isteğiyle kısıtlanan kişide vesayetin kaldırılması, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır.
Türk Medeni Kanununun 472. maddesi:
“Diğer kısıtlılar üzerindeki vesayet, yetkili vesayet makamının kararıyla sona erer.”
“Vesayeti gerektiren sebebin ortadan kalkması üzerine vesayet makamı vesayetin sona ermesine karar verir.”
“Kısıtlı ve ilgililerden her biri, vesayetin kaldırılması isteminde bulunabilir.”
Vasilik görevi de sona erebilir. Görev; vasinin ölümü, fiil ehliyetini yitirmesi, görev süresinin dolması, engel bir sebebin ortaya çıkması ve görevden alma ile sona erer. Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğu gibi, malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır. Kesin hesap, vasinin sorumluluğunun denetlendiği aşamadır ve tazminat davasının zamanaşımı bu hesabın tebliğinden başlar.
Türk Medeni Kanununun 489. maddesi:
“Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğu gibi; malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır.”
Vesayetin sona ermesi, o zamana kadar yapılan işlemlerin denetimini ortadan kaldırmaz.
Vasi Tayini Davası Ne Kadar Sürer, Ne Kadar Masraf Tutar?
Kanunda vasi tayini için bir süre öngörülmemiştir. Süre; mahkemenin iş yüküne, sağlık kurulu raporuna ve bilirkişi incelemesine göre değişir; bu nedenle rakam vermek yanıltıcı olur. Kanun, koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında hakime iki günlük süre tanır; olağan vasi tayini işinde böyle bir süre yoktur.
Harç bakımından kural açıktır: 492 sayılı Harçlar Kanununun 13. maddesinin (b) bendi uyarınca vasi tayini ve azli harçtan müstesnadır.
492 sayılı Harçlar Kanununun 13. maddesinin (b) bendi:
“Aşağıda yazılı mevzular harçdan müstesnadır:”
“Vasi tayini ve azli, hakimin reddi talebinin kabulü ve hakimin istinkafına ait kararlar,”
Bu nedenle vasi tayini ve azli kararları için başvurma harcı ve karar ve ilam harcı alınmaz; tarifede bu iş için ayrı bir maktu harç kalemi de bulunmamaktadır. Harç muafiyeti yargılama giderlerinden muafiyet anlamına gelmez; tebligat, ilan, bilirkişi ve rapor giderleri HMK'nın 323. maddesi kapsamında ayrıca değerlendirilir. Ancak "vesayet işlerinde hiç harç yoktur" denilemez: vasinin hesabının görülmesi dolayısıyla alınacak harçlar, vesayet altındaki kişiye izafeten vasiden alınır ve malvarlığı defteri bakımından defter tutma harcı gündeme gelebilir.
492 sayılı Harçlar Kanununun 11. maddesi:
“Vasinin hesabının görülmesi dolayısiyle alınacak harçlar, vesayet altındaki şahsa izafeten vasiden alınır.”
Adli yardım, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeyemeyecek olanlara, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla verilir (HMK 334). Koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanmasında ilgili kişiye gerektiğinde adli yardım sağlanması kanunda ayrıca emredilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vasi tayini için hangi mahkemeye başvurulur? Yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir; bu yetki kesindir ve mahkeme yetkisizliği re'sen gözetir.
Vasi tayini davası ne kadar sürer? Kanunda bir süre yoktur. Süre, mahkemenin iş yükü ile sağlık kurulu raporu ve bilirkişi sürecine göre değişir; bu nedenle gün ya da ay olarak rakam verilemez.
Vasi tayininde harç ödenir mi? Hayır, vasi tayini ve azli harçtan müstesnadır. Vasinin hesabının görülmesi harcı ise ayrı bir kalemdir ve vasiden alınır.
Kardeşim veya eşim vasi olabilir mi? Evet. Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı öncelikle eşi veya yakın hısımlarından birini atar; 415. madde uyarınca vesayet altına alınacak kişinin ya da ana veya babasının gösterdiği kimse de atanabilir.
Noterden vasi tayini yapılabilir mi? Hayır. Vasiyi atama yetkisi vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesine aittir; noter, vesayeti gerektiren bir durumu öğrendiğinde bunu yetkili vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür.
Vasi atama kararına itiraz süresi ne kadardır? Vasinin kendisi için tebliğden, ilgililer için atamanın öğrenilmesinden itibaren on gündür. Vesayet makamı itirazı yerinde görmezse dosyayı görüşüyle birlikte denetim makamına bildirir.
Kısıtlama kararına itiraz nereye yapılır? Bölge adliye mahkemesine istinaf yoluna başvurulur. Süre, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır; bölge adliye mahkemesinin kararı temyiz edilemez.
Vasilik kaç yıl sürer? Kural olarak iki yıl. Vesayet makamı süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir; dört yıl dolunca vasi kaçınma hakkını kullanabilir.
Vasi ücret alır mı? Evet. Ücret, vesayet altındaki kişinin malvarlığından, olanak bulunmadığı takdirde Hazineden karşılanır ve her hesap dönemi için vesayet makamı tarafından belirlenir.
Vesayet ne zaman kalkar? Kısıtlama sebebi ortadan kalktığında ve vesayet makamı karar verdiğinde. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamada, sebebin ortadan kalktığının resmi sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir.
Vasi tayini kararı bankada ve tapuda işlem yapmaya yeter mi? Temsil yetkisini gösterir; ancak her işlem için tek başına yeterli değildir. Taşınmaz satışı ve dava açma gibi işlemlerde vesayet makamının izni, mirasın kabulü veya reddi gibi işlemlerde ise vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni gerekir. İzinsiz yapılan işlem, vesayet altındaki kişinin izinsiz yaptığı işlem hükmündedir.
Kayyım ile vasi arasındaki fark nedir? Kayyım belirli işler veya bir malvarlığı için atanır ve atanması kişinin fiil ehliyetini etkilemez; vasi ise vesayet altındaki kişiyi bütün hukuki işlemlerinde temsil eder.
