İsim Değiştirme Davası ve Soyadı Değişikliği Davası 2026

İsim değiştirme davası, Türk Medeni Kanununa göre haklı sebebe dayanılarak asliye hukuk mahkemesinde açılan ve nüfus kaydının değiştirilmesiyle sonuçlanan bir davadır. Davalı nüfus müdürlüğüdür, görevli mahkeme asliye hukuk ve yetkili mahkeme yerleşim yeri mahkemesidir. Mahkeme kararı nüfus siciline işlenir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. Ad değişikliği kişinin medeni hali, soybağı ve borçları gibi kişisel durumunu değiştirmez.

İsim Değiştirme Davası Nedir?

Ad ve soyadı, kişinin doğumla kazandığı ve kendisinin seçmediği kimlik unsurlarıdır. Kişi bu unsurlar üzerinde, kanunun öngördüğü sınırlar içinde tasarruf edebilir. Türk Medeni Kanununun 27. maddesi bu tasarrufun çerçevesini çizer:

Türk Medeni Kanununun 27. maddesi:
“Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.”

“Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. Bu ilanda; hükmü veren mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası ile adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı, mahkeme kararıyla verilen yeni adı ve soyadı yer alır.”

“Ad değişmekle kişisel durum değişmez.”

“Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.”

İkinci fıkra, 14.11.2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Değişiklikten önce madde yalnız "kayıt ve ilan" diyordu; bugün ilanın yeri Basın İlan Kurumunun ilan portalı olarak belirlenmiş ve ilanda yer alacak bilgiler tek tek sayılmıştır. Uygulamada karşılaşılan "karar gazetede ilan edilir" anlatımı bu değişiklikten sonra güncel değildir.

Soyadı da aynı hükmün kapsamındadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi soyadını, kişiliğin ayrılmaz unsuru ve kişiye sıkı surette bağlı bir hak olarak tanımlamakta, 27. maddenin soyadı değişikliğine de uygulandığını kabul etmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2025 tarihli ve 2024/7121 E., 2025/4623 K. sayılı kararı:
“Soyadı, bireyin yaşamıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayrılmaz bir unsuru hâline gelen, birey olarak kimliğin belirlenmesinde en önemli unsurlardan biri ve vazgeçilmez, devredilmez, kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkıdır.”

Değiştirme ile düzeltme farklı işlerdir. Düzeltmede kayıt, gerçek duruma uygun hale getirilir: tescil sırasında yapılan maddi hata nüfus müdürlüğünce giderilir; bunun dışındaki uyumsuzluklar mahkemeden kayıt düzeltme kararı alınarak giderilir. Değiştirmede ise kişi yeni bir ad veya soyadı alır; bu, mevcut adın bütünüyle bırakılması anlamına gelmez. İkinci bir ad eklenmesi, adlardan birinin çıkarılması veya adın kısmen değiştirilmesi de mümkündür. İkisinin yolu, mercii ve ispat ölçütü farklıdır. Nüfus kaydındaki düzeltmeler için nüfus kaydının düzeltilmesi davası ayrı yazımızda anlatılmıştır.

Hangi Haller Haklı Sebep Sayılır?

Kanun haklı sebebi tanımlamamış, örnek de saymamıştır. Bu bilinçli bir tercihtir: ad ve soyadına ilişkin uyuşmazlık kişinin yaşına, çevresine, mesleğine ve yaşadığı olaya göre değişir. Kanun koyucu bu nedenle takdiri hakime bırakmıştır.

Türk Medeni Kanununun 4. maddesi:
“Kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir.”

Yargıtayın yerleşik ölçütü, kişinin çevresinde bilinip tanındığı ad veya soyadıyla anılmayı istemesinin haklı sebep sayılmasıdır. Daire bunu şöyle ifade etmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2025 tarihli ve 2024/7121 E., 2025/4623 K. sayılı kararı:
“Yargıtay uygulamalarında, kişinin toplum içerisinde bilinip tanındığı soyadı ile anılmayı ve onu kayden de taşımayı istemesinin haklı neden teşkil edeceği kabul edilmiştir.”

