Tazminat HukukuBağlı olduğu rehber: Tazminat Davaları 2026
Trafik Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası 2026
Trafik kazası nedeniyle tazminat davası, kaza sonucu yaralanan kişinin ya da ölenin yakınlarının, zarardan sorumlu sürücü, işleten ve sigortacıdan maddi ve manevi zararın giderilmesini istediği davadır; sorumluluk, sürücü bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine, işleten bakımından 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85 inci maddesine, sigortacı bakımından ise aynı Kanunun 91. maddesi uyarınca yapılan zorunlu sigortaya dayanır. Dava, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Sigorta şirketine karşı dava açmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması ise dava şartıdır.
Trafik Kazası Nedir, Hangi Zararlar Tazmin Edilir?
Trafik kazası, karayolu üzerinde hareket halinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı, ölüm, yaralanma ya da zararla sonuçlanan olaydır. Tazminat davasının konusu, bu olaydan doğan bedensel zararlar, eşya zararları ve manevi zarardır.
a) Trafik Kazasının Tanımı ve Unsurları
Trafik kazasının tanımı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesinde yer alır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesi:
“Trafik kazası: Karayolu üzerinde hareket halinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve zararla sonuçlanmış olan olaydır.”
Tanımdan çıkan unsurlar şunlardır: olay karayolu üzerinde gerçekleşmelidir, olaya en az bir araç karışmalıdır, olay sonucunda ölüm, yaralanma veya zarar meydana gelmelidir. Kanun, karayolu dışında kalan ve kamuya açık olan alanlarda, park yerlerinde, garajlarda, yolcu ve eşya terminallerinde, servis ve akaryakıt istasyonlarının taşıt trafiği için kullanılan bölümlerinde de uygulanır. Bu nedenle karayolu dışında gerçekleşen her olay trafik sorumluluğu rejiminin dışında değildir. Bu üç sonuç bakımından Kanun, 85. maddesinin birinci fıkrasında “veya” bağlacını kullanmıştır; sonuçlardan birinin gerçekleşmesi sorumluluğun doğması için yeterlidir.
Hareket halinde olma ölçütü de mutlak değildir. Aynı Kanun’un 85. maddesinin üçüncü fıkrası, işletilme halinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasını ayrıca düzenler. Bu halde işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin, kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını ya da araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir. Park halindeki aracın kapısının açılması, aracın tedbir alınmadan bırakılması veya araçtaki teknik arıza bu kapsamda değerlendirilir.
b) Tazminata Konu Zararlar
Trafik kazasından doğan zararlar iki grupta toplanır. Birinci grup, kişinin malvarlığında ölçülebilir bir eksilme doğuran maddi zararlardır; bedensel zararlar, tedavi ve kazanç kayıpları ile araç ve eşyada meydana gelen hasar bu gruptadır. İkinci grup, kişinin ruhsal ve duygusal bütünlüğünde meydana gelen eksilmeyi ifade eden manevi zarardır.
Ayrımın pratik sonucu, talebin yöneltileceği kişi ve sigorta teminatı bakımından ortaya çıkar. Zorunlu mali sorumluluk sigortası kural olarak maddi zararları karşılar; manevi tazminat talepleri bu teminatın dışındadır.
Tazminatın Hukuki Dayanağı Nedir?
Sürücü, kusurlu ve hukuka aykırı fiiliyle verdiği zarardan Türk Borçlar Kanunu uyarınca sorumludur. İşleten ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca kusursuz sorumludur; bu sorumluluk tehlike sorumluluğu olarak nitelendirilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısı ise tehlike sorumlusu değildir; işletenin 85. maddeye göre olan sorumluluğunu, 91. madde uyarınca yapılan sigorta sözleşmesi kapsamında ve teminat limitleriyle karşılar.
a) Sürücünün Sorumluluğu
Sürücünün sorumluluğu haksız fiil esasına dayanır. Sorumluluğun doğması için fiilin hukuka aykırı olması, kusur, zarar ve illiyet bağı aranır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi:
“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
Sürücü kusursuz ise haksız fiil sorumluluğu doğmaz. Ancak bu sonuç, işletenin ve sigortacının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; onların sorumluluğu kusura değil, aracın işletilmesinden doğan tehlikeye dayanır.
b) İşletenin ve Sigortacının Sorumluluğu
İşletenin sorumluluğu, 2918 sayılı Kanun’un 85. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesinin birinci fıkrası:
“Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.”
Hüküm, işletenin sorumluluğunu kusura bağlamamıştır. İşleten, kendi kusuru bulunmasa da zarardan sorumludur. Sorumluluktan kurtulmak isteyen işleten, aynı Kanun’un 86. maddesi uyarınca kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispatlamak zorundadır.
Birden fazla kişi zarardan sorumlu ise bunlar zarar görene karşı müteselsil sorumludur. Aynı Kanun’un 88. maddesi, üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı tazminatla yükümlü birden fazla kişinin müteselsil olarak sorumlu tutulacağını, sorumlular arasındaki ilişkide zararın olayın bütün şartları değerlendirilerek paylaştırılacağını düzenler. Uygulamada kusur oranına göre yapılan paylaştırma bu iç ilişkiye aittir; zarar gören, zararının tamamı için sorumlulardan herhangi birine başvurabilir.
c) Sorumluluğun Sınırı: Sigorta Teminatı
Zorunlu mali sorumluluk sigortası, işletenin 85. maddenin birinci fıkrası uyarınca doğan sorumluluğunu karşılamak üzere yaptırılır. Sigortacının sorumluluğu, poliçe kapsamındaki teminat limitleriyle sınırlıdır. Zarar bu limiti aşıyorsa aşan kısım için işleten ve sürücü sorumlu olmaya devam eder.