Uygulamada haklı sebep kabul edilen başlıca haller şunlardır:

• Kişinin çevresinde, ailesinde ve iş hayatında nüfustaki adından farklı bir adla tanınması ve o adla çağrılması.
• Adın veya soyadının gülünç olması, alay konusu edilmesi ya da kişiyi küçük düşürecek bir anlam taşıması.
• Adın telaffuzunun güç olması, her ortamda yanlış yazılması veya yanlış anlaşılması.
• Kişinin, aynı adı taşıyan tanınmış bir suçlu ya da olumsuz çağrışım uyandıran bir kişiyle karıştırılması.
• Baba ile iletişimin bulunmaması, aralarında husumet olması veya babanın çocuğu ile ilgilenmemesi gibi aile bağının fiilen kopmasına yol açan durumlar.
• Din değiştiren kişinin yeni inancına uygun bir ad almak istemesi.
• Türk vatandaşlığını kazanan kişinin Türkçe bir ad almak istemesi.
• Adın veya soyadının genel ahlaka, milli ve dini değerlere ya da örf ve adetlere aykırı olması.

Bu liste sınırlayıcı değildir. Hakim, somut olayın özelliklerine bakarak başka bir sebebi de haklı bulabilir. Ancak takdir yetkisi sınırsız değildir: seçilen yeni adın toplum değerlerine, kanunun buyurucu kurallarına ve üçüncü kişilerin haklarına aykırı olmaması gerekir. Başka bir kişinin adını almak, o kişiyle karışıklık doğuracaksa talep reddedilebilir.

Haklı sebebin varlığını ispat yükü davacıdadır. Dilekçede sebebin soyut biçimde yazılması yetmez; hangi olayın, hangi tarihte, kimler arasında yaşandığı ve adın hangi ortamda nasıl kullanıldığı anlatılmalıdır.

İsim Değiştirme Davası Nasıl Açılır?

Dava, Hukuk Muhakemeleri Kanununun dava dilekçesine ilişkin hükümlerine (HMK 119) uygun bir dilekçeyle açılır. Dilekçede tarafların kimlik bilgileri, davanın konusu, davacının talep sonucu, dayandığı haklı sebep ve delilleri yer alır. Nüfus kaydının değiştirilmesi istendiği için talep, eski adın yerine yazılacak yeni adın açıkça gösterilmesini gerektirir; "uygun bir ad verilmesi" biçimindeki belirsiz talep kabul edilmez.

Dilekçeye eklenen belgeler sınırlıdır. Uygulamada kimlik belgesi, vukuatlı nüfus kayıt örneği ve haklı sebebi doğrulayan belgeler yeterlidir. Sosyal çevrede farklı bir adla tanınma iddiası tanıkla ispatlanacağı için tanık listesi dilekçede gösterilir. Din veya vatandaşlık değişikliğine dayanan taleplerde ilgili kayıt ve belgeler dosyaya eklenir.

Dava açılırken peşin harç ve gider avansı ödenir. Dava bir para alacağına ilişkin olmadığı için harç, dava değeri üzerinden nispi olarak hesaplanmaz. 2026 yılı tarifesine göre asliye mahkemelerinde başvurma harcı 732 TL, maktu karar harcı 732 TL'dir; bu tutarlar 98 Seri No.lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026'dan geçerli olmak üzere belirlenmiştir (RG 31.12.2025/33124). Gider avansı ayrıca ödenir ve dosyaya göre mahkemece belirlenir. Harç tutarları her yıl güncellendiği için başvurudan önce güncel tutar sorulmalıdır.

Dilekçede davalı olarak nüfus müdürlüğü gösterilir. Ergin kişinin kendi adını değiştirdiği davada sık yapılan hata, davacının anne ve babasını davalı olarak yazmasıdır. Anne ve baba bu davada taraf değildir; küçüğün davasında ise diğer ebeveynin davaya dahil edilmesi gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İsim ve soyadı değişikliği davası, niteliği itibarıyla nüfus kaydının düzeltilmesi davasıdır. Bu nedenle Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesindeki usul uygulanır.

Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi:
“Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslar ile ilgili resmî dairenin göstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır.”

Hüküm iki konuda tereddüde yer bırakmaz: görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme yerleşim yeri mahkemesidir.

Görev ve yetki, uygulamada en çok karıştırılan iki başlıktır. Görev, davaya hangi mahkeme türünün bakacağını; yetki, o türden hangi yer mahkemesinin bakacağını belirler. Bu nedenle "görevli mahkeme ikametgah mahkemesidir" biçimindeki anlatım yanlıştır. Doğru sıralama, görevde asliye hukuk, yetkide yerleşim yeri mahkemesidir.

Duruşmada nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru hazır bulunur.

Davanın Tarafları

Davacı, adını veya soyadını değiştirmek isteyen kişidir. Ergin ve fiil ehliyetine sahip kişi davayı kendisi açar. Avukatla temsil edilmek isteniyorsa vekaletnamede bu dava için özel yetki bulunmalıdır; HMK 74 uyarınca genel nitelikli vekaletname kişiye sıkı sıkıya bağlı haklara ilişkin davayı açmaya yetmez. Yetki yoksa mahkeme eksikliğin giderilmesi için süre verir; süre içinde vekaletname verilmez ve asıl taraf işlemleri kabul ettiğini bildirmezse dava açılmamış sayılır (HMK 77).

Küçüklerde davayı velayet hakkına sahip ebeveyn açar, ancak diğer ebeveynin de davaya taraf olması gerekir. Yargıtay, çocuğun adını ana ve babanın birlikte koyduğu gerekçesiyle (TMK 339/5) diğer ebeveynin hukukunun etkilendiğini, onun davaya dahil edilmesinin taraf teşkili bakımından dava şartı olduğunu kabul etmektedir. Boşanmış olsalar ve velayet annede bulunsa da bu sonuç değişmez. Ayırt etme gücü bulunan küçük ise kişiye sıkı sıkıya bağlı bu hakkı yasal temsilcisinin rızası olmadan kullanabilir (TMK 16); bu nedenle çocuğun iradesi yalnız "görüş" düzeyinde kalmaz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 25.04.2018 tarihli ve 2017/7732 E., 2018/11607 K. sayılı kararı:
“TMK'nun 339/5. maddesine göre, çocuğun adını ana ve babası koyar. Dolayısı ile çocuğun adının değiştirilmesi baba ...'ın hukukunu ilgilendireceğinden, adı geçenin davaya dahil edilmeden ve taraf teşkili sağlanmadan, işin esasına girilip deliller toplanıp oluşacak sonuç doğrultusunda bir karar verilmesi yerine, eksik tarafla davanın esası hakkında karar verilmesi doğru görülmemiştir.”

Davalı nüfus müdürlüğüdür. Duruşmada nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru hazır bulunur; nüfus müdürlüğü davalı olarak yer aldığı için karara karşı kanun yoluna da başvurabilir. Nüfus müdürlüğünün adın değiştirilmesine rıza gösterip göstermemesi davanın sonucunu belirlemez; hakim, haklı sebebin varlığına kanaat getirirse idarenin olumsuz görüşüne rağmen değişikliğe karar verebilir.

Nüfus müdürlüğü bu davalarda yasal hasım durumundadır. Yargıtay, yasal hasım olarak yer alan nüfus idaresi aleyhine yargılama gideri ve avukatlık ücretine hükmedilemeyeceğini kabul etmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 07.02.2022 tarihli ve 2021/10601 E., 2022/947 K. sayılı kararı:
“nüfus idaresinin yasal hasım olarak iştirakinin zorunlu olduğu nüfus davalarında, nüfus idaresi aleyhine yargılama gideri ve avukatlık ücretine hükmedilemez.”

Ergin kişinin kendi adını değiştirdiği davada anne ve baba taraf değildir; değişiklik, kişinin çocuklarının kaydındaki ana veya baba adını günceller. Küçüğün davasında ise diğer ebeveyn ya davaya katılır ya da değişikliğe açıkça muvafakat eder; muvafakat yoksa mahkeme taraf teşkilini sağlar. Katılım, ebeveyne değişikliği engelleyen bir veto hakkı vermez.

Küçüğün adına ilişkin uyuşmazlıkta çocuğun görüşü de önem taşır. İdare ve Yargıtay uygulaması, ayırt etme gücü bulunan çocuğun görüşünün alınmasını ve çocuğun üstün yararının gerekçede gösterilmesini bekler.