Teminat limitleri her yıl güncellenir. İnsan taşımada kullanılan motorlu araçlar için 01.01.2026-31.12.2026 döneminde geçerli limitler şöyledir:
Teminat | Birim | Tutar | Kaza başına |
|---|---|---|---|
Maddi zarar | Araç başına | 400.000 TL | 800.000 TL |
Sağlık gideri | Kişi başına | 3.600.000 TL | 18.000.000 TL |
Sakatlanma ve ölüm | Kişi başına | 3.600.000 TL | 18.000.000 TL |
Tablodaki tutarlar, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 2026 dönemi teminat limitleri tablosundaki insan taşımada kullanılan motorlu araçlar grubuna aittir. Tarım araçları ve özel amaçlı araçlar aynı limitlere tabidir. Eşya taşımada kullanılan araçlar ve motosikletler için kaza başına limitler farklıdır; sürücü dahil on ve daha fazla koltuklu araçlarda koltuk sayısına göre ayrı limit öngörülmüşse poliçe ve güncel tablo esas alınır. Hangi yılın limitinin uygulanacağı, rizikonun gerçekleştiği tarihe göre belirlenir.
Davacı ve Davalı Kimlerdir?
Davacı, zararı doğrudan kendisinde oluşan kişidir. Davalı ise zarardan sorumlu olan sürücü, işleten, teşebbüs sahibi ve sigorta şirketidir. Ölümlü kazada davacı sıfatı, talep edilen zarar kalemine göre değişir.
a) Davacı Olabilecek Kişiler
Yaralanmalı kazada maddi ve manevi tazminatı kural olarak yaralanan kişi ister. Ağır bedensel zarar halinde yakınları da manevi tazminat talep edebilir.
Ölümlü kazada davacı sıfatı, Türk Borçlar Kanunu’nun 53. maddesindeki kalemlere göre ayrılır. Cenaze giderleri ile ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybından doğan zararları, bu giderleri fiilen yapanlar ya da ölenin mirasçıları ister. Destekten yoksun kalma tazminatı ise yalnız ölenin desteğinden yoksun kalan kişilere aittir. Manevi tazminat bakımından destek şartı aranmaz; ölenin yakınları kendi manevi zararları için dava açabilir.
Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenin sağlığında sağladığı veya sağlaması muhtemel desteğin kesilmesinden doğan zarardır. Ölenin eşi, çocukları ve ana babası bakımından destek ilişkisinin varlığı varsayılır; desteğin kapsamı ve süresi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 28.01.2025 tarihli ve 2023/1559 E., 2025/1091 K. sayılı kararı:
“Trafik kazası sonucu destek ölmeseydi hayatın olağan akışı içinde eş ve çocuklarının yanında ana ve babaya destek olacakları varsayılmalıdır.”
b) Davalı Olabilecek Kişiler
Trafik kazası nedeniyle tazminat davasında davalı olarak şu kişi ve kurumlar gösterilebilir: kusurlu araç sürücüsü, aracı işleten sıfatını taşıyan kişi, motorlu aracın bir teşebbüs adına işletilmesi halinde o teşebbüsün sahibi, zorunlu mali sorumluluk sigortacısı, ihtiyari mali sorumluluk sigortacısı, taşıma sözleşmesinden sorumlu taşımacı ve trafik iş kazası halinde işveren.
Husumet (davalı sıfatı), araç sahibine değil işletene yöneltilir. 2918 sayılı Kanun’un 3. maddesi işleteni, araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişi olarak tanımlar. Aynı madde, başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiğinin ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğunun ispat edilmesi halinde bu kimsenin işleten sayılacağını belirtir. Araç sahibi olmak işletenliğe karine oluşturur; ancak bu karine aksi ispatlanarak çürütülebilir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesi:
“İşleten: Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.”
c) Kasko Sigortası ile İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası Ayrımı
Kasko sigortası ile ihtiyari mali sorumluluk sigortası farklı iki sigorta türüdür. Kasko, sigortalının kendi aracında meydana gelen hasarı karşılayan bir mal sigortasıdır. Üçüncü kişinin, kazaya karışan aracın yalnız kasko poliçesine dayanarak sigorta şirketine tazminat davası açması mümkün değildir.
Üçüncü kişilerin zararlarını, zorunlu mali sorumluluk teminatını aşan kısım için karşılayan sigorta ihtiyari mali sorumluluk sigortasıdır. 2918 sayılı Kanun’un 100. maddesi, sorumluluğun kaldırılması veya tazminatın azaltılmasına ilişkin 95. madde ile doğrudan doğruya talep ve dava hakkına ilişkin 97. maddenin ihtiyari mali sorumluluk sigortasında da uygulanacağını düzenler. Bu nedenle sigorta şirketine yöneltilecek talepte önce zorunlu sigortacı, teminatı aşan kısım için ise ihtiyari mali sorumluluk sigortacısı muhatap alınır.
d) Zorunlu Sigortanın Kapsamı Dışında Kalan Talepler
Zorunlu mali sorumluluk sigortası her zararı karşılamaz. 2918 sayılı Kanun’un 92. maddesi kapsam dışı halleri sayar; bunlar arasında manevi tazminata ilişkin talepler, araçta taşınan eşyanın zararı, dolaylı zararlar ve hasar nedeniyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı yer alır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesi:
“Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar.”
“Manevi tazminata ilişkin talepler.”
“Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar”
“Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri”
Manevi tazminat bu nedenle sigorta şirketinden değil, sürücü ve işleten gibi sorumlulardan istenir. Poliçede manevi tazminat için ayrıca ek teminat bulunuyorsa, talebin o teminat kapsamında sigortacıya yöneltilmesi değerlendirilebilir; teminatın kapsamı poliçedeki kloza göre belirlenir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme Hangisidir?
Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesi ile haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesidir; sigortacı bakımından şubenin veya acentenin bulunduğu yer de yetkilidir. Görevli mahkeme ise davalının niteliğine göre belirlenir: sürücü ve işletene karşı açılan davada Asliye Hukuk Mahkemesi, sigorta şirketine karşı açılan davada Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
a) Yetkili Mahkeme
Yetki konusunda önce genel hükümler uygulanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 6. maddesi, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. Davalılar birden fazla ise 7. madde uyarınca davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir.
Haksız fiilden doğan davalarda aynı Kanun’un 16. maddesi, haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesine de yetki verir. Trafik kazası haksız fiil niteliğinde olduğundan, zarar gören kazanın meydana geldiği yerde veya kendi yerleşim yerinde dava açabilir. Bu yetki kuralı sigortacıya karşı açılan davada da uygulanır; 110. maddenin ikinci fıkrası kesin yetki getirmez.
Sigorta şirketine karşı açılan davada özel yetki hükmü uygulanır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesinin ikinci fıkrası:
“Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.”
Hüküm, sigortacının şubesinin veya acentenin bulunduğu yer ile kazanın meydana geldiği yer mahkemelerini yetkili kılar. Bu yetki seçimliktir; davacı bu yerlerden birini seçebilir.
Anayasa Mahkemesi, 14.03.2024 tarihli kararıyla bu fıkrada yer alan “merkez” ibaresini iptal etmiştir. Bu nedenle sigortacının merkezinin bulunduğu yer 110. maddenin ikinci fıkrası kapsamında değildir; sigortacının merkezinin bulunduğu yer, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 6. maddesi uyarınca genel yetkili mahkeme olarak kullanılabilir.
b) Görevli Mahkeme
Sürücü ve işletene karşı açılan tazminat davasında görevli mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Sigorta şirketine karşı açılan dava ise ticari davadır. Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlendiğinden, bu davalarda Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir. Sigorta şirketinin sürücü ve işletenle birlikte davalı gösterildiği hallerde de aynı olaydan doğan talepler bakımından görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Asliye Ticaret Mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, Asliye Hukuk Mahkemesinde ticaret mahkemesi sıfatıyla görülür.
Görev, yalnız davalının kim olduğuna göre belirlenmez; hukuki ilişkinin niteliği de incelenir. Yolcu taşıma sözleşmesinden doğan taleplerde tüketici mahkemesinin görevi gündeme gelebilir. İki tarafın ticari işletmesiyle ilgili uyuşmazlıklarda ise sigortacı davalı olmasa da dava ticari dava sayılabilir.
Tüketici sıfatını taşıyan araç malikinin kendi kasko sigortacısına karşı açtığı dava farklıdır. Bu dava, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında tüketici işleminden doğar ve aynı Kanun’un 73. maddesi uyarınca Tüketici Mahkemesinde görülür. Değeri her yıl güncellenen parasal sınırın altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında ise önce tüketici hakem heyetine başvurulması zorunludur.
Trafik iş kazası halinde işverene karşı açılacak davada İş Mahkemesi görevlidir. Bu ayrım, aynı kazanın hem trafik kazası hem iş kazası olmasından kaynaklanır.
Dava Açmadan Önce Sigortaya Başvuru Zorunlu mu?
Evet. Zorunlu mali sorumluluk sigortacısına karşı dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılması dava şartıdır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi:
“Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”
Yazılı başvuru, tazminat talebinin kapsamını ve dayanaklarını göstermelidir. Başvuruya kaza tespit tutanağı, sağlık raporları, hasar ve onarım belgeleri ile varsa poliçe bilgileri eklenir. Sigorta kuruluşunun 15 gün içinde cevap vermemesi, cevabın talebi karşılamaması veya kısmi cevap vermesi halinde dava yolu açılır.
Bu şart yerine getirilmeden dava açılırsa mahkeme, eksikliğin giderilmesi için kesin süre verir. Süre içinde başvuru tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, başvurunun tamamlanabilir dava şartı olduğunu kabul etmektedir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 27.02.2024 tarihli ve 2022/2982 E., 2024/2110 K. sayılı kararı:
“bu başvuru yapılmadan dava yoluna gidilmesi hâlinin dahi HMK'nın 115/2 nci maddesi gereği tamamlanabilir dava şartı olduğu Dairemiz'in yerleşik uygulamaları ile kabul edilmektedir.”
Başvuru şartı, ihtiyari mali sorumluluk sigortası bakımından da geçerlidir; 2918 sayılı Kanun’un 100. maddesi 97. maddeye açıkça atıf yapar.
Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Maddi tazminat talebi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Manevi tazminat talebinde de süre iki ve on yıldır; dayanak hüküm uygulamada tartışmalıdır.
a) Maddi Tazminatta Zamanaşımı
Maddi tazminat bakımından özel hüküm, 2918 sayılı Kanun’un 109. maddesidir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi:
“Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.”