İspat ve Deliller

Ad ve soyadı değişikliği, HMK 382/2 uyarınca çekişmesiz yargı işidir. Bu işlerde aksine hüküm bulunmadıkça resen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK 385/2). Davacı, haklı sebebini somutlaştırmak ve delillerini göstermekle yükümlüdür; buna karşılık mahkeme de dosyayı kendiliğinden araştırır, gösterilmeyen delillerin toplanmasına karar verebilir. Bu nedenle tanık listesinin bulunmaması tek başına ret sebebi değildir; hakim somut olayın özelliğine göre delil toplayabilir.

Tanık delili en sık başvurulan delildir. Tanık anlatımları somut olayda haklı sebebi kanıtlamaya yeterli olabilir; yeterlilik, anlatımların içeriğine ve dosyanın bütününe göre değerlendirilir. Tanığın kişiyi ne zamandan beri, hangi ortamda ve hangi adla tanıdığını anlatması gerekir. Aynı mahalleden toplanmış, kişiyi yakından tanımayan tanıkların beyanı haklı sebebi ispatlamaz.

Hakim, dosyadaki delilleri serbestçe değerlendirir. Kolluk araştırması ve adli sicil kaydı, ad değişikliğinin kötüye kullanılmasını önlemek için istenir; bu araştırmada engel bir durum çıkmaması, haklı sebebin kendiliğinden kabul edildiği anlamına gelmez.

Mahkeme Kararının Sonuçları

Karar kesinleştiğinde nüfus müdürlüğü kaydı düzeltir. Kanun, kaydın yanında bir de ilan öngörür:

Türk Medeni Kanununun 27. maddesinin ikinci fıkrası:
“Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. Bu ilanda; hükmü veren mahkeme, kararın verildiği tarih, dosyanın esas ve karar numarası ile adının değiştirilmesine karar verilen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer, doğum tarihi, ana ve baba adı, önceki adı ve soyadı, mahkeme kararıyla verilen yeni adı ve soyadı yer alır.”

İlan, değişikliği üçüncü kişilere duyurur ve onlara kararın kaldırılması için dava açma imkanı tanır. İlanın içeriği kanunda sayıldığı için mahkeme ve nüfus müdürlüğü bu bilgilerin dışına çıkamaz.

Anayasa Mahkemesi bu fıkraya ilişkin olarak 25.12.2025 tarihli ve E. 2025/120, K. 2025/270 sayılı kararı vermiştir. Karar 1 Nisan 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Mahkeme, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki "…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…" ibaresini ve ilanın içeriğini düzenleyen ikinci cümlesini iptal etmiş; birinci cümlenin kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. İptal hükümleri, yürürlük maddesi uyarınca dokuz ay sonra, 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecektir. Gerekçede ilanın süresinin kanunda sınırlandırılmaması ve kararların tamamının kategorik olarak ilan edilip hakime takdir yetkisi tanınmaması, kişisel verilerin korunması hakkına orantısız bir sınırlama olarak değerlendirilmiştir. Bu nedenle 1 Ocak 2027 öncesinde verilen kararlarda portalda ilan yükümlülüğü devam etmektedir. İptalden sonra da ad değişikliğinin nüfus siciline kaydı ve ilan yükümlülüğü sürer; sona eren, ilanın portalda yapılması ve ilanın içeriğine ilişkin kuraldır.

Ad değişikliği kişinin hukuki statüsünü değiştirmez. Mirasçılık, soybağı, evlilik, borç ve sicil kayıtları aynı kalır; yalnız ad ve soyadı yeni biçimiyle işlenir. Bu nedenle ad değiştirmek, geçmişteki borçlardan veya davalardan kurtulmanın yolu değildir. Uygulamada "adımı değiştirdim, dosyalar düşer" beklentisi bu hükümle bağdaşmaz.

Değişiklik yalnız kişinin kendi kaydını etkilemez. Nüfus Hizmetleri Kanunu, ad ve soyadı değişikliğinin aile kayıtlarına yansımasını düzenler:

Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi:
“Haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde, nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayan çocukların soyadını da düzeltir.”

Hükmün sonucu şudur: ad değiştiğinde kişinin çocuklarının kaydındaki ana veya baba adı yeni ada göre düzeltilir. Soyadı değiştiğinde eşin ve ergin olmayan çocukların soyadı da düzeltilir. Ergin çocukların soyadı kendiliğinden değişmez; onlar da değişiklik istiyorsa ayrı dava açar.

Karardan sonra kimlik belgesinin yenilenmesi, tapu, banka, sigorta ve eğitim kayıtlarının güncellenmesi gerekir. Bu işlemler kararın kendiliğinden sonucu değildir; ilgili kuruma kararın ve güncel nüfus kayıt örneğinin sunulması gerekir.

Kararın Kaldırılması: Bir Yıllık Süre

Ad değişikliği herkes için zararsız değildir. Kanun, değişiklikten zarar gören kişiye kararın kaldırılmasını isteme hakkı tanır:

Türk Medeni Kanununun 27. maddesinin dördüncü fıkrası:
“Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir.”

Süre, kararın verildiği tarihten değil, zarar gören kişinin değişikliği öğrendiği günden işler. Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; süre geçtikten sonra kaldırma davası açılamaz.

Zararın somut olması gerekir. Aynı adı taşıyan ünlü bir kişiyle karıştırılma, ticari unvanla çakışma, alacaklının borçlusunu takip edememesi gibi durumlar zararın tipik örnekleridir. Kişinin yalnız yeni adı beğenmemesi veya değişikliği gereksiz bulması tek başına zarar sayılmaz.

Yetişkinin Soyadı Değişikliği

Soyadı değişikliği, ad değişikliğinden farklı bir rejime tabi değildir. Türk Medeni Kanununun 27. maddesi her ikisini de kapsar. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bunu açıkça belirtmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2025 tarihli ve 2024/7121 E., 2025/4623 K. sayılı kararı:
“Aynı Yasanın 27 inci maddesi hükmüne göre haklı nedenin varlığı halinde, soyadın değiştirilmesi mümkün olup hangi hallerin haklı sebep teşkil ettiği konusunda bir yasal düzenleme bulunmadığından ve esasen bu konuda bir kıstas belirlenmesi de sözkonusu olmadığından, haklı sebebin var olup olmadığı, her bir davadaki özel koşullara göre mahkemece belirlenecektir.”

Yetişkin kişi, evlilik dışı doğmuş olmak, babasıyla bağının kopması, soyadının gülünç olması veya çevresinde başka bir soyadıyla tanınması gibi sebeplerle soyadını değiştirebilir. Soyadı değişikliğinde eşin ve ergin olmayan çocukların soyadı da düzeltilir. Bu sonuç, evli kişinin soyadı değişikliğinde eşin rızasının arandığı anlamına gelmez; ancak eşin ve çocuğun kaydı üzerindeki etkisi somut olayda değerlendirilir.

Kadının Soyadı: Evlenme ve Boşanma

Kadının soyadı, 2023'ten beri Türk hukukunun en hızlı değişen başlıklarından biridir. Türk Medeni Kanununun 187. maddesi, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını ve isterse kocasının soyadı önünde önceki soyadını kullanmasını düzenliyordu. Madde, Anayasa Mahkemesinin 22.02.2023 tarihli kararıyla iptal edilmiş, karar 28.04.2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Mevzuat.gov.tr'deki güncel metinde 187. madde yalnız iptal kaydından ibarettir.

İptal kararı, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını zorunlu kılan hükmü yürürlükten kaldırmıştır ve bugün yürürlüktedir. Bugün için söylenebilecek kesin şey, kanunda kadını kocasının soyadını almaya zorlayan bir hüküm bulunmadığıdır. Bu konuda yeni bir kanuni düzenleme yapılmadığı için uygulamada tereddütler çıkabilmekte; evlenme sırasında soyadı tercihi doğrudan nüfus müdürlüğüne sorulmalıdır. Bu yazı, Anayasa Mahkemesi kararı sonrası ortaya çıkan hukuki boşluğu kanun hükmü gibi sunmaz.

Boşanma halinde rejim farklıdır. Türk Medeni Kanununun 173. maddesi yürürlüktedir:

Türk Medeni Kanununun 173. maddesi:
“Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.”

“Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.”

Buna göre boşanan kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Evlilik sırasında kullandığı soyadını korumak istiyorsa, menfaatinin bulunduğunu ve bunun eski eşe zarar vermeyeceğini ispatlayarak hakimden izin ister. Bu talep boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir; boşanmadan sonra ayrı dava açılacaksa dava, aile mahkemesinde ve eski eşe karşı açılır. İzin kararı verildikten sonra koşullar değişirse eski eş iznin kaldırılmasını isteyebilir.