İki yıllık süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesiyle başlar. On yıllık süre ise öğrenmeden bağımsız olarak kaza gününden işler. Süre, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş olur.
b) Manevi Tazminatta Zamanaşımı
2918 sayılı Kanun’un 109. maddesi maddi zararların tazminine ilişkin talepleri düzenler. Manevi tazminatta hangi hükmün uygulanacağı uygulamada tartışmalıdır; bir görüş 109. maddeyi esas alırken diğer görüş genel hüküm olan Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesini uygular. Süreler her iki halde de iki ve on yıldır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 72. maddesi:
“Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.”
Hükmün ikinci cümlesi, ceza kanununun daha uzun zamanaşımı öngördüğü hallerde bu sürenin tazminat istemi bakımından da geçerli olacağını belirtir. Bu nedenle uzamış ceza zamanaşımı, manevi tazminat bakımından da gündeme gelebilir.
c) Ceza Zamanaşımının Etkisi
Trafik kazası taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçunu oluşturuyorsa, ceza zamanaşımı süresi tazminat talebine taşınır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesi uyarınca taksirle yaralama suçunda dava zamanaşımı sekiz yıl, taksirle öldürme suçunda on beş yıldır.
Talep | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
Maddi tazminat | Öğrenmeden iki yıl, kaza gününden on yıl | KTK 109/1 |
Maddi tazminat, suç teşkil eden fiil | Ceza zamanaşımı süresi | KTK 109/2 |
Manevi tazminat | Öğrenmeden iki yıl, fiilden on yıl | TBK 72 |
Taksirle yaralama | Sekiz yıl | TCK 66/1-e |
Taksirle öldürme | On beş yıl | TCK 66/1-d |
Ceza zamanaşımı süreleri hakkında ayrıntı için ceza zamanaşımı ve şikayet süresi yazısına bakılabilir.
Maddi Tazminat Kalemleri Nelerdir?
Bedensel zarar kalemleri Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesinde sayılmıştır. Ölüm halinde ise aynı Kanun’un 53. maddesi uygulanır; buna araç ve eşya hasarı ile maddi hasarlı kaza kalemleri eklenir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi:
“Bedensel zararlar özellikle şunlardır:
1. Tedavi giderleri.
2. Kazanç kaybı.
3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.”
a) Ölümlü Trafik Kazasında Maddi Tazminat
Ölüm halinde talep edilebilecek kalemler cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve destekten yoksun kalma tazminatıdır. Ölen kişi olay yerinde hayatını kaybetmişse tedavi gideri ile çalışma gücü kaybı kalemleri doğmaz.
Destekten yoksun kalma tazminatının hesabında ölenin yaşı, mesleği, geliri, kariyer durumu, sağladığı ve sağlaması muhtemel destek ile tarafların kusur durumu dikkate alınır. Ölenin aracında da hasar meydana gelmişse, bu kalem ölenin mirasçıları tarafından istenir; yalnız destekten yararlanan kişiler araç hasarını talep edemez.
b) Yaralanmalı Trafik Kazasında Maddi Tazminat
Yaralanmalı kazada tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar talep edilir.
Tedavi giderlerinde ölçüt, 2918 sayılı Kanun’un 98. maddesidir. Bu hüküm uyarınca trafik kazaları sebebiyle üniversite hastaneleri ile diğer resmi ve özel sağlık kuruluşlarının sundukları sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır. Bu nedenle belgeli sağlık hizmet bedelleri bakımından muhatap Sosyal Güvenlik Kurumudur; sürücü, işleten ve sigortacıdan istenebilecek tedavi kalemleri bu kapsam dışında kalan giderlerle sınırlıdır.
Kazanç kaybı, yaralanan kişinin çalışamadığı süre boyunca elde edemediği gelirdir. Çalışma gücünün azalması ise kişinin mesleki faaliyetini yerine getirmekte karşılaştığı güçlük ve kazancındaki eksilmedir; gelirinde fiilen azalma olmasa da aynı işi daha fazla güç harcayarak yapması tazminat doğurur. Ekonomik geleceğin sarsılması, çalışma gücünde azalma olmasa dahi kişinin iş bulma ve konumunu koruma imkanının zayıflamasıdır; yüzünde sabit iz kalan kişilerde bu kalem ayrıca değerlendirilir.
Genel Şartlar, bedensel zarar kalemlerinin hangi teminattan karşılanacağını da belirler. Geçici iş göremezlik sakatlanma teminatından, geçici ve tıbben gerekli sürekli bakıcı gideri sağlık giderleri teminatından karşılanır. Birden fazla kalemin birlikte bulunduğu hallerde talebin hangi teminat limitine girdiği sonucu etkiler.
c) Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Maddi Tazminat
Maddi hasarlı kazada araçta meydana gelen hasar, araç mahrumiyet bedeli, değer kaybı, araç dışındaki taşınır ve taşınmaz mallara verilen zararlar ile ticari araçlarda kazanç kaybı talep edilebilir.
Araç mahrumiyet bedeli, aracın makul onarım süresi boyunca kullanılamamasından doğan zarardır. Bu zarar, yapılan ulaşım veya kiralama gideriyle sınırlı değildir; araç kiralanmamış olsa da kullanım mahrumiyeti bilirkişi incelemesiyle belirlenir. 2026 yılında değişen Genel Şartlar uyarınca araç hasarı için başvuran hak sahibi, değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılır; eksper atanmışsa değer kaybı tespiti de raporda yer alır. Zorunlu mali sorumluluk sigortası bu kalemi karşılamaz; 92. madde dolaylı zararları teminat dışında bırakmıştır. Değer kaybı bakımından aracın hasar nedeniyle trafikten çekilmesi veya hurdaya çıkarılması hali de teminat dışıdır.
Manevi Tazminat Hangi Hallerde İstenir?
Manevi tazminat, bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye ve ağır bedensel zarar ya da ölüm halinde yakınlarına takdir edilir. Miktar, olayın özelliklerine göre hakim tarafından belirlenir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi:
“Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.”
İkinci fıkra, 818 sayılı Borçlar Kanunu’ndaki “ailesi” ifadesinin yerine “yakınları” ifadesini getirmiştir. Bu nedenle yalnız aile bireyleri değil, mağdurla sevgi bağı bulunan ve ağır bedensel zarar ya da ölüm nedeniyle manevi bütünlüğü zedelenen kişiler de talepte bulunabilir. Ağır bedensel zararın kapsamı, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Manevi tazminat miktarı belirlenirken olayın meydana geliş şekli, tarafların kusur durumu, sosyal ve ekonomik durumları ile zararın ağırlığı dikkate alınır. Manevi tazminat, zenginleşme aracı değildir; miktar, duyulan acının kısmen giderilmesiyle sınırlıdır.
Manevi tazminat talebi belirsiz alacak davasına veya kısmi davaya konu edilemez. Manevi tazminat bölünemez; bir defada istenmesi gerekir. Talebin miktarı dava açılırken belirlenmelidir; bu nedenle harca esas değer dikkatle tespit edilmelidir.
Usulde 2026 yılında yapılan değişiklik ayrıca gözetilmelidir. 7589 sayılı Kanunla Hukuk Muhakemeleri Kanununun 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış, 109. maddesine kısmi davada talebin bir defaya mahsus olarak tahkikatın sonuna kadar artırılabileceğine ilişkin fıkra eklenmiştir. Maddi tazminat bakımından kısmi dava ve talep artırımı bu çerçevede değerlendirilir.
Trafik Kazası Nedeniyle Tazminat Nasıl Hesaplanır?
Maddi tazminat, gerçek zarar ilkesine göre hesaplanır. Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatında bakiye ömür TRH 2010 yaşam tablosuna göre belirlenir; işleyecek dönem hesabında progresif rant yöntemi kullanılır.
a) Yaşam Tablosu ve İskonto Yöntemi
Bakiye ömür, TRH 2010 yaşam tablosuna göre belirlenir; işleyecek dönem progresif rant formülüyle hesaplanır. Yüzde 1,8 teknik faiz ile devre başı ödemeli belirli süreli rant yöntemi uygulanmaz.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 09.07.2025 tarihli ve 2025/4018 E., 2025/11667 K. sayılı kararı:
“Dairemizce de tazminata esas bakiye ömür sürelerinin belirlenmesinde TRH 2010 Yaşam Tablosu’nun kullanılmasının uygun olacağına karar verilmiştir.”
“Söz konusu iptal kararı sonrası, ZMSS Genel Şartlar ve ekindeki cetvellerle getirilen ve iş gücü kaybı tazminatının hesaplanmasında uygulama alanı bulan %1,8 teknik faiz ile devre başı ödemeli belirli süreli rant formülünün uygulanması artık mümkün değildir. Tazminatın, %1,8 teknik faiz uygulanmadan, Yargıtayın yerleşik uygulamaları ile kabul edilen progresif rant formülü kullanılarak hesaplanması gerekir.”
Aynı kararda, Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli iptal kararından sonra teknik faiz uygulamasının sona erdiği açıkça belirtilmiştir.
Genel yaklaşım TRH 2010 tablosunun kullanılmasıdır. Bununla birlikte usuli kazanılmış hak, bozmanın kapsamı ve önceki hükme hangi tarafın itiraz ettiği sonucu değiştirebilir; önceki hükümde PMF 1931 kullanılmış ve bu yön itiraz edilmeden kesinleşmişse davalı lehine kazanılmış hak doğabilir.
b) Maluliyet Oranının Belirlenmesi
Sürekli iş göremezlik oranı, kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre yetkili sağlık kurulu tarafından belirlenir. Uygulamada kaza tarihine göre şu yönetmelikler esas alınır: 11.10.2008 tarihinden önce Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, 11.10.2008 ile 01.09.2013 arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, 01.09.2013 ile 01.06.2015 arasında Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, 01.06.2015 ile 20.02.2019 arasında Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik, 20.02.2019 tarihinden sonra ise Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik.
Kaza tarihinde yürürlükte olmayan yönetmeliğe göre düzenlenen rapor hükme esas alınamaz. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik 18 yaşını doldurmamış kişileri kapsamaz; çocuklar bakımından çocuklara özgü değerlendirme yapılır. Sosyal güvenlik kurumunun malullük değerlendirmesi ile tazminata esas çalışma gücü kaybı değerlendirmesi de aynı işlem değildir. Raporlar arasında çelişki varsa çelişki giderilmeden karar verilemez.
c) Kusur İndirimi
Zarar görenin kazada kusuru varsa tazminat, kusuru oranında indirilir. 2918 sayılı Kanun’un 86. maddesinin ikinci fıkrası, sorumluluktan kurtulamayan işletenin kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat etmesi halinde hakimin durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebileceğini düzenler. İndirim, tazminatın belirlenmesinde önce kusur, sonra diğer hakkaniyet ölçütleri dikkate alınarak yapılır.
d) Faiz
Tazminata faiz yürütülmesi bakımından borçlunun sıfatı ve zarar kalemi belirleyicidir. Sigortacı yönünden 2918 sayılı Kanun’un 99. maddesi uygulanır; sigortacı, hak sahibinin genel şartlarla belirlenen belgeleri iletmesinden itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmak zorundadır ve bu sürenin sonunda temerrüde düşer.