Çocuğun Soyadı: Velayet Sahibi Annenin Talebi

Evlilik içinde doğan çocuğun soyadını Türk Medeni Kanununun 321. maddesi belirler:

Türk Medeni Kanununun 321. maddesi:
“Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…) soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.”

Metindeki boşluk, Anayasa Mahkemesinin evlilik dışı doğan çocuğa ananın soyadını veren alternatif ibareyi iptal etmesinden kalmıştır. Anayasa Mahkemesi, evlilik içinde doğan çocuk bakımından "aile soyadı" deyiminden babanın soyadının anlaşılacağını kabul etmiştir (Anayasa Mahkemesinin 2009 tarihli kararı, esas 2005/114, karar 2009/105).

Buna karşılık Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma sonrasında velayet kendisine verilen annenin, çocuğun üstün yararı varsa çocuğa kendi bekarlık soyadının verilmesini isteyebileceğini kabul etmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 11.03.2024 tarihli ve 2024/607 E., 2024/1628 K. sayılı kararı:
“Boşanma sonrası velâyet hakkına sahip davacı anne çocuğun üstün yararı varsa çocuğa kendi bekarlık soyadının verilmesini isteyebilir.”

“Sadece velâyet hakkına sahip olmak, velâyet hakkına sahip davacı anneye bekarlık soyadını çocuğuna kendiliğinden verme hakkını kazandırmaz.”

Ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Kararda bu yarar, anne ile çocuğun soyadının farklı olmasından doğan somut güçlüklerle gerekçelendirilmiştir: çocuğun çevresinde sorgulanması, psikolojisinin olumsuz etkilenmesi, havalimanı, otel, banka ve burs işlemlerinde yaşanan sıkıntılar ve baba ile iletişimin zayıflığı. Bu olgular ispatlanmazsa talep reddedilir.

Kapatılan 18. Hukuk Dairesi ise 2013 tarihli kararında, evlilik içinde doğan çocuğun soyadının velayet hakkına dayanılarak değiştirilemeyeceğini kabul etmiştir:

Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 21.03.2013 tarihli ve 2012/13301 E., 2013/4371 K. sayılı kararı:
“Çocuğun soyadı bu surette belirlendikten sonra onun soyadını velayet hakkına vesair nedenlere dayanarak değiştirmek Türk Medeni Kanununun 321. maddesindeki düzenleme karşısında mümkün değildir.”

Söz konusu Daire kapatılmıştır; bu uyuşmazlıklar bugün 2. Hukuk Dairesine gelmektedir. Dairenin 2024 ve 2025 kararları, velayet hakkının tek başına yetmediği noktasında önceki çizgiyle uyumludur; ayrıldığı yer, çocuğun üstün yararının ispatlanması halinde değişikliğe izin verilmesidir. Bu nedenle talep, çocuğun üstün yararına ilişkin somut olgularla kurulmalıdır.

Yargıtay, çocuğun baba ve anne soyadını birlikte kullanmasına izin verilmesini kabul etmemektedir. Daire, bu konuda yasal bir düzenleme bulunmadığını belirtmektedir:

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 06.05.2025 tarihli ve 2024/7121 E., 2025/4623 K. sayılı kararı:
“Davacı tarafından hiçbir somut delil gösterilmeden, sırf velayet hakkına dayalı olarak çocuğa kadının kızlık soyadının da verilmesi istenemeyeceği gibi, bu konuda yasal bir düzenleme yoktur.”

“Babanın soyadı ile birlikte annenin bekarlık soyadının kullanılmasında çocuğun üstün yararı bulunmamaktadır.”

Daire ayrıca, çift soyadının nüfus kayıtlarında ve altsoylar bakımından karışıklık doğuracağını, bu nedenle çocuğun üstün yararından çok zararına olacağını eklemiştir.

Bu dava velayet hakkı kapsamında olduğundan aile mahkemesinde görülür. Davalı nüfus müdürlüğüdür; baba da davaya dahil edilerek taraf teşkili sağlanır. Velayet uyuşmazlıkları için velayet davası ayrı yazımızda anlatılmıştır.