Sürücü ve işleten yönünden temerrüt, ihtara gerek olmaksızın fiilin işlendiği tarihte oluşur. Ancak 7589 sayılı Kanunla 2026 yılında Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkra, çalışma gücü kaybı ile destekten yoksun kalma tazminatında faizin başlangıcını zarar kalemine göre ayırmıştır. Buna göre kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden itibaren faiz işler. Fıkra 31.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir; bu tarihten sonra meydana gelen olaylarda uygulanır, önceki olaylarda önceki uygulama geçerlidir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesi:
“Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar nedeniyle, zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.”
Faiz türü, zarara neden olan aracın niteliğine göre belirlenir. Aracın hususi kullanımından doğan taleplerde yasal faiz, ticari işletmeye ait veya ticari kullanımdaki araçtan doğan taleplerde avans faizi gündeme gelir. Bu ayrım, davalı sigorta şirketinin tacir olmasına göre değil, borcun ticari işletmeyle ilgili olup olmamasına göre yapılır.
Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?
Kusur oranı, kaza tespit tutanağı, olay yeri incelemesi, kamera görüntüleri ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir. 2918 sayılı Kanun’un 84. maddesi, asli kusurlu sayılan halleri sayar.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi:
“Araç sürücüleri trafik kazalarında;
a) Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme,
b) Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme,
c) İkiden fazla şeritli taşıt yollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme,
d) Arkadan çarpma,
e) Geçme yasağı olan yerlerde geçme,
f) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma,
g) Şeride tecavüz etme,
h) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama,
i) Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama,
j) Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama,
k) Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama,
l) Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma,
Hallerinde asli kusurlu sayılırlar.
Ancak, kazada bu hareketlerden herhangi biri, kazaya karışan araç sürücülerinden birden fazlası tarafından yapılmış veya kaza bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir.”
Asli kusurlu sayılmak, her durumda yüzde 100 kusurlu olmak anlamına gelmez. Karşı taraf da kural dışı davranmışsa, kusur oranı aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde belirtilen esaslara göre paylaştırılır. Örneğin kavşakta geçiş önceliğine uymayan sürücü asli kusurlu sayılır; ancak karşı taraf hızını azaltmadıysa kusurun bir kısmı ona yüklenir.
Kusur oranı, tazminat miktarını doğrudan etkiler. Bu nedenle kaza sonrasında tutanak, tanık bilgileri ve kamera kayıtları korunmalı; kusur incelemesi bilirkişi raporuyla yapılmalıdır.
Hatır Taşıması Tazminatı Azaltır mı?
Hatır için karşılıksız taşımada işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir ve tazminattan indirim yapılabilir. İndirim, sürücünün veya işletenin savunmasına bağlıdır; hakim gerekçesini göstererek indirim yapmamaya da karar verebilir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 87. maddesinin birinci fıkrası:
“Yaralanan veya ölen kişi, hatır için karşılıksız taşınmakta ise veya motorlu araç, yaralanan veya ölen kişiye hatır için karşılıksız verilmiş bulunuyorsa, işletenin veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin sorumluluğu ve motorlu aracın maliki ile işleteni arasındaki ilişkide araca gelen zararlardan dolayı sorumluluk, genel hükümlere tabidir.”
Hatır taşımasının varlığı için taşınan kişinin bir menfaat karşılığı olmaksızın taşınması gerekir. Taşımanın kimin menfaatine yapıldığı, ilişkinin niteliğini belirler. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, yakın akrabaların ve eşin taşınmasında bir menfaatten söz edilemeyeceği için hatır için taşımadan da bahsedilemeyeceğini, hakimin tazminattan mutlaka indirim yapmak zorunda olmadığını belirtmiştir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 24.12.2025 tarihli ve 2024/10438 E., 2025/17246 K. sayılı kararı:
“Ancak yakın akrabaların ve eşin taşınmasında bir menfaatten söz edilemeyeceği için hatır için taşımadan da bahsedilemez. Hâkim, gerekçesini kararında tartışmak ve nedenlerini göstermek koşuluyla tazminattan mutlaka indirim yapmak zorunda da değildir.”
Aynı kararda, arkadaş ilişkisi içinde ücret ödenmeksizin yapılan taşımada hatır taşıması indirimi uygulanmıştır. İndirim oranı olayın özelliklerine göre belirlenir; dairenin yerleşik uygulamasında bu oran yüzde 20 dolayındadır.
İndirim, hatır taşımasını yapan aracın sürücüsü, işleteni ve sigortacısı bakımından gündeme gelir. Kazaya karışan karşı aracın sürücüsü, işleteni ve sigortacısı hatır taşıması indiriminden yararlanamaz. İndirim, davalı tarafından yargılamada usulüne uygun olarak ileri sürülmelidir.
Aile bireylerinin taşınması, aracın aileye ait olması ve taşımanın ahlaki bir görevin ifası sayılması halinde hatır taşıması kapsamında değerlendirilmez. Aracın aileye ait olmadığı, örneğin işverene ait araçla ailevi bir iş için yola çıkıldığı hallerde ise indirim uygulanabilir. İş ilişkisi içinde yapılan taşımalar da hatır taşıması sayılmaz; işçinin şantiyeye götürülmesi, evdeki hastası için doktorun taşınması bu kapsamdadır.