TMK 27 Kapsamında Ad Değiştirmek İçin Dava Şart mı?

Evet. Bu yazının konusu olan, haklı sebebe dayalı iradi ad ve soyadı değişikliği için mahkeme kararı gerekir. Nüfus Hizmetleri Kanununun 35. maddesi, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerindeki hiçbir kaydın düzeltilemeyeceğini, yalnız tescil sırasında yapılan maddi hataların dayanak belgesine uygun olarak düzeltilebileceğini hükme bağlar:

Nüfus Hizmetleri Kanununun 35. maddesi:
“Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtların anlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir.”

2017 ve 2019 yıllarında bu kurala sınırlı ve süreli bir istisna getirilmişti. Geçici 8. madde (2017) yazım ve imla hatası ile düzeltme işaretinin kullanılmamasından doğan anlam değişikliklerini ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3. maddesine aykırı soyadlarını kapsıyordu. Geçici 11. madde (2019) bu kapsama genel ahlaka uygun olmayan ve toplum tarafından gülünç karşılanan ad ve soyadlarını da ekledi. Her iki düzenleme, il veya ilçe idare kurulu kararıyla mahkeme kararı aranmaksızın değişiklik yapılmasına imkan tanıyordu. Ancak bu yol süreye bağlıydı:

Nüfus Hizmetleri Kanununun geçici 11. maddesi:
“Kişinin üç yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; … mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir.”

“Bu maddede belirlenen sürenin bir katına kadar uzatılmasında Cumhurbaşkanı yetkilidir.”

Geçici 11. madde 24.12.2019'da yürürlüğe girmiştir. Üç yıllık başvuru süresi 24.12.2022'de dolmuştur; kanun sürenin bir katına kadar uzatılmasına izin verdiğinden, uzatma yetkisi kullanılsaydı bile bu yol en geç 24.12.2025'te kapanırdı. Bugün itibarıyla idari yolla ad veya soyadı değişikliği yapılamaz; nüfus müdürlüğü yalnız tescil sırasındaki maddi hataları düzeltebilir. Bu kural, TMK 27 dışındaki hukuki sebeplerle yapılan işlemleri kapsamaz; maddi hata düzeltmesi, vatandaşlık hukukundan doğan işlemler ve soybağının sonuçları kendi hükümlerine tabidir.

İki işlem arasındaki fark şu tabloda özetlenebilir:

İsim Değiştirme Davasında Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

Uygulamada dosyanın reddine ya da gecikmesine yol açan hataların başında, haklı sebebin dilekçede somutlaştırılmaması gelir. Salt "adımı sevmiyorum" demek her dosyada yeterli olmayabilir; ancak kişinin adını benimsememesi, kendisiyle özdeşleştirememesi ve bunun yaşamındaki etkileri haklı sebep değerlendirmesinde dikkate alınır. Bu nedenle adın hangi ortamda, kimler tarafından, nasıl kullanıldığı ve kişiyi nasıl etkilediği anlatılmalıdır.

İkinci hata, davalının yanlış gösterilmesidir. Ergin kişinin kendi adını değiştirdiği davada davalı nüfus müdürlüğüdür; anne ve babanın davalı yazılması dosyayı usul yönünden sakatlar. Küçüğün davasında ise bunun tersi geçerlidir: diğer ebeveynin davaya dahil edilmemesi taraf teşkili eksikliği doğurur.

Üçüncü hata, tanık listesinin hiç verilmemesi veya kişiyi tanımayan tanıkların gösterilmesidir. Tanık, kişiyi ne zamandan beri ve hangi adla tanıdığını anlatmalıdır.

Dördüncü hata, avukatla takip edilen dosyada vekaletnamede özel yetki bulunmamasıdır. HMK 74 uyarınca bu eksiklik giderilmezse dava açılmamış sayılır.

Beşinci hata, ad değişikliğinin borç ve davalardan kurtaracağının sanılmasıdır. TMK 27/3 uyarınca ad değişmekle kişisel durum değişmez; borçlar ve derdest davalar aynı kişi üzerinde devam eder.

Sıkça Sorulan Sorular

İsim değiştirme davası ne kadar sürer? Kanunda bu dava için özel bir süre öngörülmemiştir. Süre, mahkemenin iş yüküne, tanık dinlenip dinlenmeyeceğine ve delil toplanmasına göre değişir. Tanık dinlenmesi gerekmeyen dosyalarda yargılama daha kısa sürer.

İsim değiştirme davası için avukat zorunlu mu? Hayır. Kanunda bu dava için avukatla temsil zorunluluğu yoktur. Ancak avukatla takip edilecekse vekaletnamede bu dava için özel yetki bulunmalıdır (HMK 74). Dilekçenin haklı sebebi somutlaştırması ve delillerin doğru gösterilmesi bakımından avukat desteği yararlıdır.

Aynı kişi birden fazla kez adını değiştirebilir mi? Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 7039 sayılı Kanunla 2017'de değiştirilmiştir. Eski metindeki "aynı konuya ilişkin düzeltme davası ancak bir kere açılabilir" cümlesi bugünkü metinde yoktur. Her talep, kendi haklı sebebi bakımından ayrıca değerlendirilir.

İsim değişikliği talebi hangi hallerde reddedilir? Haklı sebebin ispatlanamaması, yeni adın toplum değerlerine veya üçüncü kişilerin haklarına aykırı olması, talebin suç işlemeyi kolaylaştırma amacı taşıması başlıca ret nedenleridir.

Çocuğun adı velayet sahibi anne tarafından değiştirilebilir mi? Dava açılabilir, ancak iki şart vardır. Diğer ebeveynin davaya katılması veya değişikliğe açıkça muvafakat etmesi gerekir; muvafakat yoksa mahkeme taraf teşkilini sağlar, giderilemeyen eksiklik davanın usulden reddine yol açar. Ayrıca çocuğun üstün yararı gerekçelendirilmelidir; velayet hakkı tek başına yeterli değildir.

TMK 27 kapsamında ad değiştirmek için dava şart mı? Evet. Haklı sebebe dayalı iradi değişiklik için mahkeme kararı gerekir. Nüfus Hizmetleri Kanununun 35. maddesi kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça kaydın düzeltilemeyeceğini söyler. 2017 ve 2019'da getirilen idari yol süreye bağlıydı; üç yıllık başvuru süresi 24.12.2022'de doldu, uzatma yetkisi kullanılsaydı bile yol en geç 24.12.2025'te kapanırdı. Maddi hata düzeltmesi ve vatandaşlık hukukundan doğan işlemler bu kuralın dışındadır.

Evli kadın kocasının soyadını kullanabilir mi? Anayasa Mahkemesi 187. maddeyi iptal ettiğinden bu konuda yürürlükte bir kanun hükmü yoktur. İptal, kocasının soyadını kullanmayı yasaklamaz; ancak kanuni dayanağı kalmadığı için uygulama tereddütlü olabilir. Evlenme sırasında soyadı tercihi nüfus müdürlüğüne yazılı olarak bildirilmelidir.

Mahkeme kararı ilan edilir mi? Evet. Karar, nüfus siciline işlendikten sonra Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. İlanda mahkeme, karar tarihi, esas ve karar numarası ile kişinin kimlik ve ad bilgileri yer alır. Anayasa Mahkemesinin 25.12.2025 tarihli kararıyla portalda ilanı öngören ibare ve ilanın içeriğini düzenleyen cümle iptal edilmiş; iptal 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecektir. O tarihe kadar ilan yükümlülüğü devam eder; sonrasında sicile kayıt ve genel ilan yükümlülüğü sürer.

Ad değişikliği borçlardan veya davalardan kurtarır mı? Hayır. Ad değişmekle kişisel durum değişmez. Borçlar, davalar, tapu ve sicil kayıtları aynı kişi üzerinde devam eder; yalnız ad ve soyadı yeni biçimiyle işlenir.

İsim değişikliği kararına itiraz edilebilir mi? Karara karşı, çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar bakımından kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK 387). Nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin kararlar temyiz edilemez (HMK 362/1-d); soybağına ilişkin sonuç doğuran davalar bu istisnanın dışındadır. Çocuğun soyadına ilişkin aile hukuku uyuşmazlıkları bu kuralın kapsamına girmez; bu kararlara karşı temyiz yolu açıktır. Ayrıca ad değişikliğinden zarar gören üçüncü kişi, öğrendiği günden itibaren bir yıl içinde kararın kaldırılmasını dava edebilir.