Arabuluculuk ve Sigorta Tahkim Komisyonu
Zorunlu mali sorumluluk sigortacısına karşı açılan davada dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Sigorta şirketine başvurunun ardından zarar gören, dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.
a) Sigorta Şirketine Karşı Davada Arabuluculuk
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesinin on sekizinci bendi, özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu hallerde dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını düzenler. 2918 sayılı Kanun’un 97. maddesindeki yazılı başvuru bu nitelikte bir özel dava şartı olduğundan, ayrıca arabulucuya gidilmesi gerekmez.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 27.02.2024 tarihli ve 2022/2982 E., 2024/2110 K. sayılı kararı:
“2918 sayılı Kanun'un 97 nci maddesi ile zorunlu mali sorumluluk sigortasından faydalanmak isteyen hak sahiplerinin dava yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapması gerektiği dava şartı olarak düzenlenmiş olup, ayrıca arabuluculuğa gidilmesinin zorunlu olmadığı ve arabulucuya gidilmiş olmasının bir dava şartı olmadığı hususu dikkate alınarak karar verilmesi gereklidir.”
Tüketici işleminden doğan uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesinden doğar. Kasko sigortacısına karşı açılan tüketici davasında bu hüküm uygulanır.
b) Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru
Sigorta kuruluşuna yapılan başvurunun reddedilmesi veya başvurunun sonuçsuz kalması halinde zarar gören, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Tahkim yolu, mahkemeye göre daha hızlı sonuç verir.
Komisyonun inceleyebilmesi için uyuşmazlığın mahkemeye veya tüketici hakem heyetine intikal etmemiş olması gerekir. Tahkim yoluna başvuru bir parasal sınıra bağlı değildir; parasal sınırlar hakem kararına itiraz, temyiz ve heyet oluşturulması bakımından uygulanır ve her yıl güncellenir. İhtiyari sigortalarda tahkim için sigortacının Komisyona üye olması ve rizikonun üyelik tarihinden sonra gerçekleşmesi gerekir; zorunlu sigortalarda üyelik şartı aranmaz.
Tahkim, sigorta şirketine karşı açılacak davalarda zorunlu yol değildir. Zarar gören, başvuru şartını yerine getirdikten sonra dava açmak ile tahkime başvurmak arasında seçim yapabilir.
c) Dava Öncesi Adımların Sırası
Sigorta şirketine karşı talepte bulunacak zarar gören sırasıyla şu adımları izler: kazayı ve zararı belgelemek, sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapmak, başvuruya olumsuz cevap verilmesini veya 15 günlük sürenin dolmasını beklemek, ardından Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmak ya da davayı açmak. Zorunlu trafik sigortasında bu süre on beş gündür; diğer sigorta branşlarındaki tahkim başvurularında on beş iş günü beklenir. Başvuru yapılmadan dava açılırsa mahkeme kesin süre verir; süre içinde başvuru tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Sigortasız veya Çalıntı Aracın Verdiği Zarar: Güvence Hesabı
Sigortasız aracın verdiği zararda muhatap, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdindeki Güvence Hesabıdır. Hesap, sigortasını yaptırmamış veya sigortalısı tespit edilemeyen araçların neden olduğu bedensel zararları teminat tutarlarına kadar karşılar.
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 14. maddesinin ikinci fıkrası:
“Hesaba;
a) Sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar için,
b) Rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar için,
c) Sigorta şirketinin malî bünye zaafiyeti nedeniyle sürekli olarak bütün branşlarda ruhsatlarının iptal edilmesi ya da iflası halinde ödemekle yükümlü olduğu maddî ve bedensel zararlar için,
ç) Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı hallerde, kişiye gelen bedensel zararlar için,
d) Yeşil Kart Sigortası uygulamaları için faaliyet gösteren Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler için,
başvurulabilir.”
Hesabın kapsamı kural olarak bedensel zararlarla sınırlıdır. Eşyaya gelecek zararların kısmen veya tamamen Hesaptan karşılanmasına karar verme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Bu nedenle sigortasız araçla meydana gelen kazada araç hasarı ve değer kaybı bakımından Hesaba başvuru mümkün olmayabilir. Hesabın karşılamadığı bu kalemler ile teminatı aşan kısım, sigortasız aracın sürücüsünden ve işleteninden talep edilir.
Trafik Kazası Nedeniyle Ceza Davası Açılır mı?
Açılabilir. Trafik kazası, koşulları oluştuysa taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçunu oluşturur ve ceza soruşturmasına konu olur. Ceza davası ile tazminat davası farklı amaçlar taşır; biri cezalandırmayı, diğeri zararın giderilmesini hedefler.
Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu bakımından ayrım yapılmalıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesindeki suç kasten işlenebilir. Aynı Kanun’un 180. maddesindeki taksirle tehlikeye sokma suçu ise yalnız deniz, hava veya demiryolu ulaşımını kapsar; karayolu ulaşımında bu suç oluşmaz.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 180. maddesi:
“Deniz, hava veya demiryolu ulaşımında, kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından bir tehlikeye taksirle neden olan kimseye üç aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.”
Hukuk hakimi, ceza mahkemesinin kararıyla kural olarak bağlı değildir. Ancak fiilin hukuka aykırılığı ve maddi olguların varlığına ilişkin tespitler hukuk hakimini bağlar. Kusur oranı ve kusur ehliyeti gibi değerlendirmeler ise hukuk hakimini bağlamaz. Bu nedenle ceza davası, tazminat davasında bekletici mesele yapılabilir; yani hukuk davası ceza davasının sonucuna kadar bekletilebilir.
Taksirle öldürme suçunda ceza zamanaşımı on beş yıl, taksirle yaralama suçunda sekiz yıldır. Bu süreler tazminat zamanaşımına da etki eder.
Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikayete bağlıdır. Şikayet süresi, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı aydır; bu süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz. TCK 89. maddenin birinci fıkrası kapsamına giren basit yaralama dışında, suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikayet aranmaz. Taksirle öldürme suçu şikayete bağlı olmadığından soruşturma resen yürütülür.
Uzlaşma Yapılırsa Tazminat Davası Açılabilir mi?
Kural olarak açılamaz. Ceza soruşturmasında uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç olmak üzere, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış davadan feragat edilmiş sayılır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinin 19. fıkrası:
“Uzlaşmanın sağlanması halinde, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır.”
Bu düzenleme 7531 sayılı Kanun’la 2024 yılında getirilmiştir. Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli kararıyla fıkradaki ibare iptal edilmiş, ardından kanun koyucu kuralı istisnayla birlikte yeniden düzenlemiştir. Bu nedenle uzlaşma sonrası tazminat davası bakımından güncel ölçüt, fıkranın bugünkü metnidir.
İstisna, zararın uzlaşma sırasında bilinemediği halleri kapsar. Bedensel zararlarda maluliyet oranının ve aktüer hesabının uzlaşma anında belirlenmesi çoğu zaman mümkün değildir; bu zararların sonradan ortaya çıkması halinde tazminat davası açılabilir.
Uzlaştırma kurumu ve kapsamı hakkında ayrıntı için uzlaştırma yazısına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası tazminat davası hangi mahkemede açılır? Davalıya göre değişir. Sürücü ve işletene karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde, sigorta şirketine karşı Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açılır. Kasko sigortacısına karşı tüketici davası ise Tüketici Mahkemesinde görülür.
Sigorta şirketine dava açmadan önce ne yapılmalıdır? Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmalıdır. Başvuru, 2918 sayılı Kanun’un 97. maddesi uyarınca dava şartıdır; kuruluşun 15 gün içinde cevap vermemesi veya talebi karşılamaması halinde dava açılabilir.
Trafik kazası tazminat davasında zamanaşımı ne kadar? Maddi tazminatta zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde kaza gününden on yıl; manevi tazminatta da süre iki ve on yıldır. Suç teşkil eden fiilde ceza zamanaşımı süresi esas alınır.
Manevi tazminat sigortadan alınabilir mi? Kural olarak alınamaz. 2918 sayılı Kanun’un 92. maddesi manevi tazminat taleplerini zorunlu sigorta kapsamı dışında bırakmıştır. Poliçede manevi tazminat için ek teminat varsa, o teminat kapsamında sigortacıya başvurulabilir.
Tazminat hesabında hangi yaşam tablosu kullanılır? TRH 2010 yaşam tablosu kullanılır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, bakiye ömrün bu tabloya göre belirlenmesi gerektiğini yerleşik olarak kabul etmektedir.
Kusurum varsa tazminat alabilir miyim? Alınabilir; ancak tazminat, zarar görenin kusuru oranında indirilir. Kusur oranı kaza tespit tutanağı, kamera kayıtları ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Hatır taşıması tazminatı azaltır mı? Azaltabilir. Ancak indirim hakimin takdirine bağlıdır ve davalının savunması gerekir. Yakın akrabaların ve eşin taşınması kural olarak hatır taşıması sayılmaz.
Sigortasız aracın neden olduğu kazada bedensel zarar gördüysem tazminatı kimden alırım? Bedensel zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir. Ancak karşı aracın sigortasız olması tek başına tazminat hakkı doğurmaz; zararın o aracın hukuki sorumluluğu kapsamında kalması gerekir. Hesap, sigortasını yaptırmamış aracın neden olduğu bedensel zararları teminat tutarlarına kadar karşılar. Hesabın karşılamadığı araç hasarı, değer kaybı ve manevi zarar ile teminatı aşan kısım, sigortasız aracın sürücüsünden ve işleteninden talep edilir.
Ceza davası açılırsa tazminat davası bekler mi? Bekleyebilir. Hukuk hakimi, fiilin hukuka aykırılığı ve maddi olguların tespiti bakımından ceza kararıyla bağlıdır; bu nedenle ceza davasının sonucu bekletici mesele yapılabilir.
Uzlaşma yaparsam tazminat davası açabilir miyim? Kural olarak açılamaz. Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar bu yasağın dışındadır.
Trafik kazası iş kazası ise hangi mahkeme görevlidir? İşverene karşı açılacak davada İş Mahkemesi görevlidir. Sigorta şirketine karşı talep ise Asliye Ticaret Mahkemesinde ileri sürülür.
Dava masrafları ve vekalet ücreti ne olur? Dava açılırken başvurma harcı, peşin nispi harç ve gider avansı alınır. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin nispi harç, hesaplanan karar ve ilam harcının yirmide biri oranındadır. Yargılama gideri ve vekalet ücreti kural olarak davada haksız çıkan tarafa yükletilir. Kısmi kabulde giderlerin haklılık oranına göre paylaştırılması kuralı, Anayasa Mahkemesinin 25.12.2024 tarihli kararı (2024/29 esas, 2024/226 karar sayılı) sonrasında manevi tazminat davalarında uygulanmaz; manevi tazminatın takdiren düşük belirlenmesi, tek başına davacıya ret oranında gider yüklenmesine yol açmaz.
Maddi ve manevi tazminat taleplerinin dayanağı ve hesabı hakkında ayrıntı için bedensel zararlar ve tazminat davaları yazılarına bakılabilir. Trafik kazası iş kazası niteliğinde ise iş kazası nedeniyle tazminat davası yazısı ayrıca okunabilir; ceza boyutu için taksirle öldürme yazısına bakılabilir.
